In Aristotelis Metaphysica Commentaria

Alexander of Aphrodisias

1-5

In Aristotelis Metaphysica Commentaria, Alexander of Aphrodisias, In Aristotelis Metaphysica Commentaria, Michael Hayduck, Reimer, 1891

1

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΦΡΟΔΙΣΙΕΩΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟ ΜΕΙΖΟΝ Α [*](3) Bonitz. ΤΩΝ META TA ΦΥΣΙΚΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ.

[*](p. 980a21)

Πάντες ἄνθ.ρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγοντι φύσει.

Ἐπειδὴ ἡ γνῶσις τελειότης ἐστὶ τῆς ψυχῆς. καθόλου μὲν τῆς ἀπλῶς γιγνωσκούσης, μᾶλλον δὲ τῆς λογικῆς, καὶ ταύτης ἔτι μᾶλλον ἧς θεωρία τὸ τέλος, πᾶσα δὲ τελειότης ἑκάστου τὸ ἑκάστου ἀγαθόν ἐστιν, ἐν δὲ τῷ ἀγαθῷ ἕκαστον ἔχει τὸ εἶναί τε καὶ σώζεσθαι, διὰ τοῦτο καθόλου ἐπήγαγεν ὅτι πάντες ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει, τουτέστιν αὐτοφυῶς ἐρῶσι τῆς γνώσεως ὡς ταύτης τελειότητος οὔσης αὐτῶν. σημεῖον δὲ τούτου παρέθετο ἐναργέστατον τὴν πρὸς τὰς αἰσθήσεις φιλίαν· χαίρομεν γὰρ ταῖς αἰσθήσεσιν, ἐπειδὴ δι’ αὐτῶν τὴν τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων λαμβάνομεν γνῶσιν. ἀλλὰ καὶ χωρὶς τούτου αὐτὰς δι’ ἑαυτὰς ἀγαπῶμεν τὰς αἰσθήσεις, καὶ μάλιστα πλέον τῶν ἄλλων τὴν ὁρατικὴν αἴσθησιν· καὶ γὰρ χωρὶς τοῦ πράττειν καὶ ἐνεργεῖν τὸ ὁρᾶν αἱρούμεθα ἀντὶ πάντων ὡς εἰπεῖν τῶν ἄλλων. αὕτη οὖν ἡ ὁρατικὴ μάλιστα τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ποεῖ ἡμᾶς γνωρίζειν οὐ μόνον ἀλλήλους ἀλλὰ καὶ τὰ θεῖα καὶ οὐράνια σώματα. καὶ γάρ, ὥς φησι Πλάτων, διὰ ταύτης τῆς αἰσθήσεως τὸ τῆς φιλοσοφίας ἐπορισάμεθα γένος· ἀτενίζοντες γὰρ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ θεωροῦντες τὴν τάξιν καὶ τὸ ἄφραστον κάλλος ἐρχόμεθα εἰς ἔννοιαν τοῦ δημιουργήσαντος. ἀλλὰ καὶ οὐδὲ δι’ ἄλλης αἰσθήσεως οὕτω συμπάσχομεν τοῖς πράγμασιν ὥσπερ διὰ ταύτης· διὸ καί φησιν ὅτι πολλὰς δηλοῖ διαφορὰς αὕτη τῶν αἰσθητῶν. πολλαὶ γὰρ αἱ τῶν χρωμάτων διαφοραὶ μεταξὺ τῶν ἄκρων λευκοῦ καὶ μέλανος τυγχάνουσιν, οἷον φαιόν, ξανθόν, πυρρόν, [*](1 Tit. ἀλεξάνδρου ἀφροδισιἐως ὑπόμνημα εἰς τὰ μετὰ τὰ φυσικὰ ἀριστοτέλους. τῶν εἰς δύο τὸ πρῶτον Α: tit. huius libri ut reliquoium omuium om. L: εἰς τὸ μεῖζον Α τῶν scripsi collatis ceterorum librorum titulis: τῶν—πρῶτον quae eadem fere initio libri Γ leguntur θτ inconcinna et cum superioribus male cohaerentia οmisi 4 initium commentarii usque ad vv. ἔτι δὲ ἐναργὲς ἐκ τοῦ (p. 2,3) deest in Α: cum Bonitzio expievi ex L 9 τελειότητος ex τελειοτάτης corr. al. m. L 17 Πλάτων] Tim. p. 47 A)

2
ἐρυθρόν, ὠχρόν· μεταξὺ δὲ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ ἢ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ οὐδέν ἐστι πλῆθος τοιούτων διαφορῶν. ἐκ τούτου δείκνυται ὅτι τιμιωτέρα ἐστὶ γ.νῶσις πράξεως. ἔτι δὲ ἐναργὲς οὐ μόνον ἐκ τοῦ πᾶσαν μὲν πρᾶξιν ἐπ’ ἄλλο τι τέλος τὴν ἀναφορὰν ἔχειν· καὶ γὰρ αὐταὶ αἱ κατὰ τὰς ἀρετὰς προάξεις αἱ μάλιστα δοκοῦσαι δι’ ἑαυτὰς εἶναι αἱρεταὶ τῶν πράξεων ἐπ’ ἄλλο τι τὴν ἀναφορὰν ἔχουσαι φαίνονται· ἐν οἷς γὰρ τῶν ζῴων οὐκ ἔστι πάθη, [*](4) ὥσπερ ἐν τοῖς θεοῖς, οὐδὲ τῶν κατὰ τὰς ἀρετάς πράξεων οὗτοι δέονται· διὰ ἰὰ πάθη οὖν καὶ διὰ τὴν ἐπὶ ταῦτα ἀναφορὰν καὶ τὴν τούτων παιδαγωγίαν τε καὶ καταστολὴν αἱρεταὶ ἡμῖν αὗταί εἰσιν, ἐπεί ἐσμεν ἐμπαθεῖς φύσει. πᾶσα δὲ θεωρία καὶ ἐπιστήμη οὐκ ἐπ’ ἄλλο τι τὴν ἀναφορὰν ἔχουσα φαίνεται· ἡ ἰοῦν γνῶσις τῶν φύσει συνεστώτων, ὥσπερ οὖν καὶ ἄλλαι πλείους, δι’ αὑτήν ἐστιν αἱρετή. ἀλλ’ οὐ μόνον, ὡς ἔφην, ἐκ τούτου δεικνύοιτο ἂν τοῦτο ἀλλά κἀκεῖθεν. καὶ γὰρ δύο τινῶν καταγινομένων περὶ ταὐτό, τοῦ μὲν εἰδότος αὐτὸ μόνον, τοῦ δὲ ποιοῦντός τε καὶ πράττοντος, ὁ μόνον εἰδὼς ὅπως δεῖ πράσσειν τοῦ πράσσοντος αὐτὸ καὶ ποιοῦντος τιμιώτερος. εἰ δὲ ἁπλῶς γνῶσις πράξεως τιμιώτερον (τιμιώτεροι γὰρ ἀρχιτέκτονες τῶν τεχνιτῶν, οἱ εἰδότες τῶν πρασσόντων ἴε καὶ ποιούντων), καὶ τὸ εἰδέναι ἄρα τοῦ πράσσειν ἁπλῶς ἄμεινόν τε καὶ τιμιώτερον. εἰ δὲ καὶ ἐν τοῖς πρακτοῖς αὐτοῖς ἡ γνῶσις τῆς πράξεως πλέον φέρεται, δῆλον ὡς τιμιώτατον τὸ μάλιστα εἰδέναι· ὅπερ ἡ τῶν ἀρχῶν γνῶσις παρέχεται μάλιστα, ἣ καὶ σοφία καλεῖται· τιμιωτάτη ἄρα αὕτη.

[*](p. 980a27)

Φύσει μὲν οὖν αἴσθησιν ἔχοντα γίνεται τὰ ζῷα.

Εἰπὼν ὅτι ὁ ἄνθρωπος καὶ τἀς αἰσθήσεις τοῦ εἰδέναι χάριν ἀγαπᾷ, οὐ ἵης χρείας μόνον, διότι καὶ ἡ αἴσθησις εἰς γνῶσιν αὐτῷ συμβάλλεταί τι, ὅτι οὐ μόνον δι᾿ αἰσθήσεως τὸ γιγνώσκειν αὐτῷ, ἀλλ’ ἔχει τι πρὸς γνῶσιν πλέον παρὰ τά ἄλλα ζῷα, τὸν λόγον, οὗ τὸ γιγνώσκειν ἴδιον, καὶ ὅτι τελειότερον διὰ τοῦτο τῶν ἄλλων ζῴων ὁ ἄνθρωπος, καὶ ὅτι ἡ σοφία γνῶσις εἶναι πᾶσι δοκεῖ οὖσα τιμιωτάτη, διὰ τούτων ἡμάς διδάσκει, ἅμα [*](3 ὅτι δέ ἐστι τιμιώτερον γνῶσις πράξεως δῆλον οὐ μόνον κιλ. incipit Α 3 οὐ μόνον om. L 4 αὐταὶ Α: om. L 9 αἱρεταὶ—εἰσιν L: καὶ ἡμῖν αἱρεταί Α 10 ἀναφορὰν ἔχει L 12. 13 οὐ μόνον οὖν ἐκ τ. δῆλον ὅτι ἡ γνῶσις πράξεως τιμιωτέρα ἀλλὰ L 13 καὶ γὰρ L: ἂν γὰρ A γιγνομένων L 21 καὶ L2: δὲ Α 27 ἄλλων L: ἁπλῶν A 28 διὰ τούτων ἡμᾶς διδάσκει ante ὅτι (25) habet L 28. p. 3), 1 ἅμα — προειρημένον] βεβαιῶν ἅμα διὰ τούτων καὶ τὸ προειρημένον L) [*](ALTERIUS RECENSTIONIS GRAVIOR DISCREPANTIA 15. 16 ποιοῦντος—αὕτη (21)] ποιοῦντος τιμιώτερος· τιμιώτεροι γὰρ οἱ ἀρχιτέκτονες, οἱ ἑὸ δότες δηλαδὴ ὥν πρασσόντων καὶ ποιούντων. εἰ δὲ ἁπλῶς γνῶσις πράξεως τιμιωτέρα καὶτὸ εἰδέναι τοῦ πράττειν ἀπλῶς ἄμεινόν τε καὶ τιμιώτερον. εἰ δὲ καὶ ἐν τοῖς πρακτοῖς αὐτοῖς ἡ γνῶσις τῆς πράξεως τιμιωτέρα, δῆλον ὡς τιμιώτατον τὸ μάλιστα εἰδέναι· ὅπερ ἡ τῶν ἀρκῶν γνῶσις, ἢ καὶ σοφία καλεῖται, παρέχεται μάλιστα. τιμιωτάτη ἄρα ἡ γνῶσις αὕτη ἐσιίν. L)

3
καὶ βεβαιῶν τὸ προειρημένον ὅτι εὐλόγως εἴρηται, τὸ τοὺς ἀνθρώπους τὰς αἰσθήσεις καὶ τοῦ εἰδέναι χάριν ἀγαπᾶν. ἐκτίθεται δὲ καὶ τὴν τάξιν τῶν ἐπὶ ταῖς αἰσθήσεσι γινομένων δυνάμεων τῆς ψυχῆς, ᾗ καὶ τὰ τελειότερα ζῷα τῶν ἀτελεστέρων διαιρεῖταί τε καὶ χωρίζεται, καὶ ὅτι πλέον τι παρὰ τὰ ἄλλα ζῷα ὁ ἄνθρωπος τὸν λόγον ἔχων κατὰ τοῦτο τελειότερος ἐκείνων ἐστίν. τείνει δ’ αὐτῷ ταῦτα πάντα εἰς τὸν περὶ σοφίας λόγον καὶ τὸ δεῖξαι τίς ἐστιν ὁ σοφός. λέγει δὲ τῶν μὲν μόνην αἴσθησιν ἐχόντων τελειότερα εἶναι τὰ πρὸς τῷ αἰσθάνεσθαι καὶ μνημονεύειν ὧν αἰσθάνονται δυνάμενα, ἃ καὶ φρονιμώτερα καὶ μαθητικώτερα εἶναι εἶπε τῶν μὴ δυναμένων μνημονεύειν, κοινότερον χρησάμενος τῷ φρονιμώτερα. κυρίως μὲν οὖν ἡ φρόνησις περὶ τὰ βουλευτὰ ἐν τῷ βουλεύεσθαι, καὶ λέγεται ἕξις βουλευτική· λέγεται δὲ καθ’ ἕτερον φρόνησις καὶ αὐτὴ ἡ λογικὴ δύναμις. παρὰ δὲ τὰ σημαινόμενα ταῦτα λέγεται φρόνησις καὶ ἡ κατὰ τὰς φαντασίας καὶ διάρθρωσις, καὶ ἡ περὶ τὰ πρακτά φυσικὴ [*](5) εὐστροφία, ἥτις ἐν ἰοῖς μνημονεύειν δυναμένοις γίγνεται. ἔστι δὲ μνήμη ἕξις φαντάσματος ὡς εἰκόνος οὗ ἐστι φαντασία· οὐ γὰρ ἱκανὸς πρὸς μνήμην ὁ τύπος ὁ κατὰ τὴν φαντασίαν, ἀλλὰ δεῖ τὴν περὶ αὐτὸν ἐνέργειαν καὶ περὶ εἰκόνα γίγνεσθαι, τουτέστιν ὡς ἀπ’ ἄλλου γεγονότος, ὡς ἐν τοῖς Περὶ μνήμης δέδειχε. πῶς δὲ εἶπε φρονιμώτερα, ἐξηγήσατο προσθεὶς τὸ μαθητικώτερα· κατὰ γὰρ τοῦτο μαθητικώτερα εἶπεν, ὅτι διὰ τὸ δύνασθαι μνημονεύειν ἤδη τινὰ αὐτῶν καὶ φωνάς τινας μανθάνειν καὶ μιμεῖσθαι, ὡς [*](2 τάξιν Α: πρᾶξιν L 3 ᾖ τινι καὶ L 4 τῶν ζώων L 5 τελειότερος L: τελειότερον Α 6 τείνει—περὶ] ταῦτα δὲ πάντα συντείνει αὐτῷ εἰς τὸν περὶ τῆς 9 μαθητικώτερα M: μαθηματικώτερα Α 17 δεῖ Μ. δὴ Α 18. 19 ἐν τοῖς Περὶ μνήμης] c. 1 p. 450b 24 8(1.) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 7 λέγει—εἶπεν (p. 4, 11)] φησὶν οὑν ὅτι ἡ αἴσθησις κοινόν ἐστι πάντων τῶν ζῴων, καὶ ἐν τούτῳ τὰ ζῷα τὸ εἶναι ἔχει. πάντα οὑν αἰσθάνεται τὰ ζῷα καὶ ἀντιστρέφει· εἴ τι οὖν αἰσθάνεται, τοῦτο ζῷον, καὶ εἴ τι ζῷον, τοῦτο αἰσθάνεται εἴτοι (l. ἤτοι) αἴσθησιν ἔχει. τῶν οὖν αἴσθησιν ἐχόντων τὰ μὲν οὐ φαντάζεται ἡ ἀμυδρῶς καὶ οὐ διηρθρωμένως, οἷον σκώληκες, τὰ δὲ φαντάζεται διηρθρωμένως τε καὶ ὡρισμένως, ὥστε κρίνειν σχῆμα καὶ τόπον, οἷον μέλιττα, μύρμηξ, τὰ δὲ πρὸς τούτοις καὶ κίνησιν καὶ σφοδρότητα ψόφων καὶ ἄνεσιν. καὶ ταύτας μὲν τἀς διαφορὰς τῆς αἰσθήσεως καὶ ἡ τῶν ἀλόγων ζῴων ἔχει φύσις· ἄνθρωπος δὲ πρὸς τούτοις καὶ χρόνου μνήμην. ὅσα μὲν οὖν τῶν ζῴων φαντάζεται διηρθρωμένως, μὴ μέντοι καὶ κίνησιν καὶ σφοδρότητα ἡ ἄνεσιν ψόφου, περιποιητικὰ τοῦ ἑαυτῶν βίου καὶ εὔστροφα ὄντα, ταῦτα φρόνιμά ἐστιν, οἷον μύρμηξ καὶ μέλιττα· ὅσα δὲ καὶ ταύτην τὴν αἴσθησιν ἔχει, ὥστε φαντά- ζεσθαι καὶ κίν·ησιν καὶ σφοδρότητα καὶ ἄνεσιν ψόφου, ταῦτα δὴ καὶ μαθητικώτερα τῶν ζῴων ἐστίν· ὡς εἶναι τὰ μὲν μαθητικὰ καὶ φρόνιμα, οὐ μὴν τὰ φρόνιμα καὶ μαθητικά. ἄνθρωπος δὲ πρός τούτοις καὶ κρεῖττόν τι τὴν τέχνην ἔχει· ἡ γὰρ τέχνη τῶν καθόλου, ἄνθρωπος δὲ μόνον τῶν ζώων, οὐδὲν δὲ ἄλλο τὸ καθόλου οἶδε. καὶ ταύτην οὖν τὴν αἴσθησιν εἶπε τὴν δυναμένην ψόφων κρίνειν διαφορὰς φαντασίαν · αἴσθησιν γὰρ τὴν φαντασίαν εἶπε. λέγεται οὑν καὶ ἡ κατὰ τὴν φαντασίαν ἀκρίβεια καὶ διάρθρωσις καὶ ἡ περὶ τὰ πρακτὰ φυσικὴ εὐστροφία, ἥτις ἐν τοῖς μνημονεύειν δυναμένοις γίνεται, φρόνησις, κοινότερον ταύτην φρόνησιν καλέσας· κυρίως γὰρ φρόνησίς ἐστιν ἡ περὶ τὰ βουλευτὰ ἕξις βουλευτική· λέγεται δὲ καθ’ ἕτερον τρόπον φρόνησις καὶ αὐτὴ ἡ λογικὴ δύναμις τῆς ψυχῆς L)
4
πολλὰ τῶν ὀρνέων· ἀλλὰ καὶ πράσσει τινά, ὡς κύνες, ἐλέφαντες, ἄλλα τινά. δύναται τὸ μαθητικώτερα εἰρῆσθαι καὶ ἐπὶ τοὐ γνωστικώτερα· τὰ γὰρ μεμνημένα τῶν ζῴων γνωρίζει ὧν ἡ * * * ἰδών τε γὰρ μέμνηται καὶ δύναται τὸ οἰκεῖόν τε καὶ τὸ ἀλλότριον διαγιγνώσκειν· ἅμα διὰ δεικνὺς ὅτι ἑκάστη τῶν ἐπὶ τῇ αἰσθήσει δυνάμεων εἰς γνώσεως περιουσίαν τοῖς ἔχουσιν αὐτὰ ζῴοις συντελεῖ, τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως λαμβάνουσα· μάθησις μὲν γάρ τις καὶ ἡ διὰ τῆς αἰσθήσεως ἀντίληψις, μαθητικώτερα δὲ τὰ καὶ μὴ παρόντων ἔτι τῶν αἰσθητῶν φυλάσσειν δυνάμενα τὴν κίνησιν τὴν ἀπ’ αὐτῶν. δοκεῖ δὲ ἀντιστρέφειν ἥ τε φαντασία ·καὶ ἡ αἴσθησις· ἐν οἷς γὰρ τὸ ἕτερον τούτων, καὶ τὸ ἕτερον, ὡς ἐν τῷ τρίτῳ Περὶ ψυχῆς εἶπεν.

[*](p. 980b25)

Τὰ μὲν οὖν ἄλλα ταῖς φαντασίαις ζῇ καὶ ταῖς μνήμαις.

Πρότερο·ν εἰπὼν φύσει μὲν οὖν αἴσθησιν ἔχονια γίγνεται τὰ ζῷα, ἐμπειρίας δὲ μετέχειν παρὰ τὸν ἄνθρωπον τὰ ἄλλα. ζῷα μικρὸν εἶπεν, ἤτοι ὅτι μηδὲν λέγων, ἢ ὡς καὶ ἐν ἐκείνων τισὶν ἐπ’ ὀλίγον ἐγγιγνομένης ἐμπειρίας, ἀνάλογον ὥσπερ εἶπε καὶ περὶ φρονήσεως. ὅτι δὲ ὁ ἄνθρωπος πρὸς τῇ μνήμῃ καὶ ἐμπειρίας μετέχει, δείκνυσι διὰ τοῦ εἰπεῖν αὐτὸν τέχνην ἔχειν καὶ λογισμόν. ἰὴν δὲ τέχνην ἔδειξεν ἐξ ἐμπειρίας τὴν σύστασιν λαμβάνουσαν, τὸν δὲ περὶ τὰ πρακτὰ λόγον, περὶ ἃ καὶ ἡ φρόνησις ἰδίως, λογισμὸν ἐκάλεσεν. ὅτι δὲ τῶν ἀνθρώπων ἴδιον ἡ ἐμπειρία. ἐδήλωσεν εἰπὼν γίγνεται δὲ ἐκ τῆς μνήμης ἐμπειρία τοῖς ἀνθρώποις. πῶς δὲ γίγνεται ἡ ἐμπειρία ἐκ τῆς μνήμης, σαφῶς λέγει. λογικὴ γάρ τις γνῶσις ἤδη ἡ ἐμπειρία, ταύτῃ τῆς τέχνης ἐλαττουμένη, ὅτι ἡ μὲν ἐμπειρία γνῶσίς τίς ἐστι καθολικὴ τοῦ πολλάκις μνημονευθέντος, ὅπερ ἦν τὸ καθ ἕκαστον, ἡ δὲ τέχνη οὐ μόνον τούτου γνῶσίς ἐστιν,. ἀλλὰ καὶ παντὸς τοῦ τούτω ὁμοίου ὡς ἑνός· καὶ ἔχει ὡς ἐμπειρία πρὸς μνήμην οὖσαν | ἑνός [*](6) τινος κατ’ ἀριθμὸν ἡ πράγματος ᾖ λόγου, οὕτως τέχνη καὶ ἐπιστήμη πρὸς ἐμπειρίαν. ἡ μὲν γὰρ ἐμπειρία τῶν πολλῶν τε καὶ καθ’ ἕκαστα ἤγουν [*](3 lacunam indicant AM. eademque, ut videtur, in Sepulvedae libris erat ἰδών τε Μ: δώντα Α. δέναι C: om. Β 4 καὶ δύναται BS: in lacuna om. AM 11 Περὶ ψυχῆς] Γ 3 18 αὐτὸν οm. L 20 ἐκάλεσεν L: ἔχει Α 23 ταύτῃ] κατὰ τοῦτο L) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 13 πρότερον—φρονήσεως (16)] τὰ μὲν οὖν ἄλλα τὰ παρὰ τὸν ἄνθρωπον ζῷα ταῖς φαντασίαις ζῇ μόναις, ἐμπειρίας δὲ μετέχει. μικρόν· τὸ μικρὸν ἡ ἀντὶ τοῦ μηδὲν εἰπὼν ἡ ἐπ’ ὀλίγον τούτων τῶν ζώων τισὶν ἐγγινομένης ἐμπειρίας, ἀνάλογον εἰπὼν μετέχειν ἐμπειρίας καθάπερ καὶ φρονήσεως L 18. 19 τὴν δὲ—πρακτὰ] τὴν δέ τέχνην ἐξ ἐμπειρίας τὴν σύστασιν λαμβάνουσαν ἔδειξε· περὶ δὲ τῶν τεχνῶν αἱ μέν εἰσι ποιητικαὶ ὡς χαλκευτική, αἱ δὲ πρακτικαὶ ὡς ὀρχηστική· τὸν περὶ τὰ πρακτὰ L 28 ἑμπειρία τὰ πολλάκις ὀφθέντα εἰς μίαν περίληψιν συνάγει· ἡ δὲ τέχνη (p. 5,2) κτλ. L)

5
αἰσθητῶν, ὧν ἐστιν ἡ μνήμη, εἰς μίαν περίληψιν καὶ γνῶσίν ἐστι συστολή, ἡ δὲ τέχνη τῶν πολλῶν ἐμπειριῶν συγκεφαλαίωσίς ἐστιν. ἐξ ἐμπειρίας μὲν γὰρ τὸ εἰδέναι ὅτι τοῖς τήνδε τὴν νόσον νοσοῦσι τόδε τὸ φάρμακον χρήσιμον, ἐκ τῆς τέχνης δὲ τὸ τοῖς τοιάνδε νόσον νοσοῦσι τοιοῖσδε συμφέρειν φέρειν χρῆσθαι· ἐξ οὗ τὰ ὅμοια τοῖς ἐκ πείρας ληφθεῖσι συνορᾷ. τέχνης γὰρ ἡ τοὐ ὁμοίου μετάβασις, ὡς καὶ αὐτὸς σαφῶς ἔδειξε διὰ τῶν παραδειγμάτων. τήνδε τὴν νόσον ἀντὶ τοῦ τὴν τοιάνδε ν·όσον· οὐ γὰρ ἐπὶ ἴων βοηθημάτων μόνον ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν νόσων ἡ κατὰ τὸ ὅμοιον τῇ τέχνῃ μετάβασις. οὐχ ὅτι δὲ τέχνην ἀδύνατον ἀναλαβεῖν χωρὶς ἐμπειρίας λέγει, ἀλλ’ ὅτι τὴν ἀρχὴν ἡ τῆς τέχνης εὕρεσις δι’ ἐμπειρίας, ἐπεί, ὡς ἐρεῖ, ἐνδέχεταί τινας τεχνίτας μὲν εἷναι μὴ ἐμπείρους δέ. ὅτι δὲ οἱ μὴ μετ’ ἐμπειρίας τι ποι·οῦντες ἀπὸ τύχης ἀκολουθοῦν τὸ τέλος ἔχουσιν, ἀλλ’ οὐκ ἐκ προνοίας καὶ τέχνης, ὡς ἔλεγε Πῶλος, δῆλον.

[*](p. 981a12)

Πρὸς μὲν οὖν τὸ πράττειν ἐμπειρία τέχνης οὐδὲν διήνεγκε.

Διὰ τούτων ἤδη δείκνυσιν ὅτι ἡ γνῶσις τιμιώτερον τῆς πράξεως, καὶ ὅτι ἡ κυρίως. σοφία ἐν γνώσει ἐστὶν ἀλλ’ οὐκ ἐν πράξει· εἰ γὰρ ἡ τέχνη τῆς ἐμπειρίας τιμιωτέρα, καίτοι μηδὲν πρὸς πρᾶξιν ἐλαττουμένης ἀλλὰ καὶ πλέον πραττούσης ἔσθ’ ὅτε, ἐλαττουμένης δὲ εἰς γνῶσιν; δῆλον καὶ ὡς τὸ εἰδέναι τοῦ πράττειν τοῖς ἀνθρώποις τιμιώτερον. εἰ γὰρ τοὺς τεχνίτας τῶν ἐμπείρων κατὰ τὸ εἰδέναι πλεονεκτοῦντας σοφωτέρους λέγομεν, δῆλον ὡς τὴν σοφίαν ἐπιστήμην καὶ γνῶσίν τινα εἶναι συμβέβηκε. διὰ τί δὲ οἱ ἔμπειροι τῶν χωρὶς ἐμπειρίας τεχνιτῶν πρὸς τὰς πράξεις πλέον ἔχουσι, σαφῶς εἶπεν. ἄνθρωπον δὲ ὑγιάζει κατὰ συμβεβηκὸς ὁ Καλλίαν ἰώμενος, ὅτι συμβέβηκε Καλλίᾳ ἀνθρώπῳ εἶναι. εἰπὼν δὲ ὅτι οἱ τεχνῖται καὶ οἱ σοφοὶ τῶν ἐμπείρων κατὰ τὴν γνῶσιν διαφέρουσι, καὶ τοῦτο συστήσας ἐκ τῆς κοινῆς προλήψεως (σοφοὺς γὰρ τοὺς εἰδότας καλεῖν πᾶσιν ἐν χρήσει), [*](1 ὦν M: om. Α γνῶσιν Μ: γνῶσις Α 3 τὸ εἰδέναι 0111. L 3. 4 νοσοῦσι— νόσον οm. L 3 φάρμακον] βοήθημα Αscl. 4. 5 συμφέρειν Ascl.: συμφέρει AL 5 χρήσασθαι φαρμάκοις L τοῖς ἐκ πείρας — τέχνης L idemque coiii. Brandis praeterquam quod pro πείρας ponebat ἐμπειρίας: τοῖς ἐκ πείροις ληφθεῖσι σὺν στοᾶς τέχνη A 6 7 ὡς—τοιάνδε νόσον om. L 11 ἐρεῖ M: oai. A 15 διήνεγκε] sic etiam Metaph. AbDbFb: δοκεῖ διαφέρειν vulg. 16 διὰ τούτου L τιμιωτέρα L 17 γνῶσις ἐν σοφίᾳ L εἰ γὰρ LMS: ἡ γὰρ Α 19 πρατττούσης L: προσθούσης A 27 προσλήψεως L ἐν χρήσει] σύνηθες L) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 9 τἐχνῃ μετάβασις. τὸ γὰρ τοιόνδε φάρμακον τοῖς τοιοῖσδε κατ᾿ εἶδος ἕν ἀφορισθεῖσι κάμνουσι τηνδὶ τὴν νόσον. ἓν εἶδος εἴρηκε νοσήματος, οἶον πυρετόν· πᾶσι γὰρ τοῖς κάμνουσι καῦσον πυρετὸν τόδε τὸ φάρμακον συνήνεγκεν, ἢ τοῖς κάμνουσιν ἐπὶ φλέγματι ἢ μελαγχολικῷ τόδε τὸ βοήθημα L omissis ὐχ ὅτι—δῆλον (13))

6
τί μάλιστά ἐστιν ἴδιον τοῦ εἰδότος προστίθησιν, ὅτι γὰρ ἡ γνῶσις τῆς αἰτίας, συνιστὰς καὶ δεικνὺς ὅτι μάλιστα τῆς σοφίας ἐστὶν ἴδιον τὸ τὰς αἰτίας γιγνώσκειν, περὶ ἧς ἡ προκειμένη πραγματεία, καὶ μάλιστα σοφία ἡ τῶν πρώτων γνῶσις αἰτίων. σαφῶς δὲ ἐπὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων ἔδειξεν ὅτι τὴν σοφίαν οὐκ ἐπὶ πρᾶξιν ἀλλ’ ἐπὶ γνῶσιν | τὴν ἀναφορὰν [*](7) ἔχειν συμβέβηκε, καὶ ὅτι τιμιώτερον ἡ γνῶσις τῆς πράξεως· ἀλλὰ καὶ ὅτι τῆς ἐμπειρίας ἡ τέχνη τῇ γνώσει τε καὶ ἐπιστήμῃ τῆς αἰτίας διαφέρει, ἀπὸ τοῦ τοὺς μὲν δύνασθαι διδάσκειν, τοὺς δὲ ἐμπείρους οὔ, τοῦ δὲ ἐπιστήμονος ἴδιον εἶναι τὸ διδάσκειν. ὅτι δὲ καὶ ἡ τῆς αἰτίας γνῶσις ἐπιστήμη τέ ἐστι καὶ σοφία, καὶ ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων ἐναργῶς παρέστησεν, ἃς καίτοι τῶν καθ’ ἕκαστα γνωστικωτέρας οὔσας οὐ λέγομεν σοφίας, ὅτι μὴ τῶν αἰτίων εἰσὶ γνωστικαί.

[*](p. 981b13)

Τὸ μὲν οὖν πρῶτον εἰκὸς τὸν ὁποιανοῦν εὑρόντα τέχνην παρὰ τὰς κοινὰς αἰσθήσεις.

Καὶ ταῦτα κατασκευαστικὰ μέν ἐστι καὶ αὐτὰ καὶ δεικτικὰ. τοῦ ὅτι θαυμαστόν τε καὶ τίμιον ἡ γνῶσις, εἴ γε ἀεὶ τοὺς προσεξευρίσκοντάς τι παρὰ τὸ χρήσιμον ἐθαύμαζον οἳ ἄνθρωποι ὡς σοφοὺς καὶ διαφέροντας τῶν ἄλλων· ἅμα δὲ διὰ τούτων δείκνυσι τὴν ἐπὶ τὴν σοφίαν καὶ τὴν τελειοτάτην γνῶσιν ὁδόν, καὶ πῶς παρῆλθεν εἰς ἀνθρώπους ἡ σοφία καὶ ἡ τῶν τιμιωτάτων ζήτησίς τε καὶ θεωρία, ὅτι μετὰ τὴν τῶν ἀναγκαίων χρειωδῶν εὕρεσιν περιττότερόν τι καὶ ἐλεύθερον ἤδη νοεῖν σχολαζόντων τῶν ἀνθρώπων. τὰς δὲ τῶν ἡδέων ποριστικὰς τέχνας καὶ αὐτὰς ταῖς χρειώδεσιν ἐγκατατάττει· ὡς γὰρ δεόμενοι καὶ χρείαν ἔχοντες ἡδονῶν τε [*](11 τῶν M: πᾶν Α 13 τὸν μὲν Metaph. vulg. εὑρόντα L: εὑρίσκοντα Α 17 παρὰ Α: περὶ LF 20 ἀναγκαιοτάτων F 22 ποριστικὰς LF: ποριστὰς Α 23 ἐγκατατάττει LFS: ἐγκαταλλάττει Α ἡδονῆς LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 1 ὅτι γὰρ—γνωστικαί (12)] ὅτι τὸ γινώσκειν τὰς αἰτίας· ἡ δὲ τῶν αἰτιῶν γνῶσις ἐπιστήμη τε καὶ σοφία ἐστί. καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων ἐναργῶς παρέστησεν, ἃς καίτοι τὰς (1. τῶν) καθ’ ἔκαστα γνωστικωτέρας οὔσας οὐ λέγομεν σοφίας, ὅτι μὴ τῶν αἰτιῶν εἰσι γνωστικαί. ὅθεν καὶ οὕτως εἶπεν αἱ δὲ πράξεις καὶ αἰ γενέσεις περὶ τὸ καθ’ ἕκαστον πράξεις δὲ καὶ γενέσεις εἴρηκε τὰς περὶ τὰ καθ’ ἕκαστα ἐνεργείας, ταὐτὸν ἐκ παραλλήλου εἰπὼν πρᾶξιν καὶ γένεσιν. ἢ πρᾶξιν μὲν ἐφ’ ὧν ἐνέργεια τὸ τέλος, ὡς ἐπὶ αὐλητικῆς, γένεσιν δὲ ἐφ’ ὧν ἕτερόν τι τὸ τέλος τῆς ἐνεργείας, ὡς ἐπὶ οἰκίας· ἕτερον γὰρ οἰκία οἰκοδομήσεως, ἡ μὲν τέλος οὖσα ἡ δὲ ἐνέργεια. τὸ δὲ εἰδέναι καὶ τὸ ἐπαΐειν ἢ καὶ ταῦτα ἐκ παραλλήλου εἴρηται ταὐτὸν σημαίνοντα τὴν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν γνῶσιν, ἢ τὸ μὲν εἰδέναι τὴν ἐξ εὑρέσεως εἴδησιν, τὸ ἐπαίειν δὲ τὴν ἐκ μαθήσεως, ὡς ἐξ ἀκοῆς γενομένης τῆς εἰδήσεως. δείκνυσι δὲ καὶ οὕτως τὸ τὴν τέχνην τῆς ἐμπειρίας διαφέρειν γνώσει τε καὶ ἐπιστήμη, ἀπὸ τοῦ τοὺς μὲν τεχνίτας διδάσκειν δύνασθαι, τοὺς δὲ ἐμπείρους οὔ· τοῦ δὲ ἐπιστήμονος εἶναι τὸ διδάσκειν. φησὶ δὲ καὶ ὅτι κυριωτέρα ἡ διὰ τοῦ λόγου γνῶσις τῆς δι’ αἰσθήσεως, κἀν ὅτι μάλιστα αἰ αἰσθήσεις τῶν καθ’ ἕκαστα κυριώταται γνώσεις εἰσίν, ὅτι ὁ μὲν λόγος τὴν αἰτίαν οἶδε καὶ τὸ διὰ τί, οἷον διὰ τί τὸ πῦρ θερμόν; ὅτι καίει καὶ ξηραίνει· τοιοῦτον δὲ τὸ θερμόν· ἡ δὲ αἴσθησις ὅτι θερμόν ἐστι μόνον οἶδεν, οὐ μὴν καὶ τὴν αἰτίαν διὰ τί τὸ πῦρ θερμόν L)

7
τεχνῶν πρᾶξίς τις τὸ τέλος· αἱ γὰρ ἀπὸ θεωρίας ἡδοναὶ οὐ τέλος ἰὴν ἡδονὴν ποιοῦνται, ἀλλ’ ἕχουσιν αὐτὴν παρεπομένην. ὅτι δὲ καὶ αἱ μαθηματικαὶ ἐπιστῆμαι ἐξ ἐμπειρίας ἤρξαντο, ἐνεδείξατο διὰ τῶν ἱερέων τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, οἳ τῷ σχολάζειν διὰ τῶν τηρήσεων τῶν κατ’ οὐρανὸν γιγνομένων ἐμπειρίαν πρῶτον ἔσχον, εἶτα τέχνην συνεστήσαντο. οὕτως δὲ καὶ ἡ γεωμετρία κατὰ τὴν ἀρχὴν εὑρέθη ἀπὸ τῆς γεωδαισίας. ὥσπερ δὲ ἡ εὕρεσις τῶν τοιούτων ὑπὸ τῶν σχολαζόντων, οὕτω καὶ ἡ περὶ αὐτὰ ἐνέργεια σχολῆς δεῖται.

[*](p. 981b25)

Εἴρηται μὲν οὖν ἐν τοῖς Ἡθικοῖς καὶ ἐπιστήμης.

Tῷ τῆς τέχνης ὀνόματι χρησάμενος καὶ σατὰ τῆς ἐπιστήμης, περὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν ἀνέπεμψεν ἡμᾶς εἰς τὰ Ἠθικά· ἐν γὰρ τῷ Ζ τῶν Νικομαχείων ἡ τούτων διαίρεσις αὐτῷ παραδέδοται, ἐν οἷς λέγει πέντε εἶναι οἷς ἀληθεύει ἡ ψυχὴ τὴν ἐν λόγῳ καὶ συνέσει ἀλήθειαν, ἐπεὶ καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι ἀληθεύειν λέγεται, τέχνην φρόνησιν ἐπιστήμην σοφίαν νοῦν. καὶ τέχνην μέν φησιν εἷναι ἕξιν μετ’ ἀληθοῦς λόγου ποιητικήν, ἐπιστήμην δὲ ἕξιν ἀποδεικτικήν, ἀποδεικτικὴν δὲ τὴν ἐκ προτέρων καὶ ἀμέσων καὶ γνωριμωτέρων τοῦ συμπεράσματος συλλογιστικήν, ἢ ὑπόληψιν περὶ τῶν καθόλου καὶ ἐξ ἀνάγκης ὄντων, ἢ γνῶσιν τῆς αἰτίας δι’ ἣν τὸ πρᾶγμα [*](8) ἔστιν, ὅτι ἐκείνου ἔστι, καὶ ὅτι οὐκ ἐνδέχεται αὐτὸ ἄλλως ἔχειν· φρόνησιν δὲ ἕξιν μετ’ ἀληθοῦς λόγου πρακτικὴν περὶ τὰ ἀνθρώπῳ ἀγαθὰ ἢ καὶ κακά, περὶ ὧν ἐστι καὶ τὸ βουλεύεσθαι, ἡ ἀρετὴν τοῦ δοξαστικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς· νοῦν δὲ δύναμιν Ψυχῆς ᾗ τὰς τῶν ἀποδεικτῶν ἀρχὰς τὰς ἀναποδείκτους γνωρίζομεν· σοφίαν δὲ νοῦν καὶ ἐπιστήμην τῶν τιμιωτάτων τῇ φύσει. ἀναπέμψας δὲ εἰς ἐκεῖνα περὶ ἰῆς διαφορᾶς ἡμᾶς τῆς τέχνης καὶ τῆς ἐπιστήμης (ἡ μὲν γὰρ αὐτῶν ἐν ποιήσει τε καὶ πράξει, ἡ δ’ ἐπιστήμη ἐν γνώσει), οὗ χάριν τούτων μνημονεύει, τούτου ἔχεται· τοῦ γὰρ [*](1 αὐτῆς LF 3. 4 μαθηματικαὶ LFS Αscl.: μαθητικαὶ Α 4 ἤρξαντο ἐνεδείξατο LF: ἤρξατο A 4. 5 τῶν ἐν Αἰγύπτῳ LF: τῶν Αἰγύπτων Α 5 κατὰ τὸν ὐρανὸν LF 6 δὲ om. LF 8 ἀπὸ LF post σχολαζόντων add. γέγονεν LF περὶ ταῦτα Ascl. 12 καὶ ἐπὶ τῆς LF 13 post Ἠθικὰ add. ὠς ἐν ἐκείνοις περὶ αὐτῶν εἰρηκὼς LF 13. 14 ἐν τῷ Z τῶν Νικομαχείων] Eth. Νicom. Z 3. 4 16 τὸ LF Ascl.: τῶ Α νοῦν LF: οὖν Α 24 ἀποδεικτῶν S Bonitz: ἀποδεικτικῶν A 26 ἡμᾶς ante εἰς habent LF) [*](REC. GR. DISCR. 16 τέχνην – τῇ φύσει (26)] εἰπὼν δὲ εἰρῆσθαι ἐν τοῖς ἠθικοῖς περὶ διαφορᾶς τέχνης καὶ ἐπιστήμης προσέθηκε καὶ τῶν ἄλλων τῶν ὁμογενῶν, ὁμογενῆ λέγων φρόνησιν σοφίαν καὶ νοῦν· πέντε γὰρ ταῦτα εἴρηκεν ἐκεῖ, ἐν οἶς ἡ κατὰ λόγον γίνεται σύνεσις, τέχνην φρόνησιν ἐπιστήμην σοφίαν νοῦν. ἐκεῖθεν οὖν καὶ ὁρισμοὺς τούτων ἀναληπτέον LF)

8
λαβεῖν τε καὶ δεῖξαι ὅτι τὴν κυριώτατά τε καὶ μάλιστα ἐπιστήμην, ἣν καὶ ἁπλῶς σοφίαν καλοῦμεν, περὶ τὰ πρῶτα αἴτια καὶ τὰς πρώτας ἀρχὰς πάντες ὑπολαμβάνουσιν εἶναι. τούτου χάριν τῆς ἐμπειρίας τὴν τέχνην ἔδειξε τῇ τῆς αἰτίας γνώσει διαφέρουσαν, καὶ ὅτι τιμιώτεραι αἱ περὶ τὴν τῆς αἰτίας τῶν ὑπ’ αὐτῶν· μεταχειριζομένων γνῶσιν καταγιγνόμεναι.

[*](p. 981b27)

Ὧν οὖν οὖν ἕνεκα ποιούμεθα τὸν λόγον.

Αὐτὸς διὰ τούτων σαφῶς τήν τε πρόθεσιν τῶν λεγομένων καὶ ὧν χάριν εἴρηται τὰ εἰρημένα λέγει· ὑπὲρ γὰρ τοὐ δεῖξαι ὅτι πᾶσι δοκεῖ τὰς θεωρητικὰς τέχνας τῶν πρακτικῶν τιμιωτέρας εἶναι καὶ τὴν σοφίαν τῶν πρώτων ἀρχῶν εἶναι γνωστικήν· ὃ ἐδείξαμεν δείξαντες αὐτοὺς ἀεὶ μᾶλλον τὸ τῆς σοφίας κατηγοροῦντας ὄνομα κατὰ τῶν εἰδότων μᾶλλον. σοφωτέρα γὰρ τῆς μὲν αἰσθήσεως ἡ ἐμπειρία διὰ τὸ ᾔδη λογική τις εἶναι γνῶσις (λογικὴ γὰρ ἡ τοῦ καθόλου περίληψις), ἡ δὲ τέχνη τῆς ἐμπειρίας, ὅτι αὕτη ἤδη καὶ τῆς αἰτίας ἐστὶ γνωστική. ἡ γὰρ τοῦ ὁμοίου θεωρία κατὰ τὴν τῆς αἰτίας γνῶσιν γίγνεται. χειροτέχνου τέ γὰρ ὁ ἀρχιτέκτων, ἀντὶ τοῦ ‘τοῦ δὲ τεχνίτου τοῦ ποιοῦντος ὁ ἀρχιτέκτων᾿. αἱ δὲ θεωρητικαὶ τῶν ποιητικῶν, ὅτι οὐ π·ρὸς χρῆσιν ἀλλὰ πρὸς διαγωγὴν αὗται καὶ αὐτῆς χάριν τῆς γνώσεως.

[*](p. 982a4)

ἐπεὶ δὲ ταύτην τὴν ἐπιστήμην ζητοῦμεν.

Τουτέστιν ἐπειδὴ ἡ προκειμένη ἡμῖν πραγματεία ζήτησίς ἐστι τῆς ἐπιστήμης, δεῖ ἰδεῖν περὶ ποῖά ἐστιν ἐπιστήμη ἡ ζητουμένη. ὅτι μὲν γὰρ περί τινας ἀρχάς ἐστι καὶ αἰτίας ἐπιστήμη, δῆλον ἐξ ὧν προείρηκε· πάντες γὰρ τὴν σοφίαν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν αἰτίων φασὶν εἶναι γνῶσιν, καὶ σοφὸς ὁ τούτων ἐπιστήμων. ἐπεὶ οὖν ἡ σοφία τῶν ἀρχῶν καὶ αἰτίων γνῶσίς ἐστι κατὰ τὴν κοινὴν περὶ αὐτῆς ἔννοιαν, τὰ δ’ αἴτια πολλαχῶς, εἰκότως πρῶτον ζητεῖ ποίων αἰτίων καὶ τίνων ἀρχῶν γνῶσίς ἐστιν ἡ σο|φία [*](9) περὶ ἧς πρόκειται λέγειν ἡμῖν. φθάνει μὲν οὖν εἰρηκέναι ὅτι τὴν ὀνομαζομένην σοφίαν περὶ τὰ πρῶτα αἴτια καὶ τὰς ἀρχὰς ὑπολαμβάνουσι πάντες· [*](1 κυριωτάτην LF 5 καταγιγνόμεναι LFS: καὶ τὸ γιγνόμενον Α 6 οὗ δὲ ἕνεκα νῦν ποιούμεθα τόν λόγον τοῦτ’ ἔστιν LF et Metaph. vulg. 7. 8 οὗ χάριν LF 9 πρακτέων LF 11 κατηγοροῦντας LF: κατηγοροῦντες Α 15. 16 χειροτέχνου— ὁ ἀρχιτέκτων om. LF 15 τε γὰρ] δὲ Metaph. 16 τοῦ τοῦ δὲ Ascl.: δὲ τοῦ libii 17 ὅτι ora. LF 18 αὐτῆς LFS: αὐτοῦ Α 20 τουτέστιν om. LF 25 αὐτῆς LF: αὐτοῦ vel αὐτό Α 27 εἰρηκέναι AL: εἰρηκὼς F 28 καὶ—αἴτια (p. 9,1) M: om. A) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 18 post γνώσεως add. [τοῦτο τοῦτο F] εἰπὼν συμπεραίνεται καὶ φησὶν ὅτι μὲν οὑν ἡ σοφία περί τινας ἀρχὰς καὶ αἰτίας ἐστὶν ἐπιστήμη, δῆλον LF)

9
ἐπεὶ δὲ τίνες αἱ πρῶται ἀρχαὶ καὶ τὰ πρῶτα αἴτια εὔδηλον, λαβὼν τὸ περὶ ἀρχὰς καὶ αἰτίας τὴν σοφίαν εἶναι ὡς ὁμολογούμενον, τὸ περὶ ποίας ζητήσει, καὶ ὅτι περὶ τὰς πρώτας δείξει. ἢ οὐδὲ ἐκεῖ ἔλαβεν αὐτὸ ὡς ἤδη ὁμολογούμενον, ἀλλ’ ὡς ὀφεῖλον δειχθῆναι· διὸ ἀναγκαίως καὶ τῆς τῶν αἰτίων διαιρέσεως μνημονεύει, ὅτι τετραχῶς τὰ αἴτια λέγεται. καὶ τὴν ἱστορίαν τῶν πρὸ αὐτοῦ τι περὶ αἰτιῶν εἰρηκότων παρατίθεται εὐλόγως, ἵν’ εἰ μὲν ὀρθῶς εὑρεθῇ τι τῶν εἰρημένων ὑπ’ ἐκείνων, ἀκολουθοίημεν αὐτῷ, εἰ δὲ μή, πλέον τι ζητοίημεν αὐτοί. χρὴ οὖν ἐκ τῆσδε τῆς πραγματείας ἀπαιτεῖν τὴν γνῶσιν τῶν πρώτων ἀρχῶν καὶ αἰτίων· αὗται δ’ ἂν εἶεν τοῦ ὄντος οἷον ἀρχαί, δι’ ἃς τῶν ὄντων ἕκαστόν ἐστιν ὧν τὸ εἶναι κατηγοροῦμεν· τοιαῦται δὲ αἱ πρῶται καὶ κυριώταται οὐσίαι· αὗται μὲν γὰρ τῶν οὐσιῶν ἀρχαί, αἱ δὲ οὐσίαι τῶν ἄλλων ἀπάντων, ὡς δείξει. τήν τε οὖν τούτων γνῶσιν ἀπαιτεῖν χρὴ ἐκ τῆσδε τῆς πραγματείας, καὶ ἔτι ὅσα εἰς τὴν τούτων γνῶσιν συντελεῖ, εἰς ἃ καὶ ὁ πλεῖστος αὐτῷ λόγος ἀναλίσκεται· οὐ γὰρ οἷόν τε ἦν ἐκείνων γνῶσιν ἄλλως μὴ προκαταστήσαντα καὶ προεκκαθάραντα τὰ ἐμποδών.

