In Librum De Sensu Commentarium

Alexander of Aphrodisias

1-2

In Librum De Sensu Commentarium, Alexander of Aphrodisias, In Librum De Sensu Commentarium, Wendland, Reimer, 1901

ALEXANDRI

IN LIBRUM DE SENSU

COMMENTARIUM

1

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΦΡΟΔΙΣΙΕΩΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΑΙΣΘΗΣΕΩΣ ΚΑΙ

[*](Ed. Thuroti p. 5)

εἰπὼν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς περί τε ψυχῆς τῆς συμπάσης κοινῶς καὶ καθόλου καὶ ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης τῶν δυνάμεων αὐτῆς, πόσαι τέ εἰσι καὶ τίνες καὶ ἐν τίσιν ἑκάστῃ αὐτῶν τὸ εἶναι, ἐν οἷς καὶ περὶ τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως ποιησάμενος τὸν λόγον, καὶ τίς τέ ἐστιν εἰπὼν καὶ εἰς πόσας αἰσθήσεις διαιρεῖται, καὶ ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης τῶν αἰσθήσεων διεξελθὼν καὶ εἰπών, τίς μὲν ἡ δύναμις αὐτῶν ἑκάστης, ἀφ’ ἧς τὸ αἰσθά|νεσθαι, αἰσθά| νεσθαι, τίς δὲ [*](6) ἡ ἐνέργεια καὶ περὶ τί, ποιησάμενος δὲ καὶ περὶ τοῦ καθ’ ἑκάστην αἴσθησιν αἰσθητοῦ λόγον, ἐφ’ ὅσον ἦν χρήσιμον αὐτῷ πρὸς τὴν τῶν αἰσθήσεων ἐνέργειαν, ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ περί τε τῶν αἰσθητηρίων λέγει, τί τὸ αἰσθητήριον ἑκάστης αἰσθήσεως καὶ ἐκ τίνος, ἐπεὶ μὴ οἷόν τε ἦν ἄνευ αἰσθητηρίου αἰσθάνεσθαι διὰ γὰρ σώματος ἡ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς ἐνέργεια, ὥσπερ οὖν καὶ αἰ τῶν ἄλλων ἢ τῶν γε πλείστων ἀεί), ἔτι δὲ περὶ τῶν αἰσθητῶν, τί τὸ ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθητὸν καὶ τίνι ὄντι αὐτῷ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν τὸ αἰσθητῷ εἶναι ὑπάρχει, ἐπεὶ μὴ ταὐτὸν τοῖς αἰσθητοῖς τό τε εἶναι καὶ τὸ αἰσθητοῖς εἶναι, ἦν δὲ εἰρημένον αὐτῷ περὶ αὐτῶν ὡς περὶ αἰσθητῶν.

[*](1 tit. om. T, sed v. alterius libri tit. p. 184 Th. ἀφροδισιέως N: ἀφροδισέως VA: om. a ὑπόμνημα om. VN: post αἰσθητῶν (v. 2) Α 2 post αἰσθητῶν add. ἀριστοτέλους N 3 ἐξειπὼν V ἐμπάσῃς a (corr. M) κοινὴ AN 4 αὐτῶν VA 5 τίσιν scripsi: τοῖσιν NA2: τοίνυν A1: τίνι TV: τῆς a ἑκάστη TV: ἑκάστω AN: ἑκάστων a ἐν οἷς MTAN: ἐν αἷς Va: deleam ut emendationem vel interpretamentum corrupti illius ἐν τοῖσιν; debebat enim Alex, scribere ἐν οἷς . . . ἐποιήσατο ὁ· τὸν λόγον MTVAN: om. a 9 τοῦ] τὸν V 10 ἦν] ἡ V χρήσιμον TVN: χρήσιμος Αa αὐτοῦ V 12 ἐκ] ὑπὸ V ἢν] om. V: est T 14 αἱ om. V τῶν ἄλλων] omnium aliarum T (cf. p. 4.11): τῶν ἄλλων <δυνάμεων> exspectes, sed v. p. 11.13 πλείστων ἀεί] π spatio XII litt. relicto V δὲ TVAN: τε a 15 τὸ] τῷ a (corr. M) αἰσθητὸν] αἰσθητῶν V τίσι V ὄντι αὐτῷ in lac. XII litt. om. V 16 τὸ αἰσθητῷ ANa: τῷ αἰσθητῷ M: τὸ αἰσθητὸν V: sensibile T ὑπάρχει] ὐπ’ . . . . V 16. 17 τοῖς αἰσθητοῖς] τὸ αἰσθητὸν V: sensibile T 17 καὶ τὸ αἰσθητοῖς Va (cf. p 87,7 7 Tb.): καὶ τὸ τοῖς αἰσθητοῖς (!) M: καὶ τὸ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς AN: καὶ τὸ αἰσθητῷ ex T Thurot 18 αἰσθητῶν] sensibus T Comment. Arist. III 1. Alex, do Sensu. 1)
2

Δῆλοί δὲ καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ βιβλίου τὴν πρόθεσιν τῆς κατ’ αὐτὸ [*](6) πραγματείας. λέγων δὲ περὶ αἰσθητηρίων τε καὶ αἰσθητῶν ἐν αὐτῷ Περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν ἐπέγραψεν αὐτό, ὡς καὶ τοῦ περὶ τῶν αἰσθητηρίων λόγου εἰς τὴν περὶ τῶν αἰσθήσεων συντελοῦντος θεωρίαν· κοινὴ γὰρ ἡ αἴσθησις ψυχῆς καὶ σώματος. ἢ αἰσθήσεων ἀντὶ τοῦ ‘αἰσθητηρίων’· | αἰσθήσεις γὰρ καὶ τὰ αἰσθητήρια καλοῦσιν.

[*](7)

Ἀρχόμενος δὲ τοὺ βιβλίου πρῶτον λέγει, ὅτι ἐστὶν ἀκόλουθος τῇ περὶ ψυχῆς θεωρίᾳ [ὅτι] ἡ περὶ τῶν ζῴων καὶ τῶν ἐμψύχων πάντων καὶ [ἡ] περὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, τῶν τε κοινῶν καὶ τῶν ἰδίων καθ’ ἕκαστον 10 εἶδος αὐτῶν· ἀρχὴ γὰρ τῶν ψυχὴν ἐχόντων ἁπάντων ἡ ψυχή. λέγει δὲ 5 καὶ τίνες μὲν αὐτῶν κοιναί, τίνες δὲ ἴδιαι. τοῦ δὲ περὶ τῶν τῆς ψυχῆς ἐνεργειῶν λέγοντα εὐλόγως λέγειν περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν τε ζῴων καὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων αἰτίαν ἀποδέδωκε τὴν ὅτι αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν αἵ τε κοιναὶ καὶ αἱ καθ’ ἕκαστον ἴδιοι σχεδὸν πᾶσαι κοιναὶ τῆς τε ψυχῆς καὶ 15 τοῦ σώματος· δι’ οὗ καὶ αὐτοῦ βεβαιοῦται τὸ ἐντελέχειαν εἶναι τὴν ψυχὴν 10 σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ. πίστιν δὲ παραθέμενος τοῦ τὰς τῶν ἐμψύχων ἐνεργείας κοινὰς εἶναι ψυχῆς τε καὶ σώματος τὸ πάσας ἢ δι’ αἰσθήσεως ἢ μετ’ αἰσθήσεως γίνεσθαι, ὅτι ἡ αἴσθησις καὶ ἡ κατ’ αὐτὴν ἐνέργεια κοινὴ | ψυχῆς τε καὶ σώματος ὡς ἐναργὲς λαβὼν εὐλόγως τοῦ περὶ τῶν 8 20 αἰσθητηρίων ἄρχεται λόγου, ἐπειδὴ φθάνει μὲν εἰρῆσθαι αὐτῷ ὁ περὶ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς λόγος, κοινὴ δὲ ἥ τε αἴσθησις καὶ ἡ κατ’ αὐτὴν ἐνέργεια ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἔδει δὲ τὸν περὶ τῶν κοινῶν λέγοντα πρῶτον 5 περὶ αἰσθήσεως λέγειν· κοινοτάτη γάρ αὕτη πᾶσι τοῖς ζῴοις καὶ φανερωτάτη τῶν κατὰ ψυχὴν ἐνεργειῶν.

[*](2 καὶ (post τε) om. V 3 αἰσθήσεων coni. Thurot. p. 397, cf. v. 4. 5 et ad p. 184,1 Th,. sic Arist. codd. MSE1; sed αἰσθήσεως Alexander citat ipse etiam Quaest. I 2 (II p. 7,18 Bruns) 3 ὡς om. V τοῦ] τῆς V περὶ om. AN 4 αἰσθητῶν a (corr. M) περὶ τῆς αἰσθήσεως coni. Diels (cf. p. 8.27) 5 ἡ] καὶ V αἰσθήσεως recte commendat Usener, Jen. Litteraturztg. 1876 p. 536 a αἰσθητηρίων MTN: αἰσθητηρίου VAa 7 πρῶτον λέγει hic posuit Diels: v. 8 post θεωρίᾳ babent libri addito iterum ὅτι: del. Usener et βιβλίου <δείκνυσιν> coni. (cf. p. 3,3) λέγη (corr. M) ἀκόλουθοςVN: ἀκόλουθον TAa: T anceps. τῆ] ἡ V 8 ὅτι MTVAN: om. a prius ἡ VAN: ἥ τε Ma καὶ τῶν Ta: καὶ ἡ περὶ τῶν VAN καὶ (post πάντων) om. Α ἡ delevi, cf. p. 3,5 10 ψυχὴν ἐχόντων TVAN: ἐμψύχων a 11 αὐτῶν TVAN: αὐτῷ a τοῦ VAN: τὸν a 12 λέγοντος V: ambiguo comp. Α εὐλόγως VAN: εὔλογον Ta 13. 14 ὅτι ἐνέργεια αὐτῶν, turn sp. XII litt. rel., καὶ αἱ καθ’ V 14 <εἶδος> ἴδιοι conicio, cf. v. 10 et p. 3,6 πᾶσι AN τε om. V 15 ἐντελέχειαν] cf. Arist. de anima Β 1 16 περιθέμενος V τῶν om. AN 17 ἐνεργείας om. a (babet etiam M) τε VAN: om. a τὸ] om. V: τῷ M ἢ TVAN: om. a 18 γίνεται V 19 τε post κοινὴ add. V τε om. V 20. 21 τῆς αἰσθητικῆς MTVAN: om. a 22 κοινῶν] αἰσθητῶν M post λέγοντα (!) add. αἰσθητῶν a 23 κοινὴ AN 24 τῶν] ὧν a (corr. M))
3
[*](p. 436*1)

Eπεὶ δὲ περὶ ψυχῆς καθ’ αὑτὴν διώρισται πρότερον καὶ περὶ τῶν δυνάμ ἔων ἑκάστης κατὰ μόριον α ὒ τ ἡ ς.

Ἀρχόμενος τοῦ βιβλίου, ὅτι ἀκόλουθος ἡ ἐν αὐτῷ πραγματεία τῇ περὶ ψυχῆς δείκνυσιν, ὡς εἶπον· ἀκόλουθος μὲν γὰρ τῷ περὶ ψυχῆς λόγῳ ὁ περὶ τῶν ζῴων τε καὶ ψυχὴν ἐχόντων λόγος καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν τούτων, τῶν τε ἰδίων καθ’ ἕκαστον εἶδος τῶν ζ καὶ τῶν κοινῶν. αἱ δὲ ἐνέο- γειαι αὐτοῖς οὐκ ἄνευ σώματος· διὰ γὰρ αἰσθήσεως αἱ πλεῖσται σχεδόν, ἡ δὲ αἴσθησις κοινὴ ψυχῆς I τε καὶ σώματος. καθ’ αὑτὴν δὲ εἶπε περὶ ψυχῆς διωρίσθαι ἀντὶ τοῦ ἰδίᾳ τε κοινῶς καὶ καθόλου περὶ ὅλης ψυχῆς καὶ ἰδίᾳ περὶ τῶν μορίων τε καὶ δυνάμεων αὐτῆς ἑκάστης. ἐν γὰρ τοῖς nερὶ ψυχῆς πρῶτον μὲν καθόλου περὶ ψυχῆς ἐποιήσατο τὸν λόγον καὶ ὡρίσατο αὐτήν, ὡς ἦν οἷόν τε τὰ ἔχοντα ἐν αὑτοῖς τὸ μέν τι πρῶτον καὶ ἀτελέστερον τὸ δὲ δεύτερον καὶ τελειότερον ὁρίσασθαι· ἔπειτα περὶ ἑκάστης τῶν δυνάμεων διεξῆλθε, περὶ τῆς θρεπτικῆς, περὶ τῆς αἰσθητικῆς, περὶ τῆς φανταστικῆς, περὶ τῶν ἄλλων ἑκάστης. ἡ περὶ ψυχῆς καθ’ ἑαυτήν, ὅτι μὴ καὶ περὶ τοῦ σώματος, σὺν ᾧ τῇ ψυχῇ καὶ τὸ εἶναι· διὰ τοῦτο γὰρ νῦν περὶ τῶν αἰσθητηρίων ἐρεῖ. εἰπὼν δὲ περὶ τῶν ζῴων ἑπόμενον εἶναι τὴν ἑ π ἴσ’ κ εὐͅ ι ν π ο ι ἡ σ α σ θ α ι , προσέθηκε τὸ καὶ περὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων, ὅτι μὴ πάντα τὰ ψυχὴν ἔχοντα ζῷα, εἴ γε ὥρισται τὸ ζῷον, ὡς ἐν τοῖς Ilspl ψυχῆς εἴρηται, | αἰσθήσει. ἡ δὲ θρεπτικὴ ψυχὴ πρὸ τῆς αἰσθητικῆς οὖσα ἐν οἷς ἐστι μόνη, ταῦτα ἔμψυχα μέν ἐστι καὶ ζωὴν ἔχει, οὐ μὴν καὶ ζῷά ἐστιν· ὁποῖά ἐστι τὰ φυτά. λέγοι δ’ ἄν ζωὴν ἔχε ἱν καὶ τὰ μόρια τῶν ζῴων. τίς δὲ ἡ περί τε τῶν ζῴων καὶ ἡ περὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων πραγματεία, ἔδειξε διὰ τοῦ εἰπεῖν τίνες εἰσὶν ἴδιαι [*](1 de lemmate codicis N nihil adDOtavit Thurot p. 380 καθ’ ἑαυτὴν V πρότερον om. TA et Arist. codd. praeter LPSU 3 ἀκόλουθος om. T 4 εἷπον VANa: εἰπὼν T; cf. p. 2,7 περὶ ψυχῆς om- r^ λόγῳ] λόγος V: sermonem T 5 καὶ τῶν MVAN: καὶ περὶ τῶν ex T Thurot: τῶν a τῶν (ante τούτων) om. Na G ante καθ’ hab. καὶ a 7 αὐτοῖς] ambiguo com p. V οὐκ ἄνευ σώματος sec. Brandis om. M(?) διὰ γὰρ αἰσθήσεως TV: διὰ γὰρ σώματος MAX: διά- σώματος (8) om. a 8 ἡ δὲ om. M ἑαυτὴν a 9 διωρίσθαι TAX: διώρισται \a ἰδίᾳ] ἰδίως N ἰδίᾳ τε delebat Thurot, at tuetur Usener 1. c. p. 537b ante κοινῶς add. καὶ T(?)VNa: om. Α (delebat Usener) 10 τῶν VAN: om. a δυνάμεων TVAN: δυνάμεως a ἑκάστης a: ἑκάστου VAN: untus cuius’ju I γὰρ] δέ V 11 τοῖς] τῆς Ν prius ψυχῆς] ψυχὴν V καθόλου TV: om. ANa 12 οἷόν τε ἦν V ἔχοντα TV: ἐχόμενα AXa αὐτοῖς libri μίν τι Va: μέντοι AN: om. T 13 τὸ δὲ] et T ἀτελέστερον] ἀτέλευτον a τελεότςρον N ὡρίσθασθαι A 14. 15 post θρεπτικῆς, αἰσθητικῆς, φαwαστικῆς add. et T 15 ἑκάστων a (eorr. M) post ἢ add. καὶ a 1»> ἑαυτὴν TVAN: αὐτὸ a τῶ om. V alt. καὶ om. T 17 τῶν] om. V VA: τί a: om. Thurot N(?) 1CJ ψυχὴν] ζωὴν C0D'- Thurot (cf. p. 5,31. 6,22), sed cf. v. 21. 22 et p. 4,9. 10 γε] om. V spatio 111 litt. rel. 20 uερὶ ψυχῆς] Β 2 p. 413*> 2 21 μόνα V 22 λέγει \;i ζωὴν TVAa: καὶ ζωὴν X (?) Thurot 23 alt. ἡ del. Usener (cf. p. 4,9 et 2ι8) ἡ περὶ om. T 24 πραγμάτων N)

4
καὶ τίνες κοιναὶ πράξεις αὐτῶν. εἴη δ’ ἄν τὸ τίνες εἰσὶ ἴδιαι καὶ τίνες κοιναὶ ἴσον τῷ περὶ τῶν ἰδίων καὶ τῶν κοινῶν’· οὐ γὰρ διαίρεσιν αὐτῶν προτίθεται ποιήσασθαι, ἀλλ’ εἰπεῖν περὶ αὐτῶν. τῷ δὲ τῆς πράξεως ὀνόματι καὶ νῦν, ὥσπερ οὖν καὶ ἐν ἄλλοις εἴωθε, κοινότερον ἀντὶ τοῦ τῆς ἐνεργείας κέχρηται· κυρίως γὰρ πρᾶξις λογικὴ ἡ ἐνέργειά ἐστιν, ἧς οὐδὲν τῶν ἀλόγων οἷόν τε κοινωνεῖν.

[*](p. 436 a 5)

Τὰ μὲν οὖν εἰρημένα περὶ ψυχῆς.

Εἰρηκὼς ἀκολουθεῖν τοῖς περὶ ψυχῆς εἰρημένοις τὴν περὶ τε ζῴων καὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων θεωρίαν (ἑκάστου δὲ τούτων δύναμις καὶ εἶδος ἡ ψυχή), καὶ διελὼν τὸν περὶ | τούτων λόγον εἴς τε τὰς κοινὰς ἐνεργείας αὐτῶν καὶ εἰς τὰς ἰδίους, περὶ τῶν κοινῶν πρῶτον ἐνεργειῶν ἢ πάντων τῶν ἐμψύχων ἢ τῶν γε πλείστων ποιήσεται <τὸν λόγον>, καὶ μετὰ τοῦτο περὶ τῶν ἰδίων ἐνεργειῶν ἑκάστου εἴδους ἐρεῖ ζῴων, πρῶτον περὶ ζῴων ἰστορήσας· χρήσιμος γὰρ ἡ περὶ ζῴων ἱστορία καὶ διαίρεσις πρὸς τὰς ἰδίας ἐνεργείας ἑκάστου τε εἴδους ζῴων καὶ τῶν μορίων αὐτῶν. αἱ γὰρ κοιναὶ τῶν ἐμψύχων ἐνέργειαι συνάπτουσί πὼς τῷ κοινῷ περὶ ψυχῆς λόγῳ· τίνες δέ εἰσιν αὗται, ἑξῆς ἐρεῖ.