[*](p. 982a6)

Εἰ δὴ λάβοι τις τὰς ὑπολήψεις ἃς ἔχομεν περὶ τοῦ σοφοῦ.

Ἐν πᾶσιν ἔθος ἀεὶ Ἀριστοτέλει ταῖς κοιναῖς καὶ φυσικαῖς τῶν ἀνθρώπων προλήψεσιν ἀρχαῖς εἰς τὰ δεικνύμενα πρὸς αὐτοῦ χρῆσθαι, βεβαιοῦντι τὸ εἶναι τὴν γνῶσιν τὴν τῆς ἐπιστήμης ὄρεξιν κατὰ φύσιν τοῖς ἀνθρώποις καὶ διὰ τοῦ ταύτας τὰς ἀρχὰς φύσει ἡμῖν δεδόσθαι· αὗται γάρ εἰσιν αἱ κοιναὶ ἔννοιαι. οὕτως καὶ ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει πεποίηκε περὶ τόπου ζητῶν, ὁμοίως δὲ καὶ περὶ χρόνου, σχεδὸν δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων προβλημάτων τῇ ὁδῷ ταύτῃ κέχρηται. τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ· ζητῶν γὰρ περὶ ποίας ἀρχάς ἐστιν ἡ σοφία, καὶ τί ἔργον τοῦ σοφοῦ, καὶ τίς ὅλως ὁ σοφός, ἰὰς κοινὰς καὶ φυσικὰς ἐννοίας ἃς ἔχομεν περὶ τῶν σοφῶν ἐκτίθεται, ἵνα ταύταις τὰ ἀκόλουθα ζητοῦντες συμφώνως λαμβάνωμέν τε καὶ τιθῶμεν. ἔστι δὲ ἃ ἡ κοινὴ πρόληψις τῷ σοφῷ καὶ τῇ σοφίᾳ ὑπάρχειν τίθησιν, ὥς φησι, τό τε πάντα ἐπίστασθαι κοινῇ καὶ καθόλου, καὶ περὶ πάντων δύνασθαι διαλαμβάνειν περιληπτικῶς καὶ μὴ ὡς ὁ καθ’ ἑκάστην ἐπιστήμην ἢ τέχνην σοφός· τοὺς γὰρ οὕτως εἰδότας οὐ σοφοὺς ἔτι ἀλλὰ τεχνίτας καὶ | ἐπιστήμονας ἐκείνου περὶ οὗ λέγουσιν οὕτως [*](10) [*](1 ἐπεὶ δὲ—ἐμποδών (16) om. LF εὔδηλον libri: perspicuum S: legendum videtur ἠύ δῆλον quod coni. Brandis vel ἄδηλον; cf. Bonitz p. 9 6 τῶν scripsi: τὴν libri 7 ἵν εἰ M: εἰν εἰ Α ὑπ’ M: ὑπὲρ Α 10 οἷον libri: ᾗ ὃν coni. Bonitz 20 πρὸς αὐτοὺς LF post βεβαιοῦντι add. καὶ διὰ τοῦτο Ascl. 22 ταύτης LF 23 κοινῶς LF Ascl. ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει] Phys. Δ 32 ἢ τέχνην om. LF Ascl. σοφός] ἐπιστήμων LF Ascl. ὐ LF: ὡς Α 33 ἔτι] εἶναι Ascl.)

10
ὑπολαμβάνουσιν. ἔτι δὲ οὐδὲ οἷόν τε πάντα τινὰ ἐπίστασθαι ἄλλως ἢ ὡς· εἴρηται· διὸ προσέθηκε τὸ ὡς ἐνδέχεται. ἀλλὰ καὶ τὸν τὰ περιττὰ καὶ χαλεπὰ καὶ μὴ ῥᾴδια γνωσθῆναι εἰδότα, τοῦτον σοφόν φασιν· τοὺς γὰρ τὰ κοινὰ καὶ ῥᾴδια εἰδότας οὔ φασι σοφούς. διὸ οὐδὲ τὴν αἴσθησιν σοφίαν λέγουσιν, οὔτε σοφοὺς τοὺς αἰσθανομένους καθὸ αἰσθάνονται· κοινὴ γὰρ καὶ ῥᾳδία ἡ αἰσθητικὴ γνῶσις. ἔτι τε τὸν ἀκριβῆ καὶ περιττὸν περὶ ἕκαστον τῶν νοουμένων καὶ ἀναμάρτητον σοφὸν λέγουσιν. ἀλλὰ καὶ τὸν διδασκαλικώτερον τῶν αἰτίων, τουτέστι τὸν τὴν διδασκαλίαν διὰ τῆς τῶν αἰτίων παραδόσεως ποιούμενον, μᾶλλον σοφὸν λέγουσι τῶν μὴ οὕτως διδασκόντων. καὶ τῶν ἐπιστημῶν δὲ σοφίαν ταύτην λέγουσι τὴν αὐτῆς τῆς γνώσεως τῆς κατὰ τὴν ἐπιστήμην ἕνεκα μετιοῦσαν αὐτὰ καὶ αἱρουμένην, ἀλλὰ μὴ διά τινα ἀποβαίνοντα, καὶ σοφοὺς αὖ δηλονότι τοὺς τὴν τοιαύτην ἐπιστήμην ἔχοντας· τοὺς γὰρ τὰ διὰ τὴν γνῶσιν αὐτὴν αἱρετὰ εἰδότας, ἀλλ’ οὐκ ἄλλων τινῶν ἀποβαινόντων χάριν. τὸ δὲ ἔτι τὸν ἀκριβέστερον καὶ διδασκαλικώτερον τῶν αἰτίων οὐχ ὡς ἑνὸς ἀκούειν δεῖ ἀλλὰ δύο· διαφέρει γὰρ ταῦτά γε ἀλλήλων. καὶ οὕτως γίνεται τὰ τιθέμενα ἕξ. εντι τοὺς τὰ ἀρχικώτερα καὶ ἐπιστατικώτερα εἰδότας τῶν τὰ ὑποτεταγμένα εἰδότων μᾶλλον λέγουσι σοφούς, καὶ σοφίαν τῶν ἐπιστημῶν τὴν ἀρχικωτέραν τε καὶ ἀρχιτεκτονικωτέραν τῆς ὑπηρετούσης. ταῦτα δὴ λαβὼν ὡς κτὰ τὰς κοινὰς ὑπολήψεις δοξαζόμενα περὶ τοὺς σοφούς, κατὰ ταῦτα πειρᾶται ἕκαστον αὐτῶν προσάγειν τῷ τὰς πρώτας καὶ τὰς καθόλου αἰτίας εἰδότι, δεικνὺς διὰ τούτων ὃ φθάσας εἶπον, τὸ ὅτι τὴν ὀνομαζομένην σοφίαν περὶ τὰ πρῶτα αἴτια καὶ τὰς ἀρχὰς ὑπολαμβάνουσι πάντες· καθόλου. τε γὰρ μάλιστα καὶ κοινῶς περὶ πάντων οὗτος ἐπίσταται ὁ τὰς πρώτας ἀρχὰς εἰδώς· ὡς γὰρ ὁ τάς τινων ἀρχὰς ‘εἰδὼς καθολικήν τινα γνῶσιν ἐκείνων [*](3 ῥαδίως LF 6 ἔτι τε] praemittunt lemma ἔτι τε τὸν ἀκριβέστερον καὶ διδασκαλικώτερον τῶν αἰτίων LF τὸν ἀκριβέστερον περὶ Ascl. 12 αὖ A: οὖν LF Ascl. 13 τὰ διὰ L1FS: τὰ om. Α ἀλλ’ οὐκ LF: ἀλλ’ om. Α 15 οὐχ ὡς M: οὐχ ἡ Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. τὸ δὲ ἔτι—ἁπάντων ἔχοι (p. 11,2)] καὶ τἠν ἀρχικωτέραν τῆς ὑπηρετούσης μᾶλλον σοφίαν: Ἀρχικωτέραν λέγει σοφίαν ἀντὶ τοῦ ἀρχικωτάτην τὴν πάντων (1. πασῶν) τῶν ἐπιστημῶν γινώσκουσαν τὰς ἀρχάς, τῶν κατὰ μέρος δηλαδή. καὶ αὐτῶν δὴ τῶν κατὰ μέρος ἐπιστημῶν ἄλλη ἄλλης ἀρχικωτέρα ἐστίν, οἷον ἀρχικωτέραν (add. λέγει) ἰατρικῆς τὴν φυσικὴν καὶ ἀριθμητικὴν τῆς ἁρμονικῆς καὶ γεωμετρίαν τῆς ὀπτικῆς. ἑκάστη γὰρ τούτων, ἡ φυσική φημι, ἡ ἀριθμητικὴ καὶ ἡ γεωμετρία, τὰς ἀρχὰς παραδίδωσι ταῖς ὑπ’ αὐτὰς καὶ ἀποδείκνυσι ταύτας· αἱ δὲ ὐπ’ ἐκείνας δέχονται ταύτας καὶ χρῶνται αὐταῖς ἀναποδείκτοις. καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγει ἀφ’ ὧν ἤδη ἀπέδειξε δείξας τὸν σοφὸν τὸν τὰς αἰτίας εἰδότα τῶν ἐπιστημόνων ἐπιστημῶν corr. L) εἶναι, καί φησιν ὅτι οὐ δεῖ τὸν σοφὸν ἐπιτάττεσθαι ἀλλ’ ἐπιτάττειν, καὶ οὐκ αὐτὸν ἑτέρῳ τίθεσθαι ἤτοι πείθεσθαι καὶ συνομολογεῖν, ἀλλὰ τούτῳ τὸν ἧττον σοφόν. Τὸς μὲν οὖν ὑπολήψεις τοιαύτας ἔχομεν περὶ σοφίας καὶ τὼν σοφῶν: Τῶν ἐκ τῆς κοινῆς ὑπολήψεως λεγομένων περὶ το.ῦ σοφοῦ καὶ τῆς σοφίας ὁμολογημάτων· ὑπόληψιν γὰρ νῦν τὴν ὁμολογίαν εἴρηκε καὶ τὴν περὶ τὰ πράγματα συγκατάθεσιν. LF)
11
ἔχει, οὕτως καὶ ὁ τὰς πάντων εἰδὼς ἀρχὰς καθολικὴν ἄν τινα γνῶσιν ἁπάντων ἔχοι.

[*](p. 982a21)

Τούτων δὲ τὸ μὲν ἐπίστασθαι τῷ μάλιστα ἔχοντι τὴν κατὰ πάντων ἐπιστήμην.

ἐλλείπει τῷ ἐπίστασθαι τὸ τὰ πανία· τὸ γὰρ πάντα ἐπίστασθαι τῷ μάλιστα ἔχοντι τὴν καθόλου ἐπιστήμην ὑπάρχει· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ κείμενον. μάλιστα δὲ καθόλου ἐστὶν ἐπιστήμη ἡ περὶ τῶν ὄντων ᾗ ὄντα· κοινὸν γὰρ τὸ ὂν πᾶσι τοῖς ἐν ὑπάρξει. ἀλλὰ καὶ χαλεπώτατα μάλιστα τὰ καθόλου τῶν τῷ ἀνθρώπῳ γνωστῶν, τῷ πάμπολυ τῶν αἰσθήσεων ἀφεστάναι· ὃ ἦν δεύτερον τῶν τεθέντων δοξάζεσθαι | περὶ τοῦ σοφοῦ· τὰ γὰρ τῶν ὄντων [*](11) ἁπλούστατά τε καὶ πρῶτα πορρωτάτω τῶν αἰσθήσεων. τὸ δὲ τοῖς ἀνθρώποις προσέθηκε πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς φύσεως· τῇ· φύσει γὰρ ἐκεῖνα τῶν αἰσθητῶν γνωριμώτερα. ἀλλὰ καὶ ἀκριβεστάτη τῶν ἐπιστημῶν ἡ τῶν μάλιστα πρώτων γνῶσις· καὶ. γὰρ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ἀκριβέστεραι αἱ ἐκ τῶν πρώτων εἰσίν, εἴγε αἱ ἐξ ἐλαττόνων ἀκριβέστεραι· ἐξ ἐλαττόνων δὲ αἱ ἐγγυτέρω τῶν ἀρχῶν, ὡς ἐν τοῖς Ὑστέροις ἀναλυτικοῖς εἴρηται· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ κυριωτάτας καὶ μάλιστα ἀποδείξεις εἶπεν εἶναι τὰς ἐξ ἀμέσων τε καὶ πρώτων τῶν προτάσεων, δευτέρας δὲ τὰς διὰ τούτων δεικνυμένας. εἰ δ’ αἱ ἐγγυτέρω τῶν ἀρχῶν διὰ τὴν τῶν ἀρχῶν γνῶσιν ἀκριβέστεραι, δῆλον ὡς ἀκριβέσταται ἂν εἶεν αἱ τῶν ἀρχῶν αὐτῶν ἐπιστῆμαι δι’ ἅς καὶ αἱ ἐγγὺς αὐτῶν ἀκριβέστεραι τῶν ἄλλων. ὅτι δὲ αἱ ἐξ ἐλαττόνων καὶ ἐγγυτέρω τῶν ἀρχῶν τῶν διὰ πλειόνων καὶ πορρωτέρω ἀκριβέστεραι, δέδεικται μέν, ὡς ἔφην, καὶ ἐν τοῖς Ὑστέροις ἀναλυτικοῖς (αἱ γὰρ δι’ ἐλαττόνων προτάσεων καὶ ἀμέσων ἀκριβέστεραι), καὶ νῦν δὲ ἐνεδείξατο παραθέμενος τὴν ἀριθμητικήν καὶ τὴν γεωμετρίαν, ἧς διαφορά, ὅτι ἡ γεωμετρία μὲν περὶ τὰ θέσιν ἔχοντα (τὸ γὰρ σημεῖον καὶ ἡ γραμμὴ καὶ τὰ [*](3. 4 τούτων δὲ τὸ μὲν ἅπαντα ἐπίστασθαι τῷ μάλιστα ἔχοντι τὴν καθόλου ἐπιστήμην ἀναγκαῖον ὑπάρχειν L et Metaph. vulg. 10 τὰ γὰρ] lemma σχεδὸν δὲ καὶ χαλεπώτατα ταῦτα γνωρίζειν praemittunt LF 12 τῇ φύσει—οὐκέτι (p. 12,4)] ἡ γὰρ φύσις ταῦτα μάλιστα γνωρίζει τῶν αἰσθητῶν LF 15 αἱ (ante ἐξ) M: om. Α 16. 28 ἐν τοῖς Ὑστέροις ἀναλυτικοῖς] Α 27 19 αἱ M: om. A 26. p. 12,1 τὰ ἄλλα M: τὰ om. Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 5 ἐλλείπει—περὶ τοῦ σοφοῦ (10)] ἐλλείπει τῇ λέξει τῷ (1. τὸ) πάντα ἐπίστασθαι, ἵν᾿ ᾖ ὅλον οὕτως· τούτων δὲ τῶν εἰρημένων ὑπάρχει τὸ πάντα ἐπίστασθαι τῷ μάλιστα ἔχοντι τὴν καθόλου ἐπιστήμην. οὗτος γὰρ οἶδε πῶς ἔχει πάντα τὰ ὑποκείμενα, ἤτοι πῶς ἔχει φύσεως ἔκαστα, οἷον ἄνθρωπος κατὰ τὴν αὐτοῦ τελειότητα, καὶ ἵππος καὶ ἰχθὺς καὶ τἄλλα φυσικά, τά τε ἀπλᾶ καὶ τὰ σύνθετα, καὶ ἀπλῶς πάντα τὰ ἐν τῷ κόσμῳ, εἰδὼς τὴν πρώτην αὐτῶν αἰτίαν καὶ τὴν ἀρχὴν τὴν πρώτην, εἴτε καθ᾿ αὑτὰ ὄντα, εἴτε κατὰ συμβεβηκότα (l. συμβεβηκός)· καθ’ αὑτὰ μὲν ὡς αὐθύπαρκτα αἱ οὐσίαι, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὰ ὲν ἑτέρῳ ἔχοντα τὸ εἶναι, οἷον ποσότητες μεγέθη πάθη σχήματα τόποι χρόνοι κινήσεις, καὶ ἀπλῶς αἱ παρὰ τὴν οὐσίαν ἅπασαι κατηγορίαι LF)

12
διὸ οἱ μὲν γεωμέτραι προσχρῶνται δείξεσιν ἀριθμητικαῖς ὡς αὐτῶν εἰς τὴν τῶν οἰκείων σύστασιν, οἱ δὲ ἐριθμητικοὶ γεωμετρικαῖς οὐκέτι.

[*](p. 982a25)

Ἀκριβέσταταί τε τῶν ἐπισιημῶν αἳ μάλιστα τῶν πρώ- τῶν εἰσίν.

οὐχ ὑποληπτέον τοῦτο μάχεσθαι τῷ ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς Φυσικῆς εἰρημένῳ, ἔνθα λέγων ὅθεν δεῖ ἄρχεσθαι, ἀπὸ τῶν ἡμὶν γνωρίμων, λέγει τὸ γὰρ ·ὅλον κατὰ τὴν αἴσθησιν γνωριμώτερον, τὸ δὲ καθόλου ὅλον τί ἐστιν”. οὔτε γὰρ τὸ πρῶτον καὶ τὸ καθόλου ταὐτόν· τὸ γοῦν πρῶτον αἴτιον τὸ κινητικόν, περὶ οὗ νῦν αὐτῷ λέγειν πρόκειται, πρὸ ἁπάντων μέν ἐστιν, οὐ μὴν οὕτως καθόλου ὡς τὰ γένη. ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ὡς γένος λεγόμενον καθόλου ἐκεῖ πρὸς τὴν αἴσθησιν πρῶτον εἰπεν, ἀλλὰ τὸ κοινότερον καὶ πλείοσι συμβεβηκός, ὡς ἐδήλωσε διὰ τῶν παραδειγμάτων.

[*](p. 982a26)

Αἱ γὰρ ἐξ ἐλαττόνων ἀκριβέστεραι.

Ὡι γὰρ ἐλάττονα τὰ συμβεβηκότα, δυσγνωστότερον τοῦτο καὶ πλείονος ἀκριβείας δεῖται· καὶ ᾧ μηδέν ἐστι συμβεβηκός, ἡ τούτου γνῶσις χαλεπωτέρα, διὸ καὶ πλείονος ἀκριβείας δεῖται, ἅτε οὐκ ἀπὸ συμβεβηκότων εἰς τὴν γνῶσιν τῆς οὐσίας αὐτῶν βοηθουμέν.η, ἀλλ’ ἀπὸ μόνης τῆς οὐσίας γιγνομένη. βελτίων τε ἡ τούτων ἐπιστήμη τῷ μᾶλλον γιγνώσκειν ποιεῖν. ἔτι ἡ ἀπόδειξις ἡ κυρίως ἐκ προτέρων· καὶ γὰρ τά ἄλλα τότε | ἀποδείκνυται [*](12) ὅταν διὰ τοιούτων δειχθῇ ἃ διά τινων πρώτων τὴν περὶ αὐτῶν πίστιν εἴληφεν. ἡ δὲ ἐκ πρώτων· ἐξ ἐλαττόνων, ἡ δὲ ἐξ ἐλαττόνων ἀκριβεστέρα· ὥστε καὶ ἡ ἐκ πρώτων, εἴγε τὰ διὰ τούτων δειχθέντα αἴτια καὶ τοῖς ὑστέροις τοῦ ἀποδείκνυσθαι. ἐπιζητήσειε δ’ ἄν τις πῶς ἡ [*](5 δὲ Metaph. vulg. 7 τῆς Φυσικῆς] Phys. Α p. 184a 16 22 πρώτων M: πρῶτον Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 5 Ἀκριβέσταταί τε—εἰδέναι (p. 13,170] Ἀκριβέσταταί τε τῶν ἐπιστημῶν αἱ μάλιστα τῶν πρώτων εἰσίν· αἱ γὰρ ἐξ ἐλαττόνων ἀκριβέστεραι τῶν ἐκ προθέσεως (sic etiam Metaph. libri omnes) λαμβανομένων: Αἱ ἐξ ἐλαττόνων ἀρχῶν ἐπιστῆμαι ἀκριβέστεραί εἰσι τῶν ἐκ πλειόνων, ὃ εἴρηκεν ἐκ προθέσεως· τοῦτο δὲ συμβαίνει ἐπὶ τῶν ὐπ’ ἀλλήλων τεχνῶν, οἶον ἀκριβεστέρα γεωμετρία ὀπτικῆς, γεωμετρίας δὲ ἀριθμητική· αἱ πρῶται γὰρ οἰκείαις ἀρχαῖς χρῶνται μόνον, αἱ δὲ ὑπ’ αὐτὰς καὶ ταῖς αὐτῶν καὶ ταῖς πρὸ αὐτῶν· οἶον ἀριθμητικὴ μὲν ἀριθμοῖς μόνοις, γεωμετρία δὲ ·καὶ ἀριθμοῖς καὶ μεγέθεσι, καὶ ἡ μὲν ἀριθμητικὴ ἀθέτοις χρῆται τοῖς ἀριθμοῖς καὶ τῇ μονάδι, ἡ δὲ γεωμετρία τῷ σημείῳ καὶ τῇ γραμμῇ θέσιν ἔχουσιν: Ἀλλά μὴν καὶ διδασκαλική γε τῶν αἰτίων θεωρητικὴ μᾶλλον: Ἐπεὶ εἶπε τῶν διδασκόντων ἴδιον εἶναι τὸ τὰς αἰτίας λέγειν τῶν διδασκομένων (διὰ γὰρ τῶν αἰτίων ἡ εἰ οὖν διδασκαλική ἐστιν ἡ τὰς αἰτίας αὐτῶν λέγουσα, διδασκαλικωτέρα ἄν εἴη ἡ τῶν αἰτίων αὐτῶν θεωρητική, καὶ μᾶλλον ἡ τῶν μᾶλλον αἰτίων, ἐπεὶ καὶ τὸ εἰδέναι κτλ. LF)

13
τὰς τῆς δι’ ἀποδείξεως γνώσεως. ἢ οὕτως ἔχομεν περὶ τὰς ὡς ἀξιώματα ἀρχάς, δι’ ὧν τὰ ἄλλα δείκνυται, ἤτοι τὰς ἀποδεικτικὰς ἀρχάς, οὐ τὰς τοῦ. ὄντος; πῶς οὖν αὗται ἐπίστανται; ἢ καὶ αὗται δι’ ἀποδείξεων; ἀρχαὶ γὰρ καὶ τῆς τούτων δείξεως τὰ ἀξιώματα. ἀλλ’ ἐπεὶ πᾶσα ἀπόδειξις ἐκ πρώτων, εἴη ἄν τίν)α καὶ τούτων πρῶτα. ἢ οὐδὲν κωλύει ὡς ἀποδεικτῶν αὐτῶν πρῶτά τινα λέγειν εἷναι, ἀλλ’ εἰ ἀπόδειξις ἐκ πρώτων. εἴη ἄν τινα λέγειν εἶναι; ἀλλ’ εἰ ἡ ἀπόδειξις δι’ αἰτίου γνῶσις, εἴη ἂν καὶ τούτων αἴτιον, οὕτως δὲ καὶ πρῶτα. ἢ οὐ πᾶσα δι’ αἰτίου ἀπόδειξις. δῆλον δὲ ὅτι καὶ διδασκαλικώτεροι οἱ τὰ αἴτια εἰδότες· τῶν γὰρ διδασκόντων ἴδιον τὸ τὰς αἰτίας λέγειν τῶν διδασκομένων, ὡς προείρηκεν. ἤτοι δὲ μᾶλλον λέγει διδασκαλικὴν τὴν τῶν αἰτίων θεωρητικὴν τῆς μὴ τοιαύτης (διὰ γὰρ τῶν αἰτίων ἡ ὸιδασκαλία) ὡς μόνης ταύτης οὔσης τῶν αἰτίων θεωρητικῆς· τὰ γὰρ κυρίως αἴτια ταῦτα· ἢ τὸ λεγόμενόν ἐστιν ὅτι ἡ τῶν μᾶλλον αἰτίων θεωρητικὴ καὶ διδασκαλικὴ μᾶλλον , ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰτίων ἡ διδασκαλία· αὕτη δὲ ἡ τῶν μᾶλλον αἰτίων θεωρητικὴ καὶ διδασκαλικὴ μᾶλλον. ἀλλὰ καὶ τὸ εἰδέναι καὶ τὸ ἐπίστασθαι αὐτῶν χάριν τῶν νοουμένων τε καὶ γιγνωσκομένων καὶ μὴ ἄλλου τινὸς τῇ τῶν αἰτίων καὶ ἀρχῶν γνώσει μάλιστα ὑπάρχει· ταῦτα γὰρ μάλιστα ἐπιστητά, δι’ ἅ γε καὶ τῶν ἄλλων ἐπιστητῶν ἕκαστον ἀπιστητόν. ὥστε εἰσί τινες ἐπιστῆμαι δι’ αὑτὰ αἱρεταί, ὅπερ ἔκειτο· μάλιστα δ’ ἄν εἴη ἡ τοιαύτη. ὁ γὰρ τὸ ἐπίστασθαι δι’ αὐτὸ αἱρούμενος τὴν μάλιστα ἐπιστήμην μάλιστα αἱρήσεται. ᾧ γὰρ ὅλως τὸ ἐπίστασθαι δι᾿ αὐτὸ αἱρετόν, τούτῳ μάλιστα αἱρετὸν [τοιοῦτον] τὸ μάλιστα ἐπιστητόν· τοιαῦτα δὲ τὰ πρῶτα αἴτια καὶ αἱ ἀρχαί, εἴγε καὶ ἡ τῶν ἄλλων γνῶσις ἰῆς τούτων γνώσεως ἤρτηται· τότε γὰρ οἰόμεθα εἰδέναι ἕκαστον, ὡς καὶ αὐτὸς εἶπεν ἐν Φυσικῇ, ὅταν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς αἰτίας τινὸς εἰδῶμεν. ὅτι δὲ μάλιστα ἐπιστητά, ἔδειξε παραθέμενος τὸ ὅτι αἱ ἀποδείξεις ἐκ τῶν πρώτων, διὰ δὲ ἀποδείξεως ἡ τῶν ἐπιστητῶν γνῶσις· ὥστε τὰ πρῶτα αἴτια εἴη ἂν καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἀποδεικτοῖς τε καὶ ἐπιστητοῖς αἴτια τοῦ | ἐπιστητοῖς εἶναι, ἀλλ’ οὐ ταῦτα [*](13) ἐκείνοις· ὕστερον γὰρ ταῦτα, οὐδεμία δὲ ἀπόδειξις δι’ ὑστέρων. εντι πᾶσιν [*](1. 2 εἰ βέλτιον—γνώσεως] cf. Phys. Θ 3 p. 254a31 6 ἀποδεικτῶν scripsi cum S: ἀποδεικτικῶν libri 9 πρῶτα] πρῶτον coni. Bonitz 15 καὶ—διδασκαλικὴ μᾶλλον (16. 17) om. Α 17 ἀλλὰ Α: ἐπεὶ LF 18 γινωσκομένων ἀλλ᾿ οὐκ ἄλλου LF τινὸς ἕνεκα τῇ LF 20. 21 ὥστε εἰ εἰσὶ—μάλιστα ἂν e S coni. Βοnitz 20 ὥστε εἰσί—γνῶσις (29) ἄλλοις 24 τοιοῦτον del. Bonitz 26 ἐν Φυσικῇ] A 1 p. 184a12 21). 30 ἄλλοις ἐπιστητοῖς τε καὶ ἀποδεικτικοῖς LF 30 ἀποδεικτοῖς MS: ἀποδεικτικοῖς A 30. 31 ἀλλ’ οὐκ αὐτὰ τὰ ἀποδεικτὰ ἡ ἐπιστητὰ τοῖς αἰτίοις αὐτῶν, ὕστερα γὰρ κτλ. LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 31 ἔτι πᾶσιν—ἀρχόμενος (p. 14, 10)] δείκνυται γὰρ τὸ τρίγωνον ὅτι τὰς τρεῖς γωνίας δυσὶν ἀρθαῖς ἴσας ἔχειν (1. ἔχει) ἐκ τοῦ γνωρίζειν· ἡμᾶς ὅτι αἰ ἐφεξῆς γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἵσαι εἰσί λέγει γὰρ ὁ γεωμέτρης ὡς ἄν εὐθεῖα ἐπ’ εὐθεῖαν σταθεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἢ)
14
αἴτια τοῖς ἐπιστητοῖς τοῦ εἶναι ἐπιστητοῖς ταῦτα, εἴγε καὶ αἱ τῶν ἐπιστημῶν ἀρχαὶ ταύτας ἀρχὰς ἔχουσιν.

Ἀλλὰ καὶ ἀρχικωτάτη τῶν ἐπιστημῶν ἡ τῶν κυριωτάτων αἰτίων γνωστική. ταῦτα δέ ἐστι τὰ ὧν ἕνεκα τἄ ἄλλα ἔστιν. ἀρχικωτέρα γὰρ ἐν ἅπασιν ἡ γνωρίζουσα τίνος ἕνεκα ἕκαστον δεῖ ποιεῖν τῶν γιγνομένων τῆς ποιούσης αὐτὰ καὶ ὑπηρετούσης, ὡς δῆλον ὑπάρχει ἐπὶ ἀρχιτεκτονικῆς. εἰπὼν δὲ ἡ γνωρίζουσα τίνος ἕνεκα πρακτέον ἕκαστόν ἐστι, τὸ τοιοῦτον αἴτιον οὗ ἕνεκεν αἰτίου ἕκαστον πρακτέον ἐδήλωσεν εἰπὼν τοῦτο δέ ἐστι τἀγαθόν· τοιοῦτο γὰρ τὸ τελικὸν αἴτιον, ὡς εἶπε καὶ τῶν Νικομαχείων Ἠθικῶν ἀρχόμενος “πᾶσα τέχνη καὶ πᾶσα μέθοδος, ὁμοίως δὲ πρᾶξίς τε καὶ προαίρεσις ἀγαθοῦ τινος ἐφίεσθαι δοκεῖ”. τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ τῶν ὄντων ἀπάντων αἴτιον· πάντα γὰρ ἐκείνου χάριν ἔστι ἴε· καὶ γίγνεται τὰ φύσει γιγνόμενα, καὶ πρὸς ἐκεῖνο νένευκε κατὰ τὴν σύμφυτον ὄρεξιν αὐτοῖς· ὥστε ἡ τοῦ τοιούτου ἀγαθοῦ γνωστικὴ ἀρχικωτάτη ἂν εἴη. βουληθεὶς δὲ δηλῶσαι πῶς τὸ πρῶτον αἴτιον τοῖς οὖσιν αἴτιον, ὅτι. ὡς τέλος, καὶ ὅτι ἡ τοῦ τοιούτου αἰτίου γνωστικὴ ἀρχιτεκτονικωτέρα τῶν ποιουσῶν τὰ ἐκείνου χάριν, εἶπε τὸ μᾶλλον ἀρχικὴ τῆς ὑπηρετούσης ἡ γνωρίζουσα τίνος ἕνεκέν ἐστι πρακτέον ἕκαστον. ἡ δὲ ἐπιχεί- ρησις τοιαύτη. εἰ ἐν πάσαις τέχναις τε καὶ ἐπιστήμαις ἀρχιτεκτοντκωτέρα [*](9. 10 Νικομαχείων ’Hθικῶν] Α 1 p. 1094a1 12 καὶ M: om. A 13 γίγνεται τἄ φύσει scripsi ex Asclepio, cf. L: γίνεται τὰ δὲ φ. A 14 αὐτοῖς Α: αὐτῶν LF post αὐτοῖς add. ὡς ἐπὶ τοῦ τοιούτου ἀγαθοῦ μένῃ Ascl. post γνωστικὴ add. ἐπιστήμη L 19 εἰ M: ἡ Α post ἐπιστήμαις add. ἀρχικωτέρα τε καὶ LF Ascl.) [*](ALT. REC. GR. DISCR. δύο ὀρθὰς ἢ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιεῖ), ἀλλ’ οὐ τὸ τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας εἶναι διὰ τοῦ τὸ τρίγωνον (δείκνυται add. F) τὰς τρεῖς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας· ἔχειν ἔχον F). πολλῷ δὲ μᾶλλον γνωριμώτερον τοῦ τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας εἶναι τὸ ὅταν δὲ εὐθεῖα ἐπ’ εὐθεῖαν σταθεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἴσας ποιῇ, ὀρθή ἐστιν ἑκατέρα τῶν γωνιῶν· ὁρισμὸς γὰρ τοῦτο τῆς ὀρθῆς γωνίας, οἱ δὲ ὁρισμοὶ ἀρχαί εἰσιν ἀποδείξεων, καὶ ἡ γνῶσις αὐτῶν κρείττων ἐστὶν ἣ κατὰ ἀπόδειξιν. ὡσαύτως ἴσα εἰσὶ τὰ ἐφαρμόζοντα ἀλλήλοις· ὁρισμὸς γὰρ καὶ τοῦτο τῶν ἴσων. διὰ οὖν τῶν ὁρισμῶν ἀρχῶν οὐσῶν καὶ ἀναποδείκτων τὰ ἀποδεικτὰ δείκνυνται, ἀλλ’ οὐ διὰ τῶν ἀποδεικτῶν οἱ ὁρισμοί ὡσαύτως καὶ ὁ τὸν θεὸν εἰδὼς ὅτι ἀγαθός ἐστι φύσει οἶδεν ὅτι καὶ ὁ κόσμος καλός ἐστιν, ἀλλ’ οὐ διότι κόσμος καλός, ὁ θεὸς ἀγαθός. καὶ οὐ μόνον ὅτι οὐκ ἀγαθός, ἀλλ’ εἰ τύχοι οὐδὲ εἶναι ὅλως. ὁ οὖν τὰ πρῶτα καὶ τὰ αἴτια εἰδὼς οἶδε καὶ τὰ ὧν εἰσιν αἴτια ἐξ ἀνάγκης, ἀλλ’ οὐ τὸ ἀνάπαλιν. Ὅλως δὲ τὸ ἄριστον ἐν τῇ φύσει πάσῃ: εἰπὼν ὅτι ἡ γνωρίζουσα τὸ τίνος ἕνεκεν πρακτέον ἕκαστόν ἐστιν ἀρχικωτάτη τῶν ἐπιστημῶν ἐστι, τὸ τοιοῦτον αἴτιον οὗ ἕνεκα πρακτέον [ἕκαστον— πρακτέον om. F] ἕκαστον τί ποτέ ἐστ·ιν, ἐδήλωσεν εἰπὼν τοῦτο δ’ ἐστὶ τἀγαθόν· τοιοῦτον γὰρ τὸ τελικὸν αἴτιον, ὡς εἶπε καὶ τῶν Νικομαχείων ἠθικῶν ἀρχόμενος LF 12. 13 αἴτιον—γιγνόμενα] αἴτιον ἡ μία τῶν ὅλων ἀρχή· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν ὅλως δὲ τὸ ἄριστον ἐν τῇ φύσει πάσῃ· πάντα γὰρ τὰ φύσει γινόμενα ἐκείνου χάριν ἐστί τε καὶ γίνεται L 15 βουληθεὶς δὲ—τοιαύτη (19)] οὕτω γὰρ καὶ αὐτὸς εἶπε και μᾶλλον ἀρχικὴ τῆς ὑπηρετούσης ἡ γνωρίζουσα τίνος ἕνεκεν πρακτέον ἕκαστον. καὶ δὴ δῆλον ὅτι τὸ πρῶτον τοῖς οὖσιν αἴτιον ὡς τέλος ἐστὶν αἴτιον. ἡ δὲ ἐπιχείρησις τῆς δείξεως ταύτης τοιαύτη, LF)

15
τῆς ποιούσης τι ἡ γιγνώσκουσα τὸ οὗ χάριν καὶ τὸ τέλος, καὶ ἡ τὸ πάντων τέλος καὶ οὗ χάριν τὰ πάντα ἔστι τε καὶ γίγνεται εἰδυῖα ἀρχικωτάτη ἄν εἴη καὶ πρώτη. τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ σοφία ἡ τοῦ πρώτου αἰτίου θεωρητική· πάντα γὰρ τὰ ὄντα τοῦ κυριωτάτου τῶν ἀγαθῶν ἐφίεται καὶ τἀγαθοῦ, τἀγαθὸν δὲ τὸ πρῶτον αἴτιον.

Ἐφ᾿ οἷς δειχθεῖσι συγκεφαλαιοῦται τὰ εἰρημένα, δεικνὺς ὅτι ἅ· ἁπάντων τῶν τοῖς σοφοῖς ἑπομένων δέδεικται σοφία οὖσα ἡ τῶν πρώτων ἀρχῶν τε καὶ αἰτίων θεωρητική· τὸ γὰρ ἀγαθὸν καὶ οὗ ἕνεκά ἐστί τε καὶ γίγνεται πάντα, οὗ ἐστιν ἡ προκειμένη ἐπιστήμη θεωρητική, τῶν αἰτίων ἐστίν· τοιοῦτον γὰρ τὸ ὡς τέλος αἴτιον· δεῖ γὰρ αὐτὴν τῶν πρώτων ἀρχῶν καὶ αἰτίων εἶναι θεωρητικήν. ἐξ ἀπάντων οὗν τῶν εἰρημένων γίγνεται ἡ σοφία ἡ τῶν πρώτων ἀρχῶν ἴε καὶ αἰτίων θεωρητική. προσέθηκε δὲ καὶ γὰρ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ οὗ ἕνεκα τῶν αἰτίων ἐστίν, ἐπεὶ εἶπε δεῖν μὲν τὴν σοφίαν κατὰ τὰς κοινὰς προλήψεις ἀρχικὴν εἶναι ἐπιστήμην καὶ μὴ ὑπηρετικήν, εἶπε δὲ ἀρχικωτέραν εἶναι τὴν γνωρίζουσαν τὸ τίνος ἕνεκέν ἐστι πρακτέον ἕκαστον, τοῦτο δ’ ἐστὶ τἀγαθόν. εἰπὼν οὗν ἀρχικωτέραν εἶναι, τὴν γνωστικὴν τοῦ τίνος ἕνεκεν ἕκαστόν ἐστιν. ὅπερ ἐστὶ τἀγαθόν, ὅτι ἡ τῶν πρώτων | γνωστικὴ καὶ τούτου ἐστὶ γνωστική, δι’ ὃ καὶ ἔστιν ἀρχική, [*](14) ἔδειξε διὰ τῆς προσθήκης ταύτης.

[*](p. 982b11)

Ὅτι δ’ οὐ ποιητική, δῆλον ἐκ τῶν πρώτων φιλοσοφη- σάντων.

Ὅτι μή ἐστι ποιητική τε καὶ πρακτικὴ ἡ φιλοσοφία τε καὶ ἡ σοφία ἀλλὰ θεωρητική, δείκνυσι καὶ ἐκ τοὐ τὴν ἀρχὴν ἐπὶ ζήιησιν τὴν τούτων καὶ τὴν εὕρεσιν ἐλθεῖν τοὺς πρώτως φιλοσοφήσαντας διὰ τὸ θαυμάσαι ἔκαστον 25 αὐτῶν πῶς ἔχει· τὸ δὲ θαυμάζειν ἀγνοούντων ἐστίν. οὐκοῦν εἰ διὰ μὲν τὸ ἀγνοεῖν ἐθαύμαζον, διὰ δὲ τὸ θαυμάζειν ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν ἦλθον, διὰ τὸ ἀγνοεῖν ἄρα ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν ἦλθον. ὃ δὴ ἔμελλε ἰῆς ἀγνοίας παύσειν αὐτούς τούτου χάριν ἦλθον ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν· γνῶσις δὲ ἔμελλεν ἀλλ᾿ οὐ πρᾶξις τῆς ἀγνοίας παύσειν αὐτούς· γνώσεως ἄρα ἀλλ’ οὐ πράξεως χάριν ἦλθον ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν. εἰ γὰρ δι᾿ ἄγνοιαν ἦλθον ἐπὶ τὴν ζήτησιν αὐτῶν, δῆλον ὡς γνώσεως ἐφέσει· τῆς γὰρ ἀγνοίας οὐχ ἡ ποίησις ἀλλ’ ἡ γνῶσις ἴασις. τὴν αὐτὴν δὲ ἔθος αὐτῷ καλεῖν σοφίαν τε καὶ φιλοσοφίαν. ἡ γὰρ τελειοτάτη φιλοσοφία ἡ ἀρξαμένη ἀπὸ τοῦ θαυμάζειν 15 [*](1 γιγνώσκουσα] γνωρίζουσα LF 4 πάντα γὰρ—αἴτιον (5) om. LF τὰ γὰρ ὄντα Ascl. 6 ἐν οἷς LF 17 τοῦ τίνος M: οὐ τίνος Α 20 ἐκ Α: καὶ ἐκ L Metaph. vulg.) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 7 ἑπόμενων—ταύτης (19)] ἑπομένων τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ ἐξ ἀπάντων οὖν τῶν εἰρημένων) δέδεικται σοφία οὖσα κατὰ τὰς κοινὰς προλήψεις ἡ τοῦ πρώτου αἰτίου θεωρητική, καὶ σοφὸς ὁ ταύτην ἔχων τὴν ἐπιστήμην LF)

16
ἐπὶ τὸ ζητεῖν προελήλυθεν· ἔπειτα εὑροῦσα τὰ ζητούμενα οὕτως ἔχει περὶ αὐτά, ὡς θαυμάζειν εἰ ἐνδέχεται αὐτὰ ἄλλως ἔχειν, ὡς προελθὼν ἐρεῖ. λέγει δὲ ὅτι τὴν μὲν ἀρχὴν ἦλθον ἐπὶ τὸ ζητεῖν τε καὶ φιλοσοφεῖν τὰ πρόχειρά τε καὶ ἐν ποσὶ διὰ τὴν φαινομένην ἀτοπίαν θαυμάσαντες, οἷον, εἰ οὕτως τύχοι, διὰ τί τὸ ἤλεκτρον ἕλκει τὰ ἀχυρώδη, ἡ Ἡρακλεία λίθος τὸν σίδηρον, ἢ τί ἐστιν ἡ ἶρις, ἢ ὅλως τὴν τῶν νεφῶν σύστασιν, τὰς βροντάς. πόθεν, ἢ περὶ τῶν ἀστραπῶν, πῶς γίνονται. εἶτα κατ’ ὀλίγον προϊόντες ἦλθον καὶ ἐπὶ τὸ περὶ τῶν μειζόνων διαπορεῖν τε καὶ θαυμάζειν καὶ φιλοσοφεῖν. καὶ διὰ τοῦτο παρέθετο τὸ τινῶν. σελήνης δὲ παθήματα εἶπε τάς τε ἐκλείψεις αὐτῆς καὶ τὰς αὐξήσεις καὶ τὰς μειώσεις, ὁμοίως δὲ καὶ ἡλίου τάς τε ἐκλείψεις καὶ τὰς ἀνατολάς τε καὶ δύσεις. τὸ δὲ ἀπορεῖν τε καὶ θαυμάζειν δι’ ὑπόληψιν ἀγνοίας γίνεται. προστίθησι δὲ ὅτι καὶ ὁ διλόμυθος φιλόσοφός πως· ταῦτα γὰρ σπουδάζει μανθάνειν ἅ ἐστι δι’ ἄγνοιαν θαυμάσια (ἐκ γὰρ θαυμασίων τε καὶ παραδόξων οἱ μῦθοι σύγκεινται), οἱ δὲ διὰ τὸ θαυμάζειν τινὰ σπουδάζοντες μανθάνειν φιλόσοφοι.

Οτι δὲ μὴ χρείας τινὸς μηδὲ πράξεως χάριν ἀλλὰ γνώσεως ἦλθον τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν, συνέστησε καὶ ἀπὸ τῆς ἱστορίας· μετὰ γὰρ τὴν τῶν ἀναγκαίων τε καὶ τῶν πρὸς ῥᾳστώνην τὴν τοῦ βίου παρασκευὴν ἦλθον ἐπὶ τὴν τῶν κατὰ φιλοσοφίαν ζήτησιν καὶ τὴν τῶν τοιούτων θεωρίαν. εἰ δὲ πάντων ὑπαρχόντων, τῶν τε ἀναγκαίων καὶ τῶν πρὸς ῥἁστώ- [*](3. 4 ἐπὶ τὸ ζητεῖν τὰ πρόχειρά τε καὶ ἐν ποσὶ καὶ περὶ αὑτῶν φιλοσοφεῖν F 4 ἀγνωσίαν καὶ ἀτοπίαν Ascl. 5 ἀχυρώδη LF: ἀχυρῶδες Α 6 τί S Ascl.: τίς libri 7 ἀστραπῶν] ἄστρων Ascl. 9 καὶ διὰ τοῦτο φιλοσοφεῖν Ascl. 13 φιλόμυθος ὁ φιλόσοφος Metaph. vulg.: ὁ φιλόσοφος φιλόμυθος Ascl. 20 τῶν τοιούτων Α: τούτων LF) [*](ALT. REC GR. niSCR. 12 προστίθησι—συνέστησε (18)] ὅθεν καὶ προστέθεικε διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστι· ταῦτα γὰρ μανθάνειν σπουδάζει ἁ θαυμάζει δι’ ἀγνοίας. σύγκεινται γὰρ οἱ μῦθοι ἐκ θαυμασίων καὶ παραδόξων ταῦτα γὰρ διηγοῦνται ἃ παρὰ τὴν τῶν πολλῶν ὑπόληψίν εἰσιν. τὸ γὰρ ἐκ γῆς αὐτόχθονας ἀνθρώπους γενέσθαι καὶ τὸ μάχην θεοὺς συστήσασθαι περὶ τῆς τῶν Ἀθηναίων πόλεως παρὰ τὴν κοινήν ἐστιν ἔννοιαν. ταῦτα δὴ θαυμάζεται· ὁ δέ διὰ τὸ θαυμάζειν τινὰ σπουδάζων μανθάνειν φιλόσοφος. κεκοινώνηκεν οὖν ὁ φιλόμυθος τῷ φιλοσόφῳ ἐν τῷ θαυμάζειν. καὶ εἴη ἂν ἡ συναγωγὴ τοῦ συλλογισμοῦ ἐν τρίτῳ σχήματι τοῦ τὸν φιλόμυθον φιλόσοφον εἶναι, μέσου λαμβανομένου τοῦ θαυμάζειν, ἐκ δύο καταφατικῶν οὕτως· ὁ θαυμάζων φιλόσοφος, ὁ θαυμάζων φιλόμυθος, ὁ φιλόμυθος ἄρα add. F) φιλόσοφος. τὸ δὲ μὴ χρείας τινὸς ἢ πράξεως χάριν ἀλλὰ γνώσεως ἕνεκα τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν ἐλθεῖν ἦλθον L) συνέστησε LF 21 εἰ δὲ πάντων—ἄλλου ἐστίν (p. 17,8)] καὶ γὰρ πᾶσαι αἱ ποιητικαὶ ἢ πρακτικαὶ τούτων τινός εἰσιν· ἢ γὰρ τῶν ἀναγκαίων τινὰ ἢ τῶν χρησίμων ζητοῦσί τε καὶ ποιοῦσι· δῆλον οὖν ὅτι οἱ φιλοσοφοῦντες ἐπ’ οὐδενὸς ἀναγκαίου τῶν πρὸς διαγωγὴν τοῦ βίου συντελούντων εὑρήσει τὴν ζήτησιν ἐποισῦντο· φρόνησιν δὲ τὴν τοιαύτην φιλοσοφίαν εἶπεν. εἰκάζει δὲ αὐτὴν τοῖς ἐλευθέροις τῶν ἀνθρώπων ὡς μὴ δεομένην ἑτέρας, αὐτῆς δὲ τὰς ἄλλας. μόνη γὰρ αὕτη, φησίν, ἑαυτῆς ἕνεκά ἐστι, δηλῶν διὰ τούτου τί ποτέ ἐστι τὸ ἐλεύθερον. δοῦλον γὰρ ἐν τοῖς πολιτικοῖς εἶπεν εἶναι ἄνθρωπον τὸν ἄλλου ὄντα καὶ μὴ ἑαυτοῦ· τοιοῦτος LF)

17
νῆν, ἤρξαντο τῆς κατὰ φιλοσοφίαν ζητή|σεως, δῆλον ὡς ἐπ’ οὐδενὸς ἀναγἐποιοῦντο. [*](15) ἀλλὰ μὴν πᾶσαι αἱ ποιητικαί· ἢ γὰρ τῶν ἀναγκαίων τινὰ καὶ χρησίμων ζητοῦσί τε καὶ ποιοῦσιν, ἢ τῶν πρὸς διαγωγήν. φρόνησιν δὲ εἶπε τὴν τοιαύτην σοφίαν τε καὶ τὴν θεωρίαν. εἰκάζει δὲ τὴν τοιαύτην γνῶσίν τε καὶ θεωρίαν τοῖς ἐλευθέροις τῶν ἀνθρώπων, οἳ αὑτῶν ἕνεκέν εἰσιν, οὐκ ἄλλων, ὥσπερ οἱ δοῦλοι. τὸν γὰρ δοῦλον ἐν ἰοῖς Πολιτικοῖς εἶναι εἶπεν ὃς ἄνθρωπος ὢν ἄλλου ἐστίν· τοιοῦτος δὲ ὁ μὴ διορατικὸς τῶν πρακτέων δι’ ἀφυίαν, ἀλλὰ ὑπηρετικός. καὶ γὰρ ἡ τοιαύτη γνῶσις ὡς μόνη οὖσα ἐλευθέρα τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν αὐτὴ αὑτῆς χάριν ἐστίν. σημεῖον δὲ τοῦ δι’ αὑτὴν αὐτὴν αἱρετὴν εἶναι καὶ τὸ μηδὲν χρειῶδες παρεχομένην, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ἐμποδίζουσαν αὐτοῖς τοσοῦτον φίλτρον ἐμποιεῖν τοῖς ἁψαμένοις αὐτῆς ὡς μηδὲν ἄλλο βούλεσθαι ποιεῖν, ἀλλὰ πᾶν τὸ ἀπάγον αὐτοὺς τῆς κατ’ αὐτὴν ἐνεργείας περίστασίν τε· καὶ ἐνόχλησιν ἡγεῖσθαι. διὸ καὶ εὐλόγως ἄν φησιν οὐκ ἀνθρωπίνην ἀλλὰ θείαν τὴν γνῶσιν αὐτῆς νομίζεσθαι. οἱ μὲν γὰρ ἄνθρωποι ἐν πολλοῖς δοῦλοι διὰ τὰς χρείας εἰσὶ καὶ τούτων χάριν πολλὰ πράττειν ἀναγκάζονται· διὰ γὰρ τὸ εἶναι αὐτοὺς τοιούτους, καὶ ἡ ὑγεία ἀγαθὸν αὐτοῖς καὶ ἡ εὐπορία καὶ ἕκαστον τῶν τοιούτων ἀγαθῶν· διὸ καὶ ἀσχολοῦνται περὶ αὐτά. τὸ δὲ θεῖον πάσης χρείας ἐλεύθερον· ἀκολούθως λέγων τοῖς ἐν τοῖς Νικομαχείοις εἰρημένοις αὐτῷ, ἔνθα λέγει “οὐ γὰρ χρὴ κατὰ τοὺς παραινοῦντας ἀνθρώπινα φρονεῖν ἄνθρωπον ὄντα καὶ θνητὰ θνητόν”· τοιαῦτα γὰρ ταῦτα. διό, φησίν, εἰ ἦν ἀληθῆ τὰ ὑπὸ τῶν ποιητῶν λεγόμενα περὶ τοῦ θείου, ὅτι φθονεῖ τοῖς ὑπερέχουσι (διὸ καὶ δυστυχεῖς πάντας εἶναι τοὺς περιττοὺς [*](6 τοῖς M: om. Α 7 ἐν τοῖς Πολιτικοῖς] Α 4 p. 1 1254a 14 8 δέ ἐστιν ὁ LF 12 αὐτοῖς MS: αὐτῆς Α τοσοῦτον M: τὸ τοσοῦτον AS: τῷ τ. Branclis Bonitz 20 ante ἀκολούθως talia quaedam videntur excidisse qualia in L legimus (cf. ἀλλ’ ἐπείπερ—δυνατὸν αὐτῷ) ἐν τοῖς Νικομαχείοις] Κ 7 p. 1177b31 22 τοιαῦτα—ταῦτα om. LF 23. 24 ὅτι φθονεῖ—τοὺς ἄλλους (p. 18,1) om. LF 24 φθονεῖ M et fort. Α: φθονερὸν Brandis Bonitz) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 9 καὶ γάρ—λέγων (20)] ε.ἰ δὲ ὁ δοῦλος τοιοῦτος, ἐλεύθερος ἂν εἴη ὁ αὑτοῦ ἕνεκα καὶ οὐκ ἄλλου ὤν· εἰ οὖν καὶ ἡ φιλοσοφία τοιαύτη ὡς μὴ δεομένη ἑτέρας, αὐτὴ (I. αὐτῆς) δὲ τὰς ἄλλας, μόνη τῶν ἐπιστημῶν ἐλευθέρα ἄν εἴη· τοιοῦτον δὲ καὶ τὸν σοφὸν εἶναι ὑποληπτέον, ὡς μή τινι τῶν ἀνθρωπίνων δουλούμενον· τοῦτο δὲ ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἐπειδὴ διὰ τὴν σωματικὴν ἀνάγκην πολλῶν ἐνδεής ἐστιν, ὑγείας τυχὸν ἢ εὐπορίας ἤ τινος ἄλλης χρείας, καὶ διὰ τοῦτο δουλεύειν τοῖς πορίζουσι ταῦτα ἀνάγκην ἔχει. πολλαχῇ γὰρ ἡ φύσις δούλη τῶν ἀνθρ ώπων, οὐχὶ τὴν φύσιν λέγων δουλεύει τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ τοὺς ἀνθρώπους δούλους διὰ τὴν φύσιν. ἀλλ᾿ ἐπείπερ φησὶν ὑπὲρ ἄνθρωπον εἶναι τὴν τοιαύτην ἐλευθερίαν, ὥστε ἐπέκεινα εἶνατ πάσης χρείας, ὥσπερ παραινῶν εἶπεν ἄνδρα δὲ οὐκ ἄξιον τὀ μὴ οὐ ζητεῖν τὴν καθ᾿ αὑτὸν ἐπιστήμην, ἴσον λέγων τῷ οὐκ ἄξιόν ἐστι ζητεῖν μόνον τὸν ἄνθρωπον τὴν καθ᾿ αὑτὸν ἐπιστήμην ἤτοι τὴν σύμμετρον ἀνθρώπῳ, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπερτέραν καὶ θεῷ μόνῳ ἁρμόζουσαν, ἐφ’ ὅσον ἐστὶ τοῦτο δυνατὸν αὐτῷ· ἀκόλουθα λέγων LF)
18
πλέον τι ἔχουσιν ἢ κατὰ θνητὴν φύσιν. ἀλλ’ οὔτε τὸ θεῖον ἐνδέχεται φθονερὸν εἶναι (φθόνος γάρ, ὥς φησιν ὁ θεῖος Πλάτων, ἔξω θείου χοροῦ), ἀλλὰ “πολλὰ ψεύδονται ἀοιδοί”, ἐν οἷς καὶ τοῦτο, οὔτε τινὰ τῆς τοιαύτης ἐπιστήμης ἡγητέον εἶναι τιμιωτέραν. ἡ γὰρ θειοτάτη κατὰ τοῦτο μάλιστα τιμιωτάτη· ἡ δὲ τοιαύτη θειοτάτη κατά τε τὸ μάλιστα ὁμοίαν τῇ τῶν θείων ἐνεργείᾳ εἶναι (ἐνεργεῖν μὲν γὰρ εὔλογον τὸ θεῖον, οὐκ ἄλλη δέ τις ἐνέργεια θεῶν ἀξία παρὰ τὴν τοιαύτην), ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ τῶν θείων γνῶσιν εἶναι, εἴγε τῶν πρώτων αἰτίων γνῶσίς ἐστι καὶ τῶν ἀρχῶν, ὁ δὲ θεὸς ἀρχὴ πρώτη καὶ αἰτία τῶν ἄλλων. διὰ τούτων δὲ ἔδειξεν ὅτι καὶ εὐλόγως ἥδε ἡ πραγματεία θεολογικὴ καλεῖται. λέγει δὲ ὅτι ἀναγκαιότεραι μὲν αὐτῆς πᾶσαι αἱ ἄλλαι ἐπιστῆμαι (οὐδ᾿ ὅλως γὰρ αὕτη | ἀναγκαία), [*](16) ἀμείνων δὲ οὐδεμία· αὕτη γὰρ πασῶν ἀμείνων, εἴγε καὶ τιμιωτέρα.

Ἑξῆς δὲ λέγει τὴν μέθοδον τῆς κτήσεως αὐτῆς· τὸ γὰρ τἀναντία θαυμάζειν ὧν τὴν ἀρχὴν θαυμάζοντες ἦλθον ἐπὶ τὴν γνῶσιν αὐτῶν. πρὸ γὰρ τοῦ εἰδέναι ἐθαύμαζον εἰ δύναται οὕτως ἔχειν, γνόντες δὲ θαυμάζουσιν εἰ δύναται μὴ ἔχειν οὕτως. θαύματα δὲ εἶπε τὰ ὑπὸ τῶν θαυματοποιῶν δεικνύμενα παίγνια, ἃ ἐξ αὑτῶν δοκεῖ καὶ αὐτομάτως κινεῖσθαι· ἡλίου δὲ τροπάς, καθ’ ἃς χειμὼν καὶ θέρος. θαυμαστὸν γὰρ εἶναι δοκεῖ πᾶσιν εἴ τι τῷ ἐλαχίστῳ μὴ μετρεῖται. λέγει δὲ ἐπὶ τῆς διαμέτρου· ὡς ὄντος δὲ καὶ ἐν γραμμαῖς ἐλαχίστου τινὸς ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς, θαυμαστὸν φαίνεται τὸ μὴ ἐλαχίστῳ αὐτὰς μετρεῖσθαι πάσας καὶ εἶναι συμμέτρους ἀλλήλαις, ἐχούσας κοινόν τι μέτρον. τὸ δὲ οὐχ [*](1 post ἀληθῶς add. οἱ σοφοὶ L 3 Πλατῶν] Phaedr. p. 247 A 4 πολλὰ κτλ.] cf. 0. Schneideri Callimach. II 784, 364 6 τε Μ: om. Α 11 θεολογία LF 13 αὕτη—τιμιωτέρα om. LF 14 λέγει πῶς τιμιωτέρα ἡ κτῆσις αὐτῆς LF 17 θαύματα ex Aristotele Biandis Bonitz: θαυμαστὰ libri 18 αὐτῶν scripsi; cf. LF: αὐτῶν A 20 τῶν οὐκ ἐλαχίστων Ascl. 22 τὸ Α: τῷ LF ἐλαχίστῳ M: ἐλαχίστων A 23 συμμέτρους M: συμμέτρας Α 23 τὸ δὲ—γραμμήν (p. 19,2) post μετρούμενα (p. 19,4) ponunt LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 2 ἀλλ’ οὔτε—ἄλλων (10)] ἀλλ’ οὔτε τὸ θεῖον φθονερόν· πόρρω γάρ ἐστιν, ὥς φησιν ὁ Πλατῶν, ὁ φθόνος θείου χώρου· ὁ γὰρ φθόνος γίνεται διὰ τὸ ὁρᾶν τοὺς πέλας ἡμῶν κρείττονας ὄντας. πῶς οὑν δυνατὸν εἶναι τὸν θεὸν φθονερόν, ὄντα πηγὴν ἀγαθότητος ἐξ οὗ πάντα τοῖς ἄλλοις χορηγοῦνται; ὥς φησι καὶ ὁ Πλάτων, ὅτι διὰ τὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα ὁ θεὸς παρήγαγε τὰ πάντα· “ἀγαθὸς” γὰρ “ἦν, ἀγαθῶ δὲ οὐδεὶς περὶ οὐδενὸς ἐγγίνεται φθόνος.· [Tim. 29 Ε] πῶς οὖν δυνατὸν τὴν πηγὴν τῆς δωρεᾶς ἀγαθότητος Ascl.) φθονεῖν; οὐ δεῖ οὖν νομίζειν τῆς πρωτίστης ἐπιστήμης εἶναι τιμιωτέραν· θειοτάτη γάρ ἐστι καὶ τιμιωτάτη κατὰ δύο τρόπους, καὶ ὅτι ὁ θεὸς αὐτὴν ἐπίσταται καὶ ὅτι δι’ αὐτῆς ἔστι, φησί, γνῶναι τὸν θεόν. διό φησιν ὅτι (om. Ascl.) θεία ἐστὶ τῶν ἐπιστημῶν, ἣν ὁ θεὸς οἶδε, ταύτην δὲ οἶδεν ὡς ἔχουσαν παρ’ ἑαυτῇ τὰς ἀρχὰς τῶν ὄντων LF 1.5 γνῶσιν αὐτῆς, τοῦτο ἐστὶ τὸ τιμιώτατον τῆς κτήσεως αὐτῆς· πρὸ μὲν γὰρ LF 16. 17 γνόντες—εἶπε] οἷον εἰ δύναται ἡ διάμετρος ἀσύμμετρος εἶναι τῇ πλευρᾷ. θαυμαστὰ δὲ λέγει LF 18 παίγνια οἷον ἄψυχά τινα εἴδωλα δοκοῦντα ἐς ἑαυτῶν κινεῖσθαι LF 19 θέρος γίνεται· ταῦτα γὰρ θαυμάζεται παρὰ τῶν ἀγνοούντων τὰς αἰτίας αὐτῶν· θαυμαστὸν γὰρ LF 20. 21 ἐπὶ–ὥσπερ] περὶ τῆς διαμέτρου λέγει ὡς νομιζομένου εἶναι ἐλαχίστου τινὸς ἐν ταῖς γραμμαῖς ὥσπερ LF)

19
οὕτως ἔχει, διότι οἱ μὲν ἀριθμοὶ πάντες μονάδι μετροῦνται, οὐ πᾶσαι δὲ αἱ γραμμαὶ ἑνὶ μετροῦνταί τινι τῷ μὴ εἶναι ἐλαχίστην γραμμήν. διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ σύμμετροί εἰσι πᾶσαι· σύμμετρα γὰρ μεγέθη ἐστὶ τὰ τῷ αὐτῷ μέτρῳ μετρούμενα. εἰς τοὐναντίον δὲ καὶ τὸ ἄμεινον ἀποτελευτῶσιν οἱ ἐκ τοῦ ἀγνοεῖν καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζειν τὰ ἀληθῆ, ὡς οὐχ οἷά τε οὕτως ἔχειν, εἰς τὸ εἰδέναι μεθιστάμενοι· θαυμάζουσι γὰρ οἱ τὴν ἐπιστήμην λαμβάνοντες αὐτῶν εἰ ἐνδέχεταί τι αὐτῶν ἄλλως ἔχειν. κατὰ τὴν παροιμίαν δὲ ἴσως λέγοι ἂν τὴν λέγουσαν “δευτέρων ἀμεινόνων”.

τίς μὲν οὖν ἡ φύσις τῆς ἐπιστήμης τῆς ζητουμένης εἴρηται, ὅτι θεωρητική, ἀλλ’ οὐ πρακτική, καὶ ὅτι τῶν πρώτων αἰτίων τε καὶ ἀρχῶν γνωστική, καὶ τίς ὁ σκοπὸς οὗ δεῖ τυγχάνειν τὴν ζήτησιν καὶ τὴν ὅλην μέθοδον, ὅτι ἐκ τοῦ θαυμάζειν δι’ ἄγνοιαν τἀληθῆ δεῖ μεταστῆναι εἰς τὸ θαυμάζειν δι’ ἐπιστήμην τὰ ἐναντία τῶν ἀληθῶν, εἰ ἐνδέχεται ἄλλως πως ἔχειν καὶ μὴ οὕτως ὡς ἐπίσταται. προκειμένου δὲ καὶ γεγονότος φανεροῦ τοῦ τῶν πρώτων εἶναι τὴν σοφίαν θεωρητικήν, εὐλόγως πρῶτον τὴν τῶν αἰτίων ποιεῖται διαίρεσιν, καθὰ καὶ ἐν· τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει, εἰς τέσσαρα αἴτια διαιρῶν. καὶ τῶν μὲν ἄλλων σαφῶς ἐμνημόνευσε, περὶ δὲ τοῦ εἴδους τὰ εἰρημένα ἀσάφειάν τινα ἔχει.

[*](p. 983a24)

Ἐπεὶ δὲ φανερὸν ὅτι τῶν ἐξ ἀρχῆς αἰτίων δεῖ λαβεῖν ἐπιστήμην· τότε γὰρ εἰδέναι φαμὲν ἕκαστον, ὅταν τὴν πρώτην αἰτίαν οἰώμεθα γνωρίζειν.

Τῶν μὲν ἐξ ἀρχῆς αἰτίων εἶπεν ἀντὶ τοῦ τῶν πρώτων. ὅτι δὲ ἡ γνῶσις ἡ κατ’ ἐπιστήμην ἐν τοῖς ἔχουσιν ἀρχὰς καὶ αἴτια ἐκ τῆς τῶν ἀρχῶν καὶ αἰτίων τῶν πρώτων γνώσεως ἤρτηται καὶ ἀρχόμενος τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως εἶπεν· ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς Ὑστέροις ἀναλυτικοῖς αὐτό, | καὶ νῦν ὁμοίως λέγει. ὁ γὰρ μὴ ἀπὸ τῶν πρώτων αἰτίων εἰδώς [*](17) τινα, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν προσεχῶν τισιν ὧν εἰσιν ἄλλαι αἰτίαι πρῶται, οὐκ ἂν τὰ αἴτια αὐτὰ τὰ προσεχῆ τῷ προκειμένῳ εἰδείη. εἴγε τότε ἔστιν εἰδέναι τι ἔχον ἀρχὰς καὶ αἰτίας, ὅταν τις τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ εἰδῇ · ᾧ δὲ ἡ γνῶσις τὴν ἀρχὴν ἀπὸ μὴ γιγνωσκομένων πρόεισιν, οὐκ ἂν οὗτος εἰδέναι ταῦτα κυρίως λέγοιτο. εἰκότως οὖν τῆς τῶν πρώτων αἰτίων γνώσεως ἠρτῆσθαί [*](2 ἐλαχίστην LF: ἐλαχίστων AM 8 δευτέραν LF (cf. Paroemiogr. I 62,15. 234,15. 11 357,88) 15 ἐνδέχεται ταῦτα ἄλλως LF 16 ante προκειμένου transponunt ἐπεὶ δὲ— ἐπιστήμην ex v. 21 LF 17 καθὰ LMS: καθὸ Α 18 ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει] Β 3 26.27 τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως] Α 1 p. 184a10 27 ἐν τοῖς Ὑστέροις ἀναλυτικοῖς] Α2) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 10. 11 τῆς ἐπιζητουμένης ἐπιστήμης εἴρηται: Συμπεραίνεται τὰ διὰ πλειόνων εἰρημένα καὶ φησὶν ὅτι τίς μὲν οὖν κτλ. εἴρηται ὅτι θεωρητικὴ καὶ οὐ πρακτική LF)

20
φησι τὸ εἰδέναι, συνιστὰς διὰ τούτου καὶ ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις τὸ εἶναι ἐπιστήμαις παρὰ τῆς σοφίας τῆς τῶν πρώτων αἰτίων θεωρητικῆς παρα- γίνεσθαι.

[*](p. 983a127)

Ὥν μίαν μὲν εἶναι τὴν οὐσίαν καὶ τὸ τί ἦν εἶναι. Λέγει uὲν τὴν κατὰ τὸ εἶδος οὐσίαν, εἰκότως δὲ εἶπεν οὐσίαν ἑκά- στου τὸ εἶδος· κατὰ γὰρ τὸ εἶδος ἑκάστῳ τὸ εἶναι τοῦτο ὅ ἐστιν. διὰ γ· ἂρ τοῦτο καὶ οἱ ὁρισμοὶ κατὰ τοῦτο γίνονται τῶν ὁριστῶν· τί ἦν εἶναι γὰρ τὸν ὁρισμὸν καὶ τὸν λόγον λέγει. ἀνάγεται γὰρ τὸ διὰ τί εἰς τὸν λόγον ἔσχατον, τουτέστι τὸν ὁρισμόν· τοῦτο δέ ἐστιν ἡ κατὰ τὸ εἶδος αἰτία. εἰς γὰρ τοὐτόν φησιν ἔσχατον ἀνάγεσθαι τὸ διὰ τί. ἔσχατον δέ, ὅτι κατὰ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ὁρισμοῦ οὐκέτι τὸ διὰ τί ἐξετά,́ομεν, ὡς μεμαθηκότες δηλονότι τὸ τοιοῦτον αἴτιον, περὶ οὗ ἡ ζήτησις ἡμῖν. διὰ τί γὰρ τὸ πῦρ θερμαίνει ζητοῦντες, ὅταν μάθωμεν ὅτι τὸ εἶναι αὐτῷ πυρὶ τὸ πρώτως εἷναι θερμῷ καὶ θερμαντικῷ ἐστιν, οὐκέτι ζητοῦμεν διὰ τί θερμαίνει, ὡς μεμαθηκότες ὃ ἐπιζητοῦμεν. πάλιν διὰ τί ἡ χιὼν διακριτικὴ ὄψεως ἐστιν ὅταν ζηταν τις, ἂν μὲν ἀκούσῃ ὅτι λευκή, οὐδέπω πέπαυται τοῦ τὸ διἀ τί πολυπραγμονεῖν· ἔτι γὰρ ἀπαιτεῖ διὰ τί δὲ τὸ λευ- κὸν διακρίνει τὴν ὄψιν, ὁ δὲ μετὰ τὴν ἀπόδοσίν τινος ἔτι τὸ διὰ τί ζητῶν οὐὸέπω τὴν αἰτίαν ἀκἡἰ̣οεν. ὅταν δὲ μάθῃ ὅτι τοῦτ’ ἔστι τὸ εἶναι αὐτῷ λευκῷ (ἔστι γάρ λόγος καὶ ὁρισμὸς λευκοῦ τὸ διά .ριτικὸν ὄψεως), οὐκέτι τὴν τοῦ διακρίνειν τὴν ὄψιν τὸ λευκὸν αἰτίαν ζητεῖ· οὐ γάρ ἐστι μετὰ· τὴν τοιαύτην ἀπόδοσιν ἔτι ὑτͅ‘))ειπ()uι ἔνη τοῦ διὰ τί οὕτως ζήτησις. εἰκότως [*](1. 2 τὸ εἶναι ἐπιστήμαις LF: Oiu. Α 4 μίαν μὲν αἰτίαν φαμὲν εἶναι Metapli. viilg.) [*](ALT. REi;. OR. niSCR. 9 τοῦτο δέ ἐστιν καὶ ἀρχή (p. 21,33)] τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ εἰδικὸν αἴτιον· ζητοῦντες γὰρ τὸ διὰ τί τοιοῦτόν ἐστι τὸ περὶ οὖ ἡ ζίτησις τὸν ὁρισμὸν αὐτοῦ ἀκούσαντες παυόμεθα τοῦ ζη- ζητεῖν, οἷον διὰ τί τὸ πῦρ θερμὸν γι-ο-̀)ν̔́ ε-́· ὅταν γὰρ ἀκούσωμεν τοῦτό ἐστι τὸ εἶναι αὐτῷ (αὐτὸ L) πυρί, τῷ (1. τὸ) θερμῷ εἶναι· πῦρ γάρ ἐστι στοιχεῖον ·θερμὸν καὶ ξηρόν. παAιν διὰ τί ἡ χιὼν διακριτικὸν (διακριτικὴ F) τῆς ὄψεως; ἐὰν ἀκούσωμεν, διότι λευκή, οὐ παὑομθα τοῦ ζητεῖν ἔτι τὸ διὰ τί· ὅταν δὲ ἀ·κο)̀́σωυͅ.ο͂ν, διότι τὸ λευκὸν χρῶμά ἐστι διακριτικὸν ὄψεως, ὅπεο ἐστὶν ὁρισμὸς τοῦ λευκοῦ, οὐκέτι ζητοῦμεν τὸ διὰ τί ἡ χίων διακριτικὸν τῆς ὄψεως. ἀνά- γεται οὖν ἄρα ἡ τοῦ διὰ τί ζήτησ ς εἰς τὸν λόγον καὶ τὸν ὁρισμὸν ἔσχατον. εἰπὼν δὲ τοῦτο πῶς τὸ ἔσχατον πρῶτόν ἐστι καὶ αἴτιον διὰ τοῦ ἑξῆς ἐδήλωσεν. αἴτιον δέ, φησί, καὶ ἀρχὴ τὸ διὰ τί πρῶτον, ὅπερ σαφὲς ἂν ἦν, εἰ οὕτως εἶπε· τὸ ἔσχατον λεγόμενον ἐν τῇ ἀποδόσει πρῶτόν ἐστιν ἐν τῇ φύσει. καὶ συλλογιστέον οὕτως· τὸ ἔσχατον ἐν τῇ ἀπαιτήσει τοῦ διὰ τί κυρίως ἐστὶν αἴτιον· τὸ κυρίως αἴτιον πρῶτόν ἐστι τῇ φύσει τῶν αἰτίων· καὶ συμπέρασμα τὸ ἔσχατον ἄρα ἐν τῇ ἀπαιτήσει τοῦ διὰ τί .ἵ.οοιδοιa---νον πρῶτόν ἐστι τῇ φύσει τῶν αἰτίων.- εἶτα προσληπτέον ἐλάττονα πρότασιν καὶ λεκτέον οὕτως· ὁ λόγος τοῦ τί ἐστι καὶ ὁ ὁρισμὸς ἔσγατοιν ἐστιν ἐν ~r ἀποδόσει τῆς ζητήσεως τοῦ διὰ τί. καὶ συν3αι τᾶι συμπέρασμα διὰ ṛρο.́)̀Ὰ)‘ιγισμοῦ τῆς μείζονος προτάσεως ὅτι ὁ λόγος (ὀλ ) καὶ ὁ ὁρισμὸς πρῶτόν ἐστι τῇ ct’jjEt τῶν αἰτίων LF)

21
ἄρα μίαν εἶπεν εἶναι αἰτίαν τὴν οὐσίαν καὶ τὸ τί ἦν εἶναι ἑκάστου. τοὺ δὲ αἰτίαν εἶναι ταύτην δεικτικὸν παρέθετο τὸ ὅτι ἀνάγεται γὰρ τὸ διὰ τί εἰς τὸν λόγον ἔσχατον· ἔσχατον δὲ εἶπεν· εἶεν γὰρ ἄν τινες καὶ ἄλλαι ἀποκρίσεις πρὸς τὴν τοῦ διὰ τί ἀπαίτησιν οὐδέπω τὸν λόγον καὶ τὸν ὁρισμὸν ἔχουσαι· διὸ οὐδέπω αἱ τοιαῦται ἀποδόσεις τῆς αἰτίας τῆς κατὰ τὸ εἶδός εἰσι διδασκαλικαί, οὐδὲ ὁ ζητῶν τὸ διὰ τί τῆς ζητήσεως ἤδη παύεται. οὐ γὰρ οἷόν τε ζητουμένου ἔτι τοῦ διὰ τί λέγειν ἀποδεδόσθαι τὴν αἰτίαν· ἡ γὰρ τοῦ διὰ τί ζήτησις αἰτίας ζήτησίς ἐστιν. ὃ οὖν ἀκούσαντες ἐν τῇ τοῦ διὰ τί ζητήσει παυόμεθα τῆς κατὰ τοῦτο τὸ διὰ τί ζητήσεως, τοῦτο αἴτιον· παυόμεθα δὲ τὸν ὁρισμὸν καὶ τὸ εἶδος ἀκούσαντες τῆς διὰ τί ζητήσεως· αἴτιον ἄρα καὶ τοῦτο. εἰπὼν δὲ ἐπὶ ἔσχατον τὸν ὁρισμὸν τὸ διὰ τί ἀνά|γεσθαι, πῶς τὸ ἔσχατον πρῶτόν ἐστι καὶ αἴτιον διὰ [*](18) τοῦ ἑξῆς ἐδήλωσε· τὸ γὰρ ἔσχατον λεγόμενον ἐν τῇ ἀποδόσει πρῶτόν ἐστιν ἐν τῇ φύσει καὶ αἴτιον· διὸ ἐπήνεγκεν αἴτιον δὲ καὶ ἀρχὴ τὸ διὰ τί πρῶτον. τὸ μὲν γὰρ ἐν τῇ τοὐ διὰ τί ἀπαιτήσει ἔσχατον ἀποδιδόμενον κυρίως αἴτιον· τὸ δὲ οὕτως αἴτιον πρῶτον αἴτιον τῶν οὕτως αἰτίων· τὸ ἄρ ἐν τῇ τοῦ διὰ τί ἀπαιτήσει ἔσχατον ἀποδιδόμενον πρῶιον αἴτιον τῶν οὕτως αἰτίων ἐστίν. ᾧ εἰ προσληφθείη τὸ ὁ δὲ ὁρισμὸς ἔσχατον ἐν τῇ τοῦ διὰ τί ἀποδέσει, συνάγοιτο ἂν τὸ τὸν ὁρισμὸν πρῶιον αἴτιον εἶναι τῶν κατὰ τὸ εἶδος αἰτίων. τὸ τί ᾖν εἶναι ἄρα καὶ ὁ ὁρισμὸς πρῶιον αἴτιον, τουτέστι τὸ εἶδος· κατὰ γὰρ τιὸ εἶδος ἑκάστου τὸ τί ἦν εἶναι. ἢ τὸ αἴτιον δὲ καὶ ἀρχὴ τὸ διὰ τί πρῶτον ὡς ἴσον εἴρηκε τῷ αἴτιον δὲ καὶ ἀρχὴ καὶ πρῶτον τὸ διὰ τί, τουτέστιν ἡ οὐσία καὶ τὸ τί ἦν εἶναι, ἐπεὶ τὸ ἔσχατον ἀποδιδόμενον ἐν τῇ τοῦ διὰ τί ἀπαιτήσει πρῶτόν ἐστιν αἴτιον. ἢ τῶν πρὸ αὐτοῦ ἀποδοθέντων εἶπεν αἴτιον καὶ ἀρχὴν εἶναι τῶν ἐν τῇ τοῦ διὰ τί ἀποδόσει· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἔσχατον ἀποδιδόμενον· τὸ γὰρ ἐν τῇ τοῦ διὰ τί ἀποδόσει ἔσχατον πρῶτόν ἐστιν ἐστιν αἴτιον καὶ ἀρχή. οὐκ εἶπε δὲ ὅτι τὸ ἔσχατον ἐν τῇ ἀποδόσει πρῶτόν ἐστιν. ἐν τῇ φύσει, ἀλλὰ καὶ χωρὶς τοῦ τοῦτο εἰπεῖν τὸ ἑπόμενον αὐτοῦ εἰπών, τὸ αἴτιον δὲ καὶ ἀρχὴ τὸ διὰ τί πρῶτον, ἀσαφῆ τὴν λέξιν ἐποίησε. διὰ γὰρ τοῦτο τὸ διὰ τί πρῶτον, ὅτι τὸ ἔσχατον ἐν τῇ ἀποδόσει τοῦ διὰ τί τὸ πρῶτον τῇ φύσει | ἐν τῇ τοὐ διὰ τί ἀποδόσει] αἴτιόν τε ἇί ἀρχή. ὅτι δὲ ἡ τοῦ διὰ τί ἀπόδοσις ἡ ὑστάτη πρώτης αἰτίας ἐστὶ δηλωτική, πρόδηλον ἐκ τοῦ ἀρχῆς ἀπαίτησιν εἶναι τὸ διὰ τί· μεθ’ ἣν δὲ ἀπόδοσιν οὐκ ἐπιζητεῖται τὸ διὰ τί, τοῦτ’ ἄν εἴη ἡ κυρίως ἀρχή, ἡ δὲ ἀρχὴ πρῶτον.

[*](3 εῖς] πρῶτον εἰς Metaph. libri praeter unum omnes καλῶς δὲ προσέθηκε τὸ ἔσχατον Ascl. 8 ὃ] εἰ Ascl. 9 τοῦτο τοῦ διὰ τι Ascl. 10 τοῦτο αἴτιον A: τοῦ αἰτίου Ascl. 11 τῆς τοῦ διὰ τί coni. Bonitz 13 τῶν ἑξῆς Ascl. 18 ᾧ M: 0 A 19 ἂν] ὅτι ἂν A 32 ἐν τῇ—ἀποδόσει del. Bonitz 33 πρώτης αἰτίας M: πρώτη αἰτία Α 34 δὲ Α: δὴ LF 35 τοῦτ᾿ LFS: τότ’ Α 35. 36 ἡ δὲ ἀρχὴ πρῶτον om. LF)
22
[*](p. 983a29)

Μίαν δὲ τὴν ὕλην καὶτὸ ὑποκείμενον.

ἐπὶ πλέον τὸ ὑποκείμενον τῆς ὕλης· τὸ γὰρ ἐν τοῖς θείοις ὑποκεί- ὑποκείμενόν οὐχ ὕλη.

[*](p. 983a31)

τετάρτην δὲ τὴν ἀντικειμένην αἰτίαν ταύτῃ, τὸ οὗ ἕνεκα καὶ τἀγαθόν· τέλος γὰρ γενέσεως καὶ κινήσεως πάσης τοῦτ’ ἐστίν.

Mνημονεύσας τοῦ ποιητικοῦ αἰτίου, τοῦτο ·δέ ἐστι τὸ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως, ἀντικειμένην φησὶν αἰτίαν εἶναι ἰῇ ποιητικῇ τὴν τελικήν, καθὸ ἡ μὲν προϋπάρχει ἡ δὲ ἐσχάτη γίγνεται. ὃ ἐδήλωσεν αὐτὸς προσθεὶς τὸ τέλος γὰρ γενέσεως καὶ κινήσεως πάσης τοῦτ’ ἐστίν· εἰ γὰρ ἐκεῖνο μὲν ἀρχὴ τοῦτο δὲ τέλος , εἰκότως ἀντίκειται. ἔστι δὲ τὸ τέλος αἴτιον τοῦ ποιητικοῦ, τῇ μὲν γενέσει ἔσχατον ὄν, τῇ δὲ φύσει καὶ τῷ λόγῳ πρῶτον· τοῦτο γὰρ τῷ λόγῳ προλαβόντες διὰ τοῦτο τῆς πράξεως ἀρχόμεθα. ἀλλὰ καὶ ἐν το7ς φύσει γινομένοις σκοπὸς ιοῦιο, ὁ δὲ σκοπὸς προὐ-ι ἄρχοι. ὅτι δὲ τὸ ἀγαθόν ἐστι τὸ ὡς τέλος αἴτιον καὶ ἡ τοιαύτη ἀρχὴ τέλος γενέσεως καὶ κινήσεως πάσης, καὶ τῶν ’Πθικῶν ἀρχόμενος, ὡς ἤδη προεῖπον, ἐδήλωσεν εἰπὼν "-7.37 τέχνη καὶ πάσα μέθοδος ἀγαθοῦ τινός’’. εἰ δὲ πάντα τοὐ οἰκείου | τέλους ὡς ἀγαθοῦ ἐφίεται, τὸ κυρίως [*](19) τέλος καὶ οὗ πάντα ἐφίεται τὰ ἐν κινήσει εἴη ἂν τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ τῶν ὄντων ἄριστον· ὃ καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς ’Uθικοῖς ἐδήλωσεν εἰπὼν ‘ιδιὸ καλῶς ἀπεφήναντο τὸ ἀγαθόν, οὗ πάντα ἐφίεται“.

Ποιησάμενος δὲ τὴν τῶν αἰτίων διαίρεσιν μέλλων ζητεῖν περὶ ποίας αἰτίας μάλιστα τοῦ σοφοῦ εἰδέναι, ἐπεὶ πλεοναχῶς τὰ αἴτια, εἰκότως πρῶ- [*](1 μίαν Α: ἑτέραν LF Metaph. cod. A’> 7. 8 H1νημονεύσας — ·Lινήσς͂ως om. LF 9 post προυπάρχει add. ἡ ποιητική LF 9. 10 ὃ καὶ ἐδήλωσε προσθεὶς LF 10 κί- κινήσεως καὶ γενέσεως L et omisso καὶ F 11 ἐστι δέ πως τὸ LF 16 τῶν 'H9t- κῶν] Eth. Nicom. Al p. 1094^1 Ι7. 18 μέθοδος, ὁμοίως πρᾶξίς τε καὶ προαίρεσις ἀγαθοῦ τινος ἐφίεσθαι δοκεῖ LF . 19 πάντα ἐφίεται LF: πάντα φύεται Α 20 ἐν τοῖς ’Hθικοῖς] Eth. Nicora. Α1 p. 1094a2) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 2. 3 ’L̀πὶ — ὕλη] οὐ γὰρ πᾶν τὸ υ-ιhοκείμε ὂν ὕλη ἐστίν· ἡ ὕλη γὰρ ἐν τῷ δυνάμει θεω-. ῥεῖται, τὸ δὲ δυνάμει δύναται ὃ κατέχει ἀποβαλεῖν καὶ ἄλλο δέξασθαι. τὸ δὲ τοῖς θείοις ·)̀ποκεί1.ε ὁ σώμασιν οὐ τοιοῦτον· ἀίδια γὰρ ἐκεῖνα καὶ ἀναλλοίωτα· ἅπαξ γὰρ ἐκεῖνα τὸ εἶδος δοξάμενα (1. δες̔άμενα) καὶ ὑπ’ ἐκείνου κατασχεθέντα οὐ δύναται τοῦτο ἔτι ἀποβ‘ λέσθαι. εἰ οὖν ἀπέβαλε τὸ ὑπο·κείἰ .ενον τὸ δυνάμει, οὐδ’ ὕλη ἐστίν· ἐπὶ πλέον ἄρα τὸ ὑποκείμενον τῆς ὕλης LF 22 rlοιησάlαενοb́—τͅιστεύσομεν (ρ. 23Φ τεθεώρηται μὲν οὐνὶκανῶςπερὶαὐτῶνἡμῖνἐντοῖςπερὶ φύσεως: Eἰκαὶἱκανῶς,φησί,περὶτῶ-ν ἀρχῶν τῶν φυσικῶν ἐν τοῖς περὶ φύσεως διήλθομεν λόγοις, ἐν τῇ ἐπιγραφομένῃ Φυσικῇ ἀκροάσει, ὅμως δεῖ ἡμᾶς παραλαβεῖν εἰς τὴν τῶν αἰτιῶν εὕρεσιν τῶν πρὸ ἡμῶν φιλοσοφη-)

23
τὸν τὰς τῶν ἄλλων δόξας ἐπισκοπεῖ τῶν πρὸ αὐτοῦ, ἐπὶ ποῖον αἴτιον ἢ ποῖα κατηνέχθησαν. τοῦτο δέ, φησίν, ἔσται χρήσιμον ἡμῖν καὶ πρὸς τὴν τῶν αἰτίων τῶν εἰρημένων βεβαίωσιν. ἢ γὰρ καὶ ἄλλον τρόπον εὑρήσομεν αἰτίων, εἰ μὴ φαίνονται τὰ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων περὶ αἰτίων λεγόμενα ὑπὸ τὴν διαίρεσιν πίπτοντα, ἢ εἰ τὰ πρὸς ἐκείνων λεγόμενα μὴ ἐκβαίνει τὰ ὑφ’ ἡμῶν κατηριθμημένα τῶν αἰτίων, ἤδη μᾶλλον τῇ διαιρέσει ὡς ὑγιῶς ἐχούσῃ πιστεύσομεν.

[*](p. 983b6)

Τῶν δὴ πρώτων φιλοσοφησάντων οἱ πλεῖστοι.