Ὅσα, φησίν, ἡμῖν περὶ ψυχῆς εἴρηται, ταῦτα κείσθω ὡς ἀρχαὶ τῶν μελλόντων λέγεσθαι. ὑποθέσεις γὰρ ἔθος τοῖς ἀνδράσι τὰς ἀρχὰς λέγειν τὰς ἀναποδείκτους, ἃς καὶ ἀξιώματα λέγουσιν. ὑποθέσεις δὲ λέγουσι καὶ ἃ ἔχοντα ἀπόδειξιν χωρὶς τῆς οἰκείας ἀποδείξεως λαμβάνουσί τε καὶ ὑποτίθενται, ὡς δείξοντες αὐτὰ ὕστερον, χρησόμενοι δὲ αὐτοῖς νῦν πρὸς ἄλλα ὡς ἀρχαῖς. <τὰ περὶ ψυχῆς> | οὖν, φησίν, εἰρημένα τε καὶ δεδειγμένα νῦν ὡς ὑποθέσεις καὶ ἀρχαὶ τῶν μελλόντων λέγεσθαι κείσθω. φθάνει γὰρ δεδεῖχθαι, καὶ οὐκέτι περὶ ἐκείνων νῦν ποιήσεται τὸν λόγον.

[*](1 πράξεις — ἴδιαι om. TAN αὐτὸν V 1.2 ἴδ’ ίαι καὶ τίνες κοιναὶ V: κοιναὶ καὶ τίνες εἰσὶν ἴδιαι a 2 τῶ Ta: τῶ τε AN: τότε V alt. τῶν om. a 3 ἀλλ’ TVAN: δεῖ a: οὐδὲ δεῖ M: οὐδ’ ἰδίᾳ Usener, sed v. p. 5,1 4 καὶ νῦν om. a (habet etiam M) 5 κέχρηται a: κεχρῆσθαι TVAN λογικὴ ἡ VT? (ratio vel): λογικὴ Aa: λοξικὴ ἐν N 8 εἰρηκὼς — εἰρημένοις a (suspecta habet Usener): εἰρηκὼς ut vid. T (cum dixisset) : εἰρημένου AN: εἰρήσθωσαν V τε] τῶν coni. Usener (cf. p. 2,8 3,17): τε <τῶν> conicio (cf. p. 3,23) 10 τούτου N εἰς] ὡς V 11 VAN: ἰδίας M, sed v. p. 2,14: ἰδίου a 12 τὸν λόγον (sermonem) T: om. VANa τοῦτο a: τοῦτον TVAN 13 prius ζῴων TVN: ζώου a: ζωὴν Α 14. 15 τὰς ἰδίους ἑκάστου τε ἐνεργείας εἴδους V 16 κοινῷ Va: κοινὴ AN: mi communi T post λόγῳ add. κοινὴ δὲ ἡ τε αἴσθησις V 18 ἀρχὴ V 19 λέγεσθαι] γίνεσθαι N ἔθος τοῖς] ἔθετο V 20 λέγουσιν (utroque loco)] λέγει AN 21 ἀποδείξεως] ἀποδεῖν N 21. 22 ὐποτίθονται V 22 αὐτὰ a: αὐτὰς TVAN, quod servari potest, si scribas αὐταῖς χρησόμενοι Thurot: χρησάμενοι libri 23 ὡς] ἐξ a ἀρχαῖς Thurot (principio T): ἀρχῆς libri τὰ περὶ ψυχῆς add. Usener, unde falsa terminatio vocis ἀρχῆς explicatur εἰρημένου a δεδειγμένα AN (ostensa T): δεδειδαγμένα V (= δεδιδαγμένα recte ut vid. cf. p. 8,31): ἀποδεδειγμένον a: ἀποδεδειγμένα Thurot 24 ἀρχὰς Aa κείσθωσαν a 25 νῦν om. AN ποιήσεσθαι V)
5

Ὅτι δὲ περὶ ὧν προέθετο ὡς ἑπομένων τῇ περὶ ψυχῆς θεωρίᾳ εἰπεῖν λέγει, τοῦτο δέ ἐστι τὸ περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ζῴων τίνες εἰσὶ καὶ διὰ τί γίνονται θεωρῆσαι, ἀλλ’ οὐ προθέμενος περὶ ζῴων λέγειν πρῶτον περὶ ἄλλων τινῶν τὸν λόγον ποιεῖται, ὥς τινες ᾠήθησαν, νῦν μὲν περὶ αἰσθητηρίων τε καὶ αἰσθητῶν λέγων, μετὰ ταῦτα περὶ ζωῆς τε καὶ θανάτου καὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως καὶ τῆς καθ’ ὕπνον μαντικῆς, εἶθ’ ὕστερον περὶ ζῴων, ἀλλὰ καὶ ταῦτα τῆς προτεθείσης ἔχεται πραγματείας (ἔστι γὰρ τῶν κοινῶν τὰ μὲν τοῖς ζῴοις πᾶσι, τὰ δὲ καὶ τοῖς ζωὴν ἔχουσιν ὐπάρχοντα), αὐτὸς ἐδήλωσε δι’ ὧν ἐπιφέρει. εἰπὼν γὰρ τὰ μἑν εἰρημένα περὶ ψυχῆς ὑποκείσθω, περὶ δὲ τῶν λοιπῶν, φησί, λέγωμεν καὶ πρῶτον περὶ τῶν πρώτων, εἰπὼν ἐπιφέρει· φαίνεται δὲ τὰ μέγιστα καὶ τὰ καινὰ καὶ τὰ ἴδια τῶν ζῷων κοινὰ τῆς τε ψυχῆς ὄντα καὶ τοῦ σώματος. ἔστι δὲ ὃ λέγει ὅτι τὰ μὲν] μέγιστα τῶν κατὰ τὰς τῶν ζῴων ἐνεργείας τάς τε κοινὰς αὐτῶν καὶ τὰς ἰδίας ἑκάστου γένους φαίνεται κοινὰ εἶναι ψυχῆς τε καὶ σώματος, καὶ οὐ τῆς ψυχῆς αὐτῆς καθ’ αὑτήν, δεικνὺς ἡμῖν ὅτι καὶ τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν οὕτω χρὴ ποιεῖσθαι, συνεπισκεπτομένους καὶ τὰ τοῦ σώματος μόρια, ἐν οἷς καὶ δι’ ὧν αἱ τῶν ψυχὴν ἐχόντων ἐνέργειαι. ὅτι δὲ αἱ πλεῖσται τῶν ψυχικῶν ἐνεργειῶν διὰ σώματος καὶ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς προείρηκε.

τίνα δέ ἐστι τὰ μέγιστά τε καὶ κοινὰ ἔργα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, ἑξῆς λέγει. αἴσθησις γὰρ καὶ μνήμη καὶ θυμὸς καὶ ἐπιθυμία καὶ ὅλως ὄρεξις καὶ πρὸς τούτοις ἡδονὴ καὶ λύπη φανερώτατα μὲν καὶ τῶν ζῴων σχεδὸν ἁπάντων ἐστὶν ἔργα καὶ | κοιναὶ ἐνέργειαι αὐτῶν. ἔστι δὲ ταῦτα πάντα κοινὰ ψυχῆς τε καὶ σώματος, περὶ ὧν τῶν μὲν πλείστων ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς προείρηται, περὶ δὲ ἐνίων ὕστερον ἐρεῖ. αἴσθησις μὲν οὗν καὶ ἐπιθυμία καὶ ἡδονὴ καὶ λύπη κοινὰ πάντων, θυμὸς δὲ καὶ μνήμη τῶν πλείστων. ἤρτηται δὲ ταῦτα πάντα τῆς αἰσθήσεως· ἥ τε γὰρ μνήμη, ὡς δείξει (ἐρεῖ δὲ περὶ μνήμης ἐν τοῖς ἑξῆς, οὐ προείρηκέ πω), * * * περί τε ὀρέξεως καὶ ἡδονῆς καὶ λύπης ὅτι ἕπεται ταῦτα τοῖς αἴσθησιν ἔχουσιν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς δέδειχε.

Πρὸς τούτοις δὲ ἄλλα τινά ἐστι τὰ μὲν πάντων τῶν ζωῆς μετεχόντων [*](1 ψυχὴ N 2 τε post τίνες add. a 4 μὲν VT: δὲ ANa 9 ἐδήλωσε Va: ἐδήλου AN 10 φησί deleam λέγομεν VA (Arist. codd. ΕΥ) 11 post πρῶτον add. δὲ A, γε N εἰπὼν del. vel ἔπειτα scrib. (cf. p. 9,19) 12 alt. τὰ om. Arist. codd. LPSU τε om. Arist. cod. E (alii?) et edd. 13 μὲν del. Usener 14 ἰδίους V ἑκάστου] ἑκατέρου a 15 εἶναι κοινὰ a αὐτῆς Ta: αὐτὴν VAN 16 δεικνὺς Va: δείκνυσι Α: δείκνυσιν X: ostenditque T (unde δείκνυσι τε Thurot); δεικνὺς fort, ad ἐπιφέρει (v. 11) referendum, ut v. 13 — 15 in parenthesi ponantur καὶ a: κατὰ TAN: om. V 16. 17 συνεπισκεπτομένους VAN: συνεπισκεπτομένου a: συνεπισκεπτομένων M 17 τὰ] τῶν M μορίων Μ 18 ante ψυχὴν add. τὴν V 20 δὲ om. T τε om. Ν 22 tertium καὶ] τε καὶ Arist. codd. ΕΜΥ 23 τῶν] om. V 24 κοινὰ om. ANa τῆς ψυχῆς V τε om. a 25 μὲν om. Ta 27 πάντα om. AN 29 που T post ὅτι add. δὲ M, equidem lacunam suspicor, quia τε v. 28 non habet quo referatur 30 δέδεικται V 31 τῶν τῆς ζωῆς AN μετασχόντων V)

6
κοινά, τὰ δὲ τῶν ζῴων τὰ μὲν πάντων τὰ δὲ τῶν πλείστων, καὶ περὶ ὧν ἐφεξῆς τὴν θεωρίαν κατὰ τὴν πρόθεσιν ποιήσεται, ὁμοίως τοῖς εἰρημένοις κοινὰ ψυχῆς τε καὶ σώματός ἐστι. διὸ καὶ ἅμα περὶ ἑκατέρου αὐτῶν ποιήσεται τὸν λόγον. | τίνα δέ ἐστιν αὐτὰ ἑξῆς ἐκτίθεται λέγων· τυγχάνουσι δὲ τούτων τὰ μέγιστα τέτταρες ὗσαι συζυγίαι τὸν ἀριθμόν, καὶ καταριθμεῖται αὐτάς, περὶ ὧν μεῖά τὸν περὶ αἰσθητηρίων τε καὶ αἰσθητῶν λόγον τὴν θεωρίαν παραδίδωσι. πρῶτον δὲ περὶ τούτων λέγει, καὶ δι’ ἣν αἰτίαν ἐρεῖ. τὸ δὲ καὶ γὰρ ταῦτα σχεδὸν ὐπάρχει πᾶσι πᾶ σί’ τοῖς ζῴοις εἶπε διὸ προσθήσει· οὐ γὰρ μόνον τάδε κοινά, ἀλλὰ κἀκεῖνα. λέγει δὲ φυσικοῦ εἶναι τὸ περὶ ὑγιείας καὶ νόσου τὰς πρώτας ἰδεῖν ἀρχάς, τουτέστιν ἐκ τίνων πρώτων ἀρχῶν τε καὶ ἐν τίσι πρώτοις ἡ ὑγίεια καὶ ἡ νόσος, ὅτι ἐν συμμετρίᾳ τῶν πρώτων δυνάμεων, ξηρῶν ὑγρῶν, θερμῶν ψυχρῶν. καὶ ὅτι οἰκεία ἡ περὶ τούτων θεωρία τῇ περὶ ζῴων ἔδειξεν εἰπών· οὕτε γὰρ ὑγίειαν οὔτε νόσον οἷόν τε γίνεσθαι τοῖς ἐστε. ρημένοις ζωῆς.

Περὶ μὲν οὗν τῶν τεττάρων συζυγιῶν ὧν προείρηκε φέρεται ἐν τῆ πραγματείᾳ τῇ Φυσικῇ αὐτοῦ βιβλία, δι’ ὧν περὶ αὐτῶν ἐπραγματέύσατο, λέγω δὲ Περὶ ἐγρη |γόρσεως καὶ ὕπνου καὶ νεότητος καὶ γήρως καὶ ἀναπνοῆς καὶ ζωῆς καὶ θανάτου· τὰ δὲ Περὶ ὑγιείας καὶ νόσου, εἰ ἐγένετο, οὐ σῴζεται. ἔστι δὲ καὶ τούτων κοινὰ μὲν πάντων τῶν ζῴων ἐγρήγορσις καὶ ὕπνος, εἰ μή που γένος ἰχθύων ἔστι τι ἄγρυπνον, ὃ ζητεῖ ἐν τῇ Περὶ ζῴων ἱστορίᾳ, ἡ δὲ νεότης καὶ τὸ γῆρας πάντων τῶν ζωῆς μετεχόντων κοινά, οὐ τῶν ζῴων μόνον καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ἥ τε νεότης καὶ τὸ γῆρας, ὥσπερ οὖν καὶ ἡ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος), ἀναπνοὴ δὲ καὶ ἐκπνοὴ κοινὰ τοῖς πλείστοις τῶν ζῴων ὅσα πνεύμονα ἔχει.

Ὅτι δὲ τὸ περὶ ὑγιείας τε καὶ νόσου τὰς πρώτας ἀρχὰς ἐπισκέψασθαι, τίνες εἰσί, τοῦ φυσικοῦ καὶ φιλοσόφου, συνίστησι καὶ ἐκ τοῦ τῶν τε φυσικῶν τοὺς πλείστους περὶ αὐτῶν πεποιῆσθαι λόγον καὶ ἐν τούτοις παύεσθαι [*](1 prius δὲ om. T 2 ὅμοια a 3 ἐστι ante ψυχῆς a ἑκατέρου VAN (cf. p. 7,23): ἑκατέρας a: ἑκατέρων ex T (utrisque) Thurot αὐτῶν TVA: αὐτοῖς N: αὐτῆς a 4 τὸν om. V αὐτὰ TVa: αὐτῶν ΑΝ 5 τέσσαρες V οὖσαι om. Arist. codd. RMY 8 τὸ δὲ T: τόδε VANa 9 προσθήσει (sc. τὰς συζυγίας)] προστίθησι ex T (apponit) Thurot, sed v. p. 8,25 μόνα Ta τάδε M: τὰ (T)VANa 10 ὑγείας V τὰς] τοῦ V 11 πρῶτον τε suspectum habet Usener prius ἡ om. V 12 συμμετρία TV: συμμέτρω ANa: fort. συμμετρία <ἢ ἀσυμμετρίᾳ>; cf. Bonitzii Ind. p. 117b 16 τεττάρων MTVN: δ΄ Α: ἰδίων a 17 τῆς φυσικῆς a βιβλίον AN ἐπραγματεύσατο περὶ αὐτῶν Aa 18 καὶ ἀναπνοῆς post θανάτου ponere debebat, sed etiam p. 5,5 ordinem non tenuit 19 ὑγείας Aa 21 ζήτει V 22 ζῴων] γένους V 21. 22 Περὶ ζῴων ἱστορίᾳ] Δ 10 22 τῶν] τῆς a 23 μόνον TVa: μόνων Aa τε om. V 24 δὲ T: τε VANa 26 ὑγείας Aa τε om. a (habet etiam M) ἀρχὰς om. a (habet etiam M) 27 καὶ φιλοσόφου vid. del. prius καὶ TN: om. VAa ἐκ] εἰς V τοῦ τῶν τε N (coni. Usener, cf. Arist.): τούτων τε Α: τούτων γε τῶν a: τοῦ ἔστι τε V 28 πε0ποιεῖσθαι a: ποιεῖσθαι (cf. p. 7,2) aut infra πεπαῦσθαι coni. Usener ἐν] τῶν AN post τούτοις spatium IV litt. Α post παύεσθαι spat. I litt. N)

7
τὴν φυσικὴν θεωρίαν καὶ τῶν ἰατρῶν τοὺς χαριεστάτους ἀπὸ τούτων τὴν ἀρχὴν | τῆς τῶν ἰατρικῶν θεωρίας ποιεῖσθαι ὡς φυσικῶν ὄντων. ἅμα καὶ δείκνυσιν ἡμῖν, κατὰ τί συνῆπται ἡ ἰατρικὴ τῇ φυσικῇ, καὶ ὅτι ἔστιν ὑπὸ τὴν φυσικὴν τὰς ἀρχὰς παρ’ ἐκείνης ἔχουσα, ὡς ὀπικὴ μὲν παρὰ γεωμετρίας, ἁρμονικὴ δὲ παρ’ ἀριθμητικῆς, κυβερνητικὴ δὲ παρὰ ἀστρολογίας.

Ὅτι δὲ πάντα τὰ λεχθέντα κοινὰ τῆς ψυχῆς ἐστι καὶ τοῦ σώματος, προειπὼν τὸ φαίνεται δὲ τὰ μέγιστα καὶ τὰ κοινὰ καὶ τὰ ἴδια τῶν ζῴων κοινὰ τῆς ψυχῆς ὄντα καὶ τοῦ σώματος καὶ μετὰ ταῦτά τινα ἐξ αὐτῶν τούτων παραθέμενος ἦν (ἦν ταῦτα αἴσθησις, μνήμη, θυμός, ἐπιθυμία, ἡδονή, λύπη), πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἄλλα εἰπὼν εἶναι τὰ μὲν κοινὰ τῶν ζωὴν ἐχόντων πάντων τὰ δὲ ζῴων τινῶν, καὶ τὰ μέγιστα καὶ φανερώτατα τῶν κοινῶν ἐκθέμενος καὶ τὰς συζυγίας δείξας τὰς πέντε, περὶ ὧν καὶ ποιήσασθαι πρῶτον λόγον ἐπηγγείλατο, ἐπειδὴ καὶ κατὰ φύσιν ἐστὶ πρῶτα, ὅτι δὲ ταῦτα κοινὰ τῆς τε ψυχῆς ἐστι καὶ τοῦ σώματος δείκνυσι διὰ τοῦ | μηδὲν αὐτῶν χωρὶς αἰσθήσεως γίνεσθαι. πάντα γὰρ μετ’ αἰσθήσεως, τὰ δὲ μετ’ αἰσθήσεως διὰ σώματος. ὅτι δὲ οὐδὲν αὐτῶν χωρὶς αἰσθήσεως δείκνυσι λέγων πάντα γὰρ τὰ μὲν μετ’ αἰσθήσεως συμβαίνει, τὰ δὲ δι’ αἰσθήσεως. ἐγρήγορσις μὲν γὰρ μετ’ αἰσθήσεως, εἴ γε διακρινομένης τῆς τροφῆς καὶ τῶν αἰσθήσεων διεγειρομένων καὶ ἐξ ἀργίας εἰς ἐνέργειαν μεταβαλλουσῶν ἡ ἐγρήγορσις. ὁμοίως καὶ μετὰ αἰσθήσεως ἡδονή τε καὶ λύπη, ἔτι δὲ ὑγίειά τε καὶ νόσος. δι’ αἰσθήσεως δὲ νεότης τε καὶ γῆρας· ἑκάτερον γὰρ τούτων ἐν τῷ πὼς ἔχειν τὰς αἰσθήσεις.