τὴν μὲν αἰτίαν δι’ ἣν τὰ ὑπὸ τῶν ἄλλων εἰρημένα ἱστορεῖ νῦν, σαφῶς αὐτὸς εἴρηκε. μνημονεύει δὲ τῶν ἀρχαίων οὐχ ὡς τῶν φυσικῶν οὐσιῶν τὰς ἀρχὰς ταύτας οἰομένων (οὐκέτι γὰρ οἰκεία δόξει τοῖς προκειμένοις ἡ ἱστορία), ἄλλ’ ὡς τῶν ὄντων πάντων, ἐν οἷς ἦν καὶ τὰ προκείμενα νῦν. ἔθεντο μὲν γὰρ τῶν φυσικῶν ἀρχὰς ἐκεῖνοι ταύτας ἃς λέγει· οἰόμενοι δὲ ταῦτα μόνον εἷναι καὶ οὐδὲν παρὰ ταῦτα, τὰς αὐτὰς ἀρχὰς τῶν τε φυσικῶν καὶ τῶν ὄντων ἁπάντων ἐζήτουν. ὅτι δὲ τὴν κατὰ τὴν ὕλην μόνην αἰτίαν ὑπετίθεντο, ἐδήλωσε διὰ τοῦ δεῖξαι λέγοντας αὐτοὺς αἰτίαν καὶ ἀρχὴν εἶναι τῶν ὄντων, ἐξ οὗ τι γίνεται πρώτου καὶ εἰς ὃ φθείρεται τελευταῖον, τῆς οὐσίας μενούσης, τοῖς δὲ πάθεσι μεταβαλλούσης. τὸ γὰρ τοιοῦτον ὕλη, ἥτις τὴν μὲν αὑτῆς οὐσίαν ἐν οἷς ἂν ᾖ σώζει ἄφθαρτον καὶ ἀγέννητον, κατὰ δὲ τὰ πάθη ἡ μεταβολὴ αὐτῆς ἐν τοῖς τῶν ἐξ αὐτῆς γινομένων γένεσιν. τὸ δὲ τὰς ἐν ὕλης εἴδει ἀντὶ τοῦ τὰς ἐν τῷδε τῷ εἴδει τῶν ἀρχῶν τῷ κατὰ τὴν ὕλην μόνας ᾠήθησαν εἶναι. καὶ διὰ τοῦτο οὔτε γίγνεσθαι οὐδὲν οἴονται οὔτε ἀπόλλυσθαι, ὡς τῆς τοιαύτης φύσεως ἀεὶ σωζομένης. τοῖς δὲ ποιοῦσι τὴν [*](14 ταῦτα μόνον μόνοις FL1) ὄντα εἶναι LF 15 ἐζήτουν Α: ᾤοντο εἶναι LF 18 ὑπομενούσης Metaph. 19 αὐτῆς libri 20. 21 ἐν τοῖς—γένεσιν] ἐν τῇ—γενέσει coni. Bonitz 22 μόνας Bonitz: μόνως Α: μόνον M) [*](ALT. REC. GR. DISCR. σάντων τὰς δόξας· συντελὲς γὰρ ἡμῖν τοῦτο εἰς τὴν τῆς ἀληθείς τῶν αἰτίων εὕρεσιν, καθάπερ τοῖς πρὸ τοῦ ἔργου τι προπαρασκευάζουσιν εἰς συντέλειαν ἐκείνου, οἷον τοῖς πρὸ τοῦ πολέμου ὅπλα καὶ ἵππον· ὁμολογουμένως γὰρ οἱ παλαιοὶ ὑποτίθενται ἀρχὰς καὶ αἴτια. ἐντεῦθεν οὑν ἐκ τοῦ ἐπελθεῖν ταῦτα ἡ καὶ ἕτερόν τι γένος εὑρήσομεν αἰτιῶν παρὰ ταῦτα ἅπερ ἡμεῖς εἰρήκαμεν, ἢ ἀσφαλῶς, εἰ μὴ εὑρήσομεν ἕτερον, αὐτοῖς τούτοις πιστεύσομεν LF 9 τὰ ὐπὸ—νῦν] τὰς τῶν πρὸ αὐτοῦ φιλοσοφησάντων περὶ τῶν ἀρχῶν δόξας ἐκτίθεται LF 19 ἥτις—μεταβολή (p. 24,6. 7)] τὸ δὲ τὰς ἐν ὕλης εἴδει εἴρηται ἀντὶ τοῦ τὰς ἐν τῷ τῆς ὕλης εἴδει ὑπαρχούσας ἀρχάς, ὥσπερ λέγομεν τοὺς ἐν τῷ εἴδει ὑπάρχοντας τοῦ ἀνθρώπου ἀτόμους ἀνθρώπους· κοινόν τι γὰρ τὸ εἶδος κατὰ πολλῶν κατηγορούμενον· οὕτω δὴ καὶ ἡ ὕλη κοινόν τί ἐστι κατηγορουμένη ὡς εἶδος κατὰ πολλῶν τῶν δυνάμει τόδε ὄντων, ἐξ ὧν δύναταί τι γίνεσθαι, οἷον ὡς ἐκ ξύλου κλίνη καὶ ἐκ χαλκοῦ ἀνδριὰς καὶ ἐξ ὕδατος ἀήρ, καὶ ἁπλῶς τὸ ἐξ οὐ ὑποκειμένου δυνάμενόν τι γίνεσθαι LF; quae sequuntur τίνες δέ εἰσιν—ὑποκείμενόν ἐστιν (p. 24,14) iidem alio loco habent (v. p. 24))

24
μὲν ὕλην σῶμά τι ἐνεργείᾳ, καὶ μὴ ὡς Ἀριστοτέλης λέγει δυνάμει, τὸ μηδὲ γίνεσθαι καὶ φθείρεσθαι ἁπλῶς τι, ἀλλ’ εἶναι τὴν καλουμένην γένεσιν ἀλλοίωσιν, ὡς ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως ἔδειξε· τὴν γὰρ ὕλην ἐνεργείᾳ οὖσαν καὶ ὑπομένουσαν ἀεὶ τὴν αὐτήν· ἄφθαρτον γὰρ τὴν ἀρχὴν καὶ κατ’ οὐσίαν ἀμετάβλητον ὑποτίθενται οὖσαν, καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς γιγνομένων οὐσιῶν ἀλλάσσειν τὰ πάθη· ἀλλοίωσις γάρ ἐστιν ἡ κατὰ πάθος μεταβολή. τίνες δέ εἰσιν οἱ τὴν ὑλικὴν αἰτίαν μόνην ὑποθέμενοι, καθ’ οὗς ἡ κυρίως λεγομένη γένεσις οὐ σώζεται, ἑξῆς παρατίθεται. ὧν πρῶτόν φησι Θαλῆν γενέσθαι (ἀρχηγὸς γὰρ οὗτος τῆς φυσικῆς φιλοσοφίας δοκεῖ τῶν μνημονευομέ|νων γεγονέναι) καὶ σαφῶς ἐκτίθεται τὴν δόξαν αὐτοῦ. [*](20) ἔδειξε δὲ γνωρίμως διὰ τοῦ παραδείγματος ἀπὶ τοῦ Σωκράτους, πῶς οὐ σώζεται γένεσις καθ’ οὓς τὸ ὑποκείμενον παντάπασιν ἐνεργείᾳ ἐστί, σῶζον ἀεὶ τὴν οἰκείαν οὐσίαν ἐν οἷς ἂν ᾖ· ἕκαστον γὰρ τῶν ἐκ τούτου γιγνομένων πως ἔχον τὸ ὑποκείμενόν ἐστιν. τὸ δὲ δεῖ γὰρ εἶναί τινα φύσιν ἢ μίαν ἢ πλείους μιᾶς, ἐξ ὧν γίγνεται τὰ ἄλλα σωζομένης ἐκείνης εἶπε καθ’ οὓς μὲν ἓν τὸ ὑποκείμενον καὶ ἡ ὕλη ἐνεργείᾳ τι ὂν ἤδη καθ’ αὑτό ἐστι, καθ’ οὓς δὲ πλείω, ὡς καὶ αὐτὸς δι’ ὧν ἐπιφέρει δηλοῖ· οὐδὲ καθ’ οὓς πλείω, κατὰ τούτους οὐ τὰ αὐτά. διὸ εἶπε τὸ μέντοι πλῆθος καὶ τὸ εἶδος τῆς τοιαύτης ἀρχῆς οὐ τὸ αὐτὸ πάντες λέγουσιν, ἀλλὰ Θαλῆς μὲν ὁ τῆς τοιαύτης ἀρχηγὸς φιλοσοφίας. τοιαύτης, τῆς φυσικῆς τε καὶ θεωρητικῆς· αὐτὸς γὰρ τῶν μνημονευομένων φυσικῶν ἀρχαιότατος. ὅτι δὲ κατὰ τοῦτον τὸ ὕδωρ ἡ ἀρχή, καὶ διὰ τί, σαφῶς παρατίθεται· ὅτι τε γὰρ ἡ τροφὴ πάντων ὑγρά, ἐκ δὲ τῆς τροφῆς ἑκάστῳ τὸ εἶναι, καὶ ὅτι πάντων τὰ σπέρματα, ἐξ ὧν ἡ γένεσις αὐτοῖς, ὑγρὰ τὴν φύσιν, καὶ αὐτὸ τὸ θερμὸν ἐκ τούτου γινόμενον, ἐκ τοῦ ὑγροῦ. ἐκ γὰρ τῆς ἀναθυμιάσεως τῆς ἀπὸ τοῦ ὑγροῦ τὴν γένεσιν τοῦ θερμοῦ τε καὶ πυρὸς οἱ περὶ Θαλῆν γίγνεσθαι ἐτίθεντο· καὶ γὰρ τρέφεσθαι ὑπὸ τούτου αὐτὸ καὶ εἶναί τε καὶ σώζεσθαι· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ καὶ τούτῳ ζῆν. ὥστε καὶ τοῦ θερμοῦ τὸ ὑγρὸν αὐτοῖς ἀρχή τε καὶ στοιχεῖον, [*](3 ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως] Α 4 14 ἐστιν. τὸ δὲ Α: ἐστι τόδε LF, fort. ’ecte 15 ἡ (ante μίαν) om. L 28. 29 τὸ καὶ τούτω ζῆν LF: καὶ τοῦτο ζῆν Α 29 ζῆν] ζῶν Metaph. vulg.) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 15 ἐξ ὧν γίγνεται—ἡ ἀρχή (22)] πάντες μὲν ὑπετίθεντο ὑλικήν τινα αἰτίαν ἢ μίαν ἡ πλείους ἐξ ὧν γίνεται τὰ ἄλλα σωζομένης αὐτῆς κατὰ μεταβολήν, ὥστε αὐτὴν ἀμετάβλητον εἶναι, περὶ αὐτὴν δὲ τὴν μεταβολὴν γίνεσθαι. τὸ δὲ εἶδος τῆς τοιαύτης ὕλης ἤτοι φύσεως οὐ τὸ αὐτὸ πάντες ἔλεγον, ἀλλ’ οἱ μὲν ὕδωρ οἱ δὲ πῦρ ἡ ἄλλο τι τῶν τεσσάρων, ἢ παρὰ ταῦτα τὸ μεταξύ, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις ἐδήλωσεν. ἀλλ’ οὐδὲ τὸ πλῆθος τὸ αὐτό· οἱ μὲν γὰρ ἒν ἔλεγον, οἱ δὲ πλείω. καὶ διεφέροντο κτὰ τοῦτο, πάντες δὲ ὁμοίως ὑλικὴν τὴν αἰτίαν ὑπετίθεντο Θαλῆς μὲν ὁ τῆς τοιαύτης ἀρχηγὸς φιλοσοφίας ὕδωρ φησὶν εἶναι. inde sequuntur quae vulgata supra habet v. 7—14 τίνες δὲ—ὑποκείμενόν ἐστι τόδε, deinde pergunt Θαλῆς γοῦν ὁ τῆς τοιαὐτης ἀρχηγὸς φιλοσοφίας, τῆς φυσικῆς δηλαδή τε καὶ θεωρητικῆς τὸ ὕδωρ τῶν ὄντων πάντων ἀρχὴν ἔλεγε LF)
25
τοῦτο αὐτῶν ἐστιν ἀρχή· ὥστε καὶ τοῦ πυρὸς τὸ ὕδωρ, εἰ ἐκ τούτου γίγνεται· γίγνεται δὲ ἐκ τούτου, ἐπεὶ καὶ τρέφεται. τὸ δ’ ὕδωρ ἀρχὴ φύσεως ἐστι τοῖς ὑγροῖς, ἀντὶ τοῦ τὸ ὕδωρ ἀρχὴ καὶ φύσις καὶ αἰτία τοῦ εἷναί ἐστι τοῖς ὑγροῖς. εἰ δὲ τοῖς μὲν ἄλλοις ὡς καὶ τοῖς σπέρμασιν ἀρχὴ τὸ ὑγρόν, τῶν δὲ ὑγρῶν ἀρχὴ τὸ ὕδωρ, εἴη ἂν τοῦτο καὶ τῶν ὑπ’ αὐτὸ ἀρχή. εἰσὶ δέ τινες οἳ καὶ τοὺς πάνυ παλαιοὺς ἱστοροῦσιν. ὡς τῆς δόξης ταύτης καὶ εἰς τοὺς ἀρχαιοτάτους ἀναφερομένης ὑπό τινων καὶ τοὺς πρώτους εἰπόντας τι περὶ θεῶν· καὶ πῶς, λέγει. λέγοι δ’ ἂν περὶ Ὁμήρου τε καὶ ‘Hσιόδου ὡς πρώτων θεολόγων.

[*](p. 983b32)

Τιμιώτατον μὲν γὰρ τὸ πρεσβύτατον. ὅρκος δὲ τὸ τιμιωτατον.

Ὅ βούλεται μὲν συνάγειν ἔστιν ὅτι οἱ τὸν τῶν θεῶν ὅρκον ὕδωρ ὑποθέμενοι παραπλησίως Θαλῇ ἀρχὴν τῶν ὄντων τὸ ὕδωρ ὑποτίθενται. διὰ τοιούτου δὲ συλλογισμοῦ τοῦτο λαμβάνομεν. τὸ τιμιώτατον καὶ πρεσβύτατον δηλονότι καὶ ἀρχή· ὅρκος δὲ τὸ τιμιώτατον· ὃ γὰρ ὄμνυμεν, ὡς τιμιώτατον ὄμνυμεν· ὁ ὅρκος ἄρα πρεσβύτατόν ἐστι καὶ ἀρχή. τοῦτο δὲ ἦν ὕδωρ· ἡ γὰρ Στὺξ τὸ ὕδωρ κατ’ αὐτούς. δόξει δὲ ἐπὶ τῇ λέξει ἐν δευτέρῳ σχήματι δύο λαμβάνειν καταφατικὰς προτάσεις, τῷ μὴ εἰπεῖν τὸ τιμιώτατον πρε|σβύτατον, ἀλλὰ τιμιώτατον τὸ πρεσβύτατον, ὃ ἴσον φαίνεται [*](21) τῷ τιμιώτατον πρεσβύτατον. οὕτω δὲ ἐχούσης τῆς προτάσεως γίνεται τὸ οευτερον σχημα, του μὲν ὄρου του τιμιωτάτου ὲν αμφοτεραις ταῖς προ- [*](1 τὸ γιγνόμενον LF 2 εἰ Α: εἴ γε LF 3. 4 ἀρχὴ—ἐστι] sic etiam Metaph. libri quattuor: ceteri ἀρχὴν—εἶναι 4 τοῖς ὑγροῖς LFS: τῆς ὑγρᾶς Α τὸ δὲ ὕδωρ LF 6. 7 εἴη ἄν τὸ ὕδωρ καὶ λοιπῶν ἀρχή LF 7 πάνυ παλαιοὺς] παμπαλαίους Metaph. vulg. 21 τῷ—πρεσβύτατον] τῷ τὸ πρεσβύτατον τιμιώτατον coni. Bonitz) [*](ALT. REC. GR. DISCR. εἰσὶ—ὑπ᾿ αὐτοῦ (p. 26,18)] Εἰσὶ δέ τινες οἳ καὶ τοὺς παλαιοὺς καὶ πολὺ πρὸ τῆς νῦν γενέσεως καὶ πρώτους θεολογήσαντας: Τοῦ εἰδέναι ὕδωρ ἀρχὴν τῶν ὄντων φησὶ τὸ καί τινας τοῦτο λέγειν τῶν ποιητῶν, παλαιοτέρους ὄντας τῶν φυσικῶν Θαλοῦ τε καὶ τῶν ἐφεξῆς, οἵτινες δὴ ποιηταὶ Ὠκεανὸν ἔλεγον θεῶν πατέρα καὶ μητέρα Τηθύν, Ὠκεανὸν μὲν λέγοντες τὸ ὕδωρ τὸ κυκλοῦν τὴν γῆν, Τηθὺν δὲ τὴν γῆν ὡς θρέπτειραν πάντων τῶν γινομένων· τήθη γὰρ ἡ τροφός καὶ συνελογίζοντο οὕτως δεικνύντες τὸ ὕδωρ εἶναι ἀρχὴν πάντων τῶν γινομένων ἐκ τοῦ εἶναι τὸ ὕδωρ ὅρκον τῶν θεῶν· ‘ὁ ὅρκος τίμιον, τὸ τίμιον πρεσβύτερον᾿, συμπέρασμα ·ὁ ὅρκος πρεσβύτερον᾿· εἶτα πρόσληψις προτάσεως ἐλάττονος ‘τὸ ὕδωρ ὅρκος᾿, καὶ συναγωγὴ τοῦ συμπεράσματος ‘τὸ ὕδωρ πρεσβύτερον’. φησὶ γὰρ ὁ ποιητὴς [Ο 37] “καὶ τὸ κατειβόμενον Στύγος [ἄωτον] ὕδωρ”, διὰ τούτων τήν ῥευστὴν γένεσιν αἰνιττομένων τῶν ποιητῶν· ῥεῖ γὰρ ἡ τῶν γένεσις· ἄωτον μὲν λέγων ὁ ποιητὴς [? Callim. h. II 112] τὸ ἐξάκουστον, Στύγα δὲ τὸ μισητόν· ὁ γὰρ ὅρκος ἐν ἀπίστοις παραλαμβάνεται, μισεῖ δὲ πᾶς ὁ μὴ πιστευόμενος τὸν μὴ πιστεύοντα· εἰ οὖν ὁ ὅρκος πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀπιστίας λαμβάνεται, εἰκότως ὁ ὅρκος μισητόν· διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸ ὕδωρ Στὺξ ὠνομάζετο. ἐπεὶ δὲ σύγγραμμα Θαλοῦ φέρεται οὐδαμοῦ ἐξ οὗ τις τὸ βέβαιον ἕξει τοῦ ταῦτα τοῦτον λέγεσθαι τὸν τρόπον ὑπ᾿ αὐτοῦ, εἰκότως τὸ λέγεται οὕτως ἀποφήνασθαι εἶπεν LF)

26
τάσεσι κατηγορουμένου καταφατικῶς, ὅπερ ἐστὶν ἀσυλλόγιστον. οὐ μὴν οὕτως ἔχει, ἀλλ’ ἔστιν ὁ λόγος ἐν τῷ πρώτῳ σχήματι, καὶ τὸ τιμιώτατον κατηγορεῖται μὲν τοῦ ὅρκου, ὑπόκειται δὲ τῷ πρεσβύτατον. οὕτως δὲ εἶπεν ὡς ἀντιστρεφόντων τοὺ πρεσβυτάτου τε καὶ τῆς ἀρχῆς πρὸς τὸ τιμιώτατον. καὶ ἔστιν ἴσον τὸ εἰρημένον τῷ τὸ μὲν γὰρ τιμιώτατον πρεσβύτατον· ὅτι γὰρ ὡς τούτῳ ἴσον τοῦτο εἶπεν, ἐδήλωσεν ἐπενεγκὼν ὅρκος δὲ τὸ τιμιώτατον, τηρήσας τῷ τιμιωτάτῳ τοῦτο.

[*](p. 983b33)

Εἰ μὲν οὗν ἀρχαία αὕτη.

Ὡς ἀδήλου τούτου, εἴτε οἱ πρῶτοι θεόλογοι ταύτης ἦσαν τῆς δόξης εἴτε μή, ταῦτα λέγει· οὐ γὰρ ἄντικρυς τοῦτο ἔλεγον, ἀλλὰ πειρῶντα τινες διὰ συλλογισμοῦ δεικνύναι. εἰ δὲ καὶ συνελογίζοντο δύο καταφάσεις ἐν δευτέρῳ σχήματι λαμβάνοντες, ὡς δοκεῖ ἔχειν ὁ εἰρημένος λόγος, ἔτι ἀδηλότερον.

[*](p. 084a2)

Θαλῆς μέντοι λέγεται οὕτως ἀποφήνασθαι περὶ τῆς πρώτης αἰτίας.

εἰκότως τὸ λέγεται οὕτως ἀποφήνασθαι· οὐδὲν γὰρ προφέρεται αὐτοῦ σύγγραμμα, ἐξ οὗ τις τὸ βέβαιον ἕξει τοῦ ταῦτα λέγεσθαι τοῦτον τὸν τρόπον ὑπ’ αὐτοῦ.

[*](p. 984a3)

Ἵππωνα δ’ οὖν οὐκ ἄν τις ἀξιώσειε θεῖναι μετὰ τούτων διὰ τὴν εὐτέλειαν αὐτοῦ τῆς διανοίας.

Ἵππωνα ἱστοροῦσιν ἀρχὴν ἁπλῶς τὸ ὑγρὸν ἀδιορίστως ὑποθέσθαι, οὐ διασαφήσαντα πότερον ὕδωρ, ὡς Θαλῆς, ἢ ἀήρ, ὡς Ἀναξιμένης καὶ Διογένης. διὸ καὶ παραιτεῖται αὐτοῦ τὴν δόξαν ὡς ἐπιπόλαιον καὶ οὐδὲν διασαφοῦσαν. ἢ οὐχ ὡς ἀδιάρθρωτον αὐτοῦ τὴν δόξαν παραιτεῖται· οὐ γὰρ εἶπε διὰ τὴν εὐτέλειαν αὐτοῦ τῆς δόξης, ἀλλ’ ὡς οὐκ ὀφείλοντα ἐν τοῖς φιλοσόφοις ἐγκαταριθμεῖσθαι διὰ τὴν τῆς διανοίας εὐτέλειαν. διὰ γὰρ τοῦτο [*](3 τῷ S: τὸ A 4 ἀντιστραφέντων Α 14. 15 περὶ τῆς πρώτης—ἀποφήνασθαι (16) M: om. Α 19 δ’ οὖν] γὰρ Metaph. vulg.) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 19 Ἵππωνα—θεμένων (p. 27, 6)] Ἵππωνα γὰρ οὑκ ἄν τις ἀξιώσειε θεῖναι μετὰ τούτων: Ἵππων τὴν αὐτὴν ἔσχε δόξαν Θαλῇ, ἀρχὴν λέγων καὶ αἰτίαν τῶν ὄντων τὸ ὕδωρ· φησὶ δὲ ὅτι οὐ δίκαιόν ἐστι συντάττειν τοῦτον τοῖς φυσικοῖς διὰ τὴν εὐτέλειαν αὐτοῦ τῆς διανοίας. οὐκ εἶπε δὲ τῆς δόξης ὕδωρ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐδόξαζεν ὡς Θαλῆς) ἀλλὰ διὰ τὴν ἀθεότητα· θεὸν γὰρ οὐ προεστήσατο τῶν ὄντων δημιουργόν· διὸ καὶ ἀπέπτυσε αὐτὸν εἰπὼν διὰ τὴν εὐτέλειαν αὐτοῦ τῆς διανοίας: Ἀναξιμένης δέ ἀέρα καὶ Διογένης πρότερον ὕδατος: Μετὰ τοὺς τὸ ὕδωρ ἀρχὴν θεμένους τοὺς τὸν ἀέρα τὴν ἀρχὴν εἰπόντας λέγει, ὡς καὶ πρὸ τοῦ ὕδατος τοῦτον θεμένων LF)

27
εἶπε τὸ μετὰ τούτων, λέγων τῶν φιλοσόφων. τοῦτο δὲ λέγοι ἂν περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἄθεος ἦν· τοιοῦτο γὰρ καὶ τὸ ἐπὶ τοῦ τάφου αὐτοῦ ἐπίγραμμα Ιππωνος τόδε σῆμα, τὸν ἀθανάτοισι θεοῖσιν
  • Ἴσον ἐποίησεν· μοῖρα καταφθίμενον.
  • ἑξῆς δὲ λέγει περὶ τῶν τὸν ἀέρα ἀρχὴν εἰπόντων καὶ πρὸ τοῦ ὕδατος τοῦτον θεμένων· οὗτοι δὲ ἦσαν Ἀναξιμένης τε ὁ Μιλήσιος καὶ Διογενὴς ὁ Ἀπολλωνιάτης. Ἵππασον δὲ τὸν Μεταποντῖνον καὶ Ἡράκλειτον τὸν Ἐφέσιον λέγει πῦρ εἰπεῖν τὴν ἀρχὴν τῶν ὅλων.

    [*](p. 984a8)

    Ἐμπεδοκλῆς δὲ τέτταρα, πρὸς τοῖς εἰρημένοις γῆν προσθεὶς τέταρτον.

    Τῶν γὰρ πρὸ αὐτοῦ οἱ μὲν πῦρ, οἱ δὲ ὕδωρ, οἱ δὲ ἀέρα ὑπέθεντο· τούτοις | οὖν τοῖς τρισὶ τὴν γῆν Ἐμπεδοκλῆς προσέθηκε τέταρτον.

    [*](22)[*](p. 984a9)

    Ταῦτα γὰρ ἀεὶ διαμένειν καὶ οὐ γίγνεσθαι ἀλλ’ ἢ πλήθει καὶ ὀλιγότητι συγκρινόμενα εἰς ἕν τε καὶ ἐξ ἑνός.

    Εἶπε πῶς πλήθει καὶ ὀλιγότητι. ἡ μὲν γὰρ μῖξις αὐτῶν καὶ ἡ εἰς τὸ ἓν σύνοδος ὑπὸ τῆς φιλίας γιγνομένη εἰς ὀλιγότητα καὶ ἑνότητα εἶχε τὴν μεταβολήν, ἡ δὲ ὑπὸ τοῦ νείκους γιγνομένη διάκρισις καὶ χωρισμὸς τούτων ἐκ τοῦ ἑνὸς πολλὰ ἐποίει· ὡς δὲ δυναμένων ἐν τῇ τοιαύτῃ μεταβολῇ σώζειν αὐτῶν τὴν οἰκείαν φύσιν λέγει. ἢ οὐ περὶ τῆς συγκρίσεως καὶ τῆς διακρίσεως ὑπὸ τοῦ νείκους καὶ τῆς φιλίας γιγνομένων λέγει ταῦτα, ἀλλὰ περὶ τῆς δοκούσης αὐτῶν γενέσεως τε καὶ φθορᾶς· γίγνεσθαι μὲν γὰρ δοκεῖ ἕκαστον αὐτῶν ὅταν πλῆθός τι αὐτῶν ἅμα συγκριθῇ · ὅταν γὰρ ἔν τινι μίγματι πλείω τὰ τοὐ πυρὸς ᾖ μόρια, δοκεῖ γένεσις γίγνεσθαι πυρός, ὅταν δὲ ἐλάττω, φθορά. ἢ τὸ λεγόμενόν ἐστιν ὅτι αὐτὰ μὲν οὐ γίγνεται, τὸ δὲ πλῆθος καὶ ἡ ὀλιγότης τῶν ὄντων ἐκ τῆς τούτων διακρίσεως καὶ συγκρίσεως γίνονται.

    [*](p. 984a11)

    Ἀναξαγόρας δὲ ὁ Κλαζομένιος τῇ μὲν ἡλικίᾳ πρότερος ὢν τούτου, τοῖς δὲ ἔργοις ὕστερος.

    Ἀναξαγόραν Ἐμπεδοκλέους πρότερον γενόμενον τοῖς ἔργοις φησὶ καὶ [*](2 ἐπίγραμμα]. cf. Bergkii P. lyr. II4 259 7. 8 Ἐφέσιον πῦρ εἰπεῖν τὴν ἀρχὴν τῶν ὅλων λέγει LF 9 τὰ τέτταρα LF: τὰ om. Α 11 οἱ πρὸ τοῦ Ἐμπεδοκλέους φιλόσοφοι οἱ μὲν LF 11. 12 ὑπετίθεντο. Ἐμπεδοκλῆς δὲ προσθεὶς τὴν γῆν τέτταρας τἀς ἀρχὰς τὰς ὑλικὰς ἔλεγε LF 13 ἀλλὰ πλήθει LF 14 συγκρινόμενα] add. καὶ διακρινόμενα 18. 19 δυναμένων—αὐτῶν LFS: δὲ—ἢ οὐ om. Α 25 γίνεται LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 26 Ἀναξαγόρας—συγκρίματα (p. 28,21] Ἀναξαγόρας δὲ ὁ Κλαζομένιος τῇ μὲν ἡλικίᾳ πρότερος ὤν: Ἀναξαγόρας ἀπείρους ὑπετίθετο τὰς ἀρχὰς αὐ·τὰ τὰ ὁμοιομερῆ. διὸ καὶ εἶπεν αὐτὸν Ἐμπεδοκλέους πρεσβύτερον μὲν τῷ χρόνῳ, ὕστερον δὲ τοῖς ἔργοις, ἐπειδὴ συνετώτερόν ἐστι τὸ αὐτὸ)

    28
    τῇ περὶ τῶν φυσικῶν δόξῃ ὕστερον εἶναι, οὐ προκρίνων αὐτοῦ πάντως τὴν δόξαν τῆς Ἐμπεδοκλέους ὡς συνετωτέραν καὶ πλέον τι ἔχουσαν, ἀλλ’ ὑστέραν καὶ εὐτελεστέραν εὐτελεστέραν ἡγούμενος. ἐν ἄλλοις οὖν αὐτοῦ προκρίνει τὸν Ἐμπεδοκλέα. ὅτι τὰ αὐτὰ σώζει πεπερασàένα ὑποθέμενος τὰς ἀρχάς· ἄμεινον γὰρ τὸ πεπερασμένας τὰς ἀρχὰς ποιεῖν τοῦ ἀπείρους, εἰ δύναιτό τις διὰ τῶν πεπερασμένων ἀποδιδόναι τὰ αὐτά. ἔστι μέντοι ἐν οἷς καὶ τὴν Ἀναξαγόρου δόξαν τῆς Έμπεδοκλέους δόξης προκρίνει. νῦν μέντοι ἔοικεν ὕστερον αὐτὸν τοῖς ἔργοις λέγειν διὰ τὴν τῶν στοιχείων ἀπειρίαν· προειπὼν γὰρ ταῦτα ἐπήνεγκε τὸ ἀπείρους εἶναι τὰς ἀρχάς. προελθὼν μέντοι τὴν δόξαν αὐτοῦ σύμφωνον δείκνυσι τῇ Πλάτωνος, ὃς ὕστερος ἐγένετο. ἐξηγησάμενος γὰρ τὴν βούλησιν αὐτοῦ καὶ ὅτι δι’ ὧν λέγει λέγοι ἂν τὸ ἓν καὶ τὸ ἀόριστον ἀρχάς, ἐπιλέγει ‘‘βούλεται μέντοι τι παραπλήσιον τοΙς τε ὕστερον λέγουσι καὶ τοῖς φαινομένοις μᾶλλον.’’ σχεδὸν γὰρ ἅπαντα τὰ ὁμοιομερῆ, καθάπερ ὕδωρ πῦρ καὶ ἕκαστον τῶν τεσσάρων σωμάτων, συγκρίσει γίνεσθαί τε καὶ φθείρεσθαι δοκεῖ· τῇ γὰρ τῶν πλειόνων ὁμοίων συνόὸῳ ἕκαστον τόδε γίγνεσθαι. οὕτως Ἀναξαγόραν φησὶ ταῦτα τὰ ὁμοιομερῆ ἄπειρα ὄντα καὶ ἀίδια γίγνεσθαί τε δοκεῖν καὶ φθείρεσθαι, γίγνεσθαι μὲν τῇ τῶν πλειόνων ὁμοίων συνόδῳ, φζοθείρεσθαι δὲ τῇ διακρίσει. σχεδὸν δὲ πάντα εἶπε τὰ ὁμοιομερῆ· οὐ γάρ πάντα ἐν ιαῖς dp/ai? ἐτίθετο· τὸ γοῦν ὕδωρ καὶ τὸ πῦρ καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν ἀέρα ὁμοιομερῆ ὄντα, ὡς ἔστιν ἐκ τῆς ἐναργείας μαθεῖν, οὐκ ἔλεγε στοιχεῖα εἶναι, ἀλλὰ συγκρίματα. |

    [*](p. 984a16)

    ’Ex μενοῦν τούτων μόνηντιςὰ̀ν αἰτίαν εἶναι νομίσειεν.

    [*](23)

    ’Ex τούτων τῶν εἰρημένων· παρέθετο γὰρ τὰς ὑλικάς τε καὶ σωμα- τικὰς ἀρχάς. καίτοι ὀ̓ιuνηuι όνευσα- καὶ ’Eμγͅὀδοκ̀λέ‘)υς καὶ Ἀναξαγόρου, [*](2 καὶ πλέον — εὐτελεστέραν (3) M: om. Α 12 ἐπιλέγει] c. 8 p. OSDblf om. A) [*](ALT. REC. GR. DISCR. ποιεῖν ἐκ τῶν πεπερασμένων παρὸ ἐκ τῶν ἀπείρων. ὁ δὲ "E[xt:£007.X^s πεπερασμένας ἔλεγε τὰς ἀρχάς, ὡς πολλάκις εἴρηται, αὐτὰ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, Ἀναξαγόρας δὲ ἀπείρους τὰς ὁμοιομερείας. πῶς οὖν δυνατόν ἐστι τῶν ἀπείρων ἀρχῶν ἐπιστήμη (1. ἐπιστήμην) εἶναι; ἀσύνθετον γὰρ τὸ ἄπειρον. φησὶν οὖν ὅτι σχεδὸν ἅπαντα τὰ ὁμοιομερῆ, καθάπερ ὕδωρ ἢ πῦρ, οὕτω γίγνεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαί φησι συγκρίσει καὶ διακρίσει μόνον· ἐτίθει γὰρ τὸ ὕδωρ καὶ τὸ πῦρ τῶν ὁμοιομερῶν, ὡς ἐκ τῆς ἐνεργείας (1. ἐναργείας) αὐτῆς ἐστι δῆλον· τὰ γὰρ μέρη τοῦ ὕδατος ἢ τοῦ πυρὸς ὕδωρ ἡ πῦρ λέγονταί τε καὶ εἰσί. καὶ ταῦτα οὖν τῶν ὁμοιομερῶν ὄντα γίνεσθαί τε καὶ φθείρεσθαι ἐδόκει [τῇ γὰρ τῶν πλειόνων καὶ ὁμοίων συνόδῳ ἕκαστον αὐτῶν γίνεσθαι add. F] γίνεσθαι μὲν τῇ τῶν ὁμοίων καὶ πλειόνων συνόδῳ, φθείρεσθι δὲ τῇ διακρίσει. προσέθηκε δὲ τὸ σχεδόν, ὅτι τὸ πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τἄ σύστοιχα τούτοις ὁμοιομερῆ ὄντα οὐκ ἔλεγεν ἀρχὰς εἶναι καὶ στοιχεῖα, ἀλλὰ συγκρίματα ἢ συνθέσεις ἐκ τούτων τῶν ὁμοιομερῶν, καὶ τὴν γένεσιν τούτων ἔλεγε συγκρίσει τῶν ὁμοίων, φθορὰν ῳτὴν διάκρισιν (1. τῇ διακρίσει) γίνεσθαι LF 23 ἐκ τοὐτων—ἀρχάς ί24)] ἐκ τούτων, φησί, τῶν λεχθέντων περὶ ἀρχῶν τῶν γενομένων πάντων (om. F) φυσικῶν πραγμάτων μόνην τὴν ὑλικὴν αἰτίαν νομίσει (sic) παρ’ ἐκείνων εἰσάγεσθαι LF)

    29
    οἳ καὶ ποιητικὰ ἔθεντο αἴτια, ἀλλὰ καὶ τούτων ἐμνημόνευσε δηλῶν τίσι καὶ οὗτοι παρὰ τοὺς πρὸ αὐτῶν ὑλικοῖς αἰτίοις ἐχρήσαντο, ἐπεὶ καὶ τούτους ᾐτιάσατο ὡς μέχρι λόγου κεχρημένους τοῖς ποιητικοῖς αἰτίοις. οὐκέτι δὲ αὐτὰ παραλαμβάνοντας ἐν τῇ γενέσει τούτων ἃ ἐκ τῶν στοιχείων γεννῶσι.

    [*](p. 984a18)

    Προϊόντων δὲ οὕτως.

    Λέγει πόθεν ἦλθον ἐπὶ τὸ ζητῆσαι μετὰ τὴν ὑλικὴν αἰτίαν τὴν ποιητικήν· ὅτι γὰρ δεῖ τι αἴτιον εἶναι τῷ ὑποκειμένῳ τῆς εἰς ἃ γίγνεται μεταβολῆς· οὐ γὰρ δὴ αὐτό τι αὑτὴ μεταβάλλειν ποιεῖ χωρὶς αἰτίας ἔξωθέν τινος.

    [*](p. 984a27)

    Οἱ μὲν οὖν πάμπαν ἐξ ἀρχῆς.

    Λέγει πάλιν περὶ τῶν μόνῃ τῇ ὑλικῇ τε αἰτίᾳ καὶ ἀρχῇ χρησαμένων· δόξει δὲ τὸ πάμπαν ἐξ ἀρχῆς προστεθεικέναι ὑπὲρ τοῦ δηλῶσαι τοὺς περὶ Θαλῆν καὶ Ἀναξιμένην, ἐπεὶ ὧν γε ἐμνημόνευσεν, Ἀναξαγόρας καὶ Ἐμπεδοκλῆς δοκοῦσί τι εἰρηκέναι καὶ περὶ τῆς ποιητικῆς ἀρχῆς, ὡς καὶ αὐτός τε προϊὼν μνημονεύσει. οὐδὲν ἐδυσχέραναν ἐν ἑαυτοῖς, οἷον οὐκ ἐπέστησαν τῇ τῶν λεγομένων ὑπ’ αὐτῶν ἀτοπίᾳ, οὐδ’ ἐμέμψαντο τοῖς λεγομένοις ὡς οὐχὶ καλῶς λεγομένοις, οὐδ’ ἐζήτησάν τινα καὶ ἄλλην ἀρχὴν πρὸς τῇ ὑλικῇ, ὡς οὐχ ἱκανῶς ἐχούσης τε καὶ λεγομένης ὑπ’ αὐτῶν.

    [*](p. 984a29)

    Ἀλλ᾿ ἔνιοί γε τῶν ἓν λεγόντων ὥσπερ ἡττηθέντες ὑπό ταύτης τῆς ζητήσεως τὸ ἓν ἀκίνητόν φασιν εἶναι.

    Λέγει μὲν περὶ Ξενοφάνους καὶ Μελίσσου καὶ Παρμενίδου· οὗτοι γὰρ [*](3 τοῖς Α: ὡς LF 4 παραλαμβάνοντας LF: περιλαμβάνοντας Α γενέσει τῶν ἐκ τῶν στοιχείων γινομένων LF 6 τὴν αἰτίαν λέγει πόθεν LF 10 Ἐξ ἀρχῆς λέγει πάλιν Ascl. 12 τοὺς περὶ LF Ascl.: τὰ περὶ Α 12. 13 ἐπεὶ οἱ περὶ Ἀ. xat Ἐ. ἐμνημόνευσαν τῶν ποιητικῶν ἀρχῶν Ascl. 14 ἐν ἑαυτοῖς LF et Metaph. libri cluo: ἐν αὐτοῖς Α: ἑαυτοῖς Metaph. vulg.: πρὸς ἑαυτούς Ascl. 16 ὡς οὐχ ἱκανῶς LF Ascl. 17 πρὸ τῆς ὑλικῆς LF ἐχούσῃ—λεγομένῃ Ascl. 19 αὐτῆς LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 1 οἳ οὐ μόνον ὑλικὰς αἰτίας εἰσῆγον ἀλλὰ καὶ ποιητικὰ LF 8 τινος—ἐαυτοῖς (14)] τινος· ἀλλ’ εἰ ἔστιν ὅλως κίνησις ἢ μεταβολή, ἄλλο χρὴ τό ποιοῦν εἶναι καὶ ἄλλο τὸ πάσχον. εἴ οὖν ἃς ὑπετίθεντο ἀρχὰς μεταβαλλούσας καὶ κινουμένας ἔλεγον ποιεῖν τὰ ἐξ αὐτῶν γινόμενα, εἴτε πλείους ταύτας εἴτε μίαν ἔλεγον εἶναι, ἔδει καὶ τὸ ποιοῦν εἶναι ἣν ἑτέραν ἀρχὴν εἴρηκεν: οἱ μὲν οὖν πάμπαν ἐξ ἀρχῆς: Πάμπαν ἀρχαίους λέγει τοὺς περὶ Θαλῆν καὶ Ἀναξιμένην ὡς ἀρχηγοὺς τῆς φυσικῆς φιλοσοφίας, καὶ μᾶλλον Θαλῆν τὸν Μιλήσιον· λέγει οὑν πάλιν περὶ τῶν μόνῃ τῇ ὑλικὴ τε καὶ (sic L, τε καὶ om. F) ἀρχῇ χρησαμένων, ἐπεὶ ὧν ἐμνημόνευσεν, ὅ τε Ἀναξαγόρας καὶ Ἐμπεδοκλῆς, δοκοῦσί τι καὶ περὶ τῆς ποιητικῆς ἀρχῆς εἰρηκέναι, ὡς καὶ αὐτὸς προϊὼν μνημονεύσει· οὗτοι οὖν, φησίν, οὓς ἀρχαίους πάμπαν εἶπεν, οὐδὲν ἐδυσχέραναν ἐν ἐαυτοῖς LF 20 Λέγει μὲν—πάσας (p. 30,11)] Ἀλλ᾿ ἔνιοί γε τῶν ἓν λυόντων ὥσπερ ἡττηθέντες ὐπ’ αὐτῆς τῆς ζητήσεως: Ξενοφάνους τοῦ Κολοφωνίου)

    30
    [τὸ] ἓν τὸ πᾶν ἀπεφήναντο. ἡττηθῆναι δὲ αὐτούς φησιν ὑπὸ ταύτης τῆς ζητήσεως, ὅτι ὑποθέμενοι ἓν τὸ πᾶν καὶ ζητοῦντες πῶς οἷόν τε τοῦτο τὸ ἓν ἐξ ἑαυτοῦ μεταβάλλειν, μὴ δυνάμενοι σώζειν ἔτι αὐτὸ ἕν, εἰ μὴ ἀναιροῖεν τὰ φανερά, καὶ ταῦτα μικροῦ δεῖν ἐναργέστατα, κίνησίν τε [γὰρ] καὶ μεταβολὴν ἐκ τῶν ὄντων ἀνῄρουν τῷ τούτων ὄντων μηκέτι αὐτοῖς ἓν τὸ ὂν μένειν. εἰπὼν δὲ τὸ ἓν ἀκίνητόν φασιν εἶναι, προσέθηκε τὸ καὶ τὴν φύσιν ὅλην· ἡ γὰρ φύσις ὅλη τὸ ἓν αὐτοῖς ἦν. ὡς δὲ φανερωτέρου τοῦ ἀτόπου ὄντος τοῦ λέγειν τὴν φύσιν ὅλην ἀκίνητον, προσέθηκε τὸ ἀκίνητόν τε οὐ κατὰ γένεσιν καὶ φθορὰν μόνον (καὶ γὰρ αὗται αἱ μεταβολαί, εἰ καὶ μὴ κινήσεις, ἀλλὰ κινουμένων τινῶν) ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς ἄλλας.

    [*](p. 984b1)

    Τῶν μὲν οὖν ἓν· φασκόντων εἶναι τὸ πᾶν οὐδενὶ

    Τὴν τοιαύτην εἶναι ἰδεῖν αἰτίαν. τὴν τοιαύτην ἰὴν ποιητικήν· οὐδὲ γὰρ γίνεταί τι κατ’ αὐτοὺς [*](1 ἐν Ascl.: τὸ ἓν libri: τὸ del. Bonitz 2 ἓν τὸ πᾶν εἶναι ἀκολουθοῦντες τῇ ὑποθέσει καὶ ζητοῦντες Ascl. 2. ’3 τοῦτο ἓν ὂν Ascl. 4 καὶ τἄ φανερά Ascl. καὶ ταῦτα ἀνήρουν ἅ ἐστιν ἐναργέστατα· κίνησίν τε γὰρ Ascl. γὰρ AS: del. Bonitz, sed fort, aliud vitium subest; cf. Ascl. 5. 6 αὐτοὺς τὸ ὃν ἓν λέγειν Ascl. 7 ἦν om. Ascl. 8 λέγεσθαι Ascl. 13 τοιαύτην συνιδεῖν Metaph.) [*](ALT. REC. GR. DISCR. (corr. L2) καὶ Παρμενίδου τοῦ Ἐλεάτου καὶ Μελίσσου νῦν μέμνηται, ἓν λεγόντων τὸ πᾶν καὶ ἀκίνητον· οὗτοι γὰρ δείσαντες μήπω πολλὰ τὰ ὄντα εἴπωσιν, ἀνεῖλον ἐκ τῶν ὄντων τὰ ἐναρηέστατα, κίνησιν καὶ μεταβολήν· τὸ γὰρ ἡττηθέντες ὑπό ταύτης τῆς ζητήσεως τοῦτο ση- μαίνει. εἰ γὰρ γένεσιν καὶ φθορὰν ὡμολόγουν καὶ τὴν λοιπὴν μεταβολήν, ἤτοι τὴν κί- νησιν λέγων λοιπὴν μεταβολήν εἰ γὰρ κίνησις οὐκ ἔστιν ἡ γένεσις καὶ ἡ φθορά, ἀλλ’ οὑν διὰ κίνησιν γίνονται) πολλὰ ἐποίουν τὰ ὄντα οὐ μόνον (adde ἓν), καὶ τῆς μεταβολῆς οὔσης καὶ αὐτοῦ τοῦ μεταβάλλοντος. ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον οὕτως εἰσήγετο καὶ τὸ ποιοῦν· οὐ γὰρ αὑτὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ, ὡς εἴρηται, κινεῖται καὶ μεταβάλλει. τοῦτο οὖν δεδοικότες ἀνῄρουν ἐκ τῶν ὄντων τὰ ἐναργέστατα. τοῦτο δὲ τὸ ἕν, ὃ ὑπετίθεντο, τὴν ὅλην ἔλεγον φύσιν, ἐν ᾗ καὶ γένεσις καὶ φθορὰ καὶ ἡ λοιπὴ μεταβολὴ καὶ τὸ πλῆθος τῶν διαφορῶν ἀναργέστατα θεωρεῖται LF 14 τὴν τοιαύτην—παθητικήν (p. 31,26)] Ξενοφάνην λέγει καὶ Παρμενίδην καὶ Μέλισσον, ὲν λεγόντων εἶναι τὸ πᾶν καὶ ἀκίνητον. οὐδενὶ τούτων συνέβη, φησί, τὴν ποιητι- κὴν ἰδεῖν αἰτίαν, εἰ μὴ μόνῳ τῷ Παρμενίδη, ἀλλὰ καὶ τούτῳ οὐ καθ’ ὅσον ἓν ἔλεγεν εἶναι τὸ ὄν, ὅταν πρὸς ἀλήθειαν ἔβλεπεν· εἰ γὰρ ὡς ἓν αὐτὸ ἐσκόπει, πῶς ποιητικὸν αὐτὸ εἰρήκει; οὐ καθὸ τὸ ὃν ἓν ἔλεγε, τὴν ποιητικὴν ἐθεώρει αἰτίαν, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἐν τοῖς πρὸς δόξαν δυσωπούμενος ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν, λέγων ἀρχὰς τὸ πῦρ καὶ τὴν γῆν, ἤτοι τὸ θερμὸν καὶ Ψυχρόν, τὴν μὲν γῆν ὡς ὕλην, τὸ δὲ πῦρ ὡς ποιητικὸν αἴτιον. ὃ δὴ καὶ ὂν πάλιν ἐκάλει; μὴ ὃν δὲ τὴν γῆν· καθόλου γὰρ τὸ χεῖρον τῶν ἐναντίων μὴ ὃν ἐκάλει. ἔλεγεν ἄρα καὶ Παρμενίδης ἐν τοῖς πρὸς δόξαν τὸ ὃν καὶ τὸ μὴ ὃν ἀρχὰς εἶναι τῶν ὄντων, ὥσπερ καὶ Δημόκριτος ὁ Λευκίππου ὁμιλητὴς ὃν μὲν τὰς ἀτόμους, μὴ ὃν δὲ τὸ κενόν. ἀρχὰς δὴ καὶ οὗτοι δῆλον ὡς τὰ ἐναντία ἐτίθουν. ἀντίκειται γὰρ τῷ τε θερμῷ τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ κενὸν τῷ πλήρει ἤτοι ταῖς ἀτόμοις, ἅς καὶ σώματα Δημόκριτος ἐκάλει· κενὸν δὲ τὴν χώραν ἐν ἧ ἔκειτο τὰ ἄτομα κινούμενα δι’ αἰῶνος. LF)

    31
    ὅλως. ἢ τοῦτο οὐ περὶ τῶν ἓν καὶ ἀκίνητον | τὸ πᾶν θεμένων εἶναι λέγει [*](24) μόνον· ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἓν τὸ ὑποκείμενον καὶ τὴν ὕλην μίαν· καὶ γὰρ ἓν ἐποίουν τὸ πᾶν. ἐκ δὲ τῶν νῦν λεγομένων ἴσως καὶ πρὸ ὀλίγου, γου, ὅτε εἶπεν ‟ἐκ ἐκ μὲν οὖν τούτων μόνην τις αἰτίαν νομίσειε” περὶ τῶν ἓν τὸ στοιχεῖον ὑποθεμένων ἔλεγε.

    [*](p. 984b3)

    Πλὴν εἰ ἄρα.

    Περὶ Παρμενίδου καὶ τῆς δόξης αὐτοῦ καὶ Θεόφραστος ἐν τῷ πρώτῳ Περὶ τῶν φυσικῶν οὕτως λέγει ‟τούτῳ δὲ ἐπιγενόμενος Παρμενίδης Πύρητος ὁ ᾿ Ελεάτης” (λέγει δὲ καὶ Ξενοφάνην) ‟ἐπ᾿ ἀμφοτέρας ἦλθε τὰς καὶ γὰρ ὡς ἀίδιόν ἐστι τὸ πᾶν ἀποφαίνεται καὶ γένεσιν ἀποδιδόναι πειρᾶται τῶν ὄντων, οὐχ ὁμοίως περὶ ἀμφοτέρων δοξάζων, ἀλλὰ κατ’ ἀλήθειαν μὲν ἓν τὸ πᾶν καὶ ἀγένητον καὶ σφαιροειδὲς ὑπολαμβάνων, κατὰ δόξαν δὲ τῶν πολλῶν εἰς τὸ γένεσιν ἀποδοῦναι τῶν φαινομένων δύο ποιῶν τὰς ἀρχάς, πῦρ καὶ γῆν, τὸ μὲν ὡς ὕλην τὸ δὲ ὡς αἴτιον καὶ ποιοῦν.” διὰ τοῦτο εἶπε τὸ πλὴν εἰ ἄρα Παρμενίδῃ, καὶ τούτῳ δὲ καθ’ ὅσον δύο αἰτίας ἔθετο, ἀλλ᾿ οὐ καθὸ ἓν εἶναι τὸ ὂν ἔλεγε.

    [*](p. 984b5)

    Τοῖς δὲ δὴ πλείω ποιοῦσι μᾶλλον ἐνδέχεται λέγειν.

    Δηλονότι ὡς καὶ ποιητικὴν αἰτίαι πρὸς τῇ ὑλικῇ. λέγοι δ’ ἂν οὐ περὶ τῶν ἄντικρυς καὶ ποιητικὸν αἴτιον ὑποθεμένων (Ἀναξαγόρας δέ καὶ Ἐμπεδοκλῆς), ἀλλὰ περὶ τῶν πλείω τὰ αἴτια λεγόντων. ἐνδέχεται τούτους ποιεῖν τῶν ὑποκειμένων τούτων τὸ μὲν ποιητικὸν τὸ δὲ παθητικόν, ὡς εἶπε καὶ περὶ Παρμενίδου. ὁ γὰρ λέγων τὰς ἀρχὰς θερμὸν καὶ ψυχρόν, ἢ πῦρ καὶ γῆν, ὡς Παρμενίδης, τὸ θερμὰν καὶ τὸ πῦρ ὡς ποιητικὸν λέγει. ὑπολαμβάνουσι γὰρ τὸ μὲν πῦρ κινητικὴν ἔχειν φύσιν, τὸ δὲ ὕδωρ καὶ τὴν γῆν καὶ τὰ τοιαῦτα (λέγοι δ’ ἂν περὶ τοῦ ἀέρος ἢ περὶ τῶν ἐκείνων μεμιγμένων, ὕδατός τε καὶ γῆς) παθητικήν.

    [*](p. 984b8)

    Μετὰ δὲ τούτους καὶ τὰς τοιαύτας ἀρχάς.

    Τούτους τοὺς πάνυ παλαιούς, τὰς δὲ τοιαύτας ἀρχὰς τὰς [*](1 ὅλως MS: ὅμως Α 4 εἶπεν] cf. p. 984a 16 8 Περὶ τῶν φυσ.] fr. 6. Doxogr. p. 482,5 9 καὶ delebat Diels 1. c. 14 τὴν μὲν Diels Ι. c 15 τούτῳ LF: τοῦτο AS 16 ἀλλ’ οὐ MS: ἀλλὰ καὶ Α 17 λέγειν M: λέγει Α 26 παθητικήν S: παθητικά Α 27 δὲ LFS: om. Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 28 Τούτους—θεμένους (p. 32,2)] Μετὰ δὲ τοὺς περὶ Θαλῆν καὶ Ἀναξιμένην καὶ τὰς τοιαύτας ἀρχὰς τὰς ἐν ὕλης εἴδει οἱ μεταγενέστεροι Ἀναξαγόρας τε καὶ Ἐμπεδοκλῆς ὥσπερ ἀναγκασθέντες ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος καὶ τήν ποιητικὴν συνεῖδον αἰτίαν, ὁ μὲν νοῦν ὁ δὲ νεῖκος καὶ φιλίαν ταῦτα εἰπών. LF)

    32
    λέγοι δ’ ἂν καὶ μετὰ τοὺς ἐν ταῖς ὑλικαῖς ἀρχαῖς καὶ τὴν ποιητικὴν αἰτίαν θεμένους, ὡς οὐκ οὐσῶν τούτων ἱκανῶν τῶν ἀρχῶν πρὸς τὸ τὴν τῶν ὄντων γεννῆσαι φύσιν· τὰ μὲν γὰρ τάξεως μετέχει καὶ κατά τινα ἀκολουθίαν ὁρᾶται γινόμενα, ἐκείνων δὲ οὐδὲν τοιαύτης τάξεως οἷόν τε αἰτίαν παρέχειν. ἀλλ’ οὐδὲ τὸ αὐτόματον εὔλογον τούτων αἰτιάσασθαι· διὰ τοῦτο ἐζήτησαν τὴν τῆς τοιαύτης γενέσεως αἰτίαν, ὥσπερ ὑπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἐν τούτοις ἀληθείας ὁδηγηθέντες καὶ ἐπαχθέντες καὶ ἀναγκασθέντες. ἐχομένη δὲ ἀρχὴ γενέσεως μετὰ τὴν ὑλικὴν ἡ ποιητική. καὶ δὴ καὶ Ἀναξαγόρας νοῦν εἰπὼν τὴν ἀρχὴν τῆς τῶν ὄντων γενέσεως ἐθαυμάσθη ὡς μόνος εἰπὼν κατὰ λόγον, τῶν ἄλλων εἰκῇ εἰπόντων ἃ εἶπον διὰ τὸ χωρὶς τῆς τοιαύτης εἰπεῖν αἰτίας. τὸ δὲ καθάπερ ἐν τοῖς ζῴοις προσέθηκε· καὶ γὰρ ἐν τοῖς ζῴοις τοῖς | ἔχουσι νοῦν οὗτος [*](25) ἀρχὴ καὶ αἰτία τῶν γινομένων καλῶς ὑπ’ αὐτῶν. δοκεῖ μὲν οὖν, φησί, φανερῶς πρῶτος ἐπὶ τὴν τοιαύτην αἰτίαν ἐλθεῖν Ἀναξαγόρας, οὐ μὴν ἀλλὰ πρὸ αὐτοῦ ῾ Ερμότιμος ὁ πολίτης αὐτοῦ δόξαι ἂν τῆς τοιαύτης αἰτίας μνημονεῦσαι. οὗτοι μὲν οὖν ἅμα τῇ ποιητικῇ αἰτίᾳ τήν τε τοῦ καλῶς καὶ τεταγμένως γίνεσθαι τὰ γινόμενα ἀρχὴν καὶ αἰτίαν τῶν ὄντων ἔθεντο (τοιοῦτος γὰρ ὁ νοῦς), καὶ τὴν τοιαύτην κίνησιν τὴν ἐπὶ τὸ εὖ ἐκ τῆς αἰτίας δηλονότι τῆς ποιητικῆς· τὴν γὰρ τοῦ καλῶς κινεῖσθαι καὶ γίνεσθαι, οὐ τὴν τοῦ μόνον γίνεσθαι καὶ κινεῖσθαι αἰτίαν ἀρχὴν ἔθεντο· τοιοῦτος γὰρ ὁ νοῦς.

    Οὑ μὴν ἀλλ’ ὑποπτεύσαι ἄν τις, φησί, καὶ Ἡσίοδον πρὸ τούτων οὕτως κινηθῆναι, καὶ εἴ τις ἄλλος ἔρωτα ἢ ἐπιθυμίαν ἐν ταῖς ἀρχαῖς ἔθετο, ὡς δοκεῖ καὶ ὁ Παρμενίδης λέγειν. καὶ παρέθετο τὰ ἔπη αὐτῶν δι ὧν λέγουσι ταῦτα· ὁ γὰρ ἔρως καὶ ἡ ἔφεσις τοῦ καλοῦ κατὰ τοὺς οὕτω [*](4 ἐκείνων ΑL2: ἐκεῖνον L1F 5 τούτων AL2: τοῦτον L1F 7 καὶ ἐπαχθέντες om. LF ἃ LF: μὲν Α 12 προσέθηκε διὰ τὸ καὶ ἐν τοῖς ζώοις τοῖς LF 12. 13 οὕτως ἀρχὴ LF 18 ἄγουσαν Ascl., cf. LF: ἔχουσαν AS 22 praemisso lemmate ὑποπτεύσειε—τοιοῦτον (p. 984b 23) pergit πρῶτος Ἡσίοδος ἐζήτησεν ἢ γοῦν τὴν ἀρχὴν τοῦ καλῶς κινηθῆναι Ascl. 23 εἴ τις ὅλως Ascl., cf. LF 24 ἔτη ὥν ποιητῶν τούτων δι’ ὧν LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 10 τῶν δὲ ἄλλων διὰ τὸ χωρὶς τῆς ποιητικῆς αἰτίας ἃ εἶπον εἰκῇ καὶ μάτην εἰπόντων LF 13 ὑπ᾿ αὐτῶν ἐστί· κόσμον δὲ τὴν ἐν τῴ παντὶ τάξιν καὶ συμμετρίαν φησίν. LF δοκεῖ μὲν— μνημονεῦσαι (15. 16]) Φανερῶς μὲν οὖν ᾿Αναξαγόραν ἴσμεν, αἰτίαν δ᾿ ἔχει πρότερον Ἑρμότιμος ὁ Κλαζομένιος. ἐπειδὴ Ἀναξαγόρας φαίνεται φανερῶς νοῦν εἰπὼν τοῦ εὖ τεταγμένως αἴτιον εἶναι ἐν τῷ παντί (οὐ γὰρ μόνον τοῦ κινεῖσθαί τε καὶ γίνεσθαι αἰτίαν ἀρχὴν ἐτίθει τὸν νοῦν, ἀλλὰ καὶ τοῦ καλῶς τε καὶ τεταγμένως καὶ γίνεσθαι καὶ κινεῖσθαι) φησίν ὅτι ῾ Ερμότιμος ὁ πολίτης Ἀναξαγόρου (Κλαζομενίω γὰρ ἄμφω ἥσθην) αἴτιος γέγονε καὶ Ἀναξαγόραν εἰπεῖν νοῦν εἶναι τοῦ παντὸς αἴτιον τοῦ τε καλῶς καὶ γίνεσθαι καὶ κινεῖσθαι, πρώτως (1. πρῶτος) τοῦτο εἰπών LF 18 καὶ τὴν—ἔρωτ (23)] καὶ τῆς τοιαύτης κινήσεως τῆς ἐπὶ τὸ εὖ ἀγούσης τὰ γινόμενα καὶ κινούμενα, οὐ τῆς τοῦ μόνον γίνεσθαί τε καὶ κινεῖσθαι αἴτιός ἐστιν ἐν τῷ παντί. ῾Υποπεύσειεν ἄν τις, φησίν, ῾ Ησίοδον πρῶτον κινηθῆναί τε καὶ ζητῆσαι καὶ ἄλλον εἴ τις ὅλως ἔρωτα LF)

    33
    λέγοντας ἀρχὴ κινήσεως ἂν εἴη. οὗτοι μὲν οὖν τὴν τῶν ἀγαθῶν αἰτίαν ἐν ταῖς ἀρχαῖς ἔθεντο· ἀλλ’ Ἀναξαγόρας μὲν ὡς ποιητικὸν τὸ ἀγαθόν, οἱ δὲ ἔρωτα καὶ ἐπιθυμίαν αἰτιώμενοι ἴσως τὸ ὡς τελικὸν ἀγαθὸν λέγοιεν ἄν· τοιοῦτον γὰρ τὸ ὀρεκτόν. ἢ τὸ μὲν ὀρεκτὸν τοιοῦτον, ὁ δὲ ἔρως ποιητικόν, εἰ τῇ ὀρέξει ἑπόμενος ἐποίει ἃ ἐποίει.

    [*](p. 984b29)

    Ὡς δέον ἐν τοῖς οὖσιν.

    Λέγει περὶ τῶν περὶ ἔρωτος ὡς ἀρχῆς εἰρηκότων, ᾗ διανοίᾳ ἐχρήσαντο· ἔθεντο γὰρ τὸν ἔρωτα ἀρχήν, ὡς δέον ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχειν τινὰ αἰτίαν κινητικήν τε καὶ ποιητικήν. τίς δὲ πρότερος τῆς τοιαύτης αἰτίας ἥψατο, πότερον Ἀναξαγόρας, ὡς δοκεῖ, ἢ ῾ Ερμότιμος πρὸ αὐτοῦ, καὶ πρὸ τούτου οἱ περὶ Ἡσίοδον, ὕστερον, φησίν, ἔξεστι ζητεῖν.

    [*](p. 984b32)

    Ἐπεὶ δὲ καὶ τὰ ἐναντία τοῖς ἀγαθοῖς.

    Εἰπὼν περὶ τῶν ἐν ταῖς ἀρχαῖς τὴν τοῦ εὖ τε καὶ τοῦ καλῶς ποιητικὴν ἀρχὴν θεμένων (ὁ γὰρ νοῦς τοιοῦτος· καὶ γὰρ ἐν τοῖς νοῦν τῶν ζῴων ταύτην ἔχει τὴν τάξιν), λέγει πάλιν πόθεν κινηθεὶς ᾿ Εμπεδοκλῆς ἐν ταῖς ποιητικαῖς ἀρχαῖς καὶ τὴν τῶν κακῶν ποιητικὴν ἀρχὴν ἔθετο. ἐπειδὴ γὰρ ἐν τοῖς οὖσιν ἔστι καὶ τὰ κακά, ᾿ Εμπεδοκλῆς ἐν τοῖς αἰτίοις ἔθετο οὐ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀρχὴν μόνον, ἥτις ἐστὶ φιλία, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν κακῶν, ὅ ἐστι τὸ νεῖκος. εἰ γάρ τις ἐξ ὧν λέγει τὴν διάνοιαν ἐκλαμβάνοι καὶ μὴ ἁπλῶς ἐπακολουθοίη τοῖς ἔπεσι, τούτων ἄν χάριν εὕροι αὐτῷ τὴν φιλίαν καὶ τὸ νεῖκος ἀρχὰς κειμένας, ὡς τὴν μὲν τῶν ἀγαθῶν τὴν δὲ τῶν κακῶν ποιητικήν. ψελλίζεσθαι δὲ εἶπε τὸ μὴ σαφῶς λέγειν· οὕτω γὰρ οἱ ψελλιζόμενοι λαλοῦσιν. εἰ δὲ τὸ τῶν ἀγαθῶν αἴτιον ἀγαθὸν καὶ τὸ τῶν κακῶν κακόν, ἀρχὰς ἄν εἴη ᾿ Εμπεδοκλῆς τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ [*](26) κακὸν τιθέμενος, ἀγαθὸν μὲν τὴν φιλίαν, τὸ νεῖκος δὲ κακόν. εἰπὼν δὲ οὕτως περὶ τοῦ ἀγαθοῦ, περὶ τοῦ κακοῦ ἡμῖν προσθεῖναι κατέλιπε. τούτους μὲν οὖν φησιν, ᾿ Εμπεδοκλέα τε καὶ ᾿ Αναξααγόραν, ἔτι δὲ ῾ Ερμότιμον [*](2 τὸ om. Asci. 2. 3 οἱ δὲ—τελικὸν] οὗτοι δὲ τὸν ἔρωτα καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἴσως ὡς τελικόν LF 5 ὅτι ὀρέξει ἑπόμενος ποιεῖ a ποιεῖ Ascl. 7 περὶ τῶν M: περὶ om. Α ᾖ M: ἢ Α 10 ἥψατο Ascl.: ἤρξατο libii 11 ῾ Ησίοδον καὶ Παρμενίδην ὕστερον LF 13 τὴν om. LF 14. 15 καὶ γὰρ—τάξιν om. LF 18 ἐστὶν ἡ φιλία Ascl. 19 ὁ ἐστι LF Ascl.: ἡ ἐστι Α 22 καλῶς λέγειν LF 20 κατέλιπε Α: κατέλειψεν LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 7 λέγει δὲ τίνι διανοίᾳ ἐχρήσαντο οὗτοι οἱ περὶ τὸν Παρμενίδην καὶ ῾ Ησίοδον τὸν ἔρωτα ἡ τὴν ἐπιθυμίαν ἀρχὴν τιθέντες ὡς δέον καὶ πρέπον ἐν τοῖς οὖσιν LF 27 τούτους μὲν οὖν— εἴη ἄν (p. 35, 23)] ὗτοι μὲν οὖν, ὥσπερ λέγομεν, καὶ μέχρι τούτου: Οὗτοι μὲν οὖν οἱ προμνημονευθέντες φυσικοὶ ἡ πάντες οἱ ἀπὸ Θαλοῦ, ἢ οἱ ἀπὸ Ἀναξαγόρου καὶ οἱ περὶ Παρμενίδην ἀρχὰς εἶπον τῆς γενέσεως τῶν ὄντων οἱ μὲν τὴν ὑλικὴν μόνον, οἱ δὲ πρὸς ταύτῃ Comment. Arist. I Alex. in Metaph. 3)

    34
    καὶ τῶν ποιητῶν ῾ Ησίοδόν τε καὶ Παρμενίδην, πρὸς τῇ ὑλικῇ αἰτίᾳ ποιηΠερὶ τικῆς μνημονεῦσαι αἰτίας· ἃ ἀν τοῖς ὑφ᾿ ἡμῶν, φησίν, εἰρημένοις ἐν τοῖς φύσεως καὶ αὐτά ἐστι καὶ οὐκ ἔξω ἐκείνων πίπτει· οὐκ ἐναργῶς μέντοι, ἀλλ' ἀμυδρῶς καὶ ἐπ’ ὀλίγον χρήσασθαι τῷ ποιητικῷ αἰτίῳ. καὶ ὅτι οὕτως ἐποίουν, παρέθετό τε καὶ ἔδειξεν εἰπὼν σχεδὸν γὰρ οὐθὲν χρώμενοι φαίνονται τούτοις ἀλλὰ κατὰ μικρόν. μαρτυρεῖ δὲ ᾿Εμπεδοκλεῖ ὡς πρώτῳ τε διελόντι ποιητικὸν αἴτιον καὶ ταῖς ὑλικαῖς ἀρχαῖς καὶ στοιχείοις τοῖς τέτταρσι σώμασι κεχρημένῳ· οὐ μὴν ἰσοτιμίας αὐτοῖς διδόναι φησὶν αὐτόν, ἀλλὰ τῷ πυρὶ τὰ ἄλλα ἀντιτιθέναι ὡς μίαν τινὰ φύσιν ὄντα τά τρία, ὡς εἶναί φησι δῆλον ἐκ τῶν ἐπῶν αὐτῶν. ὅτι δὲ μὴ χρῶνται τῷ ποιητικῷ αἰτίῳ ᾿ Αναξαγόρας τε καὶ ᾿ Εμπεδοκλῆς ὑπέμνησεν ἡμᾶς, ἐνδεικνύμενος ὅτι καλῶς εἴρηται πρὸ ὀλίγου τὸ ‟ἐκ μὲν οὖν τούτων [*](6 ἀλλὰ AMS: ἀλλ’ ἢ Metaph. libri plorique 12 πρὸ ὀλίγου] p. 984a 16) [*](ALT. REC. GR. DISCR. καὶ τὴν ποιητικὴν, καὶ μέχρι ταύτης ἔστησαν, περαιτέρω θεωρήσαντες. αὗται οὖν οὐκ ἔξω ὧν ἡμεῖς ἐμνημονεύσαμεν, φησίν, εἰσί· περὶ δὲ τῶν λοιπῶν δυοῖν οὐδεὶς αὐτῶν ἐπέστησεν. ᾿ Αναξαγόρας τε γὰρ μηχανῇ χρῆται τῷ νῷ πρὸς τὴν κοσμοποιίαν: Τῶν πρὸς τῷ ὑλικῷ αἰτίῳ ἐν τῇ τῶν ὄντων γενέσει παραλαμβανόντων καὶ τὸ ποιητικὸν μνημονεύσας, λέγει καὶ τούτους ὅτι εἰ καὶ τὸ ποιητικόν παραλαμβάνονται αἴτιον ἐν τῇ τῶν ὄντων γενέσει, ἀλλ’ οὐχ ἱκανῶς τοῦτο, ὥστε ὁσαχῶς τὸ ὑλικὸν πάσχον, τοσαυταχῶς καὶ τὸ ποιητικόν ποιοῦν παραλαμβάνειν (παραλαμβάνον L1F), ἀλλὰ τὴν διατριβὴν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐποιοῦντο περὶ τὸ καὶ ἐκεῖνο μᾶλλον αἴτιον ἐτίθουν τῆς τῶν ὄντων γενέσεως τε καὶ ὑπάρξεως. ἀμυδρῶς δὲ καὶ ἐν τοῖς ἀπόροις ἐφ’ ὧν οὐκ εἶχον αἰτίαν ἐκ τοῦ ὑλικοῦ αἰτίου ἀποδοῦναι, ἐμέμνηντο (ἐμέμνητο L1F) τοῦ ποιητικοῦ· διὸ καὶ φησὶν ὅτι Ἀναξαγόρας τε μηχανῇ χρῆται τῷ νῷ πρὸς τὴν κοσμοποιίαν, καὶ ὅταν ἀπορήσῃ παρέλκει αὐτόν. εἶπε δὲ μηχανῇ χρῆσθαι ὡς ἐν ταῖς τραγῳδίαις ἐποίουν οἱ ἐν τῇ σκηνῇ τοὺς θεοὺς παράγοντες ἐν ταῖς ἀπορίαις πρὸς ἀντίληψιν τῶν ἀπορουμένων, οἷον ἐν τῷ ῾ Ιππολύτῳ (Eurip. Hipp. 1283 sqq.) ἐφάνη ἡ Ἄρτεμις ἀποροῦντι τὼ Θησεῖ· οὕτως οὖν καὶ ὁ Ἀναξαγόρας ἡνίκα ἀπορεῖ πρὸς τὴν κοσμοποιίαν διὰ τίνα ποτ’ αἰτίαν (ἐστί add. L) ἀνάγκης ἐστὶ τότε ἕλκει τὸν νοῦν, λέγων αὐτὸν αἴτιον εἶναι· ἐν δὲ τοῖς κατὰ μέρος πάντα μᾶλλον αἰτιᾶται ἤπερ τὸν νοῦν. Ἐμπεδοκλῆς δὲ ἐπὶ πλέον μὲν Ἀναξαγόρου (ἢ κτὰ Ascl.) χρῆται τοῖς ποιητικοῖς τῇ τε φιλίᾳ καὶ τῷ νείκει· οὐ μὴν οὐδ’ αὐτὸς οὔτε ἱκανῶς ὥστε τἀς ἀποδόσεις τῶν αἰτίων τοῖς ποιητικοῖς ἀποδιδόναι, οὔτε τὸ ἀκόλουθόν τε καὶ ὁμολογούμενον σώζει· ἀλλὰ πολλαχοῦ μετατρέπει τὴν τάξιν καὶ τὰ προσήκοντα τῇ φιλίᾳ ἀποδίδωσι τῷ νείκει, τὰ δὲ τῷ νείκει τῇ φιλία. φησὶ γὰρ τὴν φιλίαν συγκρίσεως αἰτίαν εἶναι, τὸ δὲ νεῖκος διακρίσεως· ὁρῶμεν δὲ τὸ ἐναντίον πολλάκις γινόμενον, τὴν μὲν φιλίαν διακρίσεως αἰτίαν· αὕτη γὰρ διακρίνει τὰ εἴδη ἐκ τῆς ὕλης κατ’ αὐτὸν καὶ ποιεῖ τὸν σφαῖρον· καὶ πάλιν συγκρίνει τὸ νεῖκος τὰ στοιχεῖα· τὸ γὰρ πῦρ τὸ τῇδε κἀκεῖσε καὶ διεσπαρμένον ὑπάρχον ἐν τῷ σφαίρῳ συνάγει εἰς ἕν, καὶ τὰ εἴδη ἐπιτίθησι καὶ συνάπτει τῇ ὕλῃ. πρῶτος οὗτος ᾿ Εμπεδοκλῆς ἐναντίας ποιητικὰς ἀρχὰς εἰσήνεγκεν ἤτοι ἐνενόησεν ἐν τῷ παντὶ καὶ ἀντικειμένας ἀλλήλαις, τὴν μὲν φιλίαν ἑνώσεως αἰτίαν τὸ δὲ νεῖκος διακρίσεως, καὶ τὴν μὲν ·τῶν ἀγαθῶν, εἴπερ τὸ ἀγαθὸν συναφείας αἴτιον, τὸ δὲ τῶν κακῶν, εἴπερ τὸ κακὸν διαστάσεως· αἴτιον· καὶ τὸ μὲν σῶζον, τὸ δὲ διαφθεῖρον. μαρτυρεῖ οὖν αὐτῷ ὡς πρώτῳ διελόντι ποιητικὸν αἴτιοι, καὶ ταῖς ὑλικαῖς ἀργαῖς καὶ στοιχείοις τοῖς τέσσαρσι σώμασι χρησαμένῳ. οὐ μὴν ἰσοτιμίαν αὐτοῖς διδόναι φησὶν αὐτόν, ἀλλὰ τῷ πυρὶ τὰ ἀλλὰ ἀντιτιθέναι, ὡς μίαν τινὰ φύσιν ὄπα τὰ τρία, ὡς εἶναί φησι δῆλον ἐκ τῶν ἐπῶν αὐτῶν L F: οἷον ἐν τῷ ᾿ Ιππολύτῳ—εἴδη ἐπιτίθησι Ascl. quoque habet)
    35
    μόνην τις αἰτίαν νομίσειε τὴν ἐν ὕλης εἴδει λεγομένην.” μηχανῇ δὲ τῷ νῷ Ἀναξαγόραν εἶπε χρῆσθαι, ὡς ἐν ταῖς τραγῳδίαις οἱ θεοὶ παράγονται ἀπὸ μηχανῆς ἐν τοῖς ἀπόροις· ὃ καὶ αὐτὸς ἐξηγήσατο. λέγει δὲ τὰ αὐτὰ περὶ Ἀναξαγόρου ἃ καὶ Πλατῶν ἐν Φαίδωνι.

    [*](p. 985a21)

    Καὶ ᾿ Εμπεδοκλῆς μὲν ἐπὶ πλέον τούτου χρῆται.

    Χρήσασθαι μὲν ᾿ Εμπεδοκλέα ἐπὶ πλέον· φησὶν Ἀναξαγόρου τοῖς ποιητικοῖς αἰτίοις, οὐ μὴν οὐδὲ αὐτὸν ἱκανῶς, ἀλλ᾿ οὐδὲ συνέχειν τὸ ὁμολογούμενον. ἔδει μὲν γὰρ τὴν φιλίαν ἐν πᾶσι συγκρίσεως αὐτῷ αἰτίαν εἶναι, τὸ δὲ νεῖκος διακρίσεως· οὐ μὴν τοῦτο ποιεῖ, ἀλλὰ πολλαχοῦ αὐτῷ ἡ μὲν φιλία διακρίνει, συγκρίνει δὲ τὸ νεῖκος. καὶ λέγει ἐν τίσιν. ὅταν μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ νείκους ἐκ τοῦ ἑνὸς εἰς τὰ στοιχεῖα διιστῆται καὶ διαιρῆται καὶ χωρίζηται, τότε τὰ τέως τῶν στοιχείων μόρια ἀνακεκραμένα ἀλλήλοις (οὕτως γὰρ ἦν τὰ πάντα) συγκρίνεται καὶ συνάγεται εἰς ταὐτόν, τὰ ὅμοια τὰ τοῦ πυρὸς εἰς πῦρ καὶ τὰ ὅμοια τοὐ ἀέρος εἰς ἀέρα, ὡς εἶναι μετ’ ἀλλήλων τὰ τοῦ ἀέρος καὶ τὰ τοῦ πυρὸς ὁμοίως. ὡσαύτως καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἑκάστου· οὕτως γὰρ ἡ εἰς τὰ στοιχεῖα τοῦ ἑνὸς διαίρεσις. καὶ οὕτως μὲν αὐτῷ τὸ νεῖκος οὐ διακρίσεως μᾶλλον ἢ συγκρίσεως αἴτιον. πάλιν δ’ αὖ ἡ φιλία, ὅταν τὰ αὐτά σώματά τε καὶ στοιχεῖα συγκρίνῃ τε καὶ εἰς ἓν συνάγῃ, πρῶτον αὐτὰ διαιρεῖ τε καὶ κατακερματίζει καὶ διακρίνει. οὐ γὰρ δὴ ὁλόκληρα ὄνια, καὶ ἰδίᾳ ἕκαστον αὐτῶν τι ὄν, οὗ ποιητικὴ ἡ φιλία, γίνεται· τῷ γὰρ ἅπτεσθαι ἀλλήλων καὶ ἐπὶ τοῦ νείκους εἴη ἂν ἐν ἑνί· ἀλλὰ συνανακιρνᾶται ἀλλήλοις. τούτου γὰρ ποιητικὴ ἡ φιλία γίνεται· οὐ γὰρ τοῦ ἅπτεσθαι ἀλλήλων, ὃ καὶ ἐπὶ τοῦ νείκους εἴη ἄν. |

    Εξῆς δὲ τὴν Λευκίππου τε καὶ Δημοκρίτου περὶ στοιχείων δόξαν [*](27) ἱστορεῖ, καὶ σαφῶς ἐκτίθεται τήν τε δόξαν αὑτῶν καὶ τὴν πρὸς τοὺς ἄλλους διαφοράν τε καὶ κοινωνίαν τὴν κατὰ ἰὴν δόξαν. πλῆρες δὲ ἔλεγον τὸ σῶμα τὸ τῶν ἀτόμων διὰ ναστότητά τε καὶ ἀμιξίαν τοῦ κενοῦ. ὀνομάζοντες δὲ [*](2 οἱ δαίμονες Ascl. 4 Πλάτων ἐν Φαίδωνι] p. 98 Β sqq. 7 συνέχειν] Ascl. 8 αὐτῷ Ascl.: αὐτὸ Α 12 τῶν στοιχείων S Ascl.: τοῖς στοιχείοις Α 13—15 εἰς ταὐτόν, τὰ μόρια τὰ τοῦ πυρός, ὡς εἶναι μετ’ ἀλλήλων, καὶ τὰ τοῦ ἀέρος ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἑκάστων Ascl. 17 οὐ S Ascl.: ἢ Α ἀλλὰ συγκρίσεως Ascl. 21 τῷ S: τὸ Α 26 δέ ἔλεγον Μ: διέλεγε Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. ῾ Εξῆς δὲ—τοῦ κενοῦ (p. 36,2.3)] Λεύκιππος δὲ καὶ ὁ ἑταῖρος αὐτοῦ Δημόκριτος: Προσιστορεῖ ταῖς τῶν ἄλλων δόξαις καὶ τὴν Λευκίππου τε καὶ Δημοκρίτου σαφῶς αὐτὴν ἐκτιθέμενος. λέγει δὲ τὴν διαφορὰν τῆς δόξης ταύτης πρὸς τὰς τῶν ἄλλων δόξας. ἐδόξαζον γὰρ ἀμφότεροι πλῆρες καὶ κενὸν ἀσώματόν τῶν ὄντων· πλῆρες μὲν γὰρ σωμάτων· τὸ σῶμα τῶν ἀτόμων, κενὸν διὰ ναστότητα καὶ δεκτικὴν (δεικτικὴν L) σωμάτων· ὠνόμαξον δὲ τὸ μἐν πλῆρες διὰ ναστότητα καὶ ἀμιξίαν τοῦ κενοῦ ὄν, τὸ δὲ κενὸν ἐκάλουν μῆ ὄν. ἐπεὶ δὲ κατὰ τὴν ὕπαρξιν ὁμοίως ὑπῆρχε τὸ πλῆρες τῷ κενῷ, οὐδὲν μᾶλλον ἔλεγον τὸ πλῆρες τοῦ κενοῦ ἤτοι τὸ ὄν τοῦ μὴ ὄντος. LF)

    36
    τὸ μὲν πλῆρες ὂν τὸ δὲ κενὸν μὴ ὄν, ἐπεὶ ὁμοίως αὐτοῖς ἦν ἐν ὑπάρξει τό τε πλῆρες καὶ τὸ κενόν, οὐδὲν μᾶλλον ἔλεγον εἶναι τὸ πλῆρες τοῦ κενοῦ. λέγει δὲ ὅτι καὶ οὗτοι τὴν κατὰ τὴν ὕλην μόνην ἀρχὴν ἔθεντο· οὕτως γὰρ αὐτοῖς ἀρχαὶ αἵ τε ἄτομοι καὶ τὸ κενόν, ἐξ ὧν καὶ ἡ τῶν ἄλλων γένεσις κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν σχημάτων καὶ τῶν τάξεων καὶ τῶν θέσεων κατ’ αὐτούς· ὧν τὸ μὲν σχῆμα ῥυσμὸν ἔλεγον, τὴν δὲ τάξιν διαθιγήν, τὴν δὲ θέσιν τροπήν. ὁμοίως δὲ καὶ οὗτοι τοῖς ἀρχαιοτέροις ἠρκοῦντο τοῖς πάθεσι τῆς ὑλικῆς αἰτίας πρὸς τὴν γένεσιν τῶν ὄντων, ποιητικὸν δὲ αἴτιον οὐδὲν ἔλεγον, ὥσπερ καὶ οἱ μανώσει καὶ πυκνώσει τῆς ὕλης τὰ ἄλλα γεννῶντες· πλὴν ὅτι ἐκεῖνοι μὲν δύο διαφοραῖς ἐχρῶντο πρὸς τὴν γένεσιν τῶν ἐκ τῆς ὕλης γινομένων, τῇ μανώσει καὶ τῇ πυκνώσει, οὗτοι δὲ τρισὶ ταῖς εἰρημέναις, σχήματι τάξει θέσει. φέρεται δὲ ἔν τισι γραφὴ τοιαύτη ‟καὶ ὥσπερ τῶν μαθηματικῶν τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οὗτοι.” κἄν ᾖ αὕτη ἡ γραφή, λέγοι ἄν περὶ Πλάτωνος, ὅτι ὡς ἐκεῖνος ἐκ τῶν 15 μαθηματικῶν γένεσιν ποιῶν τῶν σωμάτων κατὰ τὴν τῶν τριγώνων δια- φορὰν καὶ τὸ πλῆθος τὰς τῶν σωμάτων γεννᾷ διαφοράς, οὕτως καὶ οὗτοι κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ἐν τοῖς πρώτοις σώμασι σχημάτων ἐγέννων τὰ ἐξ αὐτῶν.

    [*](p. 985b19)

    Περὶ δὲ κινήσεως, ὅθεν ἢ πῶς ὑπάρχει τοῖς οὖσι, καὶ οὗτοι παραπλησίως τοῖς ἄλλοις ῥᾳθύμως ἀφεῖσαν.

    Λέγει μὲν περὶ Λευκίππου τε καὶ Δημοκρίτου· οὗτοι γὰρ λέγουσιν ἀλληλοτυπούσας καὶ κρουομένας πρὸς ἀλλ·ήλας κινεῖσθαι τὰς ἀτόμους· πόθεν μέντοι ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως τοῖς κατὰ φύσιν, οὐ λέγουσιν· ἡ γὰρ κατὰ τὴν ἀλληλοτυπίαν βίαιός ἐστι κίνησις καὶ ·οὐ κατὰ φύσιν, ὑστέρα δὲ ἡ βίαιος τῆς κατὰ φύσιν. οὐδὲ γὰρ τὸ πόθεν ἡ βαρύτης ἐν ταῖς ἀτόμοις λέγουσι· τὰ γὰρ ἀμερῆ τὰ ἐπινοούμενα ταῖς ἀτόμοις καὶ μέρη ὄντα αὐτῶν ἀβαρῆ φασιν εἶναι· ἐκ δὲ ἀβαρῶν συγκειμένων πῶς ἄν βάρος γένηται; εἴρηκε δὲ περὶ τούτων ἐπὶ πλέον ἐν τῷ τρίτῳ Περὶ οὐρανοῦ. παραπλησίως δὲ τοῖς ἄλλοις εἶπεν, ὅτι μηδ’ ἐκείνων τις τὴν τῆς κινήσεως αἰτίαν τὴν ἐν τοῖς φυσικοῖς σώμασιν ἀποδέδωκεν· οὐδεὶς γοῦν οὐδὲ τῶν ἄλλων [*](6 σχῆμα ῥοισμὸν ἐκάλουν LF 12 φέρεται—ποιητικῆς (p. 37, 3) om. LF 20 ἀφεῖσαν M: ἀφῆσαν Α 24 ὐστἐρα—φύσιν (25) M: om. A 27 γένοιτο coni. Bonitz 28 ἐν τῷ τρίτῳ Περὶ οὐρανοῦ] Γ 1 p. 299a 25 sqq. 29 μηδ’ ἐκείνων τις M: μὴ δεικνύς τις A) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 4 οὕτως—κενόν] τὸ γὰρ σῶμα ἤτοι τὸ πλῆρες καὶ τὸ κενὸν ὡς ὑλικὸν ἔλεγον αἴτιον LF 9 οὐδὲν ἔλεγον, ἀλλὰ καταρραθυμοῦντες τούτου ζητήσεως, ὅπερ αὐτὸς ἐδήλωσε διὰ τοῦ εἰπεῖν περὶ δὲ κινήσεως ὅθεν ἢ πῶς ὑπάρξει τοῖς οὖσι, παραπλησίως καὶ οὗτοι τοῖς ἄλλοις ῥαθύμως ἀφῆκαν, πλὴν ὅτι οἱ μὲν πρὸ αὐτῶν δύο διαφοραῖς ἐχρῶντο πρὸς κτλ. 11 LF 11 πυκνώσει, οὗτοι δὲ οἱ περὶ Λεύκιππον καὶ Δημόκριτον τρισὶ διαφοραῖς, σχήματι, τάξει καὶ θέσει, ὡς προείρηται LF)

    37
    φυσικῶν περὶ κινήσεώς τι εἶπεν, ὡς καὶ ἐν τοῖς Φυσικοῖς εἰπεν, ὅτε περὶ κινήσεως ἔλεγε. περὶ μὲν οὖν τούτων τῶν δύο αἰτιῶν. τῆς τε ὑλικῆς λέγει καὶ τῆς ποιητικῆς.

    [*](p. 985b23)

    ᾿Εν δὲ τούτοις καὶ πρὸ τούτων ἕως ἐπεὶ δὲ τούτων οἱ ἀριθμοὶ φύσει πρῶτοι.

    Λέγει περὶ τῶν Πυθαγορείων, ὅτι οἱ μὲν πρὸ Δημοκρίτου τε καὶ Λευκίππου γεγόνασιν, οἱ δέ τινες ἦσαν καὶ κατὰ τούτους. ἢ τὸ ἐν δὲ [*](28) τούτοις καὶ πρὸ τούτων οὐ περὶ Δημοκρίτου τε καὶ Λευκίππου μόνον λέγει, ἀλλὰ περὶ πάντων τῶν φυσικῶν τῶν προειρημένων· τῶν μὲν γὰρ ἦσαν πρεσβύτεροι, τοῖς δὲ συνήκμασαν. ἢ μᾶλλον ὅτι αὐτὸς μὲν Πυθαγόρας πρὸ Δημοκρίτου τε καὶ Λευκίππου ὀλίγον ἐγένετο, πολλοὶ δὲ τῶν Πυθαγόρου ἀκουσάντων συνήκμασαν τούτοις. τούτους δέ φησιν ἐντραφέντας τοῖς μαθήμασι τὰς τῶν μαθημάτων ἀρχὰς τῶν ὄντων ἀρχὰς θέσθαι. ἀρχαὶ δὲ τῶν μαθημάτων οἱ ἀριθμοί, καὶ τῇ φύσει πρῶτοι κατ’ αὐτούς. ὅτι ἐκ προσθέσεως τὰ ἄλλα· θέσιν γὰρ προσείληφε τὰ μεγέθη, ὡς φθάσς ἐμνημόνευσεν ἤδη.

    [*](p. 985b26)

    Ἐπεὶ δὲ τούτων οἱ ἀριθμοὶ φύσει πρῶτοι.

    Εἰπὼν ὅτι οἱ Πυθαγόρειοι διὰ τὸ τοῖς μαθήμασιν ἐντραφῆναι τὰς τούτων ἀρχὰς τῶν ὄντων πάντων ἀρχὰς ᾠήθησαν εἶναι, λέγει ἑξῆς ᾧ λόγῳ χρώμενοι ἐπὶ τοῦτο ἦλθον. εἴη δ’ ἄν καταλληλότερον ἔχουσα ἡ λέξις, εἰ ἃ τοῦ δέ τὸ γάρ εἴη· ἐπεὶ γὰρ τῶν ὄντων οἱ ἀριθμοὶ φύσει πρῶτοι (ἐξ ἀφαιρέσεως γὰρ οὗτοι) καὶ ὅτι ἐδόκουν ἐν αὐτοῖς ὁμοιώματα πρὸς τὰ ὄνια ὁρᾶν καὶ πρὸς γιγνόμενα, καὶ μᾶλλον ὲν τούτοις ἢ ἐν [*](1 ἐν τοῖς Φυσικοῖς] Θ 1 2 τούτων om. Metaph. vulg. 14 πρῶτοι LF: πρῶτα 15 προθέσεως L1F προσείληφε LF: προείληφε AMS) [*](ALT. REC. GR. DISCR. ᾿Εν δὲ τούτοις καὶ πρὸ τούτων οἱ καλούμενοι Πυθαγόρειοι: ᾿ Ενετῦθεν πάλιν ἐπὶ τοὺς Πυθαγορείους ἔρχεται καὶ φησὶν ὅτι οἱ Πυθαγόρειοι τῶν ὄντων ἀρχὰς τοὺς ἀριθμοὺς ὑπετίθεντο ἀντὶ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ γῆς καὶ ἀέρος, καὶ ἐσπούδαζον πάντα εἰς ἀριθμοὺς ἀγαγεῖν· λέγει δὲ ἐν τούτοις καὶ πρὸ τούτων οἱ καλούμενοι Πυθαγόρειοι, ὅτι οἱ μὲν πρὸ Δημοκρίτου τε καὶ Λευκίππου γεγόνασιν, αὐτὸς δηλαδὴ ὁ Πυθαγόρας· μικρῷ γὰρ ἀρχαιότερος αὐτῶν γέγονε· πολλοὶ δὲ τῶν Πυθαγόρου ἀκουσάντων (12) κτλ. LF; ἐντεῦθεν—ἀγαγεῖν etiam Ascl. habet, praeterqiiam quod apud eum ἀνάγειν legitur 12 φησιν—θέσθαί (13)] φησίν τοὺς Πυθαγορείους ἐντραφέντας τοῖς μαθήμασι καὶ πρώτους ἁψαμένους αὐτῶν ἀντὶ τοῦ πρώτους ἀρξαμένους αὐτοὺς καὶ ἐν πολλῷ χρόνῳ συνεθισθέντας αὐτοῖς, αὐτά τε προήγαγον ἤτοι ἐπηύξησαν ἱκανῶς, καὶ τὰς τούτων τῶν μαθημάτων ἀρχὰς τῶν ὄντων πάντων ἀφχὰς LF 17 ᾿ Επεὶ—εἴη (21)] λέγει δὲ καὶ τὴν αἰτίαν πόθεν ὁρμηθέντες ἀρχὰς τῶν ὄντων τ·ἀς τῶν μαθημάτων ἀρχὰς εἰρήκασιν. LF 22 οὗτοι, τὰ δὲ ἄλλα ἐκ προσθέσεως, ὡς εἴρηται, καὶ ὅτι ἐν αὐτοῖς ἐδόκει ὁμοιώματα κτλ. LF)