Πάθος δὲ τῆς αἰσθήσεως ὕπνος ἂν εἴη· ταύτης γάρ τι πασχούσης ὁ ὕπνος· ἡ γὰρ ἐκ τῆς τροφῆς ἀναθυμίασις ὅταν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀθρόα ἀνενεχθεῖσα καὶ καταψυχθεῖσα ὑπὸ τῶν περὶ τὸν ἐγκέφαλον εἰς τὸ κάτω πάλιν, ὅθεν ἀνηνέχθη, κατενεχθῇ, βαρουμένη ἡ αἴσθησις ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῇ [*](4 ἐκείνης Ta: ἐκείνων VAN μὲν] δὲ V παρὰ Ta: περὶ VAN 5 γεωμετρίας — παρὰ om. V παρὰ Ta: περὶ AN 7 πάντα Arist. restituendum cum LP τῆς] τε Arist. codd. LPS: τῆς τε Arist. EMYU 9 καὶ τοῦ σώματος ὄντα a 10 τινα] que T αὐτῶν om. T παρθέμενος a 11 καὶ om. T ἄλλοις a (corr. M) 12 ζωὴν] ζῴων] ζωὴν AN a: φανερότατα Μ 14 τὰς om. M: τῶν AN πέντε TVANa: τέτταρας Μ, sed numeravisse vid. etiam ὑγίειαν et νόσον 15 prius καὶ om. N πρῶτα] primum eorum T δὴ Thurot, vix recte, cf. ad p. 8,24 et p. 40,12. 77,11 Th.: repetitur prior protasis (v. 6), ipsa quoque pendens a δείκνυσι. 16 τοῦ alterum] τὸ AN 17 τὰ δὲ μετ’ αἰσθήσεως — μετ’ αἰσθήσεως (19) om. AN τὰ δὲ μετ’ αἰσθήσεως om. a 18 αὐτῶν οὐδέν V 20 μετ’] δι’ ΑΝ εἴτε Na: γὰρ M 20 — 22 cf. Arist p. 458a 10 ss. 20 τροφῆς] τροπῆς V καὶ om. a 20. 21 διαγειρομένων M : διεγειρόμενος a 21 καὶ om. a μεταβαλλομένων AN(T?) 22 αἰσθήσεως] αἰσθήσεων V δὲ T: τε VNAa τε VA: om. Na 23 τε TVAN: om. a 25 ss. cf. Arist. p. 456 b 17 ss. 25 γὰρ] δὲ a τι scripsi: τῆς VAN: om. a 26 τροφῆς] τροπῆς V τὴν om. a 27 καὶ ψυχθεῖσα M: om. a ἔχθη] κατηνέχθη N βαρούμενος a αὐτῇ VAN: αὐτῷ a)

8
ὑγρότητος αὐτή τε | ἐμποδίζεται πρὸς τὸ ἐνεργεῖν καὶ ἡσυχάζει καὶ αἰτία τοῖς ζῴοις ὕπνου γίνεται. ἕξις δὲ ἡ αἴσθησις ἂν εἴη.· ἐν γὰρ τῷ αἴσθησιν ἔχειν τὸ εἶναι τοῖς ζῴοις. φυλακαὶ δὲ καὶ σωτηρίαι αἱ μνῆμαι καὶ αἱ ἀναμνήσεις, φθοραὶ δὲ καὶ στερήσεις αἱ λῆθαί τε καὶ ὁ θάνατος. ὅτι μὲν οὖν μετ’ αἰσθήσεως καὶ οὐκ ἄνευ αἰσθήσεως αἱ προειρημέναι συζυγίαι, διὰ τούτων γνώριμον. κοινότερον δ’ ἄν λέγοιτο ἐπὶ τῶν φυτῶν τὸ γήρας καὶ ἡ νεότης· ἡ δὲ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος καὶ ἐν τοῖς οὐκ ἔχουσιν αἴσθησιν τῶν ἐμψύχων ἐστίν, ἀλλ’ ἔν γε τοῖς ζῴοις καὶ ταῦτα μετ’ αἰσθήσεως.

Ὅτι δὲ ἡ αἴσθησις διὰ τοῦ σώματος γίνεται καὶ διὶ λόγου, φησί, γνώριμον καὶ χωρὶς τοῦ λόγου ἐναργές. καὶ γὰρ αὐτόθεν ἐναργὲς τὸ τὰς αἰσθήσεις διὰ σωματικῶν ὀργάνων γίνεσθαι, καὶ διὰ τοῦ λόγου ῥᾷον δεῖξαι· τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαί ἐστι τὸ τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεσθαι διὰ τῶν αἰσθητηρίων, ἅ ἐστι σώματα.

[*](p. 436 b 8)

Ἀλλὰ περὶ μὲν αἰσθήσεως καὶ τοῦ αἰσθάνεσθαι, τί τέ 15 ἐστι κα) διὰ τί συμβαίνει τοῖς ζῴοις τοῦτο τὸ πάθος, εἴρηται πρότερον ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς. |

Δείξας ὅτι δι’ αἰσθήσεως τὰ κοινὰ ἔργα τε καὶ πάθη τῶν ζῴων, ἔχων δὲ καὶ τὸ τὴν αἴσθησιν κοινὸν ἔργον εἶναι ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἔχει μὲν ἑπόμενον τοῖς εἰρημένοις τὸ δεῖν περὶ αἰσθήσεως εἰπεῖν πρὸ τούτων ἃ δι’ αἰσθήσεως ἢ μετὰ αἰσθήσεως ὑπὸ τῶν ζῴων γίνεται· πρῶτον γὰρ τῶν κοινῶν, οὗ τἆλλα προσδεῖται. ἐπεὶ δὲ τὰ μὲν εἴρηται περὶ αἰσθήσεως τὰ δὲ ῥηθήσεται, τῶν μὲν εἰρημένων ἡμᾶς ὑπομιμνῄσκει (εἴρηται δὲ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς περὶ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς καὶ δυνάμεως καὶ περὶ τῆς ἐνεργείας τῆς κατ’ αὐτήν)· τούτων ’δε ὡς εἰρημένων καὶ ἐν οἷς εἴρηται ὑπομιμνῄσκει ἡμάς, προσθήσει δὲ νῦν τὸν περὶ τῶν αἰσθητηρίων λόγον (κοινὸν γὰρ ἦν ἡ αἴσθησις ψυχῆς τε καὶ σώματος, ὥστε ὁ περὶ τῶν αἰσθητηρίων λόγος τῷ περὶ αἰσθήσεως συνῆπται), ἔτι δὲ τὸν περὶ τῶν αἰσθητῶν, ἐπειδὴ περὶ ταῦτα ἡ τῆς αἰσθήσεως ἐνέργεια· περὶ ὧν καὶ αὐτῶν ἐπ’ ὀλίγον μὲν προείρηται καὶ ἐν | τοῖς Περὶ ψυχῆς, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ ἀκριβέστερον νῦν ῥηθήσεται. ὐπομιμνῄσκει δὲ ἡμᾶς διὰ βραχέων τε καὶ σαφῶς· τῶν περὶ αἰσθήσεως εἰρημένων τε καὶ δεδιδαγμένων ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς [*](2 ἡ om. a εἴη ἂν V 3 alt. αἱ om. a 4 τε TVAN: om. a 6 τούτου T κοινώτερον AN 7 ἐν om. T 8 ταῦτα] hoc T 9 τοῦ om. Artst. διὰ <τοῦ> λόγου ex Arist. vid. scrib., cf. v. 11 10 φημὶ a φησὶ etiam χωρὶς] ἄνευ a 11 post ῥᾷον add. τοῦτο V 12 prius τὸ] τοῦτο a: τοῦτο τό N(?) 14 τε om. Arist. codd. 16 τοῖς TVa: τῶ AN 17 — 20 τὰ κοινὰ — δι’ αἰσθήσεως rep. a 18 δὲ] τε T εἶναι om. V 19 ἔχει Na: ἔχειν VA: est T δεῖν cum T om. Thurot 21 περὶ a: δι’ AN (per sensum T): om. V 21. 22 αἰσθήσεως om. V 23 post ψυχῆς add. τε V 24 δὲ VANT: δὴ a (cf. ad p. 7,15) 26 τε om. Aa 27 τὸν ANa: τῶν V: ὁ M αἰσθητηρίων AN 28 ἐπειδὴ VN: ἐπεὶ Aa ταῦτα] hoc T post αὐτῶν add. μὲν V 31 Περὶ ψυχῆς] cf. ad p. 3,20)

9
αὐτῷ, ὅτι πᾶσι μὲν τοῖς ζῴοις ἀνάγκη αἴσθησιν ἔχειν· ταύτῃ γὰρ τὰ ζῷα τῶν μὴ ζῴων χωρίζεται. ἔδειξε δὲ ἐκεῖ ὅτι ἁπτὰ ὄντα καὶ μὴ ἁπλᾶ ἀλλὰ σύνθετα καὶ ἐν συμμετρία, τινὶ τῶν ὑποκειμένων τὸ εἶναι ἔχοντα, εἰ μὴ ἁπτόμενα ἦν καὶ αἰσθανόμενα ὡς φυλάσσεσθαι τὰ φθαρτικὰ αὐτῶν, ὑπὸ τῶν ὑπερβολῶν ἂν τῶν ἐν τοῖς ἁπτομένοις αὐτῶν ἐφθείρετο. πάθος δὲ τὴν αἴσθησιν εἶπεν, ὅτι αἰσθάνεσθαι διὰ πάθους.

Οὐκέτι μέντοι ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις πᾶσαι αἱ αἰσθήσεις, ἀλλ’ ἐν πᾶσι μὲν ἁφή τε καὶ γεῦσις. ἐδείχθη γὰρ ἐπὶ τέλει τοῦ τρίτου Περὶ ψυχῆς ὅτι τῆς ἁφῆς τὰ ζῷα στερηθέντα ἅμα καὶ τοῦ εἶναι παύεται (τῆς μεσότητος καὶ συμμετρίας τῶν σωμάτων, ἐν ᾗ τοῖς ζῴοις τὸ εἶναι, φθορά ἐστιν ἡ τῆς ἁφῆς φθορά), ἀλλὰ | καὶ ὅτι ἡ γεῦσις τῆς τροφῆς οὖσα κριτική τε καὶ ληπτικὴ ἀναγκαία τοῖς ζῴοις, εἴγε χωρὶς τοῦ τρέφεσθαι ἀδύνατον αὐτὰ σῴζεσθαι. ἔστι γὰρ ὁ χυμὸς τοὐ γευστικοῦ μορίου τῶν ἐν ἡμῖν πάθος, τουτέστι τῆς γεύσεως. ἡ γὰρ γεῦσις, δι’ οὗ τρεφόμεθα μόριον ἡμῶν οὖσα. τούτου ἀντιλαμβάνεται καὶ ὑπὸ τούτου πάσχει πὼς· τὸ γὰρ ἡδὺ διακρίνει ἡμῶν τὸ δι’ οὗ γευόμεθα, ὅπερ ἐστὶν ἡ γλῶττα· αὕτη γὰρ ὑπὸ τοῦ χυμοῦ πάσχουσα αἰσθάνεται αὐτοῦ καὶ γεύεται.

Εἰπὼν δὲ τὸ γὰρ ἡδὺ διακρίνει καὶ τὸ λυπηρὸν αὐτῇ περὶ τὴν τροφὴν, ὥστε τὸ μὲν φεύγειν τὸ οε διώκειν ἐπήνεγκε τὴν αἰτίαν ὅτι ὁ μὲν χυμός, οὗ αἰσθανόμεθα, πάθος ἐστὶ τοῦ γευστικοῦ μορίου. διὸ εὐλόγως ἡμῖν εἴρηται τὸ τὴν γεῦσιν τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν διακρίνειν τὸ ἐν τῇ τροφῇ ἐν τῷ πάσχειν· τὸ γὰρ γευστικόν, ὅ ἐστι μόριον ἡμῶν, ὑπὸ τοῦ γευστοῦ. πάσχον τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν καὶ τὸ τρόφιμον καὶ μὴ διακρίνει. γράφεται καὶ ἀντὶ τοῦ γευστικοῦ μορίου’ ‘τοῦ θρεπτικοῦ μο|ρίου πάθος’, καὶ οὕτως ἂν λέγοιτο τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς πάθος ὁ χυμὸς εἶναι, ὡς ὑπὸ τοῦ χυμοῦ πασχούσης τῆς δυνάμεως ταύτης. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν ὑπὸ χυμῶν πάσχειν τὴν θρεπτικὴν δύναμιν· τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ χυμῶν πάσχειν τὸ αἰσθάνεσθαι χυμῶν ἐστι, τὸ δὲ θρεπτικὸν ἄλλο τοῦ αἰσθητικοῦ. διὸ ἄμεινον, εἰ οὕτως εἴη ἔχουσα ἡ γραφή, μὴ ἐπὶ [*](1 ἔχειν αἴσθησιν a 2 ἐκεῖ om. AN cf. Atist. p. 424 a 28 ss. 435 b 7 ss. 3. 4 habentia sunt tangentia et sentientia T 3 εἰ] ἢ AN 4 ἦν om. AN 5 ὑπὸ γρ.) M: ἀπὸ VANa αὐτῶν] ὄντων V: que ipsa T 6 αἰσθάνεται V, <τὸ> conicio 7 πᾶσα αἴσθησις a 8 ἐπὶ VAN: ἐν τῷ a (in fine T) Περὶ ψυχῆς] p. 435 b 4 ss. 11 τροφῆς] ἁφῆς a (corr. M) 12 τε om. a (habet etiam M) ἀντιληπτικὴ Thurot (receptivus T), cf. v. 15 et p. 10,4 post ζῴοις addebat δῆλον Thurot, equidem aliter distioxi Vd possibile T 14 οὗ ex T Thurot. (cf. v. 16 et p. 10,2): ἧς libri 15 μόριον] κύριον N ἡμῶν om. T πὼς om a (habet etiam M) 16 τὸ om. a αὐτὴ libri 17 ὑπὸ N: ἀπὸ VAa 18 αὐτὴ VN: αὐτὴ Aa ipse T 19 τροπὴν V ὥστε — διώκειν om. a (habet etiam M) 20 μὲν ὁ N γευστικοῦ Arist. codd. LU (ceteri θρεπτικοῦ, cf. v. 24), μορίου om. Arist. codd. EMY 21 τὸ δὲ τὴν AN 22 ἐν] τροφῆ (!) V ἐν τῷ πάσχειν] om. T: πάσχον N ἡμῶν om. T 23 γευστικοῦ V πάσχον a: om. TV AN καὶ τὸ τρόφιμον om. T καὶ μὴ TV AN: om. a 21 καὶ om. a 21. 25 τοῦ θρεπτικοῦ μορίου om. T 25 λέγοι a δυνάμεως om. T 26 εἶναι supra ras. extensis litteris scripsit V ὡς] καὶ a Js χυμοῦ a 29 εἰ om. a)

10
τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ἀναφέρειν τὸ θρεπτικόν, ὥς φησι δεῖν ἀκούειν τῆς λέξεως Ἀσπάσιος, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ μόριον δι’ οὗ τρεφόμεθα (τούτου γὰρ χυμός), ἵν ᾖ τοῦ τρέφειν δυναμένου μορίου πάθος τὸν χυμὸν λέγων, οὗ ἐστιν ἡ γεῦσις ἀντιληπτική. ἀμείνων δὲ ἡ πρότερον ῥηθεῖσα γραφή. γράφεται καὶ οὕτως· καὶ ὅλως ὁ χυμός ἐστι τοῦ γευστικοῦ θρεπτικοῦ μορίου πάθος. κἄν ᾖ οὕτως γεγραμμένον, εἴη ἂν τὸ λεγόμενον ὅτι τοῦ γευστικοῦ μορίου ὅ ἐστι θρεπτικὸν ὁ χυμὸς πάθος, ἵν’ ᾖ τὸ μὲν γευστικὸν ὡς γένος, διαφορὰ δὲ τοῦ γευστικοῦ τὸ θρεπτικὸν καὶ μή. τοῦ δὴ γευστικοῦ θρεπτικοῦ, ὅ ἐστι μόριον ἢ | εἶδος τοῦ γευστικοῦ, πάθος ἐστὶν ὁ χυμός, γευστικὸν δὲ ἡ αἴσθησις ἡ γευστική. καὶ εἴη ἂν αὕτη ἡ γραφὴ ἔχουσα ἀμφότερα τὰ εἰρημένα ἐν ταῖς πρὸ ταύτης δύο γραφαῖς. Ἡ μὲν οὖν ἁφή τε καὶ ἡ γεῦσις κοινὴ πᾶσι τοῖς ζῴοις· αἱ δὲ διά τινων μεταξὺ ἄλλων γινόμεναι αἰσθήσεις, οἷαί εἰσιν αἱ ·καταλειπόμεναι τρεῖς, οὐκέτι πάντων εἰσὶ κοιναὶ τῶν ζῴων, ὡς καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἴρηκεν. ἐν οἷς μέντοι εἰσίν, ὥσπερ πρὸς σωτηρίαν αὐτοῖς συντελοῦσαί εἰσιν, ὡς καὶ τοῦτο ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἴρηκε. τῷ γὰρ κατὰ τόπον εἶναι κινητικὰ καὶ μεταβλητικὰ τῆς τε ὄψεως δεῖται, ὅπως φυλάττηται καἰ μὴ περιπίπτῃ τοῖς φθαρτικοῖς αὐτῶν, καὶ τῆς ὀσφρήσεως, ὅπως προσισθάνηται τῆς τροφῆς. ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν ψόφων ἀντίληφις εἰς σωτηρίαν συντελεῖ· πολλοὶ γὰρ ψόφοι † τῶν ζῴων εἰσὶ φθαρτικοί, οὓς φυλάσσεται. ἀλλὰ καὶ ἐπιβουλὰς τὰς ἐξ ἀλλήλων φυλάσσεται τὰ ζῷα διὰ τοῦ | ψόφου προαισθανόμενα αὐτῶν. ὃν ποιεῖ ἢ προσιόντα ἢ ὑποχωροῦντα ἢ ὑφιστάμενα. ἀλλὰ καὶ τροφῆς † εὐπορίαν πολλάκις τοῦ ψόφου σημήναντος· πολλὰ γοῦν τῶν σαρκοφάγων τῷ ψόφῳ † διακρίνουσιν ἁλώσιμα αὐτοῖς ζῷα, καὶ οὕτως αὐτοῖς ἐπιτίθεται.

Πᾶσαι μὲν οὖν αἱ αἰσθήσεις σωτηρίας ἕνεκα τοῖς ζῴοις ὑπάρχουσιν, ἤδη δὲ καὶ εἰς φρόνησίν τινες αὐτῶν συντελοῦσι τοῖς φρονήσεως δεκτικοῖς; ὡς μὴ μόνον τοῦ ἀναγκαίου χάριν αὐτὰς ἐν αὐτοῖς εἶναι, ἀλλὰ καὶ τοῦ εὖ. [*](2 λέξεως] λεγούσης N Ἀσπάσιος TAa: ἀσπασίως N, in spatio VIII-X litt. om. V 3 τοῦ] τὸ a 4 δὲ] δὲ καὶ V πρότερον Aa (cf. p. 57,11 Th.): προτέρα VN (prior) T 6. 7 κἃν—πάθος TV: om. ANa 7 ὅτι V: om. T 9 gustativi itaque et nuritivi T δὴ] δὲ M 10 alt. ἡ V(T): καὶ ANa 14 αὐτὸς om. T τοῖς] τῷ N(?)a 15 εἴρηκεν] εἶπεν a, cf. Arist. Γ 12 p. 434 b 22 ss. εἰσίν, ὥσπερ om. T, et ὥσπερ fort. del. 16 τοῦτο VAN: ἐν τούτῳ a: om. T εἴρηκε TVA: εἴρηται Na 16. 17 τὰ γὰρ κατὰ τόπον κιν. x. μ. ὄντα τῆς ex T Thurot, probante Usenero p. 537 b, qui καὶ—ὄντα delebat 17 κινητὰ V καὶ] γίνεται a 17 μεταβατικὰ V 18 αὐτοῦ Na 19 ante τῆς add. καὶ V 20 τῶν ζώων ψόφοι V τῶν del. et φθαρτι<κῶν σημαντι>κοί, ἃ conicio φυλάττεται V 21 φυλάττεται Αa 22 προαισθανόμεθα N ὃν] ὧν V tertium ἢ T: καὶ VANa 22. 23 ὑφιστάμενα ΜΤ (subsistentia) NA: ἀφιστάμενα Va 23 ἀλλὰ—σημήναντος] sed et alimenti habundantiam significantia T τροφῶν a (sed v. Arist. p. 596 b 21) εὐπορίαν MTN: ἀπορίαν VAa, εὐπορίαν ἔχει vel εὐπορία πολλοῖς (pro πολλάκις) coni. Thurot, an εὐπορεῖ vel εὐπορίαν <πορίζεται> πολλάκις? πολλάκις] om. a (habet etiain Μ) ψόφου] πόρου σημάναντος a 24 ἁλώσιμα] ἐδώδιμα ex T (esipilia) Thurot: διακρίνει τίν’ ἁλώσιμα conicio 26 ἕνεκεν AN 27 τινὸς NA 28 ὡς MVAN: καὶ a ἐν αὐτοῖς post ὡς ponit M: om. a καἰ] multi T (simul?))

11
πολλὰς γάρ, φησί, εἰσαγγέλλουσι διαφοράς, ἐξ ὧν ἥ τε τῶν νοητῶν ἐπιγίνεται φρόνησις καὶ ἡ τῶν πρακτῶν. λέγει δὲ ταῦτα περί τε τῆς ὄψεως καὶ τῆς ἀκοῆς, ὡς καὶ αὐτὸς προιὼν δηλοῖ. ὅτι δὲ ἀρχαὶ πράξεως τε καὶ θεωρίας αἱ δι’ αὐτῶν ἀντιλήψεις καὶ διαφοραὶ τούτων ὧν ἀντιλαμβάνονται, δῆλον. αἵ τε γὰρ τῶν ὁρατῶν διαφοραὶ εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἤγαγον | φωτός τε καὶ σκότους, τουτέστιν ἡμέρας τε καὶ νυκτός, ἀρ’ ὧν ὁρμώμενοι τὰ ποιητικὰ τούτων ἐζητήσαμεν· ὅθεν ἡ περὶ τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ θεωρία, ἃ ποιητικὰ νυκτός τε καὶ ἡμέρας ἀνὰ μέρος ὁρῶντες γινόμενα καὶ ἀριθμοῦ ἐπίνοιαν ἔσχομεν, ὥς φησι Πλάτων’· ἀλλὰ καὶ τὸ τὴν σελήνην μὴ ἀεὶ ὁμοίως πεφωτίσθαι εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἤγαγεν, ὅτι μὴ οἰκεῖον αὐτῆς τὸ λαμπρὸν τοῦτο φῶς· ἀλλὰ καὶ αἱ τῶν κινήσεων τῶν ἄστρων καὶ μεγεθῶν φαινόμεναι διαφοραί (καὶ γὰρ τούτων ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται μάλιστα, εἰ καὶ κοινὰ αὐτῇ ταῦτα τὰ αἰσθητὰ καὶ πρὸς ἄλλας· πάντων γὰρ τῶν σωμάτων τὰ μεγέθη καὶ αἱ κινήσεις καὶ ὁ ἀριθμὸς καἰ τὰ σχήματα τῇ ὄψει αἰσθητά, ἐπεὶ καὶ ὁρᾶται πάντα τὰ σώματα τῷ κεχρῶσθαι. διὰ γὰρ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν καὶ μετὰ τούτων ἡ τῶν κοινῶν αἴσθησις ἑκάστη γίνεται· διὸ ἡ ἀκοὴ τοῦ ἐν ψόφῳ μεγέθους μόνου αἰσθάνεται καὶ τοῦ ἐν τούτῳ ἀριθμοῦ καὶ τῆς | ἐν τούτῳ κινήσεως, ὁμοίως δὲ 27 καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἑκάστη·) περί τε τῆς κατὰ κίνησιν ὁμαλότητος αὐτῶν εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἤγαγε καὶ περὶ τῆς ἀιδιότητος αὐτῶν καὶ περὶ τοῦ μεγέθους τοῦ κατὰ ἀλήθειαν αὐτῶν ἐξετάσεως. προσήγαγε δὲ ἡμᾶς ἡ τούτων θέα καὶ ἐπὶ τὴν ζήτησιν τοῦ πρώτου αἰτίου, ὃ τῆς τοιαύτης τάξεως τε καὶ φορᾶς αὐτοῖς αἴτιόν ἐστι. καὶ πρὸς τὰς πράξεις δὲ ἡμᾶς παιδεύει πὼς· περὶ γὰρ τὰ καθ’ ἕκαστα αἱ πράξεις, ἅ ἐστιν αἰσθητά τε καὶ ὁρατά, ἐκ δὲ τῆς περὶ ταῦτα ἐμπειρίας τὸ πλεῖστον τῆς φρονήσεως. παρατηρήσαντες γὰρ ἐκ τῶν συμβαινόντων ἐν τοῖς αἰσθητοῖς τά τε ὠφέλιμα καὶ τὰ βλαβερὰ καθόλου περὶ αὐτῶν δόξαν λαμβάνομεν, τὰ μὲν τοιαῦτα λέγοντες εἷναι φευκτά τε καὶ βλαβερά, τὰ δὲ τοιαῦτα αἱρετά τε καὶ ὠφέ- [*](1 πολλὰ N εἰσαγγέλλουσι cum Arist. (annuntiant T) scripsi: διαγγέλλουσι VANa, cf. p. 12,18 διαφορὰ N 2 ἐγγίνεται Arist., sed v. p. 13,2 περιγίνεται hoc T 3 post ὄψεως add. τε a alt. τῆς om. a δηλοῖ] ἐρεῖ N(?)a 7 ἑζητήσαμεν VN (exquirimus T]: ἐξητάσαμεν A(?)a περὶ om. V 8 ἐνιαυτῶν a (ἐν αὐτῷ etiam M) τε ante νυκτὸς transpon. N: om. a post ἡμέρας add. γίνεται VAN: jtost ὅθεν v. 7 ut vid. T (non recepi, quod ἐγένετο Alex, scripsisset): om. a 9 post ἀριθμοῦ add. ἐπὶ ΑΝ (et N τε s. s.) ἐπινοίας N ἔχομεν TV Πλάτων] Tim, p. 39 Β 10 ὁμοίαν a (corr. M) περιφωτίσθαι V 11 αὐτὴ V 12 prius καὶ TVa: om. MAN 12 φαινόμεναι MTAN: γινόμεναι Va 13 αὐτῶν a (corr. M): ipsis T 14 τῶν om. a 17 ἑκάστῃ conicio ζόφω V μεγέθους a 19 αἰσθήσεων TVN: αἰσθήσει Α: αἰσθητηρίων a ἕκαστον a 20 ἤγαγεν N: ἤγαγον bene coni. Thurot 20. 21 καὶ <εἰς τὴς> περὶ περὶ—ἐξέτασιν conicio 21 ἐξετάσεως TV: ἐξέ Α (i. e. ἐξέτασιν, fort, recte): ἐξέως N: ἐξετάσαι α 22 ἡ] ἡ περὶ a ἐπὶ τὴν — αἰτίου VANa (τὴν om. a): ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον ex Thurot 23 αἴτιόν ἐστι MT: ἐστιν αἴτιον VAN: αἴτιον a 24 καθέκαστον a τε om. a (habet etiam M) 25 δὲ a: om. TVAN 26 ἐκ] καὶ a (corr. M συμβ. ἐν τοῖς ἴσθ’. TVAN: ἐν τοῖς αἰσθ. συμβ. a 27 μὲν om. a (habet etiam Μ))
12
λιμα· ἐξ ὧν τὸ βουλεύεσθαι ἡμῖν περὶ τῶν μελλόντων. ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ καλοῦ καὶ ἡ τοῦ αἰσχροῦ ἔννοια βεβαιοῦται ἡμῖν ὑπὸ τῆς ὄψεως· ὁρώμενα γὰρ τὰ αἰσχρὰ μισητότερα, καὶ τὰ καλά τε καὶ σεμνὰ ζηλω|τότερα. ὅτι δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ πρός τε πρᾶξιν καὶ θεωρίαν χρήσιμος, πρόδηλον, εἴγε ἀκούοντες μανθάνομεν τὰ κατὰ τὰς ἐπιστήμας.

Συγκρίνων δὲ τήν τε ὄψιν καὶ τὴν ἀκοήν, ἃς καὶ πρὸς φρόνησιν εἶπε τοῖς φρονήσεως δεκτικοῖς συντελεῖν τήν τε πρακτικὴν καὶ τὴν θεωρητικήν, λέγει πρὸς μὲν τὰ ἀναγκαῖα χρησιμωτέραν τὴν ὄψιν εἶναι καθ’ αὑτήν ὧν γάρ ἐστι καθ’ αὑτὴν ἀντιληπτική, ταῦτα πρὸς σωτηρίαν τοῖς ἔχουσιν αὐτήν ἐστι χρήσιμα· καὶ γὰρ ἃ δεῖ προφυλάξασθαι δείκνυσι, καὶ τίνα αἱρεῖσθαι δεῖ), πρὸς μέντοι τὴν ἐπιστήμην τὴν ἀκοήν φησι κατὰ συμβεβηκὸς πλέον συντελεῖν· διὰ γὰρ ταύτης αἱ μαθήσεις τε καὶ ἱστορίαι. κατὰ συμβεβηκὸς δὲ εἶπεν, ὅτι προηγουμένως μὲν ἡ ἀκοὴ ψόφων ἐστὶν ἀντιληπτική, καιὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ λόγων· ὅτι γὰρ καὶ ὁ λόγος ψόφος τίς ἐστι, [τούτων] ἀκοὴ ἀντιλαμβάνεται αὐτοῦ. |

Ὅτι δ’ ἡ μὲν ὄψις πρὸς τὰ ἀναγκαῖα χρησιμωτέρα καθ’ αὑτήν, ἡ δὲ ἀκοὴ πρὸς νοῦν καὶ φρόνησιν κατὰ συμβεβηκός, δείκνυσι διὰ τοῦ τὴν μὲν ὄψιν πολλὰς εἰσαγγέλλειν διαφορὰς τῷ πάντα τὰ σώματα μετὰ Χρώματος εἶναι ὁρατά, μὴ εἶναι δὲ τά χρώματα καθ’ αὑτά. πάντα οὗν τὰ χρώματα ἡ ὄψις ὁρῶσα αἰτία γίνεται τοῦ τὰ μὲν οἰκεῖα αἱρεῖσθαι, τὰ δὲ ἀλλότρια φεύγειν τε καὶ ἀποστρέφεσθαι· πλεῖσται δὲ αἱ τῶν χρωμάτων διαφοραί. αἰσθανομένη δὲ πάντων τῶν σωμάτων τῷ κεχρῶσθαι αὐτὰ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν μάλιστά ἐστιν αἰσθητική· μάλιστα γὰρ τοῖς σώμασι παρακολούθει, ὧν αἰσθάνεται. μέγεθος γὰρ καὶ σχῆμα καὶ κίνησις καὶ ἀριθμὸς ἐν τούτοις πρώτως τε καὶ κυρίως. ἀπὸ γὰρ τῶν ἀριθμητῶν καὶ καὶ ἡ τοῦ ἀριθμοῦ ἐπίνοια, ἀριθμητὰ δὲ τὰ αἰσθητά, ἃ τῷ κεχωρισμένα ἀλλήλων ὁρᾶσθαι καὶ ἀριθμητά ἐστιν. ἡ δὲ αἴσθησις αὕτη καὶ μεγέθους καὶ κινήσεως καὶ σχήματος καὶ ἀριθμοῦ αἰσθάνεται διὰ τῆς τῶν χρωμάτων ἀντιλήψεως. πλείστας οὖν διαφορὰς ἡ ὄψις ἡμῖν μηνύει, ἐξ ὧν τὸ [*](1 post ὧν cum T (evenit) add. συμβαίνει Thurot 2 ἡ τοῦ VAN: om. a ἡμῖν βεβ. TVNA: βεβ. ἡμῖν a 3 σεμνότερά τε καὶ ζηλωτότερα cum T Thurot, recte ut vid. ζηλωτότερα] βελτιώτερα a 5 ἀκούοντος N 7 τῷ et δεκτικῷ a 8 τὰ μὲν a ὄψιν MTVAN: γνῶσιν a ἑαυτὴν Aa 10 αὐτὰ ἣν N: ipsa T ἐστι MTVAN: om. a χρησίμη a προσφυλάξασθαι VB, προσφυλάξεσθαι N 11 αἱρεῖσθαι ex T (querere) Thurot (cf. v. 20): αἰτεῖσθαι libri μέντοι Ta: μὲν τοίνυν VAN 12 τε om. a 13 ἐστὶν om. a (habet etiam M) 14 λόγων Va: λόγον AN: λόγου T 15 τίς ἐστι, τούτων VANa: τίς ἑ. ἀκοὴ T: ἐστιν M: τίς ἐστι, τούτῳ καὶ ἡ a 16 πρὸς τὰ om. a 17 καὶ] τε καὶ AN 18 μὲν ὄψιν] μέμψιν V ἀγγέλλει Arist. cod. E (male Biehl) 21 τε om. a θ 24 παρακολουθεῖ N: παρακολου V: παρακολουθοῦσιν Aa καὶ κίνησις om. T 25 τούτω V 26 δὲ om. V κεχωρισμένῳ N: κεχρωσμένα a 27 ἀλλήλων] εἶναι a ὁρᾶταί τε καὶ M 28 διὰ TVa: μὲν, διὰ δὲ M: δὲ διὰ AN: <αὶσθάνεται> δὲ διὰ coniciebam 28. 29 τοῦ χρώματος T)

13
χρήσιμον ἡμῖν τὸ κατὰ τὰς αἱρέσεις μὲν τῶν ὠφελίμων φυγὰς δὲ τῶν βλαβερῶν περιγίνεται, οὐ τοῖς λογικοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἔχουσιν αὐτήν.

Ἡ δὲ ἀκοὴ διαφορῶν μὲν οὐ πολλῶν ἐστιν αἰσθητική· τὰς γὰρ τῶν ψόφων διαφορὰς διαγιγνώσκει καθ’ αὑτὴν μόνας, ὥστε τοῖς πλείστοις τῶν ἐχόντων αὐτὴν ὀλίγον παρέχεται τὸ χρήσιμον· τοῖς δὲ λογικοῖς καὶ λόγου αἴσθησίν τε καὶ σύνεσιν ἔχουσιν οὐ τὰς τῶν ψόφων μόνον διαφοράς, ἀλλ’ ἤδη καὶ τὰς τῆς φωνῆς σημαίνει. ἐπεὶ δὲ ὁ λόγος αἴτιος τῶν μαθήσεων ἀκουστὸς ὤν ψόφος γὰρ καὶ αὐτὸς ἢ διὰ ψόφου· κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ ἡ ἀκοὴ τοῦ λόγου αἰσθητική· οὐ γὰρ ὡς λόγου, ἀλλὰ ἐπεὶ συμβέβηκεν αὐτῷ ψόφῳ εἶναι), αἰτία ἡμῖν ἡ ἀκοὴ ἐπιστήμης τε καὶ θεωρίας γίνεται. διὰ τί δὲ γίνεται ἡ ἀκοή, τοῦ λόγου οὖσα ἀκουστική, μαθήσεως ἡμῖν | αἰτία, ἔδειξε· διὰ γὰρ τὸ τὸν λόγον ἐξ ὀνομάτων συγκεῖσθαι, τὰ δὲ ὀνόματα σύμβολά τινων εἶναι καὶ σημεῖα· φωναὶ γὰρ σημαντικαὶ τὰ ὀνόματα ὀνόματα γὰρ καὶ τὰ ῥήματα λέγει νῦν), ὁ λόγος γὰρ ἐκ τούτων ἔχει τὴν σύνθεσιν. ὅτι δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἡ ἀκοὴ ἡμῖν αἰτία τοῦ ἀντιλαμβάνεσθαι λόγου, δῆλον ἐκ τοῦ τῶν μὴ ὁμοφώνων ἡμᾶς ἀκούειν μὲν ὁμοίως, ἀλλὰ μὴ ὡς λόγου τῶν λεγομένων συνιέναι· οὐ γὰρ ἐν τῷ ἀκούειν τὸ συνιέναι, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀκούειν. εἴη δ᾿ ἂν τὸ ἀκόλουθον τῆς λέξεως· ὁ γὰρ αἴτιος τῆς μαθήσεως, ὢν κατὰ συμβεβηκός, ἀλλ’ οὐ καθ’ αὑτὸν ἀκουστός'· οὐ γὰρ ᾗ λόγος ἀκουστὸς καθ’ αὑτόν, ἀλλ’ ᾗ ψόφος.