    38
    τοῖς ἁπλοῖς σώμασιν [ὁρῶντες], ὁρῶντες δὲ καὶ τῶν ἁρμονιῶν τοὺς λόγους καὶ τὰ πάθη ἐν ἀριθμοῖς ὄντα, ἐπεὶ τὰ μὲν ἄλλα πάντα ὁμοιότητα πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς εἶχεν, οἱ δὲ ἀριθμοὶ πάσης τῆς φύσεως, τουτέστι πάντων τῶν ὄντων τε καὶ κατὰ φύσιν συνεστώτων πρῶτοι, τἀς τῶν ἀριθμῶν ἀρχ·ὰς * * ἔθεντο. ὁμοιώματα δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ ὄντα καὶ γινόμενα ἡγοῦντο ἐν τούτοις εἶναι, τουτέστι τοῖς ἀριθμοῖς, ἢ ἐν τούτοις τοῖς σώμασιν ἃ στοιχεῖά φαμεν, οἷον γῆς καὶ τῶν ἄλλων ἐπήνεγκε· διὸ καὶ εἰς τούτους τὰ ὄντα ἀνήγαγον καὶ ταῦτα στοιχεῖα ἔλεγον αὐτῶν, ἀλλ’ οὐ τὰ σώματα. τίνα δὲ τὰ ὁμοιώματα ἐν τοῖς ἀριθμοῖς ἔλεγον εἶναι πρὸς τὰ ὄντα τε καὶ γινόμενα, ἐδήλωσε· τῆς μὲν γὰρ δικαιοσύνης ἴδιον ὑπολαμβάνοντες εἶναι τὸ ἀντιπεπονθός τε καὶ ἴσον, ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τοῦτο εὑρίσκοντες ὄν, διὰ τοῦτο καὶ τὸν ἰσάκις ἴσον ἀριθμὸν πρῶιον ἔλεγον εἶναι δικαιοσύνην· τὸ γὰρ πρῶτον ἐν ἑκάστῳ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων μάλιστα εἶναι τοῦτο ὃ λέγεται. τοῦτον δὲ οἱ μὲν τὸν τέσσαρα ἔλεγον, ἐπεὶ πρῶιος ὢν τετράγωνος εἰς ἴσα διαιρεῖται καὶ ἔστιν ἴσος (δὶς γὰρ δύο), οἱ δὲ τὸν ἐννέα, ἐστι πρῶτος τετράγωνος ἀπὸ περιττοῦ τοῦ τρία ἐφ’ αὑτὸν γενομένου. καιρὸν δὲ πάλιν ἔλεγον τὸν ἑπτά· δοκεῖ γὰρ τὰ φυσικὰ τοὺς τελείους καιροὺς ἴσχειν καὶ γενέσεως καὶ τελειώσεως κατὰ ἑβδομάδας, ὦς ἐπ’ ἀνθρώπου. καὶ γὰρ τίκτεται ἐπταμηνιαῖα, καὶ ὀδον|τοφυεῖ τοσούτων μηνῶν, καὶ ἡβάσκει[*](29) περὶ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα, καὶ γενειᾷ περὶ τὴν τρίτην. καὶ τὸν ἥλιον δέ, ἐπεὶ αὐτὸς αἴτιος εἶναι τῶν καιρῶν, φησί, δοκεῖ, ἐνταῦθά φασ·ιν ἱδρῦσθαι καθ’ ὃ ὁ ἕβδομος ἀριθμός ἐστιν, ὃν καιρὸν λέγουσιν· ἑβδόμην γὰρ αὐτὸν τάξιν ἔχειν τῶν περὶ τὸ μέσον καὶ τὴν ἑστίαν κινουμένων δέκα σω- [*](1 prius ὁρῶντες duce S del. Bonitz 2 ὁμοιώματα LF 3 φύσεως πρῶτοι, τούτέστι LF 4 συνεστώτων ἀρχὰς τὰς τῶν ἂρ. ἀρχὰς LF τἀς τ. ἁ. ἁ. πάντων τῶν ὄντων ἀρχὰς ἔθεντο coni. Brandis; cf. LF .3 ἡγοῦντο et 6 εἶναι om. LF 6 τούτοις (ante τοῖς) om. LF 7 ut terrae et similibus. adiecit autem, et ceterorum, quoniam ad numeros entia referebant S 11 εὕρισκον LF 15 ὅς M: ὃ Α 16 τετράγωνος Bonitz cfV LF: στερεός AS 18 ἑβδομάδα LF ἀνθρώπου τοῦτο ὁρᾶται LF 19 μηνῶν Ascl., cf. LF; ἐτῶν AS 21 καιρῶν Ascl.: καρπῶν libri φησί] φύσει coni. Bonitz) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 7 φαμὲν εἶναι, καὶ τῶν ἄλλων τούτους τῶν ὄντων ἀρχὰς ἔλεγον. τίνα δὲ (8. 9) κτλ. LF 12 ἀριθμὸν ἤγουν τὸν πρῶτον τετράγωνον (πρῶτος δὲ ἐν τετραγώνοις ὁ τέσσαρα) ἔλεγον εἶναι, ἄλλοι δὲ τὸν ἐννέα ὡς πρῶτον τετράγωνον ἀπὸ περιττοῦ πρώτου τοῦ τρία. καιρὸν δὲ (16. 17) κτλ. LF 19 ὀδοντοφυεῖ τὰ παιδία ἐν τῷ ἑβδόμῳ μηνί· καὶ ἡβάσκει περὶ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα ἐν τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ ἐνιαυτῷ, καὶ γενειᾷ περὶ τὴν τρίτην τὸν εἰκοστὸν δηλαδὴ πρῶτον· ἀλλὰ καὶ τὸν ἥλιον δὲ (20.21) LF 21 ἐπεὶ—ἀντίχθονα. (p. 38,3)] ἐπεὶ αὐτὸς αἴτιός ἐστι τῶν καρπῶν καὶ τῇ κινήσει τοὺ (1. αὐτοῦ) ἐνιαυτὸς μετρεῖται, τὴν ἑβδόμην λαχεῖν τῶν κατ’ οὐρανὸν φερομένων σφαῖραν, ἄνωθεν ἀπὸ τῆς ἀπλανοῦς ἀρχομένων αὐτῶν ἀριθμεῖσθαι, κἀν παρὰ τὰς τῶν μαθηματικῶν ὑπολήψεις ὑπελάμβανον τοῦτο. κινεῖσθαι γὰρ μετὰ τὴν τῶν ἀπλανῶν σφαῖραν καὶ τὰς πέντε τὰς τῶν πλανήτων μεθ’ ὦν ἑβδόμην τὴν τοῦ ἡλίου, καὶ ὀγδόην τὴν τῆς σελήνης, καὶ τὴν τῆς γῆς ἐννάτην. κινεῖσθαι γὰρ ἔλεγον καὶ τὴν γῆν καθάπερ τὰς λοιπὰς σφαίρας περὶ τὸ μέσον καὶ τὴν (fort, ἣν) ἑστίαν ἐκάλουν τὸ πῦρ LF.)
    39
    μάτω· κινεῖσθαι γὰρ μετὰ τὴν τῶν ἀπλανῶν σφαῖραν καὶ τὰς πέντε τὰς τῶν πλανήτων· μεθ’ ὃν ὀγδόην τὴν σελήνην, καὶ τὴν γῆν ἐννάτην, μεθ’ ἣν τὴν ἀντίχθονα. ἐπεὶ δὲ οὔτε γεννᾷ τινα τῶν ἐν τῇ δεκάὸι ἀριθμῶν ὁ ἑπτὰ οὔτε γεννᾶται ὑπό τινος αὐτῶν, διὰ τοῦτο καὶ Ἀθηνᾶν ἔλεγον αὐτόν. ὁ μὲν γὰρ δύο4ὸλτέσσαρα καὶ ὁ τρία τὸν ἐννέα καὶ τὸν ἓξ καὶ ὁ τέσσαρα τὸν ὀκτὼ καὶ ὁ πέντε τὸν δέκα γεννᾷ, γεννῶνται δὲ ὁ τέσσαρα καὶ ὁ ἓξ καὶ ὁ ὀκτὼ καὶ ὁ ἐννέα καὶ ὁ δέκα· ὁ δὲ ἑπτὰ οὔτε τινὰ γεννᾷ οὔιε ἔκ τινος γεννᾶται· τοιαύτη δὲ καὶ ἡ Ἀθηνᾶ ἀμήτωρ καὶ ἀεὶ παρθένος, γάμον δὲ εΟἒ·ιον τὸν πέντε, ὅτι ὁ μὲν γάμος σύνοδος ἄρρενός ἐστι καὶ θήλεος, ἔστι δὲ κατ’ αὐτοὺς. ἄρρεν μὲν τὸ περ-́ιτὸν θῆλυ δὲ τὸ ἄρτιον, πρῶτος δὲ οὗτος ἐξ ἀρτίου τοῦ δύο πρώτου καὶ πρώτου τοῦ τρία περιττοῦ τὴν· γένεσιν ἔχει· τὸ μὲν γὰρ περιττὸν ἄρρεν αὐτοῖς ἐστιν, ὡς εἶπον, ὂν, τὸ δὲ ἄρτιον θῆλυ. νοῦν δὲ καὶ οὐσίαν ἔλεγον τὸ ἕν· τὴν γὰρ ψυχὴν ὡς τὸν νοῦν εἶπε. διὰ τὸ μόνιμον δὲ καὶ ιὸ ὅμοιον πάντῃ καὶ ἀρχικὸν τὸν νοῦν μονάδα τε καὶ ἓν ἔλεγον· ἀλλὰ καὶ οὐσίαν, ὅτι πρῶιον ἡ οὐσία. δόξαν δὲ τὰ δύο διὰ τὸ ἐπ’ ἄμφω μεταβλητὴν εἶναι· ἔλεγον δὲ καὶ κίνησιν αὐτὴν καὶ ἐπίθεσιν. τὰς δὴ τοιαύιας τῶν πραγμάτων πρὸς ἰοὺς ἀριθμοὺς ἐκλέγοντες ὁμοιότητας ἀρχὰς αὐτῶν τοὺς ἀριθμοὺς ὑπέθεντο, πάντα τὰ ὄντα ἐξ ἀριθμῶν συγκεῖσθαι λέγοντες. ἀλλὰ καὶ τὰς ἁρμονίας κατ’ ἀριθμόν τινα ὁρῶντες συγκειμένας καὶ τούτων ἀρχὰς ἔλεγον ἰοὺς ἀριθμούς· ἡ μὲν γὰρ διὰ πασῶν ἐν διπλασίῳ ἐστὶ λόγῳ, ἡ δὲ διὰ πέντε ἐν ἡμιολίῳ, ἡ δὲ διὰ τεσσάρων ἐν ἐπιτρίτῳ. ἔλεγον δὲ καὶ τὸν ὅλον οὐρανὸν κατὰ ἁρμονίαν συγκεῖσθαί τινα (τούτου γὰρ δηλωιιὶ̣ὸν αὐτῷ τὸ καὶ τὸν ὅλον οὐρανὸν εἶναι ἀριθμόν) διότι ἐξ ἀριθμῶν καὶ κατ’ ἀριθμὸν καὶ ἁρμονίαν. τῶν γὰρ σωμάτων τῶν περὶ τὸ μέσον φερομένων ἐν ἀναλογίᾳ τὰς ἀποστάσεις ἐχόντων, καὶ τῶν μὲν θᾶπον φερομένων τῶν δὲ βραδύτερον, ποιούντων δὲ καὶ ψόφον ἐν τῷ κινεῖσθαι τῶν μὲν βραδυτέρων βαρὺν τῶν ὸὲ ταχυτέρων ὀξύν, τοὺς ψόφους | τούτους κατὰ τὴν τῶν ἀποστάσεως ἀναλογίαν γινομέ- [*](2.6ν· Ascl.: ἣν Α 8 γεννᾶται] τῶν ὑπὸ τὴν δεκάδα add. Ascl. καὶ ἀεὶ παρθένος om. Ascl. 13 τὴν γὰρ Ascl.: τό γὰρ libri 14 εἶπον Ascl. διὰ τὸ ὅμοιον δὲ καὶ μόνιμον πάντῃ καὶ ἀρχικὸν εἶναι τὸν νοῦν Ascl. 18 ἐτίθεντο LF 19. 20 ἀριθμούς τινας Ascl. 20 ἔλεγον] ἐπρέσβευον Ascl. 23 τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ καὶ τὸν ὅλον κτλ. LF 24 ἐξ ἀριθμῶν καὶ om. LF καὶ ἁρμονίαν ὁρᾶται συγκείμε- vos. τῶν γὰρ κτλ. LF 25 περὶ τὸ οὐράνιον σῶμα Ascl. 28 τοὺς] διὰ super- L- 28. p. 40,1 ποιουHνους LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 5 τὸν ἐννέα, ἀμφότεροι δὲ τὸν ἕξ, ὁ τέσσαρα μετὰ τοῦ δύο τόν ὀκτώ, καὶ ὁ δύο μετὰ -.ο5 π͂έη τ0·ν δέκα γεννᾷ, γεννῶνται δὲ (6) LF 7 καὶ ὁ δέκα· γεννῶσι δὲ μόνως ὁ δύο ᾇ ὁ τρία καὶ ὁ πέντε, γεννῶνται δὲ μόνως ὁ ἒς· ὁ ὀκτὼ ὁ ἐννέα καὶ ὁ δέκα, ὁ δὲ τέσσαρα καὶ ycvvd καὶ γεννᾶται· ὁ ἑπτὰ δὲ οὔτε τινὰ γεννᾷ LF 10 θῆλυ δὲ τὸ ἄρτιον· κατὰ ών- 6εαιν δὲ καὶ συμπλοκὴν ἐξ ἀρτίου πρώτου τοῦ δύο καὶ ἐκ πρώτου περιττοῦ τοῦ τρία τὴν y£V£(Kv ἔχει· ωῦν 0£ καὶ οὐσίαν ἔλεγον τὸ ἓν· τὸ γὰρ ψυχὴν ὡς τὸν νοῦν ^’’~’ C’^) ^"^^ 16 μεταβλητὴν εἶναι καὶ τὸ πόθεν ποῖ ἔχειν καὶ πρώτην διάστασιν· ἔλΟον δὲ LF)
    40
    νοῦς ἐναρμόνιον τὸν ἐξ αὑτῶν ἦχον ποιεῖν· ἧς ἁρμονίας τὸν ἀριθμὸν ἀρχὴν λέγοντες εἰκότως καὶ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοῦ παντὸς τὸν ἀριθμὸν ἐτίθεντο ἀρχήν. ἐν διπλασίῳ μὲν γὰρ λόγῳ φέρε εἰπεῖν τὸ διάστημα τὸ τοῦ ἡλίου ἀπὸ τῆς γῆς εἶναι ἢ τὸ τῆς σελήνης, ἐν τριπλασίῳ δὲ τὸ τῆς Ἀφροδίτης, ἐν τετραπλασίῳ δὲ τὸ τοῦ ᾿Ερμοῦ, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἑκάστου εἶναί τινα λόγον ἀριθμητικὸν ἡγοῦντο, καὶ ἐναρμόνιον τὴν κίνησιν εἶναι τοῦ οὐρανοῦ· κινεῖσθαι δὲ τάχιστα μὲν τὰ τὸ μέγιστον διάστημα κινούμενα, βραδύτατα δὲ τὰ τὸ ἐλάχιστον, τὰ δὲ μεταξὺ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ μεγέθους τῆς περιφοράς. ἐκ δὴ τούτων τῶν ὁμοιοτήτων ἐν τοῖς οὖσι πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τὰ μὲν πράγματα καὶ τὰ ὄντα ἐξ ἀριθμῶν τε συγκεῖσθαι καὶ ἀριθμούς τινας εἶναι ὑπελάμβανον. τοὺς δὲ ἀριθμοὺς ἡγούμενοι πάσης τῆς φύσεως καὶ τῶν φύσει ὄντων πρώτους (μήτε γὰρ δύνασθαί τι τῶν ὄντων ἀριθμοῦ εἶναι μήτε γνωρίζεσθαι ὅλως, τοὺς δὲ ἀριθμοὺς καὶ χωρὶς τῶν ἄλλων γιγνώσκεσθαι) τὰ τῶν ἀριθμῶν στοιχεῖα καὶ τὰς ἀρχὰς τούτων πάντων τῶν ὄντων ἀρχὰς ἔθεντο. ταῦτα δὲ ἦν, ὡς εἴρηται, ἄρτιον καὶ περιττόν, ὧν τὸ μὲν περιττὸν πεπερασμένον τὸ δὲ ἄρτιον ἄπειρον ἡγοῦντο εἶναι· τῶν δὲ ἀριθμῶν τὴν μονάδα ἀρχὴν εἶναι, συγκειμένην ἔκ τε τοῦ ἀρτίου καὶ περιττοῦ· εἶναι γὰρ τὴν μονάδα ἅμα αρτιοπέριττον, ὃ ἐδείκνυε διὰ τοῦ γεννητικὴν αὐτὴν εἶναι καὶ τοῦ περιττοῦ καὶ τοῦ ἀρτίου ἀριθμοῦ· ἀρτίῳ μὲν γὰρ προστιθεμένη περιττὸν γεννᾶ, περιττῷ δὲ ἄρτιον.

    Καὶ ὅσα μὲν εἶχον ὁμολογούμενα ἔν τε τοῖς ἀριθμοῖς καὶ τοῖς κατὰ τὰς ἁρμονίας συνθέσεσι πρὸς τὰ τοῦ οὐρανοῦ πάθη τε καὶ μέρη, ταῦτα μὲν αὐτόθι ὡς φανερὰ λαμβάνοντες ἐδείκνυον τὸν οὐρανὸν ἐξ ἀριθμῶν τε συγκεῖσθαι καὶ καθ’ ἁρμονίαν. εἰ δέ τινα ἐφαίνοντο διαφωνεῖν τῇ κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς ἀκολουθίᾳ τῶν κατὰ τὸν οὐρανὸν φαινομένων, ταῦτα δὲ προσετίθεσαν αὐτοὶ καὶ ἐπειρῶντο ἀναπληροῦν πρὸς τὸ ὡμολογημένην αὐτοῖς εἶναι τὴν πραγματείαν πάσαν. αὐτίκα γοῦν τέλειον ἀριθμὸν ἡγούμενοι τὴν δεκάδα, ὁρῶντες δὲ ἐν τοῖς φαινομένοις ἐννέα τὰς κινουμένας σφαίρας, ἑπτὰ μὲν τὰς τῶν πλανωμένων, ὀγδόην δὲ τὴν τῶν ἀπλανῶν, ἐννάτην δὲ τὴν γῆν (καὶ γὰρ. καὶ ταύτην ἡγοῦντο κινεῖσθαι κύκλῳ περὶ μένουσαν ἑστίαν, ὃ πῦρ ἐστι κατ’ αὐτούς), αὐτοὶ προσέθεσαν ἐν τοῖς δόγμασι καὶ [*](30) τὴν ἀντίχθονά τινα, ἣν ἀντικινεῖσθαι ὑπέθεντο τῇ γῇ καὶ διὰ τοῦτο τοῖς [*](12 τῶν φύσει S: τῶν φύσεως ΑΜ πρώτους LF: πρώτως Α 17 εἶναι, συγκειμένην LFS: αὐτοῦ συγκειμένην Α 18. 19 ἀρτιοπέριττον ὡς γεννητικὴν οὖσαν καὶ τοῦ περιττοῦ κτλ. LF 22 πάθη LF: καὶ πάθη Α 23 μὲν αὐτόθι om. LF λαμβάνοντες Α: λαβόντες LF τε om. LF 25 δὲ om. LF 26 ὡμολογημένην A: ὁμολογουμένην LF 28 post ·σφαίρας add. ὡς εἴρηται LF 29 ἑπτὰ μὲν—κατ᾿ αὐτούς (31) om. LF 31 προσέθεσαν Α: προσετίθεσαν LF 31. 32 καὶ γῆν ἀντίχθονα LF 32 ὑπετίθεντο LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 7 κινούμενα ὡς τὸ μεῖζον ἐν ἴσῳ κρόνῳ, βραδύτατα δὲ τὰ τὸ ἐλάχιστον ὡς τοὔλαττον ἐν ἴσω, τὰ δὲ μεταξύ (8) LF)

    41
    ἐπὶ τῆς γῆς ἀόρατον εἶναι. λέγει δὲ περὶ τούτων· καὶ ἐν τοῖς Περὶ οὐρανοῦ καὶ ἐν ταῖς τῶν Πυθαγορικῶν δόξαις ἀκριβέστερον. καθ’ ἁρμονίαν [*](31) δὲ τὴν τούτων τάξιν ἐποίουν λαβόντες τὸ τὰ δέκα τὰ κινούμενα σώματα, ἐξ ὧν ὁ κόσμος, διεστάναι ἀπ’ ἀλλήλων κατὰ τὰς ἁρμονικὰς ἀποστάσεις, κινεῖσθαί τε κατὰ ἀναλογίαν τῶν διαστημάτων, ὡς προείρηκε, τὰ μὲν θᾶττον αὐτῶν τὰ δὲ βραδύτερον, καὶ φερόμενα ἤχους ποιεῖν τὰ μὲν βραδύτερον βαρυτέρους τὰ δὲ θᾶττον ὀξυτέρους, ἐξ ὧν γιγνομένων ἀναλογίαις ἁρμονικαῖς ἐναρμόνιον ἦχον γίγνεσθαι, οὐ μὴν κατακούειν ἡμάς διὰ τὴν ἐκ παίδων συντροφίαν. εἴρηκε δὲ περὶ τούτου καὶ ἐν τοῖς Περὶ οὐρανοῦ, καὶ ὅτι μὴ ἀληθές ἐστιν ἐν ἐκείνοις ἔδειξεν. ὅτι δὲ καὶ τὸ μὲν ἄρτιον αὐτοῖς τὸ ἄπειρόν ἐστι τὸ δὲ περιττὸν πεπερασμένον, καὶ ἀρχὴ τῆς τε μονάδος (ἐκ τούτων γὰρ ἡ μονὰς οὖσα ἀρτιοπέριττός ἐστιν), ἀλλὰ τοῦ παντὸς ἀριθμοῦ, εἴγε αἱ μονάδες πάλιν αἱ ἀρχαὶ τῶν ἀριθμῶν, ἀριθμὸς δὲ ὁ ὅλος οὐρανός, τουτέστι πάντα τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἅπερ ἐστὶ τὰ ὄντα, ταῦτα δὲ λέγει μὲν καὶ νῦν, ἐπὶ πλέον δὲ ἐν ἐκείνοις εἴρηκεν ὑπὲρ αὐτοῦ.

    [*](p. 986a13)

    Ἀλλ’ οὗ δὴ χάριν ἐπερχόμεθα.

    ῾Υπομιμνήσκει ἰοῦ ἐκ τῆς προειρημένης ἱστορίας πρὸς τὰ προκείμενα χρησίμου· χρήσιμον γὰρ τὸ ἰδεῖν εἰς τί τῶν αἰτίων ἀνῆγον καὶ οἱ Πεθαγόγειοι τὰς ἀρχάς. φαίνεσθαι δή φησιν ἐξ ὧν λέγουσιν ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτοῖς ἀρχὴ τῶν ὄντων ἦν ὡς ὕλη· ἐκ γὰρ τῆς συνθέσεως τούτων ἐγέννων πάντα τὰ ἄλλα. τὸ δὲ ὡς πάθη τε καὶ ἕξεις εἴη ἄν δηλωτικὸν τοῦ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοῖς καὶ τῶν παθῶν καὶ τῶν ἕξεων εἶναι γεννητικούς τε καὶ αἰτίους, ὅπερ εἴη ἄν τὸ ὡς ποιητικὸν αἴτιον· κατὰ γὰρ τὰς ἐν τούτοις διαφορὰς τά τε πάθη καὶ τὰς ἕξεις ἐγγίνεσθαι τοῖς ἐξ αὐτῶν συγκειμένοις. τὰ γὰρ πάθη τε καὶ αἱ ἕξεις τῶν ἀριθμῶν τῶν ἐν τοῖς οὖσι παθῶν τε κὼ ἕξεων αἴτια, οἷον τὸ διπλάσιον, τὸ ἐπίτριτον, τὸ ἡμιόλιον. ἢ ὡς Ἀσπάσιος, ὁ μὲν ἀριθμὸς ὕλη , πάθος δὲ τὸ ἄρτιον , ἕξις δὲ τὸ περιττόν. ἢ τῶν ἀριθμῶν ὁ μὲν ἄρτιος ὕλη τε καὶ πάθος, ὁ δὲ περιττὸς ἕξις. σαφῆ δὲ ἃ τούτοις προστίθησιν, ὅτι πεπερασμένον τὸ περιττὸν κατ’ αὐτούς, ἄπειρον δὲ τὸ ἄρτιον, τὸ δὲ ἓν ἐξ ἀμφοῖν · διὸ καὶ ἄρτιον καὶ περιττὸν ἡ μονάς· καὶ ὅτι ἐκ τοῦ ἑνὸς συγκειμένου ἐκ περιττοῦ τε καὶ ἀρτίου ἡ γένεσις τῷ ἀριθμῷ καὶ πῶς· ὡς γὰρ προειρήκαμεν. ἱστορεῖ δὲ ὅτι τινὲς τῶν Πυθαγορείων τὰς ἀρχὰς δέκα ὑπετίθεντο ἐναντιώσεις, ὃς καὶ πρῶτος τέλειος ἀριθμὸς αὐτοῖς ἐστι κατὰ συστοιχίας τινὰς τιθέντες, εἰς ἃς ἀνῆγον καὶ τὰ ὄντα. καὶ τίνες αὗταί εἰσιν , ἐκτίθεται· πέρας γὰρ καὶ ἄπειρον, [*](1 τούτων Α: τούτου LF 1. 2 ἐν τοῖς Περὶ οὐρανοῦ] Β 13 p. 293a23. b20 2 post οὐρανοῦ add. μὲν A: om. LF τῶν Πυθαγορικῶν A: Πυθαγορικαῖς LF 2. 3 καθ᾿ ἁρμονίαν—ὑπὲρ αὐτοῦ (15) om. LF ᾦ. 10 ἐν τοῖς Περὶ οὐρανοῦ] B 9 17 εἰρημένης LF 21 τοῦ LF: τὸ Α 23 κτὰ Α: καὶ LF 32 καὶ πῶς om. Ascl. 33. 34 πρῶτος τέλειος Α: πρῶτος καὶ τέλειος LF 35 ἐκτίθεται om.)

    42
    περιττόν τε καὶ ἄρτιον, ἓν καὶ πλῆθος, δεξιὸν καὶ ἀριστερόν, ἄρρεν θῆλυ, ἠρεμοῦν κινούμενον, εὐθύ καμπύλον, φῶς σκότος, ἀγαθὸν κακόν, τετράγωνον ἑτερόμηκες. ἱστορεῖ δὲ | ὡς καὶ Ἀλκμαίωνος τοῦ Κροτωνιάτου τὸν αὐτὸν [*](32) τούτοις τρόπον περὶ τῶν ἀρχῶν ἀποφηναμένου· εἰς γὰρ ἐναντίωσίν τινα ἕκαστον τῶν ὄντων ἀνάγειν ἐπειρᾶτο καὶ οὗτος ὡς ἀρχῶν οὐσῶν τῶν ἐναντιώσεων διαφέρει δὲ τῶν Πυθαγορικῶν ὅτι οἱ μὲν δεκάδας ποιοῦντες ταύτας μὲν ἐξετίθεντο ὁρίζοντες, ὁ δὲ τὴν τυχοῦσαν ἐναντίωσιν ἀρχὴν ἔλεγεν ἀδιορίστως· οὕτως δὲ πᾶσα ἄν ἐναντίωσις ἀρχὴ γίνοιτο αὐτῷ. κοινὸν μὲν οὖν τῶν Πυθαγορικῶν, οἳ ταύτης ἐγένοντο τῆς δόξης, καὶ Ἀλκμαίωνος τὸ ἐναντίας λέγειν εἶναι τὰς ἀρχὰς τῶν ὄντων· πόσαι δὲ καὶ τίνες αὗται, τῶν Πυθαγορικῶν ἴδιον. προσιστορεῖ δὲ ὅτι καὶ ἀρχὴν καὶ αἴτιον τὸν ἀριθμὸν ἔλεγον ὡς ὕλην, οὐχ ὡς ἄντικρυς μὲν αὐτῶν ἀποφηναμένων οὕτως (οὐδεὶς γὰρ περὶ τούτων, ὥς φησιν αὐτός, διεσάφησεν), ὡς δὲ ἑπόμενον αὐτοῖς ἐξ ὧν ἔλεγον· ἐκ γὰρ τούτων συγκεῖσθαί τε καὶ συνεστάναι πάντα φασὶ τὰ ὄντα ἐνυπαρχόντων. εὐλόγως δὲ ἐχρήσατο ἐπὶ τῆς τοιαύτης γενέσεως τῷ πεπλάσθαι· πλάσματι γὰρ ἔοικεν ἡ γένεσις ἡ τοιαύτη οὐδὲν εὔλογον

    [*](p. 986b8)

    Τῶν μὲν οὗν παλαιῶν καὶ πλείω λεγόντων τὰ στοιχεῖ τῆς φύσεως.

    Τουτέστι τὰ τῶν φυσικῶς γιγνομένων στοιχεῖα. πλείω δὲ λέγει ἤτοι τὰ ὑλικά, ἢ πλείω τὰ στοιχεῖα ἀντὶ τοῦ τὰ αἴτια· πρὸς γὰρ τῇ ὕλη καὶ τὴν ποιητικήν τινες εἶπον, ὡς ἱστόρησε. μετὰ δὲ τὴν τούτων ἱστορίαν μνημονεύει πάλιν τῶν ἓν τὸ ὄν εἶναι θεμένων, οὐκ ἀρχὴν μίν, ὡς τῶν φυσικῶν τινες, ἀλλ’ ὡς τοῦ παντὸς μιᾶς φύσεως οὔσης· ὧν ἦν Ξενοφάνης τε καὶ Μέλισσος καὶ Παρμενίδης. ἣν καὶ ἱστορίαν ἄχρηστον εἰς τὴν περὶ τῶν ἀρχῶν καὶ αἰτίων ζήτησίν φησιν· οὐ γὰρ ἀρχὴν οὐδ’ αἴτιον τὸ ἓν ἐτίθεντο οὕτως ὡς οἱ ὕδωρ ἢ πῦρ ἡ ἀέρα λέγοντες, ἔπειτα ἐκ τούτου κινουμένου τὰ ἄλλα γεννῶντες, ἀλλὰ τὸ ὂν ἓν ἔλεγον καὶ ἀκίνητον. προσιστορεῖ δὲ καὶ τὴν διαφορὰν τὴν Μελίσσου τε καὶ Παρμενίδου περὶ τοῦ ἑνός· [*](6 διαφέρει Α: διαφέρειν LF δεκάδας] δέκα vel δεκάδα coni. Bonitz 10 λέγειν Ascl.: om. libri αὗται Ascl.: αὐτῶν libri 12. 13 οὐδὲν γὰρ περὶ τούτου, ὥς φησιν, αὐτοὶ διεσάφησαν Ascl., fort, lecte: οὐδὲν etiam LF 13 ἑπόμενον αὐτοῖς LF Ascl.: ἑπ. αὐτὸ Α 14 ἔλεγον LF: ἔλεγε Α φασὶ Ascl.: φησὶ libri 15 ἓν ὑπαρχόντων LF 15. 16 τῷ πεπλάσθαι Ascl.: τῷ πεπλασμένῳ libri 20 φυσικῶν Α1 21 πλείω τὰ στοιχεῖα Α: τὰ om. LF 29 τὴν Μελίσσου LF: τοῦ Μελίσσου Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 20. 21 τουτέστι—ὑλικά] παλαιοὺς καὶ πλείω λέγοντας τὰ στοιχεῖα ᾿ Αναξαγόραν λέγει καὶ ᾿ Εμπεδοκλέα καὶ Δημόκριτον καὶ τοὺς Πυθαγορείους. πλείω δὲ λέγει στοιχεῖα τὰ τῶν φύσει γιγνομένων στοιχεῖ ἤτοι τὰ ὑλικά. LF)

    43
    οὐ γὰρ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀμφότεροι ἀπεφήναντο περὶ τοῦ παντός, ἓν αὑτὸ λέγοντες εἶναι, οὔτε τοῦ καλῶς οὔτε τοῦ κατὰ φύσιν. τοῦ μὲν κατὰ φύσιν, ὅτι αὐτῶν ὁ μὲν ἐπὶ τὴν ὡς ὕλην φύσιν ἔβλεψεν ὁ δὲ ἐπὶ τὴν ὡς εἶδος, τοῦ δὲ καλῶς, ὅτι ὁ μὲν αὐτῶν κάλλιον ὁ δὲ χεῖρον εἶπε καὶ ὁ μὲν εὐλογώτερον ὁ δὲ ἧττον. τὸν μὲν γὰρ Παφμενίδην φησὶν ἐπὶ τὸ εἶδος βλέψαντα καὶ τὸν λόγον ἀποφήνασθαι τὸ ὂν ἓν εἶναι, διὰ τοῦτο καὶ πεπρασμένον (τοῦ γὰρ λόγου καὶ εἴδους τὸ περατοῦν τοῦτο ἐν ᾧ ἄν γένηται), δὲ ἐπὶ τὴν ὕλην ἐνεχθῆναι, διὸ καὶ ἄπειρον αὐτὸ ὑποθέσθαι· ἡ γὰρ ἀπειτία τῆς ὕλης. |

    [*](p. 986b17)

    Οὐ μὴν ἀλλὰ τοσοῦτόν γε οἰκεῖόν ἐστι τῇ νῦν σκέψει.

    [*](33)

    Τὰ μὲν ἄλλα οὐκ οἰκεῖά φησιν εἶναι τῷ περὶ αἰτίων λόγῳ τὸ τὴν δόξαν ἐκτίθεσθαι τῶν ἓν τὸ πὰν λεγόντων· οἱ γὰρ οὕτως λέγοντες οὐχ [*](3 ὡς ὕλην LF Ascl.: ὡς om. Α φύσιν alterum Ascl.: φησὶν libri 4 αὐτῶν LF: αὐτοῦ Α 6 διὰ Α: καὶ LF 11 fort, οἰκεῖόν φησι) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 11 τὰ μέν ἄλλα—πιθανότης (p. 44,15)] Τοῦτο περὶ τῶν ὑποθεμένων ἓν εἶναι τό ὂν Παρμενίδου τε καὶ Μελίσσου καὶ πρὸ αὐτοῦ Ξενοφάνους. οὗτοι μὲν οὖν παραπλησίως εἰρήκασιν ἓν τὸ ὃν καὶ ἀκίνητον εἰπόντες, οὐχ ὁμοίως δὲ οὐδὲ τὸν αὐτὸν τρόπον· ἀλλὰ Παρμενίδης μὲν πεπερασμένα ταῦτα ὑπετίθετο, Μέλισσος δὲ ἄπειρον· τοῦτο γὰρ σημαίνει αὐτῷ (αὐτὸ L) τὸ τρόπον δὲ οὐ τὸν αὐτόν, οὔτε τοῦ κατάφυσιν κατὰ ἔλεγεν ἄπειρον εἶναι ὁ Μέλισσος, κτὰ φύσιν δὲ πεπρασμένον ὁ Παρμενίδης· καὶ ὁ μὲν καλῶς μᾶλλον εἴρηκεν ὡς πεπερασμένον εἰπών, ὁ δὲ οὐ καλῶς ἄπειρον ὑποθέμενος τὸ ἕν· τοῦ γὰρ ἀπείρου ἐπιστήμη οὐκ ἔστιν. ὁ οὖν τούτων λόγος οὐκ ἐφαρμόττει εἰς τὴν περὶ τῶν αἰτίων θεωρίαν. τὸ ἐφαρμόττει ἀντὶ τοῦ οὐκ ἔστιν οἰκείως (l. οἰκεῖος) τῇ τῶν ζητουμένων αἰτίων θεωρίᾳ· τὰ γὰρ αἴτια ἀρχαί εἰσι τῶν ὧν εἰσιν αἴτια, καὶ αὐτόθεν πλῆθος εἰσάγεται τῇ τῶν αἰτίων θεωρία· αὐτοὶ δὲ ἀποτιθέμενοι τὸ πλῆθος ἀπὸ τῶν ὄντων καὶ ὥσπερ κατανωτιζόμενοι τὴν περὶ τούτου θεωρίαν ἓν ὁρῶντες τὸ ὂν οὐδ’ ὡς αἴτιον τοῦτο ἑώρων. εἰ γοῦν καὶ ἔνιοι τῶν φυσιολόγων, οἷον οἱ περὶ Θαλῆν καὶ Ἀναξιμένην καὶ Ἀναξίμανδρον καὶ ῾ Ηράκλειτον ἓν ὑπετίθεντο τὸ στοιχεῖον, ἀλλ’ οὐχ ὥσπερ οὗτοι ἀκίνητον ἀλλὰ κινούμενον, οἷον πυκνούμενον ἢ μανούμενον, τὰ ἄλλα ἐκ τούτων ἐγέννων καὶ πλῆθος εἰσῆγον ἐν τοῖς οὖσιν ἐκ τοῦ ἑνός, ἀλλ’ οὐκ ἀνῄρουν τὸ πλῆθος, ὡς οἱ τὸ ἓν ἀκίνητον ὑποτιθέμενοι. ὅμως εἰ καὶ μὴ οἰκεῖός ἐστιν ὁ περὶ τοῦ ἑνὸς λόγος αὐτῶν, ὡς εἴρηται, τῇ περὶ τῶν αἰτίων θεωρία, ἀλλ’ ἐπείπερ ὁ μὲν Μέλισσος ἄπειρον ὑπετίθετο τὸ ἓν καὶ ὕλης λόγον ἔχον, κὰν μὴ ἐκεῖνος ἔλεγεν (ἄπειρος γὰρ ἡ ὕλη τῇ οἰκείᾳ φύσει ὡς ἀόριστος· τὸ γὰρ ἄπειρον ἀόριστον), ὁ δὲ ὡς εἶδος (τὸ γὰρ περατοῦν τοῦ λόγου ἤτοι τοῦ εἴδους ἐστὶν αἴτιον) [del. αἴτιον], διὰ τοῦτο, εἰ καὶ μὴ ἔλεγον ἐκεῖνοι ἢ ὡς ὑλικὸν ἢ ὡς εἰδικόν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐμφαίνεσθαί πως ταῦτα ἐν τῷ λέγειν αὐτοὺς οὕτως οὐκ ἔξω τῆς νῦν σκέψεως ἐστι πάντῃ ἡ περὶ τὴν δόξαν αὐτῶν θεωρία. ἐπεὶ δὲ καὶ Ξενοφάνης ἒν τὸ ὂν ἔλεγε (τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ πρῶτον ἑνίσας· γὰρ Παρμενίδου καὶ Μελίσσου ἒν εἴρηκε τό ὄν), φησὶν ὅτι οὐδὲν διεσαφήνισε περὶ αὐτοῦ· οὔτε γὰρ ὡς ὑλικὸν εἷπεν αὐτὸ οὔτε ὡς εἰδικόν, διὰ τὸ μήτε ἄπειρον εἰπεῖν αὐτὸ ὡς ὁ Μέλισσος, μήτε πεπερασμένον ὡς ὁ Παρμενίδης. οὗτοι οὖν οἱ τὸ ὂν ἓν εἰπόντες, καθάπερ, φησίν, εἴπομεν, ἀφετέοι πρὸς τὴν περὶ τῶν αἰτίων ζήτησιν, οἱ μὲν δύο καὶ πάμπαν Μέλισσός τε καὶ Ξενοφάνης, οὓς καὶ μικρὸν ἀγροικότερόν φησιν εἰρηκέναι, ἴσον λέγων τῷ μικρὸν λείπειν αὐτοὺς)

    44
    ὡς ἀρχὴν τὸ ἓν τίθενται, οὐδὲ ὡς αἴτιον. ἐπὶ τοσοῦτον δέ φησι χρήσιμον εἶναι καὶ τὴν τούτων ἱστορίαν, ὅτι καὶ τούτων ὁ μὲν ἐπὶ τὴν ὕλην βλέψας ἄπειρον εἶπε τὸ ὄν, ὁ δὲ ἐπὶ τὸ εἶδος· πεπερασμένον· ἐν μὲν γὰρ ταῖς αἰτίαις καὶ ἡ ὕλη καὶ τὸ εἶδος, ὥστε εἰ καὶ μὴ αἴτιόν τι λέγουσιν, ἀλλὰ ἅ γε λέγουσι καὶ καθ’ ἃ κινηθέντες, ἐν τοῖς κατηριθμημένοι αἰτίοις ἐστίν. Ξενοφάνην δὲ αἰτιᾶται ὡς πρῶτον μὲν τῆσδε τῆς δόξης ἁψάμενον (Παρμενίδην γὰρ τούτου μαθητὴν γενέσθαι), οὐδὲ τῆς φύσεως τινός, εἴτ’ οὖν εἴδους ἢ τῆς ὕλης, ἁψάμενον, ἀλλ’ εἰς τὸν ὅλον οὐρανὸν ἀποβλέψαντα καὶ ἀπλῶς ἀποφηνάμενον τὸ ἓν εἶναι τὸν θεόν. τὸ δὲ ἑνίσας ἴσον ἐστὶ τῷ πρῶτος ἓν εἶναι τὸ ὂν εἰπών. ἐπαινεῖ δὲ Παρμενίδην ὡς εὐλογώτερον ἐκείνων θέμενον ἓν εἶναι τὸ ὄν· ἐχρήσατο γὰρ λόγῳ τινὶ καὶ συλλογισμῷ πρὸς τὴν δεῖξιν τούτου, οἱ δὲ ἀγροικότερον ἀπεφήναντο. ὁ δὲ λόγος ᾧ ἐχρῆτο οὗτος· ἐλάμβανε τὸ παρὰ τὸ ὂν μὴ ὄν, ὥσπερ τὸ παρὰ τὸ λευκὸν οὐ λευκόν, τὸ δὲ μὴ ὂν μηδὲν εἶναι· οἷς κειμένοις ἡγεῖτο ἐξ ἀνάγκης ἕπεσθαι τὸ ὂν ἓν εἶναι. αὕτη μὲν οὗν ἡ τοὺ λόγου πιθανότης, περὶ δὲ τούτων ἐν τῷ πρώτῳ τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως ἐπὶ πλέον ἐπεξελήλυθεν, ἐφ’ ἃ ἡμᾶς καὶ νῦν ἀναπέμπει. ὁμώνυμόν τε γὰρ τὸ ὄν· κἂν εἰ ὡς φύσιν δὲ μίαν σημαῖνον λαμβάνοιτο, οὐδὲ οὕτως ἂν δεικνύοιτο ἓν εἶναι κατ’ ἀριθμὸν τὸ ὄν. ἔτι συνάγεται μὲν ἐκ τοῦ λόγου τὸ παρὰ τὸ [*](9 ἒν om. Α 16 ἐν τῷ πρώτῳ τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως] Α 2. 3 19 ἔτι συνάγεται LFS: ἐπισυνάγεται Α) [*](ALT. REC. GR. DISCR. εἶναι πάντῃ ἀγροίκους διὰ τὸ μηδὲν γενναῖον μηδὲ περιττὸν καὶ λογικῆς ἐχόμενον θεωρίας αὐτοὺς ἀποφήνασθαι περὶ τοῦ ὄντος. Παρμενίδης δὲ βλέπων ἔοικέ που λέγειν. τοῦτο δὲ εἴρηκεν ἐπαινῶν Παρμενίδην ὡς εὐλογώτερον ἐκείνων θέμενον καὶ λογικῶς περὶ τούτου ἐπισκεψάμενον, ὃ ἐδήλωσε διὰ τοῦ εἰπεῖν Παρμενίδης δὲ βλέπων μᾶλλον ἔοικέ που λέγειν· λόγῳ γὰρ ἐχρῆτο πρὸς τὴν τούτου δεῖξιν τοιῷδε· τὸ παρὰ τὸ ὂν μὴ ὄν, ἐλάττον ταύτην τιθεὶς πρότασιν, μείζονα δὲ τὸ μὴ ὂν μηδὲν εἶναι, οἷς κειμένοις ἡγεῖτο ἐξ ἀνάγκης ἕπεσθαι τὸ ὃν ἓν εἶναι. αὕτη μὲν οὖν ἡ τοῦ Παρμενιδείου λόγου πιθανότης LF 17 ἐφ’ ἀ̔—πλείω δὲ (p. 45,4)] ἐφ’ ἃ νῦν ἡμᾶς ἀναπέμπει· ἠλέγχετο γὰρ ἐκεῖ ὡς ὁμωνύμους λαμβάνων προτάσεις. καὶ γὰρ ἡ <τὸ> παρὰ τὸ ὃν μὴ ὃν πρότασις ὁμώνυμός ἐστι, δεκαχῶς [δὲ] τοῦ ὄντος καὶ οὐχὶ μίαν φύσιν δηλοῦντος. εἰ οὖν κυρίως τις τὴν οὐσίαν ὂν εἰπὼν εἴποι ἐν τῇ προτάσει τὸ παρὰ τὸ ὃν ἤτοι τὴν οὐσίαν μὴ ὄν, εἶτα ἐπενεγκὼν τό μὴ ὃν μηδέν, ψεύδεται· τὸ γὰρ παρὰ τὴν οὐσίαν οὐκ οὐσίαν μὲν ἀληθὲς εἰπεῖν, οὐ μὴν μηδὲν εἶναι· ἔστι γάρ τι ἢ ὡς ποσὸν ἡ ποιὸν ἤ τις ἄλλη τῶν ἐννέα κατηγοριῶν. ἀλλὰ κἂν μίαν τις ὑποθῆται φύσιν τὸ ὃν οἷον ἄνθρωπον, οὐδὲ οὕτως ἂν δεικνύοιτο κατ’ ἀριθμὸν ἓν εἶναι τὸ ὄν, ὅπερ ἐκεῖνος, ὡς ἐδόκει, συνῆγεν· εἰ γὰρ καὶ τὸ περὶ (l. παρὰ) τὸν ἄνθρωπον οὐκ ὄν, ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος οὐχ ἕν· πολλοὶ γὰρ οἱ κατὰ μέρος καὶ ὡς εἰπεῖν ἄπειροι τῷ ἀριθμῷ. ἔτι δὲ συνάγεται μὲν ἐκ τοῦ λόγου τὸ παρὰ τὸ ὃν μηδὲν εἶναι, οὐ μὴν ἓν ἢ οὐχ ἕν· τῷ δὲ παρὰ τὸ ὂν μηδὲν εἶναι ἀντιστρέφει κατὰ τὴν σὺν ἀντιθέσει ἀντιστροφὴν οὐ τὸ τὸ ὃν ἓν εἶναι, ἀλλὰ τὸ τὸ ἓν ὃν εἶναι (ὂν εἶναι om. F)· ἀντίκειται γὰρ τῷ οὐχ ἑνὶ τὸ ἔν, τῷ δὲ μὴ ὄν· εἰ οὑν τὸ μηδὲν (1. μὴ ὂν) μηδέν, τὸ ἐν ὄν· τοιαύτη γὰρ ἡ σὺν ἀντιθέσει ἀντιστροφή. ἱστορεῖ δὲ (Παρμενίδης libri) καὶ τὴν διττὴν δόξαν· ἀναγκαζόμενος γὰρ καὶ φαινομένοις ἀκολουθεῖν κατὰ λόγον μὲν καὶ τὴν ἀλήθειαν ἓν ἔλεγεν (ἔλεγον libri) τὸ πλείω δὲ LF)
    45
    ὂν μηδὲν εἶναι, οὐ μὴν ἓν ἢ μὴ ὄν· τούτῳ δὲ ἀντιστρέφει οὐ τὸ τὸ ὂν ἓν εἶναι ἀλλὰ τὸ τὸ ἓν ὂν εἶναι. ἱστορεῖ δὲ Παρμενίδου καὶ τὴν διττὴν δόξαν, ὃς ἀναγκαζόμενος καὶ τοῖς φαινομένοις ἀκολουθεῖν ἓν μὲν κατὰ λόγον καὶ τὴν ἀλήθειαν ἔλεγε τὸ ὂν εἶναι, πλείω δὲ κατὰ τὴν αἴσθησιν· καθ’ ἣν δόξαν γενητὸν τὸν κόσμον καὶ δύο ἀρχὰς ὑπέθετο αὐτοῦ τε καὶ τῶν οὕτως ὄντων, πῦρ τε καὶ γῆν, ὧν τὸ μὲν πῦρ ὂν τὴν δὲ γῆν μὴ ὂν καὶ τὸ ψυχρὸν ἔλεγεν· ὥστε οὐ Δημόκριτος μόνος καὶ Λεύκιππος ἐν ταῖς ἀρχαῖς τὸ ὃν καὶ τὸ μὴ ὃν ἐτίθεντο. ἔλεγε δὲ ἴσως Παρμενίδης μὴ ὂν τὸ ψυχρὸν καθὸ ὑλικὴ αἰτία μᾶλλον αὕτη, δοκεῖ δὲ ἡ ὕλη μὴ ὄν τι εἶναι.

    [*](p. 987a2)

    Καὶ παρὰ τῶν συνηδρευκότων ἤδη τῷ λόγῳ σοφῶν.

    Συνηδρευκότων ἀντὶ τοῦ ἐζητηκότων τε καὶ πεφροντικότων περὶ ὧν λέγομεν. ἢ συνηδρευκότων ἤδη τῷ λόγῳ σοφῶν, τούτων ὧν εἰφήκαμεν· ὧν γὰρ ἐμνημόνευσεν ἤδη, τούτους λέγοι ἄν συνηδρευκέναι ἤδη τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ οἷον παραγεγονέναι. παρὰ μὲν τῶν πρώτων. ὑπομιμνήσκει τῶν εἰρημένων ἀρχαίων, ὅτι οἱ μὲν ἀρχαιότεροί τε καὶ πρῶτοι σωματικὴν ἀρχὴν ἐποίουν καὶ ὑλικήν, ὡς ὕδωρ μὲν Θαλῆς, πῦρ δὲ Ἵππασός τε | καὶ Ἡράκλειτος, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια· καὶ ἀέρα γάρ, ὡς εἴρηκεν, [*](34) ἐτίθεντο ἀρχὴν Ἀναξιμένης τε καὶ Διογενὴς. ἐν τούτοις δ’ ἄν καὶ ᾿ Αναξίμανδρος εἴη ὁ τὴν μεταξὺ φύσιν θέμενος ἧς δόξης ἐμνημόνευσεν ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως. τοιοῦτοι δὲ καὶ Λεύκιππος καὶ Δημόκριτος· καὶ γὰρ οὗτοι ὑλικὰς τὰς ἀρχὰς ἔθεντο. καὶ τῶν μὲν μίαν τῶν δὲ πλείους. ἔθεντο μίαν, ὡς Θαλῆς ᾿ Αναξιμένης Ἡράκλειτος, πλείους, ὡς οἱ περὶ Λεύκιππόν τε καὶ Δημόκριτον· κατὰ γὰρ τούτους πάντας αἱ ὑλικαὶ ἀρχαὶ πλείους, καὶ κατὰ Παρμενίδην. παρὰ δέ τινων ταύτην τε τὴν αἰτίαν τιθέντων καὶ πρὸς ταύτῃ τὴν ὅθεν ἡ κίνησις. ταύτην μὲν τὴν ὑλικήν. λέγει δὲ τοὺς πρὸς ταύτῃ τιθεμένους τὴν ὅθεν ἡ κίνησις Ἀναξαγόραν τε [*](2 ἀλλὰ τὸ τὸ ἓν ὂν εἶναι LS: om. A 5. 6 τε—ὄντων om. LF 6 μὴ ὃν Μ: μὲν ὅν A 7 καὶ (ante τὸ) M: om. A: καὶ τὸ ψυχρὸν om. LF 13 ἤδη om. LF 14 παραγεγονέναι τε καὶ ἐμμεῖναι τῇ ζητήσει τῇ περὶ τῶν ἀρχῶν LF 17 καὶ (ante ἀέρα) Α: om. LF 19. 20 ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως] Β 1 p. 328b 35, 5 p. 332a 20 20 τοιοῦτοι LF: τοιοῦτος A 22 ὡς οἱ—πλείους (23) M: om. Α 25 ταύτῃ] ταύτη F: ταύτην AL) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 6 μὴ ὄν—τῷ λόγῳ (12)] μὴ ὂν ἔλεγεν· τὸ γὰρ ψυχρὸν μὴ ὃν καὶ καθόλου αἰτία αὕτη τὸ χεῖρον τῶν ἐναντίων ὡς ὕλη τε καὶ μὴ ὄν. ὥστε οὐ Δημόκριτος καὶ Λεύκιππος μόνοι ἐν ταῖς ἀρχαῖς τὸ ὃν καὶ τὸ μὴ ὃν ἐτίθεντο, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Παρμενίδης· ἔλεγε δὲ ἴσως ὁ Παρμενίδης μὴ ὃν τὸ ψυχρὸν ὡς ὑλικὸν αἴτιον, δοκεῖ δὲ ἡ ὕλη, ὡς εἴρηται, μὴ ὄν τι εἶναι. Εκ μὲν οὖν τῶν εἰρημένων καὶ παρὰ τῶν συνηδρευκότων ἤδη τῷ λόγῳ σοφὼν: συνηδρευκότων εἶπεν ἤδη τῷ λόγῳ σοφῶν ἀντὶ τοῦ παρὰ τῶν ἐμμεινάντων τῷ λόγῳ καὶ ἐζητηκότων τε καὶ πεφροντικότων περὶ ὧν ζητοῦμεν ἀρχῶν τε καὶ αἰτιῶν, ἡ συνηδρευκότων ἤδη τῷ λόγῳ LF 25 καὶ πρὸς ταύτῃ ταύτῃ—᾿ Εμπεδοκλῆς ἦν (p. 46, 4)] παρὰ δέ τινων τῶν συνηδρευκότων δηλαδὴ (ἤδη F) τῷ λόγῳ σοφῶν ἤτοι ἐμμεινάντων ἐν τῇ ζητήσει)

    46
    καὶ ὅσοι τὸν νοῦν ἐν ταῖς ἀρχαῖς ἔθεντο ὡς ἀρχὴν ποιητικήν, καὶ Ἐμπεἦν αὐτῷ, ἀρχαῖς ἐχρήσατο· διὸ καὶ εἶπε τὸν μὲν μίαν θέσθαι τὴν ποιητικὴν ἀρχήν, Ἀναξαγόραν λέγων, τὸν δὲ δύο· οὗτος γὰρ ᾿ Εμπεδοκλῆς ἦν.