Ὅτι δὲ πρὸς φρόνησιν καὶ ἐπὶ πλέον ἡ ἀκοὴ τῆς ὄψεως σημεῖον ἐτίθετο τὸ καὶ τῶν ἐστερημένων ἑκατέρας τῶν αἰσθήσεων τούτων ἐκ γενετῆς τοὺς τυφλοὺς τῶν | κωφῶν <καὶ ἐνεῶν> φρονιμωτέρους εἶναι, ὡς [*](1 φυγὴν a (corr. M) 2 μόνον TVAa: δὲ μόνον MN 4 ἐστιν om. a (habet eliam M) 5 γινώσκει a καθ’ αὐτὴν V (secundum se T): καθ’ αὑτὰς ANa 7 οὐ τἀς MTVAN: (??) αὐτὰς a μόνων a 8 τἀς] τἄ M σημαίνει VN (ση Α): σημεῖα Ma: Thurot (significationes T) ἐπειδὴ ὁ a 9 διὰ] cum T ψόφου] ψόφον V: ψόφου <κατὰ συμβεβηκὸς> coni. Thurot 10 ἐπεὶ om. T 11 αἰτία VAN: αἴτιον Ma ἡμῖν om. a (habet etiain M) τε om. a (habet etiam M) 12 τι] τὸ ΑΝ ἀκουστή a ἀκουστική etiam M) 13 αἰτίαι V 14 cf. Vahlen ad Arist. Poet. p. 47 15 λέγω a γὰρ] δὲ Dene coni. Thurot 16 ἡμῖν] verbi T (corr. nobis?) 17 τούτων N ὁμοφωνεῖν AN ἡμῖν M post μὲν add. ἡμᾶς M ὁμοίως om. a (habet etiam M) 17. 18 ἀλλὰ μὴ Ma: ἀλλ’ ἢ TVAN 18 λόγων T οὐ a: om. TV AN συνιέναι Ta: . . . . . ’ναι AN: ναὶ V 19 ante ἀλλὰ spat, VII litt. T δ’ om. AN λέξεως] . . . . . ὡς AN 21 prius ἡ VANa alt. ἧ T: ἡ a: ἢ VAN 22 ὅτι] τοῦ a καὶ MVAN: om. Ta ἐπὶ πλέον] plus T ἡ ἀκοὴ ex T Thurot: τὴν ἀκοὴν libri; ceterum T alibi coniunctionem pro infinitivo ponit; sed hic ei fido, cum etiam VAN ὅτι praestent, v. ad v. 22 συντελεῖ ex T Thurot: συντελεῖν libri 23 ἔθηκε Thurot (posuit T): ἔθετο conicio παρέθετο direre solet) ὧν ἐστέρη AN τούτων om. a 24 τοὺς ἐκ γενετῆς transpon. a (sed v. Arist.) καὶ ἐνεῶν addidi (v. Arist. et p. 14,1 ss.): inde corruptuiu ἐκ γενετῆς (a necessitate) hic rep. T: spatium III litt. N: om. VAa φρονιμωτέρους V (prudentiores T), et sic Arist.: σοφωτέρους MN(?): συνετωτέρους Aa 24. p. 14,1 ὥς — ἔχοντας VANa (cf. v. 11 ss.): tamquam habentes auditum, qui magis est causa prudentie T: ὡς τὴν ἀκοὴν ἔχοντας, ἣ μᾶλλόν ἐστιν αἰτία φρονήσεως secundum T coni. Thurot: ὡς τὴν <ἀκοὴν τὴν μᾶλλον τῆς> φρονήσεως αἰτίαν ἔχοντας malim, sed Usener interpolatum censet T 1 αἰτ᾿ . . . . ἔχοντ’ . . . . λέγει N ἔχοντα V ἐννεοὺς V: spat, VI litt. TAN: καὶ ἐννεοὺς a: delevi: λέγει δὲ κωφοὺς τοὺς μὴ δυναμένους τῆ ἀκοῇ κεχρῆσθαι καὶ ἐννεοὺς τοὺς μήτε λαλοῦντας μήτε ἀκούοντας coni. Thurot 2 κωφοὺς TVa: σοφοὺς AN: σοφοὺς κωφοὺς M ἐνεούς — λαλοῦντας e. gr. addidi (cf. ad p. 13,24 et Bouitzii Ind. p. 250 b) μηδὲ Va: om. N, spatio (IV litt. T) relicto TA 3 ἀκόλουθον — εἶναι om. T in spatio ΧΙΙ litt. γὰρ τοῖς κωφοῖς ἐκ γενετῆς τὸ καὶ coni. Thurot γὰρ om. VAN ἐνεοῖς AN: ἐννεοῖς Va 4 συμβαλλομένων V 9 θεωρεία AN 10 φανερόν ἐστι ex T Thurot τε γὰρ Aa: γε γὰρ N: γὰρ TV ζῴοις om. AN 11 ἔργων TV: ἔργον ANa 12 γινομένων V δέδεικται] p. 7,16 ss. 14 κοιναὶ a (corr. M) τε om. a (habet etiam M) ἐστι TVAN: εἰσι a 15 αἰσθητῆς X 15. 16 μὲν ἡμᾶς] enim T 16 post τοῦ add. δὲ a 16. 17 ἀποδίδωσι a 17 ante δι’ add. ἡ T 17. 18 τὰ αἰσθητήρια TVN: τὸ αἰσθητήριον Aa 18 προστίθησι a (apponit T) ἔνιοι, quod legit ΑΙeΧ., Arist. restituendum contra Arist. codd. EMY αἰσθήσεων Ta: αἰσθήσεως VAN 19 αἴσθησιν] sensuum T 20 πέντε — οὐσῶν Ta: πέντε τῶν αἰσθήσεων VAN: haec potius quam v. 21 interpolata censeo Aristotelicum verborum ordinem secutus 21 πέντε οὔσας αὐτὰς om. T 23 ἣ a (ἥτις etiam M) δ'—Τιμαίῳ om. T 23 Τιμαίῳ] p. 66D.E 24 γένος add. καὶ ANa: om. TV ὁμογενὲς V)

14
τὴν τῆς φρονήσεως αἰτίαν ἔχοντας. λέγει δὲ [ἐννεοὺς] τοὺς μὴ δυναμένους τῇ ἀκοῇ κεχρῆσθαι κωφούς, <ἐνεοὺς δὲ τοὺς μὴ λαλοῦντας> μηδὲ ἀκούοντας· ἀκόλουθον γὰρ κωφοῖς τε καὶ ἐνεοῖς εἶναι. εἴη δ’ ἂν πρὸς μὲν τὴν ἐξ ἀρχῆς ζήτησιν καὶ αἴσθησιν τῶν ἐν θεωρίᾳ ἡ ὄψις συμβαλλομένη πλέον, πρὸς δὲ τὴν τῶν εὕρῃ μένων μάθησιν ἡ ἀκοή.

[*](p. 437 a 17)

Περὶ μὲν οὖν τῆς δυνάμεως, ἣν ἕχει τῶν αἰσθήσεων ἑκάστη, πρότερον εἴρηται.

Ὅτι δ’ ἀναγκαῖος ὁ περὶ αἰσθήσεως λόγος τῷ περὶ τῶν κοινῶν ἐνεργειῶν τῶν ζῴων τὸν λόγον ποιουμένῳ, ἥτις θεωρία τῇ περὶ ψυχῆς συνῆπται, φανερόν. κοινότατόν τε γὰρ τοῖς ζῴοις πᾶσιν ἔργον τὸ αἰσθάνεσθαι, καὶ προσέτι καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ἔργων τῶν κοινῶν δι’ αἰσθήσεως ἢ μετ’ αἰσθήσεως γινόμενον δέδεικται. ἀλλ’ ἐπεὶ ἡ αἴσθησις, ὥσπερ οὖν καὶ τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν αἱ πλεῖσται τῶν ὑπὸ τῶν ζῴων ἐνεργουμένων, κοινὴ σώματός τε καὶ ψυχῆς ἐστι, φθάνει δὲ περὶ τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως ἰῆς ψυχῆς ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἰρῆσθαι, τοῦτο μὲν ἡμᾶς ὑπομιμνῄσκει τοῦ μὴ νῦν πάλιν περὶ τούτου λέγειν ἰὴν αἰτίαν ἀπὸ διδούς, περὶ δὲ τοῦ σώματος δι’ οὗ ἡ αἴσθησις γίνεται (ἔστι δὲ τοῦτο αἰσθητήρια) νῦν προτίθησι. λέγει δέ τινας τῶν περὶ αἰσθήσεων εἰρηκότων ζητεῖν ἑκάστην αἴσθησιν ἐξ ἑκάστου ἰῶν σωματικῶν στοιχείων ποιεῖν, καὶ πέντε τῶν αἰσθήσεων οὐσῶν] οὐκ εὐποροῦντας συνάγειν εἰς τέσσαρα στοιχεῖα πέντε οὔσας αὐτὰς ζητεῖν περὶ τῆς πέμπτης, ἐκ τίνος αὐτὴν χρὴ λέγειν εἶναι σώματος. λέγοιτο δ’ ἂν τοῦτο περὶ τῆς ἐν τῷ Τιμαίῳ δόξης, ἥτις ἀναφέρεται μὲν εἰς τοὺς Πυθαγορείους, εἴρηται δ’ ἐν τῷ Τιμαίῳ. ἐκεῖ γὰρ τὴν ὄσφρησιν ὁ Τίμαιός φησι καὶ τὸ τῶν ὀσμῶν γένος ἡμιγενὲς

15
εἶναι καὶ μικτόν πὼς· ‘ μεταβάλλοντος γὰρ ὕδατος εἰς ἀέρα ἡ ἀέρος εἰς ὕδωρ ἐν τῷ μεταξὺ τούτων ”, | φησί, “ γεγόνασι.” καὶ εἴη ἂν ἡ ὄσφρησις αὕτη <ἡ> πέμπτη ‘περὶ ἧς ἐγλίχοντο’. τῶν γὰρ ἄλλων πυρὸς μὲν τὴν ὄψιν ἐποίουν, ἀέρος δὲ τὴν ἀκοὴν καὶ τὴν γεῦσιν ὕδατος, τὴν δὲ ἁφὴν γῆς.

Πλὴν τὴν ὄψιν φησὶ ποιεῖν ἐκ πυρὸς πάντας, ἤτοι τοὺς εἰς τὰ στοιχεῖα ἀνάγοντας τὰ αἰσθητήρια ἢ καὶ τοὺς ἄλλως περὶ τούτων εἰπόντας· καὶ γὰρ πάντες ἀπλῶς πυρὸς εἶναι εἶπον, Δημόκριτος δὲ ἐξ ὕδατος. ἢ τὸ πάντες ἀντὶ τοῦ πάντως. ἤτοι εἴρηκεν οἱ πάντα τὰ αἰσθητήρια * * * ὡς εἶναι τὸ πάντες ἀντὶ τοῦ πάντες πάντα. καὶ ὅθεν ὁρμηθέντες ὑπολαμβάνουσι τὴν ὄψιν πυρὸς εἶναι, λέγει · διὰ τὸ πάθους τινὸς γινομένου περὶ τὴν ὄψιν ἀγνοεῖν τὴν αἰτίαν. τὸ δὲ πάθος, οὗ τὴν αἰτίαν ἀγνοοῦσι καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐκ πυρὸς αὐτὴν εἶναί φασιν, ἐπιφέρει· θλιβομένου γὰρ καὶ κινουμένου τοῦ ὀφθαλμοῦ φαίνεται πῦρ ἐκλάμπειν.

Τὸ γινόμενον καὶ τὸ ἀναπεῖσαν αὐτοὺς ἐκ πυρὸς λέγειν προθεὶς προστίθησι καὶ τὸ χρήσιμον αὐτῷ εἰς τὸ δεῖξαι ὅτι μὴ διὰ τὸ εἶναι ἐκ πυρὸς ἡ ὄψις διὰ τοῦτο λάμπει. | λέγει γάρ· τοῦτο δὲ ἐν τῷ σκότει πέφυκε συμβαίνειν ἢ τῶν βλεφάρων ἐπικεκαλυμμένων· γίνεται γὰρ καὶ [*](1 ἢ ἀέρος] ἀέρος τε Plato 3 αὕτη TMVVN: om. a ἡ add. Thurot, v. Arist. p. 437 a 22 ἐγλίχοντο V (coni. Thurot, v. Arist.): ἡλέγχοντο TAN: ἠλέγχοιτο a 5 verumtamen ait facere . . . . ex igne, scilicet T φησὶ om. AN ποιεῖν ἐκ πυρὸς πάντας Va: ποιεῖν . . . . ἐκ πυρὸς TAN, unde ποιεῖν πάντας ἐκ πυρὸς fort, scrib. τοὺς a: τὰς V: om. ΑΝ τὰ V: spat, in litt. AN: om. a: τέτταρα T, fort. recte (cf. p. 14,20) 6 τὰ] τὰς ΑΝ 6. 7 ἢ — εἶπον] aut et dicentes aut ipsorum et dicentes simpliciler ignis esse T ἄλλως Va: ἄλλους MAN 6 περὶ τούτων] om Α: τοὺς N 7 καὶ] ἢ a γὰρ πάντες ἀπλῶς V: spat. VI litt., tum ἁπλῶς AN: γὰρ ἀπλῶς πάντες a εἶναι TANa: om. V εἶπον V(T?): εἶπεν a: spat, VIII lilt. AN, in hoe eodem spatio om. Δημόκριτος δ’ ΑΝ Δῆμ’. — ὕδατος TV: ἐξ ὕδατος AN: ἡ τὸ αἰσθητήριον a (cf. ad v. 8) 7. 8 ἢ—πάντως V: spat, VIII litt. ΑΝ, XI litt. T 7—9 ἢ τὸ — πάντα om. a 8 πάντως scripsi: πάντες V οἱ πάντα om. N, in spatio Α, in spatio x litt. T non intellego, an suppl. αἰσθητήρια <εἰς τὰ στοιχεῖς ἀνάγοντες>? post αἰσθητήρια spat, VIII litt. N 9 ὡς — πάντα V: ὡσεὶ . . . . τὸ πάντες ἀντὶ τοῦ . . . ΑΝ (A om. etiam τὸ): ut dicebant omnes per hoc . . . . . . . . . T ὁρμᾶ . . . Ν, ὁρμᾶ Α, post ὁρμηθέντες spat, vn litt. T 10 τήν ὄψιν Va: spat, vn litt. AN, v litt. T τὸ Va: spat, v litt, N, om. Α πάθος ΑΝ 10. 11 γινόμενον ΑΝ, turn spat, vn litt. 11 ἀγνοεῖν τὴν αἰτίαν TV (Arist.): . . . . . αἰτίαν AN: τὴν αἰτίαν ἀγνοεῖν a τὸ δὲ πάθος TANa: τί τὸ δὲ πάθος V 11. 12 οὐ — cpaaiv om. Aa, in spat, iv litt N 11 — 13 οὗ—γὰρ καὶ om. T in spatio v litt. 13 γὰρ καὶ] spat, IV litt. ΑΝ ὀφθαλμοῦ] spat, vi litt. ΑΝ post ὀφθαλμοῦ spat, xi litt. T 13. 14 ἐκλάμπειν T (Arist.): ἐκλάμπον V: ἐκ . . . . AN: om. a 15 ut τὸ γινόμενον intellegas, v. v. 10. 11 15. 16. τὸ γιν. — εἶναι ἐκ in spat, lxxxiv fere litt. om. T ἀνάπαλιν ANa (sed v. p. 43,5 Th.) 15 αὐτοὺς] . . . . . . τοὺς AN: om. a λέγειν προθεὶς scripsi: λέγειν προστιθεὶς V: spat, in litt. AN: om. a 15. 16 προστίθ . . . τὸ AN: προστίθησι τὸ a 16 αὐτοῦ αὐτῷ scripsi. v. p. 16,1) — δεῖξαι V: spat. VI litt. AN: om. a μὴ ANa: μέν V: δέ M διὰ τὸ V: διὰ τοῦ AN: διότι Ma εἶναι V: . . . . καὶ AN: om. a 17 λάμπει TVAN: λάμπει δῆλον M: λάμπειν δοκεῖ coniciebat Usener (cf. p. 16,9) IS ἡ a. s. s. V: εἰ prius V: τὴν AN: om. T)

16
τότε σκότος. πῶς οὗν αὐτῷ τὸ ἐν τῷ σκότει τοῦτο γίνεσθαι περὶ τὴν ὄψιν χρήσιμον, προελθὼν ὀλίγον ἐρεῖ· τὰ γὰρ λεῖα πέφυκεν ἐν τῷ σκότει λάμπειν.

Τὸ δὲ θλιβομένου τοῦ ὀφθαλμοῦ φαίνεσθαι πῦρ ἐκλάμπειν ἐξ αὐτοῦ φησιν ἔχειν καὶ ἑτέραν ἀπορίαν, ὡς καὶ τοῦ προειρημένου ἀπορίαν παρέξοντος τοῖς μὴ λέγουσιν ἐκ πυρὸς τὴν ὄψιν εἶναι ἢ τὴν ἀρχὴν διὰ τὴν ἀπορίαν ταύτην κατενεχθέντων τινῶν ἐπὶ τὸ ἐκ πυρὸς λέγειν τὴν ὄψιν εἶναι· ὡς γὰρ λυτικὸν τοῦ ἀπορουμένου τοῦτο φέρουσιν. ἀπορεῖται γὰρ τί αἴτιον τοῦ δοκεῖν ἐν τῇ θλίψει τοῦ ὀφθαλμοῦ πῦρ ἐκλάμπειν. ἔστι δὲ ἣν προστίθησιν ἀπορία αὕτη, εἰ μὴ ἔστι λανθάνειν αὑτὸν καὶ ὁρῶντα, ὡς δοκεῖν μὲν ὁρᾶν, | μηδὲν δὲ ὁρᾶν ὁρώμενον. ἂν γὰρ ἡ ὄψις τότε ὁρᾷ τι, δῆλον ὅτι ἑαυτὴν ὁρᾷ· οὐ γάρ δὴ ἄλλο γέ τί ἐστι τότε ὁρώμενον ὑπ’ αὐτῆς. εἰ δὲ αὐτὴ ἑαυτὴν ὁρᾷ, ἀπορήσαι ἄν τις διὰ τί ἠρεμοῦσα καὶ μὴ θλιβομένη ἑαυτὴν οὐχ ὁρᾷ, καὶ ἔτι μᾶλλον πῶς ἑαυτήν· οὐ γὰρ αἰσθάνεται τὰ αἰσθητήρια, εἰ μὴ αἴσθησις πρός τι καὶ ἄλλου τινός.