    [*](p. 987a9)

    Μέχρι μὲν οὖν τῶν Ἰταλικῶν καὶ χωρὶς ἐκείνων μετριώτερον εἰρήκασιν.

    Ἰταλικοὺς μὲν τοὺς Πυθαγορικοὺς λέγει· ἐκεῖ γὰρ αὐτῶν Πυθαγόρας τὸ διδασκαλεῖον συνεστήσατο· ἐν γὰρ Τάραντι. εἰπὼν δὲ μέχρι τῶν Ἰταλικῶν προσέθηκε τὸ καὶ χωρὶς ἐκείνων, ἵνα μὴ ἐγακταριθμῶμεν καὶ τούτους ταῖς λεγομέναις δόξαις, ἐπεὶ τοῦ μέχρι τινὸς ἔστιν ἀκούειν ὡς ἐκείνου τοῦ μέχρι ἐγκαταριθμουμένου τοῖς πρὸ αὐτοῦ. τὸ δὲ μέχρι οὐ κατὰ χρόνον λέγοι ἄν· οὐ γὰρ πρὸ Πυθαγόρου ᾿ Εμπεδοκλῆς, οὗ τῆς δόξης μνημονεύει ὡς· οὕσης ἐν τοῖς μέχρι τῶν Ἰταλικῶν· ἀλλὰ τὸ μέχρι ἐπὶ τῆς ἐξαριθμήσεως τῶν δοξῶν ὧν καταριθμεῖται. πρῶτον γὰρ ἐκείνων τῶν δοξῶν, εἶθ’ οὕτως τῆς τῶν Πυθαγορείων ἐμνημόνευσεν. εἰπὼν δὲ μέχρι τῆς τῶν Πυθαγορικῶν δόξης τοὺς πλείστους μαλακώτερον περὶ αἰτίας εἰρηκέναι, τουτέστιν ἑνὶ αἰτίῳ χρῆσθαι (τῷ γὰρ ὑλικῷ) χωρὶς τῶν δύο τε καὶ ᾿ Εμπεδοκλέους· οὗτοι γὰρ πρὸς τῇ ὑλικῇ καὶ τὴν ποιητικὴν προσέλαβον, ὁ μὲν ἓν τοῦτο λέγων ὁ Ἀ·ναξαγόρας, ὁ δὲ διελὼν εἰς δύο, Ἐμπεδοκλῆς γάρ· ὃ ἐδήλωσε διὰ τοῦ εἰπεῖν πλὴν ὥσπερ εἴπομεν δυοῖν αἰτίαιν τυγχάνουσι κεχρημένοι, καὶ τούτων τὴν ἑτέραν οἱ μὲν μίαν ποιοῦσιν οἱ δὲ δύο, τὴν ὅθεν ἡ κίνησις, ᾧ λείποι ἄν τὸ τινὲς ἐξ αὐτῶν. γράφεται ἔν τισιν ἀντὶ τοῦ μοναχώτερον ‟μορυχώτερον,” ὃ ἐξηγούμενοι οἱ μὲν σκοτεινότερον λέγουσιν, οἱ δὲ μαλακώτερον. οὔτε δὲ τὸ ὄνομα γνώριμον, οὔτε ἀκόλουθον τοῖς προειρημένοις τὸ τοὺς μέχρι τῶν Πυθαγορείων εἰρηκότας περὶ ἀρχῶν σκοτεινότερον εἰρηκέναι· μᾶλλον γὰρ ἔστιν εὑρεῖν σκοτεινότερον εἰρημένα | τὰ ὑπὸ τῶν Πυθαγορείων λεγόμενα. [*](35) εἰ δὲ μαλακώτερον εἰπεῖν ἐβούλετο, ἐχρήσατο ἂν τῷ ὀνόματι αὐτῷ, ὥσπερ καὶ ἐν ἄλλοις. προελθὼν μέντοι περὶ πάντων τῶν εἰρηκότων πρὸ αὐτοῦ [*](1 καὶ (ante ὅσοι) Brandis Bonitz: om. A 5. 6 μετριώτερον] immo μοναχώτερον legit Alex., cf. 2;) 7 ἐκεῖ μὲν γὰρ Πυθαγόρας LF 8 Τάραντι τῆς Ἰταλίας LF 10. 11 ὡς καὶ ἐκείνου LF 11 μέχρι] fort. μέχρι οὖ 14 post καταριθμεῖται add. κέχρηται LF 15 τῆς τῶν LF: τῆς om. Α 16 μαλακώτερον libri: μονιμώτερον Ascl.: γρ. μαχικώτερον γρ. καὶ μετριώτερον marg. Α: "legendum esse μοναχώτερον patet ex paraphrasi” Brandis; cf. etiam v. 23 17 τῷ ὑλικῷ LF 19. 20 Ἐμπεδοκλῆς δὲ διελὼν εἰς δύο LF δυοῖν τ’ Arist. vulg. 22 ᾧ λείποι ἂν—ἀμυδρῶς μέν (p. 47,1) om. LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. αἰτίων καὶ ἐμφροντίστως ἐξετασάντων, ταύτην τε τὴν αἰτίαν τὴν ὑλικὴν τιθέντων καὶ πρὸς ταύτῃ (ταύτην L) τὴν ποιητικήν, ἣν καὶ τὴν ὅθεν ἡ κίνησις εἴρηκε· παρὰ μὲν πρὸς τῇ ὑλικῇ. ἥτις ἦν αὐτῷ ἡ τῶν ὁμοιομερῶν φύσις, καὶ τὴν ποιητικὴν ἔχομεν, ἣν ἐκεῖνος ἐτίθει τὸν νοῦν, παρ’ ᾿ Εμπεδοκλέους δὲ πρὸς ταῖς ὑλικαῖς αἰτίαις, ἅπερ ἦν τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, καὶ τὴν ποιητικὴν διττὴν οὖσαν, τήν τε φιλίαν καὶ τὸ νεῖκος LF)

    47
    περὶ ἀρχῶν λέγει ‟ἀλλὰ πάντες ἀμυδρῶς μέν.’’ τοὺς δὲ Πυθαγορικούς φησι δύο μὲν καὶ αὐτοὺς τὰς ἀρχὰς λέγειν ὥσπερ καὶ ἄλλοι· τὸ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν εἰρήκασι τρόπον τούτου ἄν εἴη σημαντικόν. ἀλλὰ καὶ πρὸ ὀλίγου εἴρηκε καὶ αὐτοὺς μόνῃ τῇ ὑλικῇ αἰτίᾳ κεχρῆσθαι· πῶς οὖν νῦν δύο λέγει; ἢ δύο λέγει οὐκ εἴδη αἰτίων, ἀλλὰ δύο τὰς ἀρχὰς τὰς ὑλικὰς ἐποίουν, ὥσπερ καὶ ἄλλοι· οἱ γὰρ γῆν καὶ πῦρ θέμενοι δύο καὶ αὐτοὶ τὰς ὑλικὰς ἀρχὰς ἐποίουν. ἢ λέγει ὡς ἀρέσκον αὐτοῖς, ἢ καὶ ἑπόμενον ἐξ ὧν ἔλεγον, τὸ εἶναι μὲν αὐτοῖς ὕλην τὸν ἄπειρον ἀριθμόν (οὖτος δὲ ἦν ὁ ἄρτιος), εἶδος δὲ τὸν πεπερασμένον, ὃς ἦν ὁ περιττός· καὶ γὰρ προελθὼν οὕτως περὶ αὐτῶν μνημονεύει. πῶς δὲ δύο ἔτι αἱ ἀρχαὶ κατὰ τοὺς Πυυαγορικούς, εἴγε, ὡς λέγει, τὸ πεπερασμένον καὶ τὸ ἄπειρον καὶ τὸ ἕν; τρεῖς γὰρ οὕτω γίγνονται. ἢ τὸ ἓν οὐκ ἦν ἔξω τούτων· προείρηκε γάρ ὅτι ἐρτιοπέριττον ἔλεγον τὴν μονάδα· εἰ δὲ ἀρτιοπέριττον, καὶ πεπερασμένον καὶ ἄπειρον, ἄπειρον δὲ τὸ ἄρτιον καὶ πεπερασμένον τὸ περιττὸν κατ’ αὐτούς· ἀρχὶ γὰρ κατ’ αὐτοὺς περιττὸν καὶ ἄρτιον πρώτης τῆς μονάδος. καὶ οἱ τὰς δέκα δὲ ἐναντιώσεις ἐν ταῖς ἀρχαῖς θέμενοι τῶν Πυθαγορικῶν εἶεν καὶ αὐτοὶ δυοῖν ἀρχαῖν χρώμενοι· ἀνήγαγον γὰρ ταύτας εἴς τε τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν, τὴν μὲν ἑτέραν τῶν συστοιχιῶν ἀγαθὸν τὴν δὲ ἑτέραν κακὸν λέγοντες. διαφέρειν δέ φησι τῶν ἄλλων τὴν τούτων δόξαν, καθ’ ὅσον οἱ μὲν ἄλλοι τῷ ἀπείρῳ ἐν τῇ ἀρχῇ χρησάμενοι ἢ τῷ πεπερασμένῳ ἄλλο τι καὶ σῶμα τὸ ἄπειρον καὶ τὸ πεπερασμένον ἐποίουν, συμβεβηκὸς ἔχον τὸ ἄπειρον ἢ τὸ | πεπερασμένον (οἱ μὲν γὰρ ὕδωρ ἄπειρον εἷναι, οἱ [*](36) δὲ ἀέρα, οἱ δέ τινα μεταξὺ φύσιν, ὡς ᾿ Αναξίμανδρος), οὗτοι δὲ αὐτὸ τὸ ἄπειρον καὶ αὐτὸ τὸ πεπερασμένον ὑποκεῖσθαι λέγουσι· τὸν γὰρ ἄρτιον ἀριθμὸν τῇ αὐτοῦ φύσει ἄπειρον ὄντα (τὸ γὰρ ἀρτίῳ εἷναι ἀπείρῳ εἶναί [*](1 λλγει] p. 988a 22 τοὺς δὲ] lemmate praemisso οἱ δὲ Πυθαγόρειοι δύο μὲν τὰς ἀρχὰς τὸν αὐτὸν εἰρήκασι τρόπον pergunt τοὺς Πυθαγορικοὺς καὶ αὐτούς φησι δύο τὰς κτλ. LF 3. 4 σημαντικὸν τοῦ δύο καὶ αὐτοὺς λέγειν εἶναι τὰς ἀρχάς. ἀλλὰ μὴν καὶ πρὸ ὀλίγου εἰρήκει ἁ 4 πῶς οὖν Α: καὶ πῶς LF 5 ἢ ἴσως δύο LF 5. 6 αἰτίων οἷον ὑλικὸν καὶ ποιητικὸν ἀλλὰ δύο τὰς ἀρχικὰς ἀρχὰς ὥσπερ καὶ LF 7 ἢ μᾶλλον λέγει LF αὐτοῖς τοῖς Πυθαγορείοις ἢ καὶ LF 10 οὗτος LF 10.11 Πυθαγορείους LF 12 ἔξω τῶν λοιπῶν δύο LF 14 καὶ ἄπειρον LF: καὶ ἄρτιον Α τὸ περιττὸν S Bonitz: om. Α 17 γὰρ καὶ ταύτας LF 18 καὶ τὸ κακὸν LF 18. 19 τὴν μὲν ἑτέραν τῶν ἀγαθ τὴν δὲ ἑτέραν τῶν κακῶν λέγοντες LF 20 ἄλλοι, φυσικοὶ δηλαδὴ LF 24 καὶ πεπερασμένον om. LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 14 ἄπειρον δὲ—μονάδος (15)] δύο ἄρα ἀλλ’ οὐ τρεῖς τὰς ἀρχὰς ἔλεγον, εἴ γε τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο τούτων, καὶ ἀρχαὶ πρώτης τῆς μονάδος τὸ ἄρτιον καὶ τὸ περιττόν, ἐξ ἧς καὶ οἱ ἄνοι ἀριθμοὶ ἐγεννῶντο L 19. 20 δόξαν (τοῦτο γὰρ ἐσήμανεν ἐν τῶ εἰπεῖν τοῦτο δὲ προσεπέθεσαν, ταῖς ἀρχαῖς δηλονότι, ὃ καὶ ἴδιόν ἐστιν αὐτῶν) καθ’ ὅσον L 21 ἄλλο—οὗτοι (23)] οὐ καθ’ αὑτὰ τούτοις ἐχρῶντο ἀλλὰ <add. σῶμα>τὸ ἄπειρον ἔλεγον ἢ τὸ πεπερασμένον, τὸ δὲ ἄπειρον ἤ τὸ πεπερασμένον συμβεβηκὸς αὐτῷ, οἷον ὕδωρ ἡ ἀέρα ἢ καὶ τὸ μεταξύ, ὡς Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος, οὗτοι LF 25 τὸ γὰρ ἀρτίῳ—ἀριθμοῦ (p. 48,3)] πεπερασμένον δὲ τόν περιττόν· οὐ γάρ ὡς συμβεβηκός αὐτῶν κατηγόρουν τὸ ἄπειρον ἢ τὸ περιττόν (I. πεπερασμένον) LF)
    48
    ἐστι κατ᾿ αὐτούς) καὶ τὸν περιττὸν ὄντα τὴν πεπερασμένην φύσιν ὑπετίθεσαν θεσαν τοῖς οὖσι. τὸ γὰρ ἄπειρον οὗτοι οὐ συμβεβηκὸς ἔλεγον εἶναι ἐκείνοῦ οὗ κατηγορεῖται (κατηγόρουν δὲ αὐτὸ τοῦ ἀρτίου ἀριθμοῦ), ἀλλ’ οὐσίαν αὐτοῦ. οὐ γὰρ ἐν τῷ τοσοῦτο εἶναι ὁ ἄρτιος ἀριθμὸς ἄπειρος κατ’ αὐτούς, ἀλλ’ ἐν τῷ τοιοῦτος· πᾶν γὰρ ἄρτιον καθὸ ἄρτιον ἄπειρον κατ’ αὐτούς. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἓν οὐσίαν αὐτὴν καθ’ αὑτήν, ἀλλ’ οὐκ ἄλλῳ τινὶ ὄντι ὑπάρχειν τὸ ἑνὶ εἶναι. ἀλλὰ διὰ τὸ ταῦτα εἶναι τὰ ὑποκείμενα, ἔλεγον ἀριθμὸν εἶναι τὴν πάντων οὐσίαν, ὡς ἐκ τῶν ἀριθμῶν πάντων τῶν ὄντων συγκειμένων· ὡς γὰρ οἷς πῦρ τὸ ὑποκείμενον, πῦρ ἡ οὐσία πάντων, οὕτω καὶ οἷς ἀριθμός, ἀριθμὸς ἡ πάντων οὐσία. λέγει δὲ περὶ αὐτῶν ὡς ἐπιχειρησάντων μὲν πρώτων καὶ τί ποτε ἔστιν ἕκαστον τῶν ὄντων ἀποδιδόναι καὶ ὁρίζεσθαι, λίαν μέντοι πραγματευσαμένων τοῦτο ἁπλῶς καὶ ἀβασανίστως καὶ χωρὶς περὶͅτούτων. καὶ ἐπὶ τούτοις ἐκτίθεται τὴν δόξαν αὐτῶν, ἣν εἶχον περὶ τούτων. ᾧ γὰρ πρώτῳ ὑπῆρχεν ὁ λεγόμενος ὅρος ὑπ’ αὐτῶν, ἐκεῖνο ἔλεγον εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ ὁρισμοῦ δηλούμενον, καὶ τὴν οὐσίαν τὴν τοῦ πράγματος τὴν ὑπὸ τοῦ ὁρισμοῦ δηλουμένην ἐκεῖνο ἔχειν ἔλεγον. οἷον τὴν φιλίαν λέγοντες, εἰ οὕτως ἔτυχεν, ἰσότητα, καὶ διὰ τοῦτο ὑπολαuβάνοντες́ λόγον αὐτῆς εἶναι τὸ ἰσάκις ἴσον, ᾧ πρώτῳ τῶν ἀριθμῶν ὑπῆρχε τοῦτο, τοῦτον τὸν ἀριθμὸν ἔλεγον φιλίαν ταὐτὸ ποιοῦντες τῷ ἡγουμένῳ ταὐτὸν εἶναι διπλάσιον -αὶ δυάδα, ἐπειδὴ πρώτῃ ταύτῃ τὸ διπλάσιον ὑπάρχει. ἥντινα δόξαν εὐθύνων προστέθεικεν ἀλλ’ οὐ ταὐτὸν ἴσως ἐστὶ τὸ εἶναι διπλασίῳ καὶ δυάδι· εἰ δὲ μή, πολλὰ τὸ ἓν ἔσται, ὃ κἀκείνοις συνέβαινε. πολλὰ γὰρ αὐτοῖς τὸ ἓν-ἐγίνετο· ὡς γὰρ τῷ λέγοντι ταὐτὸν εἶναι δυάδα τε καὶ διπλάσιον πολλὰ ἡ δυὰς γίνεται (πάντα γὰρ οἷς ὁ τοῦ διπλασίου λόγος ἐφαρμόττει), οὕτω κἀκείνοις ἕκαστον τῶν πραγμάτων πολλὰ ἐγίγνετο οὕτως λέγουσιν. εἰ γὰρ φιλία κατ’ αὐτοὺς ὁ ἀριθμὸς ῴ πρώτῳ ἐφαρμόζει τὸ ἰσάκις ἴσον, γίγνεται μὲν αὐτοῖς [*](4. 5 post αὐτούς add. ἢ ὁ περιττὸς πεπερασμένος LF 5 τοιοῦτος ἑκάτερος αὐτῶν· ὁμοίως δὲ (6) LF 7 διὰ γοῦν τὸ τοιαῦτα εἶναι LF τὰ ὑποκείμενα LF: τὸ ὐποκεί- ὑποκείμενόν Α 8 εἶναι LF: αὐτοῦ Α 9 τὸ ὑπ̣ο-‘είρ.---νον LF : τὸ om. Α 13 ἐπιτάσεως L ἐκτίθεται δὲ oraissis καὶ — τούτοις LF 14 περὶ τούτου LF 15 ὅρος Α: ὁρισμὸς LF 17 τὴν φιλίαν libri: "exspectes τὴν δικαιοσὐνην’’ Brandis 18 λόγον τῆς φιλίας εἶναι LF ᾦ δὴ πρώτῳ LF 20 xiu νομίζοντι LF 27 πρώτῳ Brandis Bonitz : πρώτως AM) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 20 ἐπειδὴ—λεγομἰνοι.́ (ρ. 49,12)] διότι πρῶτον ὑπάρχει τὸ διπλάσιον τῆς δυάδος. ἥντινα δόξαν εὐθύνωνπροσἐθηκεν ἀλλ’ οὐταὐτὸν ἴσως τὸ εIναι διπλασίῳ καὶ δυάδι· εἰ δὲ μή, συμβαίνει πολλὰ τὸ ἓν εἶναι, ὡς μὴ εἶναι μίαν δυάδα ἐν τοῖς ἀριθμοῖς, ἀλλὰ πολλάς· ὥστε καὶ τὸν δ καὶ τὸν καὶ τὸν καὶ τὸν T καὶ τοὺς ἐφεξῆς διπλασίους πάντας δυάδας εIναι· fr (1); συμβαίνειν τὸν T, εἰ ἔτυχεν, ἐκ δέκα μονάδων (εἰς δέκα μόνα LF) ὄντα ἐκ δύο τοῦτον (τούτων LF) μονάδων εἶναι λέγειν, ὅπερ ἄτοπον, τὰ δέκα δύο λέγειν· οὕτω δὴ κἀκείνοις τοῖς Πυθαγορείοις συνέβαινε λέγειν πολλὰ ἕκαστον τῶν πραγμάτων εἶναι· εἰ γὰρ φιλία κατ’ αὐτοὺς ὁ ἀριθμὸς ῳττινι προσαρμόζει τὸ ἰσάκις ἴσον, καὶ τοῦτο (add. φασὶν) εἶναι τὴν τῆς φιλίας)
    49
    ὁ ὁρισμὸς τῆς φιλίας τὸ. ἰσάκις ἴσον, τούτου δὲ ὄντος τοῦ ὁρισμοῦ αὐτῆς πάντες οἷς οὗτος ὁ ὁρισμὸς ἐφαρμόζει οἱ ἀριθμοὶ φιλία ἔσονται, οὕτω τε πολλὰ τὸ ἓν ἔσται. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ᾧ πρώτῳ ὑπῆρχε τῶν ἀριθμῶν ὁ λόγος οὗτος, ἐνόμιζον ἐκεῖνον εἶναι τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος· οὐχ οὕτω δὲ συμβαίνει. ᾧ γὰρ ἄν ἐφαρμόζοι ὁ ὁρισμὸς πράγματός τινος, ἐκεῖνό ἐστι τὸ πρᾶγμα οὗ ὁ ὁρισμός, καὶ ἀντιστρέφει ἀλλήλοις. πολλὰ δέ ἐστι τὰ ἰσάκις ἴσα· καὶ γὰρ τὰ τέτταρα καὶ τὰ ἐννέα καὶ τὰ ἑκκαίδεκα διαφέροντες ὄντες ἀλλήλων ἀριθμοὶ φιλία ἔσονται· οὕτως δὲ ἓν οὖσα | ἡ φιλία πολλὰ [*](37) γίγνεται, ἐπεὶ καὶ τὸ ἰσάκις ἴσον τῷ τὸν λόγον τὸν αὐτὸν εἶναι, ὃν ἔθεντο φιλίαν, κατὰ πολλῶν ἀληθεύεται. τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβαίνει αὐτοῖς. ἢ ἐστὶ τὸ λεγόμενον τοιοῦτον. εἰ καθ’ ὧν πρώτων ὁ λόγος ἀληθεύεται, ταῦτά ἐστι τὰ αὐτὰ τοῖς κατ’ αὐτὸν λεγομένοις, πολλοὶ δὲ λόγοι ἑνὶ πρώτῳ ἐφαρμόζουσι (τὸν αὐτὸν γὰρ ἀριθμόν, εἰ οὕτω τύχοι, ἔλεγον καιρὸν καὶ Ἀθηνᾶν), πολλὰ ἄρα ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς καὶ εἷς ἔσται, πολλῶν ἐφαρμοζόντων αὐτῷ λόγων διαφερόντων.

    [*](p. 987a27)

    Παρὰ μὲν οὖν τῶν πρότερον καὶ τῶν ἄλλων.

    Τουτέστι καὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν μετ᾿ ἐκείνους.

    [*](p. 987a29)

    ῾Εξῆς τὴν Πλάτωνος ἐκτίθεται δόξαν, καὶ τὰ μὲν πολλά φησι τοῖς Πυθαγορικοῖς αὐτὸν ἀκολουθῆσαι, τὰ δὲ καὶ ἰδίᾳ θέσθαι· ὧν ἰδίων ἓν ἦν αὐτοῦ καὶ τὸ περὶ τῶν ἰδεῶν. καὶ λέγει πόθεν ἐκινήθη ἐπὶ τὸ ἰδέας θέσθαι,΄ καὶ ἱστορεῖ ὅτι παρὰ μὲν Κρατύλου ἔλαβε, συνήθης αὐτῷ γενόμενος ὄντι ῾Ηρακλειτείῳ, ὅτι πάντα τὰ αἰσθητὰ ἐν ῥύσει ἐστὶ καὶ οὐδέποτε ἵσταται, καὶ ταύτην ἐφύλαξε τὴν δόξαν ὡς ἀληθῆ. Σωκράτους δὲ ἐν τοῖς ἠθι- [*](4 λόγος οὗτος, ἐνόμιζον ἐκεῖνον AMS: λόγος, τοῦτον ἐν. ἐκείνου Brandis Bonitz 8 δὲ Brandis Bonitz: τε A 11 πρώτων Brandis Bonitz: πρῶτον libri 12 κατ’ αὐτὸν LF: κατ’ αὐτῶν AS 13. 14 εἰ οὕτως ἔτυχε, τὸν ζ ἔλεγον LF 14 καὶ εἷς LF: om. A έσται post ἄρα habet Α 19 αὐτῷ ἀκολουθοῦσι F: non liquet L 20 πόθεν ὁ Πλάτων ἐκινήθη LF 21. 22 Κρατύλου ῾Ηρακλείτου ἀκουστοῦ γεγονότος, συνήθης αὐτῷ γινόμενος τῷ Κρατύλῳ ἔλαβεν ὅτι πάντα LF 22 ἐν βοῆ LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. οὐσίαν, πρῶτος δὲ ὁ δ καὶ πυθμὴν τῶν ἰσάκις ἴσων, πάντες οὖν οἶς τὸ ἰσάκις ἴσον προσαρμόζει, τέσσαρες ἔσονται· καὶ ὁ ἐννέα ἄρα τέσσαρα ἔσται καὶ ὁ δεκαὲξ καὶ οἱ ἐφεξῆς, οὗ τί ἄν εἴη εὐηθέστερον λέγειν; τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τούτοις συμβαίνει οὕτω λέγουσιν. ἡ ἔσται τὸ λεγόμενον τὸ εἰ δὲ μή, πολλὰ τὸ ἓν ἔσται τοιοῦτον. εἰ καθ’ ὃν πρῶτον (l. πρώτων) ὁ ἀριθμὸς (l. ὁρισμὸς) ἀληθεύεται, ταῦτα ταὐτὰ ἔσται τοῖς κατ’ αὐτὸν λεγομένοις LF 17 Τουτέστι—ἐκείνους] Προτέρους τοὺς φυσικοὺς ἄλλους καὶ (1. δὲ) τοὺς Ἰταλικούς, ἢ τούς τε φυσικοὺς καὶ τοὺς Ἰταλικοὺς ὁμοῦ πρότερον ὡς περὶ ἀρχῶν πραγματεθσαμένους, ἄλλους δὲ τοὺς ἓν τὸ ὃν ὑποθεμένους, τοὺς περὶ Ξενοφάνην φημὶ καὶ Παρμενίδην καὶ Μέλισσον, οἳ οὐχ ὡς ἀρχὴν τὸ ὃν ἐσκόπουν ἀλλ’ αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ἐθεώρουν LF 23 ἐφύλαξε τὴν δόξαν ὁ Πλατῶν περὶ τῶν αἰσθητῶν μέχρι παντὸς ὡς ἀληθοῦς (I. ἀληθῆ). Σωκράτους δὲ ἐν τοῖς ἠθικοῖς πεπεραγματευμένου καὶ ἐν αὐτοῖς τὸ καθόλου ζητοῦντος (διαλαμβάνων γὰρ περὶ τοῦ καλοῦ Comment. Arist. I Alex. in Metaph. 4:)

    50
    κοῖς πεπεραγματευμένου καὶ τὸ καθόλου ζητοῦντος (διαλαμβάνων γὰρ περὶ καλοῦ ἤ τινος ἄλλου ἐζήτει καθόλου τί τὸ καλόν ἐστιν, οὐ τόδε τὸ καλὸν λαμβάνων), καὶ ὁρίζεσθαι τὸ προκείμενον ἀεὶ πειρωμένου — λέγει δὲ περὶ Σωκράτους ὡς μὴ πραγματευσαμένου περὶ τῶν φυσικῶν· πῶς δὲ λέγει Σωκράτην πρῶτον ἐπιστῆσαι περὶ ὁρισμῶν, εἴ γε καὶ οἱ Πυθαγόρειοι ταὐτὸν ἐπειρῶντο ποιεῖν, ὡς προείρηκεν, ὄντες αὐτοῦ πρεσβύτεροι; ἢ ὅτι ἐκεῖνοι, ὡς εἶπε, μαλακῶς καὶ ἀμεθόδως — ἀποδεξάμενος οὖν Σωκράτους τὴν περὶ τοὺς ὁρισμούς τε καὶ τὸ καθόλου πραγματείαν, ὑπέλαβε τούτους ἑτέρων τινῶν γίγνεσθαί τε καὶ εἶναι φύσεων καὶ οὐ τῶν αἰσθητῶν τινος. οὐδὲ τοῦ ἐπὶ τούτοις καθόλου, τῷ ταῦτα καὶ τὰ ἐν τούτοις πάντα, ἐν οἷς καὶ τὰ καθόλου, ἀεὶ ῥεῖν τε καὶ μεταβάλλειν καὶ μηδέποτε ἐπὶ τῆς αὐτῆς φύσεως μένειν· διὸ καὶ ἀδύνατον εἷναι τὸν κοινὸν καὶ καθόλου ὅρον (τοιοῦτοι γὰρ οἱ ὁρισμοί) τῶν αἰσθητῶν τινος εἶναι, διὰ τὸ ταῦτα μηδὲ ὁριστὰ εἶναι τῷ μηδὲ εἶναι ταῦτα. καὶ ταύτας δὲ τὰς φύσεις τὰς παρὰ τὰ αἰσθητά, ὧν οἱ ὁρισμοί εἰσιν, ἰδέας προσηγόρευσεν, ἀφ’ ὧν καὶ τὰ αἰσθητὰ εἶναί τε καὶ λέγεσθαι. |

    [*](p. 987b9)

    Κατὰ μέθεξιν γὰρ εἶναι τὰ πολλὰ τῶν συνωνύμων τοῖς [*](38) εἴδεσιν.

    Εἰπὼν τὰ δὲ αἰσθητὰ παρὰ ταῦτα καὶ κατὰ ταῦτα λ·έγεσθαι πάντα (παρὰ ταῦτα γὰρ ὄντα καὶ ἄλλα τούτων ὄντα κατὰ ταῦτα ὃ ἐξηγήσατο διὰ τοῦ κατὰ μέθεξιν γὰρ τὸ εἶναι ἔχει τὰ πολλὰ τῶν αἰσθητῶν) εἶτα τίνα τὰ πολλὰ ἐξηγούμενος προστέθεικε τὸ τῶν συνωνύμων τοῖς εἴδεσιν, ὃ ἴσον ἄν εἴη τοῖς συνωνύμοις αὐτοῖς εἴδεσι· τὰ γὰρ συνώνυμα τοῖς εἴδεσι τοιαῦτα. τοῦτο δὲ εἶπεν ὅτι μὴ πάντων τῶν αἰσθητῶν [*](3 πειρώμενος Ascl. λέγει—ἀμεθόδως (7) om. LF 5 τοῦτο Ascl. 7 οὖν ὁ Πλατῶν Σωκράτους LF 8 ὑπέλαβε M: ὑπέλαβον Α 10 καθόλου τῷ ταῦτα—καθόλου (11)] ταῦτα τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ ἐν τούτοις καθόλου πάντα τὰ συγκατατεταγμένα συντεταγμένα F) LF 12 κοινὸν M: κοινοῦ Α 13 post ὁρισμοί add. καθόλου τε καὶ κοινῇ LF διὰ τὸ LF Ascl.: διὸ Α 14 τῷ μὴ μένειν τὰ αὐτά Ascl. μηδὲν εἶναι LF δὴ LF 15. 16 τὰ αἰσθητὰ τὸ εἶναί τε καὶ λέγεσθαι εἶχεν LF 17. 18 lemma om. LF ante τοῖς εἴδεσιν add. ὁμώνυμα Α2 19 κατὰ om. LF 23 καὶ ἴσον LF αὐτῶν LF 24 εἶπεν LF: ἐστίν AS) [*](ALT. REC. GR. DISCR. τινος ἄλλου, οἷον περὶ τοῦ δικαίου, ἐζήτει καθόλου τί τὸ καλόν ἐστι, τί τὸ δίκαιον, οὐ τόδε τὸ καλόν, ἐν Ἀλκιβιάδῃ τυχόν, λαμβάνων ἡ τόδε τὸ δίκαιον τὸ ἐν τῷ Εὐθύφρονι) καὶ ὁρίζεσθαι (p. 50,3) κτλ. LF 20 παρὰ ταῦτα μέν, οἶον ἄλλα τὰ αἰσθητὰ τῶν ἰδεῶν, κατά ταῦτα δὲ ὅτι μεθέξει ἐκείνων τὸ εἶναι εἶχον· ὃ αὐτὸς ἐξηγήσατο διὰ τοῦ εἰπεῖν κατὰ μέθεξιν γὰρ <τὸ> εἶναι ἔχει (om. F) τὰ πολλὰ τῶν συνωνύμων τοῖς εἴδεσιν, λέγων διὰ τοῦτο ὅτι κατά μέθεξιν γὰρ ἔχει τὰ πολλὰ τῶν αἰσθητῶν· εἶτα (22) LF 24 τοιαῦτα αἰσθητά, οἷον ὁ ἄνθρωπος· ὁ δὲ αἰσθητὸς συνώνυμος τῇ ἰδέᾳ τῷ νοητῷ ἀνθρώπῳ, ἤτοι τῷ αὐτοανθρώπῳ· τοῦτο δὲ εἶπεν ὅτι μὴ LF)

    51
    ἔλεγον εἶναι ἰδέας· τῶν γὰρ κατὰ σχέσιν τῶν ἐν τοῖς πρός τι οὐκ ἔθεντο εἶναι ἰδέας, ἀλλ’ οὐδὲ τῶν παρὰ φύσιν τινός, οὐδ’ ὅλως τῶν κακῶν. ἢ εἴη ἂν λέγων τὰ πολλὰ ἀντὶ τοῦ τὰ αἰσθητά, ὡς εἶναι τὸ λεγόμενον, κατὰ μέθεξιν τὰ πολλά τε καὶ αἰσθητά ἐστι τῶν εἰδῶν τούτων οἷς ἐστι συνώνυμα· οἱ γὰρ ἄνθρωποι κατὰ μέθεξιν ἀνθρώπου καὶ ἵπποι ἵππου. ὡς εἶναι τὸ λεγόμενον, κατὰ μέθεξιν γὰρ τὸ εἶναι ἔχει τὰ αἰσθητά τε καὶ συνώνυμα τοῖς εἴδεσι, τὴν τῶν εἰδῶν. δύναται καὶ οὕτω τις ἀκούειν τῆς λέξεως, κατὰ μέθεξιν γὰρ τῶν εἰδῶν εἶναι τὰ πολλά, πολλὰ δὲ ταῦτα τὰ συνώνυμα ἀλλήλοις· τὰ γὰρ πολλὰ καὶ συνώνυμα ἀλλήλοις τὸ εἶναι ἔχει κατὰ μέθεξιν ἰδέας μιᾶς. οὐ γὰρ πάντα μιᾶς ἰδέας μετέχει, ἀλλ’ ὅσα ὁμοειδῆ τέ ἐστιν ἀλλήλοις καὶ συνώνυμα. οὐ γὰρ ἄν ταῖς ἰδέαις λέγοι τὰ αἰσθητὰ συνώνυμα εἶναι, ἱστορῶν τὴν Πλάτωνος δόξαν, ὁμωνύμους ἐκείνου λέγοντος τὰς ἰδέας τοῖς γινομένοις πρὸς αὐτάς. ἢ καὶ κατὰ Πλάτωνα οὐχ ὁμώνυμοι ἄν εἶεν αἱ ἰδέαι τοῖς πρὸς αὐτάς, ἀλλὰ συνώνυμοι· ἐν οἷς γὰρ χρῆται τῷ ὁμωνύμῳ ὀνόματι, κοινότερον ἀντὶ τοῦ συνωνύμου χρῷτο ἄν. εἰ γὰρ μὴ κατὰ τὸν λόγον καὶ τὸ εἶδος ὡμοίωται τῇ ἰδέᾳ τὰ πρὸς αὐτήν, κατὰ τί ἄν ἄλλο; οὐδὲν γὰρ ἐκείναις ἄλλο ὑπάρχει, οὐδέ τι αὐταῖς συμβέβηκε. τὰ δὲ κατὰ τὸ εἶδος ὅμοια συνώνυμα· εἰ γὰρ ὁ αὐτοάνθρωπος εἶδός τί ἐστιν ἁπλοῦν, δῆλον ὅτι τὸ ὡμοιωμένον αὐτῷ κατὰ τὸ εἶδος ἄν ὡμοίωται· ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ ὁρισμοὶ κατὰ τὸ εἶδος καὶ τῶν ἐνύλων· ὥστε εἰ κατὰ τὸ εἶδος ὅμοιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι τῇ ἰδέᾳ οὐδὲν ἄλλο οὔσῃ, καὶ ὁ ὁρισμὸς ἂν αὐτῶν ὁ αὐτὸς καὶ τῆς ἰδέας εἴη, διότι εἰ καὶ μὴ ὁριστὰ ταῦτα ἀλλὰ τὰ εἴδη, ἀλλ’ οἵ γε ὁρισμοὶ ἐκείνων καὶ ἐπὶ τούτων λέγονται· τὸ γὰρ ζῷον λογικὸν θνητὸν καὶ κατὰ τῶν αἰσθητῶν ἀνθρώπων κατηγορεῖται, εἰ καὶ μὴ κυρίως τούτων ἐστὶν ὁ ὁρισμός.

    [*](1 σχέσιν καὶ τῶν Ascl. τοῖς] τῷ LF ἐτίθεντο Ascl. 5 post ἵππου add. ἤτοι αὐτοανθρώπου καὶ αὐτοϊππου LF 5 ὡς εἶναι—εἰδῶν (7) om. LF 12 ἱστορῶν —αὐτάς (13) om. LF 15 χρῆται LF 17 post ὑπάρχει add. παρὰ τὸ εἶδος LF 18 εἶδος alterum om. LF 19 ὡμοίωτο Ascl. 22 ὁ αὐτὸς post ἰδέας transponunt LF διότι LF: ἔτι Α ταῦτα] τὰ αἰσθητὰ LF 23 ἀλλ’ οἵ γε Ascl. et oraisso ysLF: ἄλλοι γε Α ὁρισμοὶ αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν LF 24 εἰ SLF: om. A 25 6 om. LF)[*](ALT. REC. GR. DISCR. 2 οὐδὲ ὅλως τῶν κακῶν· ἢ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν τὰ αἰσθητὰ εἶπε τὰ πολλά τε καὶ αἰσθητά, ὡς εἶναι τό λεγόμενον, κατὰ μέθεξιν τῶν εἰδῶν τούτων οἷς ἐστι συνώνυμα τὰ πολλά τε καὶ αἰσθητὰ τὸ εἶναι ἔχει· οἱ γὰρ (5) LF 8 εἰδῶν ἐστι τὰ πολλὰ τῶν αἰσθητῶν· πολλὰ δὲ ταῦτα τὰ συνώνυμα ἀλλήλοις τῶν αἰσθητῶν, οἷον ἄνθρωποι συνώνυμοι ἀνθρώποις καὶ οἱ ἵπποι ἵπποις. οἱ πολλοὶ γὰρ ἄνθρωποι συνώνυμοι ὄντες ἀλλήλοις κατὰ μέθεξιν μιᾶς ἰδέας τὸ εἶναι ἔχουσιν. οὐ γὰρ πάντα μιᾶς ἰδέας μετέχει τὰ ζῷα, ἀλλ’ (10) LF 13 ἢ καὶ κατὰ Πλάτωνα συνώνυμα τὰ αἰσθητὰ ταῖς ἰδέαις αὐτῶν ἀλλ’ οὐχ ὁμώνυμα. ἐν οἶς γὰρ φαίνεται ὁ Πλάτων χρώρενος τῷ ὁμωνύμῳ, κοινότερον ἀντὶ τοῦ (15) LF 16 ὡμοίωται τὰ αἰσθητὰ τῇ ἰδέᾳ, κατὰ τί ἂν ἄλλο ὡμοίωται πρὸς αὐτὴν λεγόμενα· οὐδὲν γὰρ ἐν ἐκείναις (17) LF 4*)
    52
    [*](p. 987b10)

    Τὴν δὲ μέθεξιν τοὔνομα μόνον μετέβαλε.

    Τουτέστι μετέθηκε· τὴν γὰρ ὑπὸ τῶν Πυθαγορικῶν μίμησιν λεγομένην αὐτὸς μεταβαλὼν μέθεξιν εἶπε. ταύτην δὲ τὴν μέθεξίν τε καὶ μίμησιν τί τ’ ἔστι καὶ πῶς γίνεται, οὔτε τῶν Πυθαγορικῶν τις οὔτε Πλά|των ἀπέδοσαν, [*](39) ἀλλ’ εἴασαν ἐν κοινῷ ζητεῖσθαι πῶς γίνεται καὶ τίνα τρόπον. ἔοικε δὲ τοῦτο καἲ ὑπὸ Πλάτωνος ἐν τῷ Παρμενίδῃ δηλοῦσθαι. εἶεν δ’ ἂν οἱ Πυθαγορικοὶ λέγοντες κατὰ μίμησιν τῶν πρώτων ἀριθμῶν, οὓς ἔλεγον κυρίως εἶναι ἃ κατηγορεῖται αὐτῶν, τοὺς ἄλλους εἶναι τοιούτους.

    [*](p. 987b14)

    Ἔτι δὲ παρὰ τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ εἴδη.

    ῾Ιστορῖ καὶ τοῦτο ὅτι Πλάτων τὰ μαθηματικὰ μεταξὺ φύσεις τινὰς καὶ οὐσίας τῶν τε ἰδεῶν καὶ τῶν αἰσθητῶν ἔθετο. μεταξὺ γὰρ ἦν αὐτῶν κατ’ αὐτόν, διαφέροντα τῶν μὲν αἰσθητῶν τῷ ἀίδιά τε εἶναι καὶ ἀκίνητα παντάπασιν, τῶν δὲ ἰδεῶν τῷ τὰς μὲν ἰδέας ἕν τι τῷ ἀριθμῷ εἶναι, τὰ δὲ μαθηματικὰ τὴν ἐν τοῖς πολλοῖς, τουτέστι τοῖς αἰσθητοῖς καὶ τοῖς καθ’ ἕκαστα, δηλοῦν ὁμοιότητα, ἐνυπάρχοντα τούτοις. οὐ γάρ ἐστιν αὐτὰ καθ’ αὑτὰ ὑφεστῶτα, ἀλλ’ ἐπινοίᾳ· χωρισθείσης γὰρ τῶν ἐνύλων τῆς τε ὕλης καὶ τῆς κινήσεως, καθ’ ἃ καὶ μεθ’ ὧν ἐστιν αὐτοῖς τὸ ὑφεστάναι, καταλείπεται τὰ μαθηματικὰ τὴν ἐν τοῖς ἐνύλοις καὶ πολλοῖς καὶ διαφέρουσι κατὰ τὰ ὑλικὰ συμπτώματα ὁμοιότητα δηλοῦντα. ἡ τὸ μὲν ἀληθὲς οὕτως ἔχει , οὐ μὴν Πλάτων οὕτως ἔλεγεν, ὅς γε φύσεις αὐτὰς καὶ οὐσίας καθ’ αὑτάς τε καὶ ἀιδίους ἐποίει· ἀλλὰ λέγοι ἄν πολλὰ ὅμοια εἷναι ἐπὶ τῶν μαθηματικῶν, ὡς οὐχ ἑνὸς κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἑκάστου αὐτῶν ὄντος· πολλὰ γὰ·ρ κατ’ ἀριθμὸν τὰ μαθηματικὰ τρίγωνα καὶ τετράγωνα καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον εἶναι, ὥσπερ καὶ τὰ αἰσθητά, σώζοντα τὴν ὁμοιότητα πρὸς ἄλληλα κατὰ τὸν ὁρισμόν· τῶν δὲ ἰδεῶν ἑκάστη κατ’ ἀριθμὸν μία.

    [*](p. 987b18)

    ᾿Επεὶ δὲ αἴτια τὰ εἴδη.

    ῾Ηγούμενος, φησί, τὰ εἴδη, τουτέστι τὰς ἰδέας, ἀρχὰς εἶναι καὶ αἰτίας [*](1 ·μετέβαλε cum Metaph. libris plerisque Brandis Bonitz: μετέλαβε AL et Metaph. libri duo 2 μετέθηκεν ὁ Πλατῶν LF 3 μεταβαλὼν S Ascl.: μεταλαβὼν ALF 3. 4 τίς τέ ἐστι Ascl. 4. ,5 ἀπέδωκεν LF 5 ἐν κοινῶ ταῦτα ζητεῖσθαι παρὰ τοῦ βουλομένου πῶς LF 5. 6 ἔοικε—δηλοῦσθι om. LF 6 ἐν τῷ Πρμενίδῃ̣] Parm. p. 130 E sqq. 10 ὅτι ὁ Πλατῶν LF 11 τῶν ἄλλων ἰδεῶν LF 14 τὴν] τῶν LF 17 ὑφιστάναι L 19 δηλοῦν LF 24 ὥσπερ καὶ LF: καὶ om. Α 25 κατὰ] καὶ LF 27 φησὶ Πλάτων τὰ LF post εἴδη add. τοῖς ἄλλοις LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 8 τοιούτους. οἷον εἰ κυρίως ἐστὶ φιλία ὁ ἰσάκις ἴσος πρῶτος ὁ τέσσαρα, οἱ ἄλλοι πάντες ἰσάκις ἴσοι ὁμοίως ἐκείνῳ λεχθήσονται, καὶ ὅσα ἐκ τῶν τοιούτων ἀριθμῶν τὸ εἶναι ἔχει. ἔτι (9) LF)

    53
    τοῖς ἄλλοις πᾶσι τοῦ εἶναι (κατὰ μέθεξιν γὰρ ἐκείνων τὰ ἄλλα), τὰς ἰδεῶν αὐτῶν πάλιν ἀρχὰς πάντων ἀρχὰς ἔθετο· ἀρχὰς δὲ τῶν ἰδεῶν ὡς μὲν ὕλην καὶ τὸ ὑποκείμενον ἔλεγε τὸ μέγα καὶ τὸ μικρόν, δυάδα τινὰ οὖσαν, ὥς φησιν, ἀόριστον, ὡς δὲ οὐσίαν καὶ εἶδος τὸ ἕν. τοῦτο δὲ ὅπως ἔλεγεν ἑξῆς λέγει. ἐξ ἐκείνων γὰρ κατὰ μέθεξιν τοῦ ἑνὸς τὰ εἴδη εἶναι τοὺς ἀριθμούς. ἐξ ἐκείνων, τουτέστι τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ, συνιόντων καὶ εἰδοποιουμένων ὑπὸ τοῦ ἑνὸς κατὰ μέθεξιν, τουτέστι τῷ μεταλαμβάνειν αὐτοῦ, τὰ εἴδη εἶναι, τουτέστι τὰς ἰδέας, αἵτινες καὶ αὐταὶ [*](40) ἀριθμοί εἰσιν· εἰδητικοὺς γὰρ ἀριθμοὺς τὰς ἰδέας λέγουσιν. εἰπὼν δὲ τὰ εἴδη προσέθηκε τοὺς ἀριθμούς· τὰ γὰρ ὡς ἀριθμοὶ εἴδη αἱ ἰδέαι, ἐπεὶ εἴδη καὶ ἄλλα ἐστίν, ὥσπερ οὖν καὶ ἀριθμοί.

    [*](p. 987b22)

    Τὸ μέντοι γε ἓν οὐσίαν εἶναι καὶ μὴ ἕτερόν γέ τι ὂν λέγεσθαι ἕν.