Προαπορήσας δὲ τῷ ἑξῆς λύσιν ἀμφοτέρων πειρᾶται, τήν τε τοῦ δοκεῖν πῦρ εἶναι τὴν ὄψιν καὶ τὴν τοῦ αὑτὴν ὁρᾶν, ὅταν θλίβηται καὶ παράγηται, ἠρεμοῦσαν δὲ μηκέτι. τὸ δὲ αἴτιον τούτου τε καὶ τοῦ ἡρετότε [*](1 σκότος TNAa, prius V (Arist. codd. EMYP): τότ’ ἐν σκότει M. e corr. V (Arist. codd. LSV), sed v. p. 37,7 Th. πῶς — γίν.] τὸ οὖν αἴτιον τοῦ ἐν σκότει τοῦτο γίνεσθαι. coniciebat et χρήσιμον (cf. p. 15,16) delebat Usener πῶς scripsi (cur T): ποῦ VANa: πόθεν Thurot αὐτῷ cum T om. Thurot τὸ ἐν τῷ σκότει scripsi (cf. p. 15.17): τῶ ἐν τῶ σκότω V: τὴν τῶ σκότω AN: τὸ ἐν σκότει a: τὸ σκότος ὥστε Thurot (pportune sunt tenebre ut hoc fiat T) 2 πεφύκασιν V 4 φαίνεσθαι Usener (cf. p. 15, 13): γίνεσθαι libri (accidit T) 5 αὐτῆς V 6 παρέχοντος ut vid. T ἢ τὴν — εἶναι (8) om. a (habet etiam M) 8 φέρουσιν TV: φέρει ANa 9 δοκεῖν om. a (habet etiam M) 10 προτίθησιν conicio ἀπορία TA: ἀπορίαν VNa εἰ γὰρ μὴ Arist.] γὰρ Alex, non legit aut neglexit αὐτὸν VAa: αὐτοῦ N 1 1 ὡς δοκεῖν μὲν ὁρᾶν V: ὡς δοκεῖν ὁρῶν a: est ut quidem viderc T: ὡς ὁρᾶν AN: ὡς ὁρᾶν μὲν (del. δοκεῖν) conicio ὁρώμενον scripsi, eadem corruptio p. 63,7 Th. (cf. Arist.): ὁρῶν VA: videns T: ὁρᾶν a: ὁρῶσα MN 12 ἄν γὰρ VA: ἂν N et ut vid. T: γὰρ a: δὲ M ἡ om. N τότε V (sc. θλιβομένου τοῦ ὀφθαλμοῦ): τότε δὲ TANa: ὅτε M: τότε γε coni. Thurot ὁρῶ τι a ὁρᾶν οὐ A(?)a (corr. M) γέ] τε V 13 τότε] τὸ a: τότε <τὸ> conicio ἑαυτὴν V: αὐτὴν N: αὐτὴν Aa ὁρῶ a (corr. ἀπορήσαι scripsi: ἀπορήσοι VAN: ἀπορήσειεν a 14 ἑαυτὴν V: αὐτὴν AN: αὐτὴν a 15 fort. ἑαυτῆς <αἰσθάνεται>· οὐ γὰρ αἰσθάνεται scrib. sic enim defectus codicura (v. facilius explicatur οὐ γὰρ T (cf. Thurot p. 452 et ἡ γὰρ, quod modo commemorabo): om. VANa τὰ αἰσθητήρια TAN: om. Aa εἰ μὴ TAN: ἡ γὰρ Va πρός τι TVa: om. ΑΝ 17 προαπορήσας Usener: προσαπορήσας libri (cum dubitationem movit T) τῷ V: τοῦ AN: om. a λύσιν ἀμφοτέρων Aa: λύειν ἀμφότερα TVN πειρᾶται] an προτίθεται? 18 πῦρ εἶναι TVa: εἶναι πῦρ AN αὐτὴν VAN 19 μηκέτι] non T τὸ δὲ αἴτιον Va: ὅταν γὰρ τὸ δὲ (τόδε N) αἴτιον AN: cum enim scila causa T, sed v. Arist. p. 437 a29. 30 τὰ δ’ αἴτια, unde fort, commendatur V, refutatur T et codicum AN leclio ὅταν γὰρ)

17
μοῦντι τῷ ὀφθαλμῷ μὴ συμβαίνειν τοῦτο καὶ τῆς ἀπορίας καὶ τῆς διὰ τί θλιβομένη ἡ ὄψις αὑτὴν ὁρᾷ, ἠρεμοῦσα δὲ οὔ, καὶ ὅλως τοῦ δοκεῖν πῦρ εἶναι τὴν ὄψιν ἐντεῦθεν ληπτέον. καὶ λέγει, λύων τὰ εἰρημένα, ὅτι τὰ λεῖα πέφυκεν ἐν τῷ σκότει λάμπειν, οὐ μέντοι γε φῶς ποιεῖν· | ὃ καὶ φθάνει εἰρηκέναι καὶ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς. ὅσα γὰρ αὐτὰ μὲν σκότου ὄντος ὁρῶμεν, οὐ μέντοι δι’ αὐτὰ καὶ ἄλλα, ταῦτά ἐστιν ἃ στίλβει μέν, φῶς δὲ οὐ ποιεῖ. τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ τοῦ ὀφθαλμοῦ μέλαν καὶ μέσον, ὃ κόρην καλοῦμεν, λεῖόν τε καὶ διὰ τὴν λειότητα στίλβον. τῷ μὲν οὖν στίβειν σκότους καὶ αὐτό, ὡς τὰ λεῖα, ὁρατόν ἐστι σκότους · διὸ καὶ ὁρᾶται τότε. προεῖπε γὰρ ὅτι τοῦτὸ δἑ ἐν τῷ σκότει πέφυκε συμβαίνειν ἢ τῶν βλεφάρων ἐπικεκαλυμμένων· γίνεται γὰρ καὶ τότε σκότος.

Κινουμένου δὲ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦτο συμβαίνει, ἀλλ’ οὐκ ἠρεμοῦντος, ὅτι ἡ αἴσθησις τῶν πρός τί ἐστι καὶ πρὸς ἄλλο. ἕως μὲν οὖν ἄν ἠρεμῇ ἐπιμύουσα, μία ἐστὶ καὶ οὐδὲν ὁρᾷ · ὅταν δὲ θλίβηται καὶ κινῆται, ἐν τῇ ταχείᾳ παραγωγῇ μία οὖσα δύο πὼς γίνεται, ὁρωμένη τε καὶ ὁρῶσα, ὁρωμένη μὲν ἐν τῇ παραγωγῇ, ὁρῶσα δὲ ἐν τῇ εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανόδῳ. | στίλβει μὲν γὰρ καὶ παραγομένη, καὶ ἔστιν ὅσον ἐπὶ τούτῳ ὁρατὸν τότε, οὐχ ὁρᾷ δέ, ὅτι μία ἐστὶ καὶ αὐτή ἐστι δι’ ἧς ὁρῶμεν, ἀλλ’ οὐχ ἣν ὁρῶμεν. ὅταν δὲ ταχέως κινηθῇ παραχθεῖσα καὶ ἐπανελθοῦσα εἰς τὴν αὑτῆς χώραν, διὰ τὸ τάχος καὶ ὁρῶσα καὶ ὁρωμένη γίνεται, καταλαμβάνουσα τὴν ἐν τῇ παραγωγῇ στιλβηδόνα, ἣν ἐποίησεν αὐτὴ παραχθεῖσα θεῖσα πρὸ τοῦ παύσασθαι διὰ τὸ τάχος ἰῆς κινήσεως, καὶ ὁρῶσα ὡς ἀπ’ ἄλλου τινὸς γινομένην. καὶ γὰρ ἑώρα [<ἄν>, εἰ ἦν ἀπ’ ἄλλου καὶ μὴ ἀπ’ αὐτῆς· ἦν δ’ [*](1 hoc, hinc sumenda est (ex v. 3) causa dabitalionis τοῦτο, ἐντεῦθεν ληπτέον καὶ τὸ αἴτιον τῆς ἀπορίας Thurot, sed v. Arist.) 1. 2 prius τῆς — οὔ suspecta habet Thurot 1 alt. καὶ dele aut pro καὶ τῆς scribe ταύτης alt. τῆς otn. a 2 θλιβομένη om. T αὐτὴν AN 2. 3 εἶναι πῦρ a 3 ἐντεῦθεν ληπτέον ληπτόν V) bic posuit etiam Arist. (de T v. ad. v. 1) cf. V. Rose, Arist. Pseudep. p. 373 λέγων λύει a post prius τὰ spat. IV litt. AN 4 σκότῳ et ποιεῖ Arist. codd. EMY 5 prius καὶ om. a Περὶ ψυχῆς] Β7 p. 419 a 2 ss. μὲν ante γὰρ V: om. T σκότους a, fort, recte 6 ἁ] ὧ AN1 7 τοῦ ὀφθαλμοῦ ante ὃ κόρην v. 8 transport. T μέλαν καὶ μέσον T (Arist.): μέσον τὸ μέλαν VANa 8 τε TAa: τι N: δὲ V τῳ] τὸ V 9 prius σκότους M (cf. Alex. De an. p. 42,5. 43,17. 56,14 Br.): σκότει V: σκότος Na: σκότω Α: tenebris T alt. σκότους AN: in tenebris T: om. Va 10 δὲ om. T 11 σκότος om. T 12 ante τοῦτο add. καὶ T ἀλλ’ MTVAN: om. a 13 ὅτι ἡ V: τί ἡ N: τί Aa: διὰ τί (quare) T, fort, recte αἴσθησις V: αἴσθησις οὑν TANa οὖν ἄν a: ἄν οὖν VAN: igitur T 14 μύουσα V, sed v. p. 18,2 alt. καὶ Ta: τι καὶ VAN κινεῖται V 15 ταχεία] oculi T, coir, veloci τε TVANa: πὼς V 16 μὲν om. AN τὸ] τὰ N 17 post prius καὶ add. ἡ ὄψις T: spat, m litt. AN: om. Va παραγομένη] cecus factus (πηρουμένη?) et etiam . . . . . . super hoc videi tunc T ὅσον V: spat, ΙΙΙ litt. AN: om. a τούτου V ὁρατὸν a: ὁρᾶ TVAN: ὁρατὴ conicio 18 αὐτή ἐστι VAN (ipse et T, est scrib. pro et): ἡ αὐτὴ a ἣν VAN(T): ὃν a: ὃ Thurot (ex M?) 20 αὐτῆς VAN: propriam T: αὐτὴν a 20. 21 καταλαμβάνουσα ANa: apprehendens T: καταλαβοῦσα V 21 παραχθεῖσα VAN: κινηθεῖσα Ta 21—23 πρὸ — γινομένην] antequam ab alio aliquo factus cum videt T 22 τινὸς del. Thurot 23 γινομένην A1Na: γινομένη MVA2 prius καὶ M: ἢν VANa: om. T: ἣν ex γινομένην ortum effecit, ut καὶ intercideret γὰρ om. T ἄν T (utique): om. VA(??) Comment. Arist. III 1. Alex, de Sensu. 2)

18
ἂν τοῦτο, εἰ αὐτῆς κατὰ χώραν μενούσης ἄλλο τι ἦν στίλβον ἐνταῦθα κείμενον, εἰς ὃ αὐτὴ παρήχθη * * * τὴν ἀπ’ αὐτῆς στιλβηδόνα ἐπιμύουσα οὖσαν ἐντὸς τῶν βλεφάρων ἑώρα ἄν (οὐ γὰρ δὴ φωτὸς χρεία πρὸς τὴν τῶν στιλβόντων ὄψιν, ἀλλ’ ἱκανὰ αὐτὰ τὴν αἰτίαν αὑτοῖς τὰ τοιαῦτα τοῦ ὁρᾶσθαι παρέχειν, ἂν ᾖ μόνον ἐν διαφανεῖ). ταύτην δή, ἐπεὶ μὴ ἀπ’ ἄλλου ἐστὶν ἀλλ’ ἀφ’ αὑτῆς, ἀεὶ μὲν ἐπιμύουσα | οὐχ ὁρᾷ· ὅταν δὲ οὕτως κινηθῇ, ὡς γίνεσθαι τρόπον τινὰ διὰ τὸ τάχος τῆς κινήσεως δύο σημεῖα, <ἐπεὶ> ἔστι διαφανὲς καὶ ἐντὸς τοῦ ὀφθαλμοῦ, διὰ τοῦτο στίλβουσα ὁρᾶται.

Τί δή ποτ’ οὖν τὸ μέσον τοῦ ὀφθαλμοῦ, περὶ οὗ λέγει ὅτι <λάμπει>, οὐχ ὁρᾶται νυκτὸς καὶ ὑπὸ τῶν εἰς αὐτὸ ἀποβλεπόντων, ὥσπερ τὰ ἄλλα τὰ στίλβοντα, ὧν ἔνια καὶ αὐτὸς παρατίθεται κεφαλαὶ γὰρ ἰχθύων τινῶν καὶ ὁ τῆς σηπίας θολός, ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμοὶ λεόντων καὶ δὲ καὶ ἄλλων τινῶν ζῴων, τούτων δέ ἐστι καὶ ἡ πυγολαμπίς); ἡ αἰτιατέον τούτου τὸ ἐπικείμενον δέρμα· ἐπισκοτεῖ γὰρ ὁ ὑμὴν οὗτος τῇ κόρῃ στιλβούσῃ πρὸς τὸ <μὴ> ὑπὸ τῶν ἔξωθεν ὁρᾶσθαι. οὐ γὰρ ὅμοιος πάντων ὀφθαλμῶν ὁ ἐπικείμενος ὑμὴν αὐτοῖς· ἀλλ’ οὐδὲ ἡ στιλβηδὼν ὁμοία τῶν λείων πάντων. τὰ μὲν οὖν ἄλλα τὰ λεγόμενα εὔλογα, ἴσως δ’ ἐκεῖνο συσπαράδεκτόν τισι δόξει τὸ δύνασθαι αὐτὸν <καὶ> ὁρῶντα καὶ ὁρώμενον γίνεσθαι διὰ τὸ τάχος τῆς παραγωγῆς ὡς ἄλλον γινόμενον καὶ ἄλλον. εἰ μὲν γὰρ ὑπομένειν ἐδύνατο κἂν ἐπ’ ὀλίγον ἡ στιλβηδὼν ἡ ἐπὶ τῇ παραγωγῇ γενομένη καὶ † ἄλλο τι μόριον ἀπὸ τῆς κόρης † ἔν τινι ἄλλῳ γινομένη ἐστὶ τὸ διαφανές, ἦν πιθανὸν τὸ ἐν τῇ οἰκείᾳ χώρα γενομένην τὴν [*](2 κινούμενον a αὐτὸ ΑΝ παρήχθη Usener (cf. p. 19,1, emitteret cum proximis coniunctum T): παραχθῆ VAN: ταραχθῇ a: παραχθείη coin. Thurot e. gr. ἀλλὰ καὶ τοῦτο οὐ χαλεπὸν λύειν, εἴ τις λέγοι ὅτι μὴ supplet Thurot, fort, sententia erat haec: εἰ οὖν κατ’ ἄλλο τι μόριον ἔν τινι ἄλλῳ γινομένης τῆς κόρης ἐντὸς τοῦ ὀφθαλμοῦ ἦν (cf. v. 8 et adnot. ad v. 21) τὸ διαφανές, εἰς ὃ ἂν παραχθῇ ἀπ’] ἐπ’ V ἐπιμύουσα οὖσαν a: ἐπιμύουσαν οὖσαν VAN: interclusum T 3 ἑώρα ἄν om. T 4 αὐτοῖς MVANa τὰ τοιαῦτα MTVVAN: om. a 5 ἦ μόνον AN: ἡ μόνον V: ἡ μόνον a: μόνον ἦ T, fort, recte (cf. M): μὴ ἦ M δή] δὲ a 6 ἀφ’ ἑαυτῆς a: ἀφ’ αὐτῆς <ποιεῖ> aut ἀπ’ αὐτῆς conicio 7 ὡς] ὥστε a 8 ἐπεὶ add. Thurot, cf. e. p. 26,11 διάφορα MN: διαφορᾶς Α τοῦτο στίλβουσα TV: τοῦ στίλβοντος ANa 9 περὶ MTVAN: om. a ὅτι MTAN: om. Va λάμπει addidi 10 ὁρᾶται — ὥσπερ om. T ὑπὸ a: ἀπὸ VAN (M teste Thuroto) ὥσπερ VAN: ὡς a 11 κεφαλαὶ] καὶ φασὶ in compendio N 12 τινὲς Arist. codd. EMYU tertium καὶ om. a 13 prius δὲ] τε a: om. T τινῶν MTVAN: om. a τούτων TV: τοῦτο ANa ἐστι om. T καὶ alt. om. a (habet etiam M) ἡ] ἡ AN πυγολαμπίς V (cf. Alex. De an. ΙΙ p. 128,6 Bruns; Them. d. a. 60,9 Η.): πυγολαμπεῖς AN: πυγολαμπὴς a: πυρολαμπίς T αἰτιατέον MTVAN: πρῶτον a 14 τούτου Ma: τοῦτο TVAN οὐ μὴν a οὕτως TV 14. 15 στιλβούσῃ om. T 15 μὴ T: om. ceteri 17 εὔλογον a 18 δόξη a αὐτῶν a: τὸν αὐτὸν coni. Thurot prius καὶ T: om. VANa 19 καὶ ante διὰ add. T παρωγῆς a παραγωγῆς etiam M) 20 ἠδύνατο ANa κἀν] καὶ Thurot κἀν ἐπ’ ὀλίγον om. T 21. 22 καὶ ἄλλο — διαφανὲς sic corrupta ANa γιγνομένης a): ἔσται τὸ διαφανὲς ceteris om. V: καὶ ἐγίνετο ἔν τινι ἄλλῳ κατ’ ἄλλο τι μόριον ἀπὸ τῆς κόρης τὸ διαφανές e T Thurot: γενομένη κατ’ ἄλλο τι μόριον ἀπὸ τῆς κόρης, <ἧς> ἔν τινι ἄλλῳ γινομένης ἔσται τὸ διαφανές coni. Diels)

19
ὄψιν καταλαμβάνουσαν ἔτι τὸ αὐτῇ πάθος ἐγγινόμενον ἐκεῖ ἔνθα παρήχθη ὁρᾶν. ἐπεὶ δὲ τοῦτο ἀδύνατον (οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν στιλβόντων τοιοῦτον γίνεται, ἀλλ’ ἅμα τῷ παρενεχθῆναι τὸ στίλβον καὶ ἡ ἀπ’ αὐτῶν παύεται στιλβηδών· οὐ μόνον γὰρ τοῦτο ἐπὶ τῶν στιλβόντων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν ὁρωμένων γίνεται, τῷ μηδὲν χρῶμα τὸ διαφανὲς παθητικῶς ἐν αὑτῷ δέχεσθαι, ὅτι μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὸ φῶς· καὶ γὰρ ἐκεῖνο ἐκ<στὰν> τοῦ διαφανοῦς συμπαύεται ἔται τῶ φωτίζειν πεφυκότι), εἰ δὲ ἐπὶ πάντων οὕτω, πῶς ἄν ἡ κόρη ἐν τῷ κατὰ φύσιν γινομένη, εἰ καὶ ταχέως κινηθείη, δύναιτο καταλαμβάνειν τὸ στίλβον ὃ ἐν αὐτῇ ἐστι καὶ συμμεταφέρεται αὐτῇ; ὡς γὰρ οὐ δύναται | ἅμα καὶ ἐν τῇ οἰκείᾳ χώρᾳ εἶναι καὶ μὴ εἶναι, κἀν ταχέως κινῆται, οὕτως τὴν στιλβηδόνα τὴν ἀπ’ αὐτῆς ὁρᾶν ὡς οὖσαν κατ’ ἄλλο. μήποτ’ οὖν οὐχ οὕτω χρὴ δύο γίνεσθαι τὴν ὄψιν ὑπολαμβάνειν ἐν τῆ κινήσει, ὡς δύο ὁλοκλήρων γινομένων καὶ τοῦ αὐτοῦ κατὰ τὸ αὐτὸ ὁρῶντός τε ἅμα καὶ ὁρωμένου, μορίου δὲ ὁρωμένου. ὅταν γὰρ οὕτω παραχθῇ, ὡς μήτε τῆς οἰκείας χώρας πάντη ἔξω εἶναι πᾶσα μήτε πάντη μένειν κατὰ φύσιν ἔχου σὰ παρήχθη δὲ ἐπί τι οὕτως, ὡς τὸ καταλειπόμενον ὑπ’ αὐτῆς ἐν τῇ οἰκείᾳ χώρᾳ ὁρᾶν ἔτι δύνασθαι, τῷ ἐπ’ εὐθείας εἶναι τοῖς φλεβίοις, δι’ ὧν ἐγένετο τὴν κατὰ τὸ ὁρᾶν γινομένην κίνησιν διαπέμπειν ἐπὶ τὴν πρώτην αἴσθησιν τὴν στιλβηδόνα τὴν ἐπὶ τοῦ παραχθέντος μέρους ὡς ἀπ’ ἄλλου τινὸς γινομένην), ὁρᾶ τὸ μέρος τὸ αὑτῆς ὡς ἄλλο, τῷ ὁρατὸν ἐν τῷ παρὰ φύσιν αὐτὸ γινόμενον τόπῳ ἀντὶ ὁρῶντος γεγονέναι. | τοιοῦτον γὰρ καὶ τὸ ὁρώμενόν ἐστι τότε· οὐ γὰρ ὁλόκληρός τις ἡ ὄψις γίνεται. δύναται δὲ καὶ πᾶσα μὲν παρῆχθαι· ἐν δὲ τῇ εἰς τὸ φύσιν ἐπανόδῳ τὸ φθάσαν μόριον αὐτῆς [οὗ] ὲπανεληλυθέναι τὸ [*](1 ἔτι scripsi: ἐπὶ VANa: om. T αὐτῇ M: αὐτῆς TVAN: αὐταῖς a 2 ὁρᾶν p. 18,22 post χώρᾳ T ἐπεὶ om. et τοῦτο δὲ transpon. M ἐπὶ] ἐπεὶ V alt. τῶν om. a 3 (τοιοῦτον a τοιοῦτον etiam M) τῷ] τὸ V 6 αὐτῶ ἐκ<στὰν> scripsi: ἐκ libri 7 τοῦ] τῶν V δέ] δὴ coni. Thurot (cf. p. 7,15) 8 κινηθῆναι a (corr. M) 10 οἰκείᾳ om. a 11 οὕτως <οὐδὲ> conicio ὁρᾶν MVAN: om. Ta 12 τὴν ὄψιν om. T ὑπολαμβάνειν TVa: ὑπολαμβάνεσθαι MAN 14 μορίου — ὁρωμένου om. a μορίου] μόνου T ὅταν γὰρ TAN: ὅτι γὰρ V: ἀλλ’ ὅταν M: ὅταν a 15 χώρας om. a πᾶσα TVa: πᾶσι AN: πᾶσαν M teste Thuroto 16 μὲν ἦ κατὰ ΑΝ ἔχουσαν Aa ἐπί τι VAN: ἐπὶ τούτω a: om. T 16. 17 καταλαμπόμενον a 17 ὐπ’ αὐτῆς scripsi: ὑπὸ τῆς VAN: ora. Ta ἐν — χώρᾳ] iuxta debitum T ὁρᾶν a: ὀρῶν TVAN 18 ἐγένετο om. a; ἐγένετο ἡ κατὰ τὸ ὁρᾶν κίνησις, <ἐκεῖνα δὲ> coni. Thurot γινομένην a: γινομένη ἡ VAN: recte om. vid. T κίνησιν a: κίνησις TVAN 18. 19 διαπέμπειν Thurot: διαπέμ VA: διαπέμπει N: transmittal T : διαλάμπει A 19 alt. ἐπὶ] ἀπὸ Thurot 20 γινομένου M: γινομένων a ὁρᾶν V (video T, videt corr. Thurot) αὐτῆς libri ὡς T: ὁρῶσα VANa; an ὁρῶσα ὡς? ἄλλῳ a: om. M 21 prius τῳ] τὸ a ὁραντὸν V ἐν τῷ-τόπῳ post γεγονέναι T (Thurot) παρὰ] περὶ V αὐτῷ a: om. T, fort, recte 21. 22 γεγονός M 22 ὁλόκληρος om. T ἡ a: om. VAX 21 φθάσον a οὗ del. M teste Thuroto : ὅτε coni. Thurot ἐπανελήλυθε T, quo recepto fort, οὗ servari potest γὰρ delevi: γε coni. Thurot)
20
καταλειπόμενον ἔτι καὶ ἐν τῇ παραγωγῇ ὂν ὁρᾷ· οὐ γὰρ ἀμέγεθες σῶμα δι’ οὗ ὁρῶμεν. τοῦτο δὲ καὶ τοῦ πῦρ εἶναι αὐτὴν δόξαι τισὶν αἴτιον. ὅτι γὰρ τὸ πῦρ στίλβει, ὑπέλαβον καὶ πᾶν τὸ στίλβον πῦρ εἶναι, φανερῶς κατὰ τὴν ἀντιστροφὴν διαμαρτάνοντες· πολλὰ γὰρ στίλβει οὐκ ὄντα πῦρ, ὡς τὰ πρὸ ὀλίγου εἰρημένα.

Τὸ δὲ ἐκείνως δὲ αὐτὸς αὑτὸν ὁρᾷ ὁ ὀφθαλμὸς ὥσπερ καὶ ἐν τῇ ἀνακλάσει ἴσον ἐστὶ τῷ ‘οὕτω δὲ ἐν τῇ τοιαύτῃ κινήσει καὶ θλίψει τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτὸς αὑτὸν ὁρᾷ ὁ ὀφθαλμός, ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς κατόπτροις καὶ ἐν πᾶσιν, ἐν οἷς κατὰ ἀνάκλασιν αὑτὸν ὁρᾷ.’ καὶ γὰρ ἐπ’ ἐκείνων ὥσπερ δύο ὁ εἷς γίνεται, ὁ μὲν κατὰ τὴν ἔμφασίν τε καὶ ὁρώμενος ἐν τῷ κατόπτρῳ, ὁ δὲ ἀφ’ οὗ ἡ ἔμφασις, ὅς ἐστιν ὁ | ὁρῶν. ὅτι δὲ ὁρᾷ ὁ ὀφθαλμὸς καὶ μὴ πάντη ὢν ἐν ἰῇ αὑτοῦ χώρᾳ, δηλοῦσιν οἱ τὴν ὄψιν διάστροφοι.

[*](p. 437 b 10)

Ἐπεί, εἴ γε πῦρ ἦν, καθάπερ Ἐμπεδοκλῆς φησιν καὶ ἐν τῷ Τιμαίῳ γέγραπται.

Δείξας τοῦ γινομένου πάθους ἐν τῇ τοῦ ὀφθαλμοῦ θλίψει τὴν αἰτίαν, ὑφ’ οὗ πάθους ἀνεπείσθησάν τινες ἐκ πυρὸς εἶναι τὴν ὄψιν λέγειν, νῦν ὅτι μὴ οἷόν τε αὐτὴν εἶναι ἐκ πυρὸς δείκνυσιν ἀντιλέγων Ἐμπεδοκλεῖ τε καὶ Πλάτωνι, οἳ ταύτης ἐγένοντο τῆς δόξης καί φασιν ἐκ τυρὸς οὖσαν αὐτήν, τῷ ἐκπέμπειν ἐξ αὑτῆς φῶς, ὡς ἀπὸ τῶν λαμπτήρων φῶς ἐκπέμπεται, οὕτως ὁρᾶν. εἰ γὰρ οὕτως τὸ ὁρᾶν γίνεται, διὰ τί, φησίν, οὐχὶ καὶ ἐν τῷ σκότει ἡ ὄψις ὁρᾷ, εἴγε ἐν τῷ φωτὶ μὲν ὁρᾷ, φῶς δὲ αὐτὴ ἑαυτῇ παρεῖχεν ἐκπέμπουσα ἐξ αὑτῆς;

Εἰπὼν δὲ τοῦτο, ἣν αἰτίαν ὁ Πλάτων’ τοῦ μὴ δύνασθαι τὴν ὄψιν ὁρᾶν ἐν τῷ σκότει φέρει, ταύτην δείκνυσιν οὖσαν κενήν. λέγει γὰρ τὸ φῶς τοῦτο τὸ ἀπὸ τῆς ὄψεως | ἐξιόν, ὅταν μὲν φωτὸς ὄντος ἐξίῃ, σῴζεσθαί [*](1 ἐπαγωγῆ V ἀμέγεθος AN 2 δι’ οὗ om. T πῦρ MTVAN: om. a αἴτιον] αἰτία a: fuit causa T (male ἐγένετο add. Thurot) 3 alt. πῦρ om. V φανερῶς om. a: post ἀντιστροφὴν transpon. Thurot 5 πρὸ ὀλίγου] p. 18,11 ss. 6 ἐκείνως M (Arist. codd. LPSU): ἐκεῖνος VANa (Arist. codd. EMY): om. T αὐτὸς om. Arist. codd. EMY αὑτὸν VAa 6 —8 ὁ ὀφθαλμὸς—ὁρᾷ om. AN 6. 7 ὡς ἐν a: quemadmodum in T 7 ἴσον ἐστὶ τῷ] tantum videlicet T post τοιούτῃ add. τε V, fort, post κινήσει transpon. 8 αὐτὸν Va ὥσπερ καὶ AN: ὡς καὶ a: ὡς V: quemadmodum T 9 αὐτὸν libri: ad se ipsum T 11 ἐν τῷ κατόπτρῳ om. T alt. ὁ om. V, sed v. p. 25,10 ὅτι] ὁ AN 12 πάντη Ta: πάντα VAN ὢν om. V ἐν τῆ αὐτοῦ χώρᾳ T (propria) a (αὐτοῦ) ἐν τῆ αὐτὴ χώρα V: ἐν τῶ αὐτῶ χρόνω 14 εἴ γε AN (Arist.): εἴτε V: si T 17 ἐκ τοῦ πυρὸς λέγειν τὴν ὄψιν νῦν εἶναι ANa, nisi quod εἶναι νῦν a post ὅτι add. δὲ N 18 αὐτὴν — πυρὸς om. T ἐκ πυρὸς om. AN 19 οἲ Ta: οἲ ἐπὶ VAN τοῦ πυρὸς a 20 αὐτῆς libri 21 prius ὁρᾶν] ὁρᾶ V 22 σκότω V 22. 23 εἴ γε — ἐξ αὐτῆς] emittens autem ex se ipso lumen ipsum ipsi exhibet T cet. om. 22 αὐτὴ ἑαυτῇ Ta: αὐτὴ VAN 23 παρέχει ex T Thurot αὐτῆς libri 24 εἶπον V τοὺς N 25 σκο V 26 τὸ om. V ἐξίῃ Thurot: ἐξ ἴσης TATAN: ἔξεισι a)

21
τε καὶ μιγνύμενον συγγενεῖ ὄντι τῷ ἐκτὸς φωτὶ αἴτιον ἡμῖν γίνεσθαι τοῦ ὁρᾶν, ὅταν δὲ σκότος ᾗ πρὸς ἀνόμοιον τὸ περιέχον ἐκπῖπτον ἀποσβέννυσθαι. ἡ δὲ λέξις ἡ ἐκ τοῦ Τιμαίου δι’ ἧς ταῦτα λέγει αὕτη· “τοῦ πυρὸς ὅσον τὸ μὲν καίειν οὐκ ἔσχε, τὸ δὲ παρέχειν φῶς ἥμερον οἰκεῖον ἑκάστης ἡμέρας, σῶμα ἐμηχανήσαντο γίνεσθαι. τὸ γὰρ ἐντὸς ἡμῶν ἀδελφὸν τούτου πῦρ εἰλικρινὲς ἐποίησαν διὰ τῶν ὀμμάτων ῥεῖν λεῖον μὲν καὶ πυκνὸν ὅλον μέν, μάλιστα δὲ τὸ μέσον συμπιλήσαντες τῶν ὀμμάτων, ὥστε τὸ μὲν ἄλλο ὅσον παχύτερον στέγειν πᾶν, τὸ τοιοῦτον δὲ μόνον αὐτὸ καθαρὸν <διηθεῖν>. ὅταν οὖν μεθημερινὸν ᾖ φῶς περὶ τὸ τῆς ὄψεως ῥεῦμα, τότε ἐκπῖπτον ὅμοιον πρὸς ὅμοιον, ξυμπαγὲς γενόμενον, ἓν σῶμα οἰκειωθὲν ξυνέστη κατὰ τὴν τῶν ὀμμάτων εὐθυωρίαν, ὅπῃπερ ἂν ἀντερείδῃ τὸ προσπῖπτον ἔνδοθεν | πρὸς ὃ τῶν ἔξωθεν συνήντησεν. ὁμοιοπαθὲς δὴ δι’ ὁμοίοτητα πᾶν γενόμενον, ὅτου τε ἂν αὐτό ποτε ἐφάπτηται καὶ ὃ ἄν ἄλλο ἐκείνου, τούτου τὰς κινήσεις διαδιδὸν εἰς ἅπαν τὸ σῶμα μέχρι τῆς ψυχῆς αἴσθησιν παρέσχετο ταύτην, ἣν δὴ ὁρᾶν ἔφαμεν, ἀπελθόντος δὲ εἰς νύκτα τοῦ συγγενοῦς πυρὸς ἀποτέμνεται. πρὸς γὰρ ἀνόμοιον ἐξιὸν ἀλλοιοῦται αὐτὸ καὶ κατασβέννυται, ξυμφυὲς οὐκέτι τῷ πλησίον ἀέρι γινόμενον ἅτε πῦρ οὐκ ἔχοντι· παύεται οὖν ὅρων, ἔτι ’δε ἐπαγωγὸν ὕπνου γίνεται . οτι οε τοῦτο κενῶς λέγεται τὸ ὑπὸ τοῦ σκότους ἀποσβέννυσθαι τὸ ἐξιὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν φῶς, δείκνυσι. τίς γὰρ ὅλως ἐστὶν ἀπόσβεσις φωτός; τὸ γὰρ θερμόν τε καὶ ξηρόν, τουτέστι τὸ πῦρ, πέφυκεν ἀποσβέννυσθαι ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ τε καὶ ψυχροῦ, ὥσπερ ὁρῶμεν τὸ ἐν τοῖς ἄνθραξι καὶ ξύλοις πῦρ καὶ τὴν φλόγα· ὧν τῷ φωτὶ οὐδέτερον ὑπάρχειν φησί, τὸ ἀνθρακῶδες πῦρ ἢ φλόγα εἶναι. I εἰ δὲ τοῦτο, οὐδ’ ἂν ἀποσβεννύοιτο ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ ἢ τοῦ ὑγροῦ. [*](1 συγγενεῖ] eiusdem T (add. generis) φωτὸς a (corr. M) 2 ἐμπῖπτον V 3 Τιμαίου] p. 45 B—D λέγω αὕτη V 4 ἥμερον Plato: ἡμέτερον VAN: nobis T: ἠμέρας a ἑκάστης Plato: ἐκ δὲ τῆς libri 5 ἐμηχανήσατο a ἐκτὸς a (corr. Μ) τούτου] τοῦτο V: ὃν τούτου Plato 6 εἰλικρινέστατον a sincerum sincerum (sic) huius faciens T ἐποίησαν a: εἰς ποιῆσαν V: ἐκποιῆσαν AN ὀμμάτων] ὀφθαλμῶν a prius μὲν om. Plato, alt. T 7 τὸ μέσον om. AN ἄλλων a ὅσον om. T 8 στέγειν N Plato: στέργειν V: στένειν Α: στέλγειν a: obsistat T διηθεῖν Plato : om. libri 9 οὖν] μὲν οὖν V ἐμπῖπτον V 10 πρὸς ὅμοιον om. a (habet etiam M) ξυμπαγὲς N: συμπαγὲς V: ξυμπαθὲς a: συμπαθὲς Α: simul tolum T γινόμενον V συνέστηκε Α: constat T II τῶν om. a ὅπουπερ V ἀντερείσῃ N ἔνδοθεν a: ἔξωθεν MVAN: exiens T 12 — 18 πρὸς ὃ — γίνεται om. a 12 πρὸς ὃ τῶν Plato: πρόσω τῶν V: πρόσω τῶ AN: antcquam defectus T ἔξω Plato συνέπεσεν Plato similitudines T 12. 13 παραγενόμενον AN 13 τε ἂν Plato (T): τ’ ἐὰν VAN ἐφάπτηται Plato (T): ἐφῆπται VAN τούτων Plato 14 διδὸν AN 14. 15 exhibet propter causam quam videre T 15 ἢν] ἦ cum Platone vid. scrib. φαμέν Plato 16 ἁποτέμεται V (ἀποτέτμηται Plato), cf. p. 69,10 Th. ὅμοιον VAN ἄλλοι τοῦ αὐτὸ AN ante αὐτὸ add. τε Plato (sic Alex. p. 69, 10 Th.) καὶ T (v. p. 09,11 Th.): om. VAN 17 ξυμφυὲς T (v. p. 69,11 Th): ξυμφύει VAN τῷ Plato (v. p. 69,11 Th.): τοῦ VAN 18 οὑν] τε οὖν meliores Platonis prius δὲ] τε Plato ὅτι] τί a (ὄτι etiam M) 19 τῆς σκοτίας ANa δεξιὸν V 23 ait, sed carbonalem ignem T post φλόγα add. τοῦτο a)
22
ἢ οὐδέτερον ὑπάρχειν τῷ φωτί φησι τῶν οἷς τὸ πῦρ σβέννυται· οὔτε γὰρ ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ οὔτε ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ σβέννυται. ἢ μᾶλλον ἡ γραφή ἐστι τοιαύτη· ‘οἶον δοκεῖ τὸ ἐν τοῖς ἀνθρακώδεσιν εἴναι πῦρ καὶ ἡ φλόξ ἐν τῷ φωτί. οὐδέτερον δὲ φαίνεται ὑπάρχον περὶ τὸ σκότος. τοῦτο γὰρ οὔτε ὑγρὸν οὕτε ψυχρόν, οἷς ἀποσβέννυται᾿. ᾧ καὶ τὸ ἐπιφερόμενον ἐστιν.