    Εἴρηκε γὰρ περὶ τῶν Πυθαγορικῶν ὅτι οὐχ ὑπετίθεσαν ἄλλην τινὰ φύσιν τοῖς ἀριθμοῖς, ἀλλ’ αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς οὐσίας ἔλεγον εἷναι, καὶ δὴ καὶ τὸ ἓν οὐ κατά τινος ἄλλου ὄντος κατηγόρουν, ἀλλ’ οὐσίαν τινὰ τὸ ἓν ὑπετίθεντο εἶναι ἐν τῷ ἓν εἶναι τὸ εἶναι ἔχουσαν. τοῦτο δὲ καὶ περὶ Πλάτωνος ἱστορεῖ, ὅτι παραπλησίως ἐκείνοις τὸ ἓν οὐσίαν ἔλεγεν εἶναι, οὐκ ἄλλο τι ὂν κατὰ τὸ ὑποκείμενον, ἔπειτα τὸ ἓν εἶναι πεπονθός. τοῦτό τε οὖν παραπλησίως φησὶ Πλάτωνα ἐκείνοις λέγειν, καὶ τὸ ἀρχὰς καὶ αἴτια τῶν ὄντων τοὺς ἀριθμοὺς τίθεσθαι, εἰ καὶ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον· οἱ μὲν γὰρ ὡς ἐνυπάρχοντας τοῖς πράγμασι καὶ ὡς ὕλην (ὡς γὰρ ἐξ αὐτῶν πάντων τῶν ὄντων συγκειμένων), Πλατῶν δὲ ἐκτὸς αὐτοὺς ἐποίει τῶν οἷς εἰσιν αἴτια· ὡς παραδείγματα γάρ. τὸ δὲ ὠσαύτως εἶπεν οὐχ ὡς ὁμοίως αἰτίους τῆς οὐσίας τοὺς ἀριθμοὺς Πλάτωνος τοῖς Πυθαγορικοῖς λέγοντος, ἀλλ’ ὡς· καὶ αὐτοῦ ὥσπερ καὶ ἐκείνων αἰτίους τῶν ὄντων τοὺς ἀριθμοὺς εἰποντος.

    [*](1 τἆλλα ἤτοι τὰ αἰσθητὰ τὰς LF 2 αὐτῶν LF: αὐτὸς Α 3 τὸ (ante υποκείμενον) om. Ascl. ἔλεγον LF 4 φασὶν LF 5. 6 κατὰ μέθεξιν—ἐξ ἐκείνων om. LF 11 καὶ οἱ ἀριθμοί. L 14 γὰρ] καὶ LF 15 οὐσίαν LF 16 ὄντος om. LF Ifl ἔπειτα—πεπονθός om. Ascl. 22 γὰρ alteium om. LF 24 ὡς οὐχ LF 26 τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ὄντων εἰπόντος LF)[*](ALT. REC. GR. DISCR. 6 τουτέστι τοῦ μικροῦ καὶ τοῦ μεγάλου συνιόντων κατὰ μέθεξιν τοῦ ἑνὸς καὶ εἰδοποιουμένων ὐπ’ αὐτοῦ κτὰ μέθεξιν, τουτέστι τοῦ (l. τῴ) μεταλαμβάνειν (8) LF 19 τοῦτό τε αἰ παραπλησίως ἐκείνοις ἔλεγεν ὁ Πλατῶν καὶ τὸ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ ἀρχὰς τῶν ὄντων εἶναι, εἰ καὶ μὴ (21) LF 23 Πλατῶν γὰρ χωριστοὺς τοὺς αὐτοὺς ἐποίει τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν, αἰτίους δὲ ὡς παραδείγματα· τὸ δὲ ὡσαύτως (24) LF)
    54
    [*](p. 987b25)

    Τὸ δὲ ἀντὶ τοῦ ἀπείρου ὡς ἑνὸς δυάδα ποιῆσαι, τὸ δ᾿ ἄπειρον ἐκ μεγάλου καὶ μικροῦ, τοῦτο ἴδιον.

    Εἰπὼν τίνα παραπλησίως ᾤετο Πλάτων τοῖς Πυθαγορικοῖς, προστίθησι πάλιν καὶ ἐν τίσι διηνέχθη, ὅτι ἐκεῖνοι μὲν ἓν τὸ ἄπειρον καὶ μίαν τινὰ φύσιν ἔθεντο, τοῦτο δὲ ἦν ὑποκείμενον καὶ ὑλικὸν αὐτοῖς (ἔστι τοῦτο ὁ ἄρτιος ἀριθμός· ἓν γὰρ τῷ εἴδει τὸ ἄρτιον· τὸ γὰρ εἰς ἴσα διαιρούμενον), Πλατῶν δὲ δυάδα ἐποίει, τὸ ὑποκείμενον καὶ τὸ ἄπειρον λέγων, καθὸ μὴ εἰδοποιεῖται καθ’ αὑτό· μέγα γὰρ καὶ μικρὸν καὶ ὑπεροχὴν καὶ ἔλλειψιν· ἐν τούτοις γὰρ εἶναι τὴν τοῦ ἀπείρου φύσιν, ἃ ἦν αὐτῷ ἡ ὑλικὴ αἰτία. οὐ ταὐτὸν δὲ τῷ εἴδει τὸ μέγα τῷ μικρῷ, οὐδὲ ἡ ὑπεροχὴ τῇ ἐλλείψει· ἐναντία γὰρ ὥστε οὐχ ἕν. τὸ δὲ ἄπειρον εἶπεν ἀντὶ τοῦ τὸ γὰρ ἄπειρον, ὃ κατ’ αὐτὸν ἐκ μεγάλου γίνεται καὶ μικροῦ· τοῦτο γὰρ τὸ ἐν τῇ λέξει κατάλληλον. ἔτι Πλατῶν μὲν τοὺς ἀριθμοὺς ἔξω τῶν αἰσθητῶν ἀπέλιπεν, οὐχ ὡς ὕλην αὐτοὺς τοῖς οὖσιν ὑποβάλλων, οὐδὲ οὕτως αὐτῶν αἰτίους τιθεὶς αὐτούς· οἱ δὲ Πυθαγορικοὶ τὰ πράγματα καὶ τὰ ὄντα ἐκ τῶν ἀριθμῶν ἔλεγον συγκεῖσθαι, ἐξ ὧν εἵπετο αὐτοῖς τὸ πάντα τὰ ὄντα ἀριθμοὺς λέγειν. διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων καὶ ὅτι Πλατῶν μὲν τὰ μαθηματικὰ μεταξὺ τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν ἰδεῶν ἔθετο, οἱ ἰὲ Πυθαγορικοὶ οὐδαμῶς.

    [*](p. 987b29)

    Τὸ μὲν οὖν τὸ ἓν καὶ τοὺς ἀριθμοὺς παρὰ τὰ πράγματα [*](41) ποιῆσαι, καὶ μὴ ὥσπερ οἱ Πυθαγορικοί, καὶ ἡ τῶν εἰδῶν εἰσαγωγὴ διὰ τὴν ἐν τοῖς λόγοις ἐγένετο σκέψιν.

    Εἰπὼν ἐν οἷς διαφωνοῦσι, νῦν λέγει τὴν αἰτίαν δι’ ἣν οὐχ ὁμοίως Πλατῶν τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ὄντων ἀρχὰς ἔθετο τοῖς Πυθαγορείοις, ἀλλὰ καὶ τούτους ἐχώρισε τῶν αἰσθητῶν καὶ τὰς ἰδέας ἄλλας τινὰς οὐσίας τε καὶ φύσεις παρὰ τὰς αἰσθητὰς οὐσίας ἐτίθετο· διὰ γὰρ τὴν ἐν τοῖς λόγοις [*](3 Εἰπὼν—ἐκεῖνοι μὲν (4) om. LF 4 Οἱ Πυθαγόρειοι ἓν τὸ ἄπειρον LF 5 ἔλεγον LF 6. 7 ἓν γὰρ—διαιρούμενον om. LF ἔ καὶ τὸ ἄπειρον, λέγων τὸ ἄπειρον, καθὸ Ascl. 9 ἐν τοὐτοις—φύσιν A: om. LF: ἐν τούτοις δὲ ἡ τοῦ ἀπείρου φύσις Ascl. 10 ταὐτὸν M: ταὐτῷ A: ταὐτὰ Ascl. τῷ μέγα τὸ μικρὸν LF 11 τὸ (post τοῦ) et 12 γίνεται om. LF 14 κατέλιπεν LF 15 καὶ τὰ ὄντα om. LF 17 καὶ om. LF 18 μεταξὺ τῶν εἰδῶν καὶ τῶν αἰσθητῶν λέγει Ascl. 23 Εἰπὼν—αἰτίαν] Διὰ τούτου λέγει τὴν αἰτίαν LF 24 ὁ Πλατῶν τοῖς Πυθαγορικοῖς τοὺς ἀριθμοὺς ἀρχὰς τῶν ὄντων ἔθετο LF 24. 25 ἀλλ’ ἐχώρισε τούτους LF 25. 26 φύσεις καὶ οὐσίας LF 26 οὐσίας om. LF) [*](ALT. REC. GR. DISCR. 7 Πλατῶν δὲ τὸ ὑποκείμενον δυάδα ἐποίει, ὃ καὶ ἄπειρον λέγει, καθὸ (8) LF 26 διὰ γὰρ—Πλατῶν οὔ (p. 55,16)] διὰ γὰρ τὴν ἐν τοῖς λόγοις, φησίν, ἐξέτασιν καὶ τὴν διαλεκτικήν· οἱ γὰρ πρότεροι (φησίν add. F) ἄγευστοι διαλεκτικῆς ἐτύγχανον· ὁ δὲ)

    55
    ἐξέτασιν, φησί, καὶ τὴν διαλεκτικήν, ἦς οἱ πρότεροι ἔτι ἦσαν ἄγευστοι. τοῦ δὲ ἀκολούθου θεωρητικὸς γενόμενος Πλατῶν καὶ διαιρέσει τε συνεθισθεὶς ἐκ διαλεκτικῆς χρῆσθαι καὶ ὁρισμοῖς (ἄμφω γὰρ ταῦτα τοῦ ἦλθεν εἰς ἐπίνοιαν διὰ τούτων τοῦ χωρίζειν τινὰ τῶν αἰσθητῶν καὶ ὑπολαμβάνειν εἶναί τινας ἄλλας φύσεις παρὰ τὰ αἰσθητά. ἥ τε γὰρ διαίρεσις ἡ μὲν τῶν γενῶν τε καὶ εἰδῶν οὐκ αἰσθητῶν, ἡ δὲ τῶν αἰσθητῶν ἀνάλυσίς ἐστι τῶν αἰσθητῶν εἰς τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς ἀρχάς, ἃ οὐκ αἰσθητά. οὐ γὰρ ταὐτὸν τῶν αἰσθητῶν ἕκαστον τῷ καθ’ ὃ τὸ εἶναί ἐστιν αὐτῷ τοιούτῳ· οὔτε γὰρ τὸ τεχνητὸν τῇ τέχνῃ οὔτε τὸ φυσικὸν τῇ φύσει. ὥστε εἰ καὶ οἱ ἀριθμοὶ αἴτιοι τοῖς αἰσθητοῖς τοῦ τοιοῖσδε ἡ τοιοῖσδε εἶναι, ὁμοίως δὲ καὶ αἱ ἰδέαι, εἴη ἂν κεχωρισμένα αὐτῶν. ἀλλὰ καὶ οἱ ὁρισμοὶ οὐκ αἰσθητῶν· οὐ γὰρ τῶν καθ’ ἕκαστα ἀλλὰ τῶν καθόλου. διὰ τούτων οὖν τῶν διαλεκτικῶν θεωρημάτων συνήθης ἐγένετο τῇ τῶν νοητῶν θεωρίᾳ. τὸ δὲ ἓν οὐσίαν μὲν καὶ φύσιν τινὰ καὶ αὐτὸς ἔλεγε καθ’ αὑτήν, ὥσπερ κἀκεῖνοι· ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν τὰ πράγματα ἔκ τε τούτου καὶ τῶν ἄλλων ἀριθμῶν ἐγέννων, ὁ δὲ Πλατῶν οὔ.

    [*](p. 987b33)

    Τὸ δὲ δυαὸα ποίησαι τὴν ἑτέραν φύσιν διὰ τὸ τοὺς ἀριθμοὺς ἔξω τῶν πρώτων εὐφυῶς ἐξ αὐτῆς γεννᾶσθαι, ὥσπερ εκ τινος εκμαγειου.

    ᾿Αρχὰς μὲν τῶν ὄντων τοὺς ἀριθμοὺς Πλάτων τε καὶ οἱ Πυθαγόρειοι ὑπετίθεντο, ὅτι ἐδόκει αὐτοῖς τὸ πρῶτον ἀρχὴ εἶναι καὶ τὸ ἀσύνθετον, τῶν δὲ σωμάτων πρῶτα τὰ ἐπίπεδα εἶναι (τὰ γὰρ ἁπλούστερά τε καὶ συναναιρούμενα πρῶτα τῇ φύσει), ἐπιπέδων δὲ γραμμαὶ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, γραμμῶν δὲ στιγμαί, ἃς ἁ μαθηματικοὶ σημεῖα αὐτοὶ δὲ μονάδας ἔλεγον, ἀσύνθετα παντάπασιν ὄντα καὶ οὐδὲν πρὸ αὑτῶν ἔχοντα· αἱ δὲ μονάδες ἀριθμοί, οἱ ἀριθμοὶ ἄρα πρῶτοι τῶν ὄντων. καὶ ἐπεὶ τὰ εἴδη [*](1 ἧς M: οἷς Α 2 τε coni. Bonitz: τε καὶ Α: τὸ M 4 ἔννοιαν Ascl. 9 τοιούτῳ om. Ascl. τεχνητὸν Ascl. cf. LF: τεχνικὸν Α 11 ὁμοίως δὲ om. Ascl. ἰδέαι, ἀλλὰ κεχώρισται αὐτῶν Ascl. 17 Τὸ δὲ—p. 57,34 λέγοιντο om. F 25 αὐτῶν L) [*](ALT. REC. GR. DISCR. διαιρέσει συνεθισθεὶς καὶ ἀναλύσει καὶ ὁρισμῷ, ὧν ἡ μὲν διαίρεσις τῶν γενῶν ἀσωμάτων ὄντων, ἡ δὲ τῶν αἰσθητῶν ἀνάλυσις ἐπὶ τἀς ἀρχὰς ἀσωμάτους οὔσας καὶ αὐτὰς οἷον τὴν ἀνείδεον ὕλην καὶ τὸ εἶδος, καὶ ὁ ὁρισμὸς δὲ οὐ τῶν καθ’ ἕκαστον καὶ αἰσθητῶν ἀλλὰ τῶν καθόλου τυγχάνων, ἀσωμάτων καὶ τούτων ὄντων, διὰ τούτων οὖν τῶν διαλεκτικῶν θεωρημάτων συνήθης ἐγένετο τῇ τῶν ὄντων θεωρίᾳ, καὶ οὕτως τὰς ἰδέας ἀρχὰς τῶν ὄντων ἐτίθετο, ἄλλας οὔσας παρὰ τὰ αἰσθητά, αἰτίας δὲ ὡς παραδείγματα, καὶ καὶ᾿ αὐτὰς τὰ αἰσθητὰ ὄντα· ὥσπερ γὰρ ἕτερον τὸ τεχνητὸν τῆς τέχνης καὶ τὸ φυσικὸν τῆς φύσεως, οὕτως καὶ αἱ ἰδέαι ἕτεραι τῶν αἰσθητῶν, τὰ δ᾿ αἰσθητὰ κατ᾿ αὐτὰς τὸ εἶναι τοιοῖσδε ἢ τοιοῖσδε ἔχουσιν LF)

    56
    πρῶτά τε καὶ αἱ ἰδέαι πρῶται τῶν πρὸς αὐτὰ ὄντων κατ’ αὐτὸν καὶ παρ’ αὐτῶν τὸ εἶναι ἐχόντων (ἃ ὅτι ἔστι, διὰ πλειόνων ἐπειρᾶτο δεικνύναι), εἴδη ἀριθμοὺς ἔλεγεν. εἰ γὰρ τὸ μονοειδὲς πρῶτον τῶν πρὸς αὐτοῦ ὄντων, μηδὲν δὲ πρῶτον ἀριθμοῦ, τὰ εἴδη ἀριθμοί. διὸ καὶ τὰς τοῦ ἀριθμοῦ ἀρχὰς τῶν τε εἰδῶν ἀρχὰς ἔλεγεν εἶναι καὶ τὸ ἓν τῶν πάντων. ἔτι τὰ μὲν εἴδη τῶν ἄλλων ἀρχαί, τῶν δὲ ἰδεῶν ἀριθμῶν οὐσῶν ἀρχαὶ αἱ τοῦ ἀριθμοῦ ἀρχαί· ἀρχὰς δὲ ἀριθμοῦ ἔλεγεν εἶναι τήν τε μονάδα καὶ τὴν δυάδα. ἐπεὶ γὰρ ἔστιν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τὸ ἕν τε καὶ τὸ παρὰ τὸ ἕν, | ὅ ἐστι πολλά τε καὶ ὀλίγα, ὃ πρῶτον παρὰ τὸ ἕν ἐστιν ἐν αὐτοῖς, τοῦτο ἀρχὴν ἐτίθετο τῶν τε πολλῶν καὶ τῶν ὀλίγων. ἔστι δὲ ἡ δυὰς πρώτη παρὰ τὸ ἕν, ἔχουσα ἐν αὑτῇ καὶ τὸ πολὺ καὶ τὸ ὀλίγον· τὸ μὲν γὰρ διπλάσιον πολύ, τὸ δὲ ἥμισυ ὀλίγον, ἅ ἐστιν ἐν τῇ δυάδι· ἔστι δὲ ἐναντία τῷ ἑνί, εἴ γε τὸ μὲν ἀδιαίρετον τὸ δὲ διῃρημένον. ἔτι δὲ τὸ ἴσον καὶ τὸ ἄνισον ἀρχὰς ἀπάντων τῶν τε καθ’ αὑτὰ ὄντων καὶ τῶν ἀντικειμένων ἡγούμενος δεικνύναι (πάντα γὰρ ἐπειρᾶτο ὡς εἰς ἁπλούστατα ταῦτα τὸ μὲν ἴσον τῇ μονάδι ἀνετίθει, τὸ δὲ ἄνισον τῇ ὑπεροχῇ καὶ τῇ ἐλλείψει· ἐν δυσὶ γὰρ ἡ ἀνισότης μεγάλῳ τε καὶ μικρῷ, ἅ ἐστιν ὑπερέχον τε καὶ ἐλλεῖπον. διὸ καὶ ἀόριστον αὐτὴν ἐκάλει δυάδα, ὅτι μηδέτερον, μήτε τὸ ὑπερέχον μήτε τὸ ὑπερεχόμενον, καθὸ τοιοῦτον, ὡρισμένον, ἀλλ’ ἀόριστόν τε καὶ ἄπειρον. ὁρισθεῖσαν δὲ τῷ ἑνὶ τὴν ἀόριστον δυάδα γίγνεσθαι τὴν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς δυάδα· ἓν γὰρ τῷ εἴδει ἡ δυὰς ἡ τοιαύτη. ἔτι πρῶτος μὲν ἀριθμὸς ἡ δυάς· ταύτης δὲ ἀρχαὶ τό τε ὑπερέχον καὶ τὸ ὑπερεχόμενον, ἐπεὶ ἐν μὲν τῇ δυάδι πρώτῃ τὸ διπλάσιον καὶ τὸ ἥμισυ· τὸ μὲν γὰρ διπλάσιον καὶ τὸ ἥμισυ ὑπερέχον τε καὶ ὑπερεχόμενον, 25 οὐκέτι δὲ τὸ ὑπερέχον τε καὶ ὑπερεχόμενον διπλάσιον καὶ ἥμισυ· ὥστε ταῦτα τοὐ διπλασίου εἶναι στοιχεῖα. καὶ ἐπεὶ ὁρισθέντα τὸ ὑπερέχον τε καὶ τὸ ὑπερχόμενον διπλάσιον καὶ ἥμισυ γίγνεται (οὐκέτι ἀόριστα ταῦτα ὥσπερ οὐδὲ τὸ τριπλάσιον καὶ τὸ τρίτον ἢ τετραπλάσοιν καὶ τέταρτον ἤ τι τῶν ἄλλων τῶν ὡρισμένην ἐχόντων τὴν ὑπεροχὴν ἤδη), τοῦτο δὲ ἡ τοῦ ἑνὸς φύσις ποιεῖ (ἓν γὰρ ἕκαστον, καθὸ τόδε τί ἐστι καὶ ὡρισμένον), εἴη ἂν στοιχεῖα τῆς δυάδος τῆς ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τό τε ἓν καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρόν. ἀλλὰ μὴν πρῶτος ἀριθμὸς ἡ δυάς· ταῦτα ἄρα τῆς δυάδος στοιχεῖα. καὶ διὰ τοιαῦτα μέν τινα ἀρχὰς τῶν τε ἀριθμῶν καὶ τῶν ὄντων ἁπάντων ἐτίθετο Πλατῶν τό τε ἓν καὶ τὴν δυάδα, ὡς ἐν τοῖς Περὶ τἀγαθοῦ Ἀριστοτέλης λέγει. λέγει δὲ νῦν καὶ διὰ [*](1 πρὸς αὐτὰ S Brandis Bonitz: πρὸς τὰ αὐτὰ AL κατ’ αὐτῶν καὶ L 3 πρὸς αὐτοῦ Α.. πρὸ αὐτοῦ L: παρ’ αὐτοῦ coni. Bonitz 10 δὲ] καὶ L 15 ἁπλούστατα ταῦτα L: ἁπλούστατον πάντα Α 16 ἀνετίθει L: ἀνετέθη Α 19 ὡρισμένον omitt. L 23 ἐπεὶ—ἥμισυ L: om. Α 24 τὸ μὲν γὰρ—ἥμισυ Α: om. L καὶ ἥμισυ L 26 ὥστε—ἥμισυ (27) LFM: om. Α εἶναι om. L 27 τὸ om. 28 οὐδὲ τὸ διπλάσιον καὶ τὸ τριπλάσιον L 31 στοιχεῖα L: στοιχεῖον A 33 τῆς δυάδος] ‟exspectes τῶν ἀριθμῶν, nisi quid exciderit” Bonitz 35 ἐν τοῖς Περὶ cf. Arist. fragm. 23 p. 1478a 18)
    57
    τοῦτο αὐτὸν δυάδα ποιῆσαι τὴν ἑτέραν φύσιν τῶν. ἀρχῶν, διὰ τὸ τοὺς ἀριθμοὺς ἔξω τῶν πρώτων εὐφυῶς ἐξ αὐτῆς γεννᾶσθαι ὥσπερ ἔκ τινος ἐκμαγείου· τοῦτο δὲ ὅτι δοκεῖ αὐτῷ ἡ δυὰς διαιρετικὴ παντὸς εἶναι ᾧ προσήγετο· διὸ καὶ δυοποιὸν αὐτὴν ἐκάλει. δὶς γὰρ ἕκαστον τῶν οἷς προσάγεται ποιοῦσα διαιρεῖ πως αὐτό, οὐκ ἐῶσα μένειν ὃ ἦν· ἥτις διαίρεσις γένεσίς ἐστιν ἀριθμῶν. ὥσπερ τὰ ἐκμαγεῖα καὶ οἱ τύποι πάντα τὰ ἐναρμοσθέντα αὐτοῖς ὅμοια ποιοῦσιν, οὕτω καὶ ἡ δυὰς ὥσπερ τι οὖσα ἐκμαγεῖον τῶν μετ’ αὐτὴν γεννητικὴ ἀριθμῶν γίνεται, | ἕκαστον [*](43) ᾧ ἄν προσαχθῇ δύο τε καὶ διπλοῦν ποιοῦσα. τῷ μὲν γὰρ ἑνὶ προσαχθεῖσα τὰ δύο ἐποίησε (δὶς γὰρ ἓν δύο), τοῖς δὲ δύο τὰ τέσσαρα (δὶς γὰρ τέσσαρα), τοῖς δὲ τρισὶ τὰ ἕξ· δὶς γὰρ τρία ἕξ. ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. τὸ δὲ ἔξω τῶν πρώτων εἶπεν ἀντὶ τοῦ ἔξω τῶν περιττῶν. οὐκέτι γὰρ τοῦτον τὸν τρόπον ἡ γένεσις τῶν περιττῶν ἀριθμῶν γίνεται· οὐ γὰρ κατὰ διπλασιασμὸν ἢ τὴν εἰς δύο διαίρεσιν ἡ γένεσις τῶν περιπῶν ἀριθμῶν. νῦν μὲν οὖν πρώτους ἀριθμοὺς ἁπλῶς πάντας εἶπε τοὺς περιττούς· πρῶτοι γὰρ οὗτοι τῶν ἀρτίων συνήθως. πρῶτοι δὲ ἀριθμοὶ λέγονται ἁπλῶς οἱ μονάσι μόνῃ μετρούμενοι, ὡς ὁ τρία καὶ ὁ πέντε καὶ ὁ ἑπτά (εἴη δ’ ἂν καὶ δυὰς τοιαύτη), πρὸς ἀλλήλους δὲ οἱ κοινὸν μέτρον μονάδα μόνην ἔχοντες, μετρούμενοι μέντοι καθ’ ἑαυτοὺς καὶ ὑπ’ ἀριθμοῦ τινος. οὕτως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους ὁ ὀκτὼ καὶ ὁ ἐννέα· κοινὸν γὰρ τούτων μέτρον μόνη ἡ μονάς· καίτοι ἑκάτερος αὐτῶν ἔχει τινὰ ἀριθμὸν μέτρον, ὁ μὲν ὀκτὼ τόν τε δύο καὶ τὸν τέσσαρα, ὁ δὲ ἐννέα τὸν τρία. νῦν μέντοι πρώτους λέγοι ἄν πάντας τοὺς περιττοὺς ὡς πρώτους τῶν ἀρτίων ὄντας· οὐδεὶς γὰρ αὐτῶν κατὰ τὸν προειρημένον τρόπον ὑπὸ τῆς δυάδος γεννᾶται· μονάδος γὰρ προστιθεμένης ἑκάστῳ τῶν ἀρτίων ἀριθμῶν οἱ περισσοὶ γίγνονται, μονάδος δὲ οὐ τοῦ. ἑνὸς τοῦ ὡς ἀρχῆς (εἰδοποιὸν γὰρ τοῦτο ἀλλ’ οὐχ ὑλικόν), ἀλλ’ ἦν δυὰς τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν ὁρισθέντα τῷ ἑνί, οὕτω καὶ ἑκάτερον ἐκείνων ὁριζόμενον τῷ ἐνὶ μονὰς εἶναι λέγεται. τὸ δὲ ἔξω τῶν πρώτων εἴρηκεν ἀντὶ τοῦ τῶν ἁπλῶς πρώτων· οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ μονάδι μόνῃ μετρούμενοι, ὡς τρία, πέντε, ἑπτά. τούτους δὲ μόνους μὴ γεννᾶσθαι ὑπὸ τῆς δυάδος, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι πάντες οἱ παρὰ τοὺς πρώτους γεννῶνται ἀριθμοὶ ἐπ’ ἀριθμοῦ γενόμενοι (διὸ ἐπειδὴ ἡ γένεσις αὐτῶν ἐκ δύο ἐκ δυάδος ἂν εἶεν γενόμενοι), οἱ δὲ ἁπλῶς πρῶτοι μὴ γενόμενοι οὕτως οὐδ’ ἄν ὑπὸ ἅς δυάδος γεννᾶσθαι λέγοιντο.

    [*](1 διὰ] δὴ L 3 ἔκ τινος LMF: om. Α 6 γένεσις LFM: om. Α ὥσπερ] ὡς γὰρ Ascl.: ut vero S: fort. ὥσπερ γὰρ 8 ἕκαστον om. Ascl. 10. 11 δὶς γὰρ δύο τὰ τέσσαρα LFM: om. Α 11 ἓς (post τρία) om. L 14 εἰς] ἐκ L 18 δὲ L: om. Α 20 ἡ μονάς L: ἡ om. Α 23 αὐτῶν L: αὐτοῖς Α 24. 25 προτιθεμένης L 25 οὐ L: καὶ Α 26 τοῦ ὡς ἀρχῆς L: τοῦ om. Α 27 δυὰς ἢν L τὸ (ante μικρὸν) om. L 28 ὁριζόμενον LFM: ὁριζομένων Α εἶναι L: αὐτοῦ Α τὸ δὲ—λέγοιντο (34) ‟dubito num ab Alexandre scripta sint” Bonitz 31. 32 ἀριθμοὶ ἐπ’ ἀριθμοῦ γενόμενοι L: ἐπ’ ἀριθμῷ γενομένου Α 32. 33 διὸ—γενόμενοι om. L)
    58
    [*](p. 988a1)

    Καίτοι συμβαίνει γ᾿ ἐναντίως· οὐ γὰρ εὔλογον οὕτω.

    Εἰπὼν ὡς ὕλην ἀρχὴν εἶναι κατὰ Πλάτωνα τὴν ἀόριστον δυάδα, καὶ ἔτι ὅτι ἡ δυὰς αὐτῶ ἀρχὴ ὑλικὴ δοκεῖ, προσθεὶς ὅτι γὰρ ἄπειρος τῇ αὐτῆς φύσει καὶ γεννητικὴ πλήθους, αἰτιᾶται τῆς δόξης τοῦτο ὡς μὴ τοῖς φαινομένοις τε καὶ γινομένοις ὁμολογουμένως λεγόμενον. οἱ μὲν γὰρ τὴν δυάδα ὡς ὕλην ἀρχὴν τιθέμενοι πολλῶν αὐτὴν ποιοῦσι γεννητικήν· αὕτη γὰρ αὐτοῖς ἡ αὐτὴ λαμβανομένη τοῦ πλήθους καὶ τῶν ἀρτίων ἀριθμῶν πάντων γεννητική, τοὺς μὲν συντιθεῖσά τε καὶ οὕτως γεννῶσα, τοὺς δὲ διαιροῦσα δίχα· ἡ δὲ κατὰ τὸ εἶδος αὐτοῖς ἀρχὴ ἑνοποιός ἐστι τῷ ἕν τι εἶναι πᾶν τὸ εἶδος πεπερασμένον τε καὶ ὡρισμένον κατὰ τὸ εἶναι. καὶ γὰρ τῶν ἀριθμῶν ἕκαστος ἕν τι· ἑνοποιὸν μὲν γάρ τι τὸ ἓν αὐτό διχοποιὸς δὲ ἡ ἀόριστος δυάς. οὐ μὴν οὕτως ἐπὶ τῶν γινομένων | ἔχει, ἃ [*](44) ἐκείνοις ὡμοίωται καὶ πρὸς ἐκεῖνα τὸ εἶναι ἔχει. ἀλλ’ ἔμπαλιν· ἡ μὲν γὰρ ὕλη ἡ μία κατ’ ἀριθμὸν ἑνός τινος εἴδους ἐστὶ δεκτική τε καὶ γεννητική· οὐ γὰρ οἷόν τε ἐπὶ τῇ αὐτῇ ὕλῃ κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἅμα εἴδη πλείω εἷναι, ὡς εἶναι τὸ αὐτὸ ξύλον καὶ κλίνην καὶ τράπεζαν καὶ βάθρον, ἀλλ’ ἡ μία ὕλη ἕν τι εἶδος ἐνεργείᾳ μόνον ἔχει. τὸ μέντοι εἶδος ἓν ὂν τῷ ἀριθμῷ πλείονα εἴδη ποιεῖ· ἡ γὰρ τέχνη εἶδός τι ἓν οὖσα καὶ ὁ τεχνίτης τις εἷς ὢν κατ’ ἀριθμὸν πλειόνων ἐστὶ καὶ διαφερόντων ποιητικός· ἡ γοῦν τεκτονικὴ καὶ ὁ ἔχων αὐτὴν καὶ κλίνην ποιεῖ καὶ βάθρον καὶ τράπεζαν, ὁ αὐτὸς καὶ εἷς ὢν κατὰ ἀριθμόν. ὁμοίως δὲ ἔχει τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρρενος καὶ θήλεος, ὧν τὸ μὲν θῆλυ ὕλην παρέχον τῷ γινομένῳ ὑπὸ μιᾶς πληροῦται ὀχείας, τὸ δὲ ἄρρεν πολλὰ θήλεα πληροῖ.

    [*](p. 988a7)

    Πλατῶν μὲν οὖν περὶ τῶν ζητουμένων οὕτως διώρισε.

    ῾Υφ᾿ ἡμῶν δὲ ζητοῦνται αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ αἴτια τῶν ὄντων. περὶ μὲν οὖν τῶν ἀρχῶν ταῦτα εἴρηται Πλάτωνι. φανερὸν δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι δυοῖν αἰτίαιν ἐστὶ μόνον κεχρημένος. τῶν τεσσάρων αἰτίων ὧν ἐξέθετο οὗτος τοῖς δύο φησὶ κεχρῆσθαι Πλάτωνα, τῇ τε ὑλικῇ καὶ τῇ κατὰ τὸ εἶδος· τὰ γὰρ εἴδη καὶ αἱ ἰδέαι αὐτῷ τοῦ εἴδους εἰσὶ παρεκτικαὶ αἰτίαι, ὥσπερ οὖν καὶ αὐτοῖς πάλιν τοῖς εἴδεσι καὶ ταῖς ἰδέαις τὸ ἓν αἴτιον τοὐ εἴδους· ἡ γὰρ δυὰς ὕλης ἐν αὐτοῖς ἐπέχει λόγον. φέρεται ἔν· τισι [*](5. 6 τὴν δυάδα τὴν ὡς Ascl. 7 καὶ om. L 9 τῷ LF: τὸ Α 10 πᾶν— πεπερασμένον Α: παρὰ τὸ εἶδος πεποιημένον LF: πᾶν τὸ εἰδοπεποιημένον Ascl. fort, recte 11 τι καὶ τὸ ἓν V 13 ἀλλ’ ἔμπαλιν om. F 14 ὕλη ἡ μία Ascl.: ἡ om. libii 16. 20 βάθρον] ἀβάκιον Ascl. 18 πλέον L 27 αἰτίαιν μόνον κέχρηται L Metaph. cod. Α b 28. 29 καὶ κατ’ εἶδος L 29 αἱ LF: om. Α παρεκτικαὶ] παρακτικαὶ Ascl., of. p. 62, 19 29. 30 παρεκτικὰ αἴτια L 30 καὶ (ante αὐτοῖς) om. L 31 δυὰς ἡ ἀόριστος ὕλης L φέρεται—Εὐαρμόστου (p. 59,8) om. L)

    59
    γραφὴ τοιαύτη ‟τὰ γὰρ εἴδη τοῦ τί ἐστιν αἴτια τοῖς ἄλλοις, τοῖς δὲ εἰδόσι τὴν Πλάτωνος δόξαν τὴν περὶ τῶν ἀρχῶν ὅτι τὸ ἓν καὶ ἡ ὑποκειμένη ὕλη ἀρχαὶ καὶ ὅτι τὸ ἓν καὶ τῇ ἰδέᾳ αἴτιον τοῦ τί ἐστιν. ἀμείνων μέντοι ἡ πρώτη γραφὴ ἡ δηλοῦσα ὅτι τὰ μὲν εἴδη τοῖς ἄνοις τοῦ τί ἐστιν αἴτιον, τοῖς δὲ εἴδεσι τὸ ἕν. ἱστορεῖ δὲ ᾿ Ασπάσιος ὡς ἐκείνης μὲν ἀρχαιοτέρας οὔσης τῆς γραφῆς, μεταγραφείσης δὲ ταύτης· ὕστερον ὑπὸ Εὐδώρου καὶ Εὐαρμόστου.

    [*](p. 988a11)

    Καὶ τίς ἡ ὕλη ἡ ὑποκειμένη, καθ’ ἧς τὰ εἴδη.

    Εἰπὼν δύο αἰτίαις αὐτὸν κεχρῆσθαι, καὶ μνημονεύσας τῆς κατὰ τὸ εἶδος αἰτίας, καὶ δείξας πῶς αὕτη ἐστὶν αἰτία, προστίθηας τὴν δευτέραν, καί φησι ταύτην εἶναι τὴν ὑλικήν. τίς γὰρ ἦν ἡ ὕλη ἡ ὑποκειμένη, καθ’ ἧς τὰ ἔτῃ ἔν τε τοῖς αἰσθητοῖς καὶ ἐν ταῖς ἰδέαις, λέγεται ὑπ’ αὐτοῦ. εἰπὼν δὲ τὰ γὰρ εἴδη τοῦ τί ἐστιν αἴτια τοῖς ἄλλοις, τοῖς δὲ εἴδεσι τὸ ἕν, λέγων καὶ περὶ τῆς ὕλης τῆς ὑπὸ τῶν προειρημένων εἰδοποιουμένης, τῆς ἐν ἀμφοτέροις ἐμνημόνευσεν εἰπὼν καθ’ ἧς τὰ εἴδη τὰ μὲν ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν τὰ δέ ἐπὶ τοῖς εἴδεσι λέγεται, ἴσον λέγων τῷ καθ’ ἧς τὰ ἔτῃ λέγεται τά τε ἐπὶ τοῖς αἰσθητοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τοῖς εἴδεσι, τουτέστι ταῖς ἰδέαις· λέγεται γὰρ καὶ ἐν ἐκείναις, καὶ ἐν τοῖς | αἰσθητοῖς [*](45) εἶναί τις ὕλη ὑποκειμένη, καθ’ ἧς τὰ εἴδη, τουτέστιν ἡ εἰδοποιουμένη. ὅτι γὰρ δυάς ἐστιν αὕτη, δυὰς δὲ ποταπή, διὰ τῆς προσθήκης ἐδήλωσεν· οὐ γὰρ ἡ ὡρισμένη καὶ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς, ἀλλ’ ἡ ἀόριστος· τοιαύτη γὰρ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρόν. γράφεται καὶ οὕτως καθ’ ἧς τὰ εἴδη μὲν ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν, τὸ δὲ ἓν ἐν τοῖς εἴδεσι λέγεται, καὶ εἴη ἄν τὸ λεγόμενον, καθ’ ἧς ὕλης τὰ μὲν εἴδη ἔστι τε καὶ λέγεται ἐν τοῖς αἰσθητοῖς (ἐν γὰρ τῇ ὕλῃ ταύτῃ τὰ εἴδη ἐστὶ τὰ τῶν αἰσθητῶν), τὸ δὲ ἓν ἐν εἴδεσι καὶ ταῖς ἰδέαις· ἡ γὰρ ἐν ἐκείνοις ὕλη ὑπὸ τοῦ ἑνὸς εἰδοποιεῖται. ζητήσαι δ’ ἄν τις πῶς λέγοντος Πλάτωνος καὶ ποιητικὸν αἴτιον, ἐν οἷς λέγει ‟τὸν μὲν οὖν ποιητὴν καὶ πατέρα τοῦ παντὸς εὑρεῖν τε καὶ δεῖξαι ἔργον”, ἀλλὰ καὶ τὸ οὗ ἕνεκεν καὶ τέλος, δι’ ὧν πάλιν λέγει ‟ περὶ τὸν πάντων βασιλέα πάντα ἔστι κἀκείνου ἕνεκα πάντα”, οὐδετέρου τούτων τῶν αἰτίων ἐμνημόνευσεν ὁ Ἀριστοτέλης ἐν τῇ δόξῃ τῇ Πλάτωνος; ἢ ὅτι ἐν οἷς περὶ αἰτίων ἔλεγεν, οὐδενὸς τούτων ἐμέμνητο, ὡς ἐν τοῖς Περὶ τἀγα- [*](1 εἰδόσι Boaitz: εἴδεσι Α 2 fort, καὶ ἡ ὕλη 11 αἰτία ἐστὶ L 12 τίς γάρ ἐστιν ἡ ὕλη δῆλον ὅτι ἡ ὑποκειμένη Ascl. καθ’ ἣν LF 15 τῶν προτέρων F τῆς ἐν LFS Ascl.: τοῖς ἐν Α 17 τῷ LF: τὸ Α 20 ἡ om. LF 24 τὸ δὲ ἐν LF Aristoteles: ἓν om. Α 26 post ἓν add. ἐπὶ τῶν Α: om. LFS 28 ζητῆσαι δὴ ἄν LF 29 τὸν μὲν οὖν κτλ] Plat. Tim. p. 28 C τοῦδε τοῦ Plato Ι. l. τε LF: om. Α 29. 30 εὑρεῖν τε ἔργον καὶ εὑρόντα εἰς πάντας ἀδύνατον λέγειν Plato 30 λέγει—οὐδετέρου (31) om. LF περὶ τὸν κτλ.] Plat, epist. 11 p. 312E 31 τούτων LF: τούτου AM 32 τῇ Πλάτωνος LF: τοῦ Πλάτωνος Α 33 λέγει F ἐν τοῖς Περὶ τἀγαθοῦ] fragm. 25 p. 1478 b 24)

    60
    θοῦ δ;δειχεν· ἢ ὅτι τῶν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ οὐ τίθεται ταῦτα αἴτια, ἀλλ’ οὐδὲ ἐξειργάσατο τι περὶ αὐτῶν. εἰπὼν δὲ τὴν ὑλικὴν ἀρχὴν τοὺς μὲν σωματικὴν τοὺς δὲ ἀσώματον ὑποτιθέναι, πρώτου ἐμνημόνευσε τῶν ἀσώματον λεγόντων Πλάτωνος, ὃς τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν ἔλεγεν, καὶ τῶν Πυθαγορικῶν, οἳ τὸ ἄπειρον, τοῦτο δ’ ἦν τὸ ἄρτιον. οὐκ ἐμνημόνευσε δὲ Λευκίππου τε καὶ Δημοκρίτου, καθ’ οὓς καὶ σῶμά τι καὶ ἀσώματον ἡ ὕλη· τὸ γὰρ κενὸν οὕτως ἦν. φθάνει δὲ καὶ προειρηκέναι περὶ τούτων. προσέθηκε δὲ τῇ ἱστορίᾳ καὶ τὴν ᾿ Αναξιμάνδρου δόξαν, ὃς ἀρχὴν ἔθετο τὴν μεῖά φύσιν ἀέρος τε καὶ πυρός, ἢ ἀέρος τε καὶ ὕδατος· λέγεται γὰρ ἀμφοτέρως.

    [*](p. 988a14)

    Ἔτι τε καὶ τὴν τοῦ εὗ καὶ τὴν τοῦ κακῶς αἰτίαν τοῖς στοιχειοις απεοωκεν ἑκατέροις εκατεραν.

    Καὶ τοῦτο περὶ Πλάτωνος λέγει, ὅτι τὴν τοῦ εὖ τε καὶ τοῦ κακῶς αἰτίαν, τουτέστι τὴν τῶν ἀγαθῶν τε καὶ τὴν τῶν κακῶν αἰτίαν, τοῖς στοιχείοις ἀπέδωκεν ἑκατέροις· ἑκατέραν, τὴν μὲν τοῦ εὖ τῷ ἑνί (τοῦτο γὰρ τὸ ὁρίζον αὐτὸ καὶ τὸ εἰδοποιοῦν), τὴν δὲ τοῦ κακῶς τῇ ἀορίστῳ δυάδι· αὕτη γὰρ τοῦ τε πλήθους καὶ τῆς ἀνισότητος καὶ ἰῆς ἐν τοῖς οὖσιν ἀοριστίας αἰτία κατ’ αὐτόν. εἰπὼν δὲ εἰρηκέναι Πλάτωνα περὶ τῆς ποιητικῆς αἰτίας (ἑκατέρῳ γὰρ τῶν στοιχείων ἀνατεθεικέναι αὐτὸν αἰτίαν τῷ μὲν ἑνὶ τὴν τοῦ εὖ, τῇ δὲ ἀορίστῳ δυάδι τὴν τοῦ κακῶς), ὑπέμνησεν ἡμᾶς ὡς περὶ τῆς τοιαύτης αἰτίας | καὶ πρότερόν τινων ἐπιζητησάντων τε [*](46) καὶ εἰπόντων. εἰπὼν ὥσπερ φαμὲν καὶ τῶν προτέρων ἐπιζητῆσαί τινας φιλοσόφων, οἷον Ἐμπεδοκλέα καὶ Ἀναξαγόραν· ὧν ᾿Εμπεδοκλῆς μὲν οὐ μόνον τῷ τοῦ εὖ αἰτίῳ ἐχρήσατο ἀλλὰ καὶ τῷ τοῦ κακῶς, διελὼν τὸ ποιητικὸν αἴτιον, ὡς εἴρηκε καὶ περὶ Πλάτωνος· Ἀναξαγόρᾳ δὲ ὁ νοῦς τοὺ εὗ τε καὶ κακῶς μόνον ἦν ποιητικὸν αἴτιον, ὡς εἴρηκεν.

    [*](p. 988a18)

    Συντόμως μὲν οὗν καὶ κεφαλαιωδῶς.

    Συντόμως φησὶ καὶ ἐπὶ κεφαλαίων ἐπεληλυθέναι τίνες τὰ περὶ ἀρχῶν εἶπον τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ πῶς. περὶ δὲ τῆς ἀληθείας. ἀλήθειν ἔθος αὐτῷ λέγειν τὴν θεωρητικὴν φιλοσοφίαν. ὅμως δὲ τοσοῦτον ἔχομεν ἐξ αὐτῶν. οὗ χάριν ἦλθεν ἐπὶ τὴν περὶ τῶν ἀρχῶν ἱστορίαν, ὑπέμνησεν 10 ἡμᾶς· τοῦ γὰρ βεβαιώσασθαι ὅτι μηδεὶς τρόπος αἰτίας ἄλλος ἔστι παρὰ [*](1 ἢ om. LF αἴτια om. LF 2 εἰπὼν—ἄρτιον (5) eadem fere leguulur p. 61,11 —15 οὐκ—πυρός (9) cf. p. 61,19—22 6 τι LF: τε Α 7 οὕτως ἦν Α: τοῦτο ἦν LF: exspectes οὐ σῶμα, cf. p. 61,20 11 Ἔτι—εἴρηκεν (26) om. F τε καὶ] δὲ Metaph. vulg. καὶ τοῦ Metaph. 13 τε om. L 14. 15 τουτέφι—ἑκατέραν LS Ascl.: om. Α 14 τὴν (post καὶ) om. L 16 αὐτὸ] sic etiam Ascl., sed exspectes αὐτῷ; cf. κατ’ αὐτόν (1. 18) τοῦ om. L 17 ἐν om. L 20 τὴν τῆς εὖ L 24 ἀρτίῳ L 28 τὰ] τε LF 29 δὲ AL: om. F: γὰρ Ascl.: veritateque S ἀλήθειαν δὲ L 30 τὴν διαλεκτικὴν φ. LF τοσοῦτόν γε L Metaph. vulg. 31 περὶ om. L)

    61
    τοὺς τέσσαρας τοὺς δεδειγμένους ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει. ὃ δῆλον γέγονε· πάντες γὰρ οἱ περὶ αἰτίων εἰρηκότες τούτων τινὸς τῶν αἰτίων μνημονεύουσιν· εἰ γὰρ καὶ μὴ ἐναργῶς μηδὲ διηρθρωμένως εἰρήκασιν ἀλλ’ ἀμυδρῶς καὶ ἀδιαρθρώτως, ἀλλ’ οὖν ἐκείνων πως ἁπτόμενοι φαίνονται. ὅτι δὲ καὶ τὸν περὶ τῶν τεσσάρων αἰτίων λόγον ἐν τῷ πρώτῳ τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως προηγουμένως πεποίηται, πρόχειρον εἰδέναι τοῖς ἐντυγ