[*](p. 437 b 19)

Εἰ δ’ ἄρα ὑπάρχει μέν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἠρέμα λανθάνει.

Εἰ γάρ τις λέγει ‘ὐπάρχει μὲν τῷ σκότει ἢ ἄμφω ταῦτα ἢ τὸ ἕτερον, διὰ δὲ τὸ ἠρέμα αὐτῷ ὑπάρχειν ἡμᾶς μὲν λανθάνει, σβέννυσι μέντοι τὸ φῶς τῇ ἐνούσῃ μὲν ἐν αὐτῷ δυνάμει, ἡμῖν δὲ ἀδήλῳ ὡς ἄν λεπτὸν ὂν καὶ εὐπαθές’, ἔδει τούτῳ τῷ λόγῳ μεθ’ ἡμέραν ἀπο|σβέννυσθαι ὑπὸ τού. τῶν, ὑφ’ ὧν καὶ τὸ ἰσχυρότερον, φλόξ, ἀποσβέννυται, ἔν τε τῷ ὕδατι διὰ τὴν ὑγρότητα καὶ ἐν τοῖς πάγοις διὰ τὴν ψυχρότητα, ὡς γίνεσθαι ἐν τοῖς πάγοις σκότος· τὸ γοῦν ἐν τοῖς ἄνθραξι πῦρ καὶ ἡ φλὸξ ταῦτα πάσχοντα ὁρᾶται. οὐδὲν δὲ τοιοῦτον ὁρῶμεν γινόμενον. εἰ δὲ ὑπὸ τούτων μὴ ἄπο. σβέννυται τὸ φῶς, οὐδ’ ἂν ἐν τῷ σκότει τὸ ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν ἐκπεμπόμενον ἀποσβεννύοιτο. εἰ δὲ μὴ σβεννυμένου αὐτοῦ ἔδει ὁρᾶν ἡμᾶς, εἰ ἐξεπέμπετο, οὐχ ὁρῶμεν δέ, οὐδ’ ἂν ἐκπέμποιτο τὴν ἀρχήν, ὡς ὁ Τίμαιος λέγει. ὅτι δὲ μή ἐστι τὸ σκότος ὑγρὸν καὶ ψυχρόν, ἅνπερ ἐστὶ σβεστικὰ πυρός, καὶ ἐντεῦθεν δῆλον· γίνεται γὰρ καὶ ἐν τοῖς ξηροῖς καὶ θερμοῖς τόποις, οὐ μόνον ἐν τοῖς αντικειμενοις. ἔτι εἰ ἦν τῳ ἐκπέμπειν φὼς τὸ ὁρᾶν, οὐκ ἔδει τὰ ἐν τῷ ὕδατι ὄντα ὁρᾶν. πῶς γὰρ οἷόν τε ἐν ὕδατι πῦρ τε καὶ φῶς τοιοῦτον διαμένειν καὶ μὴ σβέννυσθαι; ἔτι εὐλογώτερον ἦν τὸ ὀλίγον φῶς τοῦτο ἐκπεμπόμενον ἡμέρας ἀποσβέννυσθαι μᾶλλον ἢ [*](1 ἢ] ἡ τὸ a φημὶ a (corr. M) τῶν] τῶ N 2 ἡ γραφή MTV AN: ὑγρά a 3 τὸ] τε a πῦρ MTVAN: om. a 4 τὸ σκότος Ta: τε τοῦ σκότους VAN 5 ᾦ] ὧν V διαφερόμενον a 8. 9 εἰ γὰρ — λανθάνει om. a (habet etiam M) χ τ’ 8 λέγοι AN (λέγει eliam M) ὑπάρχει TN: ὕπαρ VA: ὑπαρχ. . . Μ σκο (??) 9 αὐτῷ MTAN: αὐτὸ V λανθάνειν MAN σβέννυμεν τοῦτο φῶς ΑΝ: extinguit quidem igitur tale lumen T 10 μὲν om. Ta ἀδήλῳ scripsi ex T (occulta. ἀφανεῖ Thurot): ἅτε δὴ VANa 11 ἀπαθές a cf. Theophr. De sens, p. 504, 15ss. D. 12 ἰσχυρότερον TV: ἰσχυρότατον ANa: ἰσχυρὸν M φλόξ scripsi, v. Arist. p. 437 b 22: φῶς MTVAN: om. a: πῦρ coni. Thurot ἀποσβέννυσθαι a (corr. M) 12. 13 διὰ—πάγοις om. T 14 πῦρ TVa: om. AX an τοῦτο? πάσχοντα MTV: παρασχόντα ΑΝ: παρέχοντα a 15 μὴ post δὲ a 16. 17 τὸ φῶς — ἀποσβεννύοιτο om. a (testatur M) 16 σκότω V 17 ἀποσβεννύοιτο Thurot: ἀποσβέννυται MTVAN alt. εἰ om. a 18 ἐξεπέμπετο om. M 19 μὴ δὲ N ἐστι a: ἔσται TVAN σβετικὰ V 20 ἐνταῦθα V θερμοῖς καὶ ξηροῖς a 21 ss. cf. ad p. 31,1 21 τῶ TVAN: τὸ a: ἐν τῷ ex T male Thurot, T enim saepe praepositionem in vertendo instrumentali ponit v. ad p. 23,3 22 τῷ om. a post γὰρ add. καὶ a 23 διαμένειν V: διαβαίνειν MTAN: μεταβαίνειν a 24 — p. 23,4 cf. Alex. De an. II p. 128,3 — 5 Bruns)

23
σκότους· ὁρῶμεν γὰρ τὸ πλεῖον πῦρ καὶ τὸ πλεῖον φῶς τοῦ ὀλίγου φθαρτικά. ἃ γάρ νυκτὸς φωτίζει, ταῦτα ἡμέρας οὔσης ἐξασθενεῖ· ὥστε εὐλογώτερον, εἰ τῷ ἐκπέμπειν φῶς τὸ ὁρᾶν, νυκτὸς μᾶλλον ὁρᾶν τὰ ζῷα ἢ μεθ’ ἡμέραν.

Εἰπὼν δὲ ταῦτα περὶ τῆς δόξης τοῦ Πλάτωνος ἐπὶ τὴν Ἐμπεδοκλέους μέτεισι δόξαν. λέγει δὲ αὐτὸν ποτὲ μὲν τὸ ἀπὸ τῆς ὄψεως ἐκπεμπόμενον φῶς αἰτιᾶσθαι τοῦ ὁρᾶν, ποτὲ δὲ ἀπορροίας τινὰς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων. καὶ πρῶτόν γε παρατίθεται αὐτοῦ τὰ ἔπη δι’ ὧν ἡγεῖται καὶ αὐτὸς π εἶ ’ναι τὸ φῶς καὶ τοῦτο ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν προχεῖσθαί τε καὶ ἐκπέμπεσθαι καὶ τούτῳ τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι. ἀπεικάζει γὰρ διὰ τῶν ἐπῶν τὸ ἐκπεπόμενον ἀπὸ τῆς ὄψεως σῶς τῶ διὰ τῶν λυχνούχων φωτί. ὡς γὰ ὁδοιπορεῖν τις νυκτὸς μέλλων λύχνον παρασκευασάμενος ἐντίθησιν εἰς λαμπτῆρα ὁ γὰρ λαμπτὴρ τὰ μὲν ἔξωθεν πνεύματα | ἀπείργει τε καὶ κωλύει, τοῦ δὲ πυρὸς τὸ λεπτότατον εἰς τὸ ἔξω διίησιν, ὅπερ ἐστὶ φῶς), οὕτω, φησί, καὶ ἐν ταῖς μήνιγξι καθειργόμενον τὸ πῦρ ὑπὸ λεπτῶν ὑμένων περιέχεται, οἳ τὰ μὲν ἔξωθεν προσπίπτοντα λυμαντικὰ τοῦ πυρὸς ἀπείργουσι καὶ οὐκ ἐῶσιν ἐνοχλεῖν τῇ κόρῃ, τὸ δὲ λεπτότατον τοῦ πυρὸς εἰς τὸ ἔξω διιᾶσιν. ἀμουργοὺς δὲ τοὺς λαμπτῆρας λέγοι ἄν τοὺς ἀπειρκτικοὺς ἀπὸ τοῦ ἀπερύκειν τὰ πνεύματα καὶ σκέπειν τὸ περιεχόμενον ὑπ’ αὐτῶν πῦρ· ἢ ἀμουργοὺς τοὺς πυκνοὺς καὶ διὰ πυκνότητα ἀπερύκοντας τὰ πνεύματα, ταναὸν δὲ τὸ πῦρ τὸ διὰ λεπτότητα τεινόμενόν τε καὶ διεκπίπτειν διὰ τῶν πυκνῶν δυνάμενον. κατὰ βηλὸν δὲ κατὰ τὸν οὐρανόν· Ὅμηρος· „ῥίπτεσκεν τεταγὼν ἀπὸ βηλοῦ, ὄφρ’ ἂν ἵκηται γῆν ὀλιγηπελέων“. λεπτῇσι δὲ ὀθόνῃσιν ἐχεύατο κύκλοπα κούρην εἶπεν ἀντὶ τοῦ λεπτοῖς [*](1 σκότος A videmus enim sine die extingui amplius lumen paucioris corruptivum T (interpolata ex eis quae praecedunt emissum die extingui) πλεῖστον a ὀλίγου] ἡλίου V 1.2 φθαρτικόν Ta 3 τῷ] τὸ a: ἐν τῷ ex T Thurot, v. ad p. 22. 21 5 <τῆς> τοῦ conicio 6 τὸν αὐτόν a 7 δὲ] δὲ καὶ V τινὰς TVa: τινὸς AN: Usener (cf. Arist. p. 438 a 4 et Alex. p. 24,4) 8 πρῶτά γε V αὐτὰ τὰ V 8. 9 εἶναι πῦρ AN 10 καὶ τούτῳ scripsi (et hiis T): καὶ τούτων VAN: κἀκ τούτων a: καὶ οὕτω Usener (cf. p. 24,6. 20) prius τὸ a: om. VAN ἀπεικάζει Ta: ἀπεικάζειν VAN 11 λυχνούχων φωτί MTVAN: λυχνείων φώτων a 12 τις TAN (Emped.): τῆς Va εἰς oiu. a (habet etiain M) 13 γὰρ om. AN 14 prius τὸ om. AN εἰς M(T)VA: ὡς Na διίησιν Thurot: δίεισιν libri 15 καὶ MIA AN: om. a περιέχηται a 16 προσπίπτοντα] ostendenlia T corr. in offendentia 17 ὀχλεῖν V εἰς] ὡς a (corr. M) διιᾶσιν Usener: δίεισιν libri 18 ἀμουργούς δέ] spat, vi litt. T: ἀμοργοὺς δὲ Arist. codd. EMT τοὺς λαμπτῆρας om. AN λέγοι ἄν hic habet TV: post δὲ ANa ἀπειρκτικοὺς MN: ἀπειρητικοὺς VA (?): παρεκτικοὺς a τοῦ] τῆς N 19. 20 καὶ σκέπειν—πνεύματα om. AN 19 αὐτῶν om. T 19. 20 ἢ ἀμουργοὺς] spat, in litt. T 20 ἀμουργεῖς a καὶ TV: om. a πυκνότητος ἀπερυκότας V τὰ πνεύματα Ta: om. V 21 τανσὸν N: spatium x litt. T λεπτότατον N 22 κατὰ βηλὸν in spatio xv litt. om. T alt. κατὰ om. a (habet etiarn M) Ὅμηρον V (II. XV 2 23 versum om. in spatio T ῥίπτεσκε libri ὀλίγην πλέων AN 24 λεπτότησι V: subtilisaimis T 2 1 χθονίησι λοχάζετο Arist. codd. EMY ante κύλλοπα add. κυκλοτερὴν V Κύκλωπα a εἶπεν—κόρην (p. 24. 1) om. Va τοῦ om. Α)

24
ὑμέσι περιέλαβε τὴν κυκλοτερῆ κόρην, πρὸς τὸ ὄνομα τῆς κόρης χρησάμενος ποίη|τικῶς ταῖς ὀθόναις ἀντὶ τῶν ὑμένων. δείξας δὲ αὐτὸν διὰ τούτων τῶν ἐπῶν ταῦτα λέγοντα, προστίθησι τὸ ὁτὲ μὲν οὕτως ὁρᾶν φησιν, ὁτὲ δὲ ταῖς ἀπορροίαις ταῖς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπορρεῖν τινά, ἃ προσπίπτοντα τῇ ὄψει, ὅταν ἐναρμόσῃ τοῖς ἐν αὐτῇ πόροις τῷ εἶναι σύμμετρα, εἴσω τε χωρεῖν καὶ οὕτως τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι. ταύτης τῆς δόξης καὶ Πλάτων μνημονεύει ὡς οὕσης Ἐμπεδοκλέους ἐν Μένωνι, καὶ ὁρίζεται κατὰ τὴν δόξαν τὴν ἐκείνου τὸ χρῶμα ἀπορροὴν σωμάτων ὄψει σύμμετρον καὶ αἰσθητήν.

[*](p. 438a5)

Δημόκριτος δ’ ὅτι μὲν ὕδωρ φησὶν εἶναι, λέγει καλῶς, ὅτι δ΄ οἴεται τὸ ὁρᾶν εἶναι τὴν ἔμφασιν, οὐ καλῶς.

Ἀντειπὼν τοῖς ἐκ πυρὸς τὴν ὄψιν ποιοῦσιν ἐπὶ τὴν Δημοκρίτειον δόξαν μετελήλυθε, καὶ τὸ μὲν ἐξ ὕδατος τὴν ὄψιν λέγειν αὐτὸν εἶναι ἐπαινεῖ, τὸν δὲ τρόπον καθ’ ὃν γίνεσθαι τὸ ὁρᾶν λέγει οὐκ ἀποδέχεται. λέγει γὰρ Δημόκριτος τὸ ὁρᾶν εἶναι τὸ τὴν ἔμφασιν τὴν ἀπὸ τῶν ὁρωμένων δέχεσθαι. ἔστι δὲ ἡ ἔμφασις τὸ ἐμφαινόμενον εἶδος ἐν τῇ κόρῃ, ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις τῶν διαφανῶν, ὅσα οἷά τε τὴν ἔμφασιν φυλάττειν ἐν αὑτοῖς. ἡγεῖται δὲ αὐτός τε καὶ πρὸ αὐτοῦ Λεύκιππος καὶ ὕστερον δὲ οἱ περὶ τὸν Ἐπίκουρον εἴδωλά τινα ἀπορρέοντα ὁμοιόμορφα τοῖς ἅς ὧν ἀπορρεῖ ταῦτα δέ ἐστι τὰ ὁρατά) ἐμπίπτειν τοῖς τῶν ὁρώντων ὀφθαλμοῖς καὶ οὕτως τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι. οὗ τεκμήριον παρατίθεται τὸ ἀεὶ τῶν ὁρώντων ἐν τῇ κόρῃ εἶναι τὴν τοῦ ὁρωμένου ἔμφασιν καὶ εἴδωλον· ὃ δὴ καὶ τὸ ὁρᾶν εἶναι. ἀντιλέγει δὲ πρὸς τὴν δόξαν τοῦ Δημοκρίτου ταύτην τοῦτο μὲν συμβαίνειν λέγων τὴν ἔμφασιν) διὰ τὸ τὸ ὄμμα λεῖον εἶναι· τὰ γὰρ λεῖα πάντα πέφυκε τὴν τοιαύτην ἀπὸ τῶν ὁρατῶν ἔμφασιν δέχεσθαι, οὐχ ὁ ὀφθαλμὸς μόνος. ὅτι δὲ οἴεται τὸ ὁρᾶν εἶναι τὴν ἔμφασιν, οὐ καλῶς τοῦτ’ ἔστιν ‘ὅτι δὲ οἴεται τὴν ἔμφασιν αἰτίαν εἶναι τοῦ ὁρᾶν, οὐ καλῶς.'

[*](1 κυκλοτερῆ Thurot: κυκλοτερὴν ΑΝ: circularem T; lusisse Graecos saepe in homonymo κόρη notum est, v. Περὶ ὕψους c. 4,4 3 τούτων om. T τῶν om. V ὅτως V 4 defluxibus. αὗ hiis enim quae videntur T ἀπορροίαις MTV: ἀπορίαις ANa alt. ταῖς MVAN: om. a ἀπὸ] ἀπὸ γὰρ ex T Thurot ἀπορεῖν AN: ἀπορρεῖν <γὰρ> conicio (cf. quod moclo adnotavi) 5 αὐτῷ a 6 τε χωρεῖν] suscipi T 7 οὖσαν AN ἐν Μένωνι Thurot (p. 76 C): ’am Mennone T: ἐμμένων εἰ MAN: εἰ Va 8 alt. τὴν V: τε N: om. Aa ἀπορροὴν] ἀπὸ V σωμάτων libri: corpori T: σχημάτων Plato vulg.: χρημάτων Plato γρ. T cf. Diels Berl. Sitzungsber. 1884, 348 sqq. 9 αἰσθητόν —12 δ’ ὅτι — Δημοκρίτειον om. V 10 ὅτι] ὁ τὸ N εἶναί φησι Arist. 12 Δημοκρίτου AN 16 ἢ (sic) M: τὸ a: om. VAX κόρει V ὅμοιον a 17 οἷά τε scripsi: οἴεται VANa (putantur T), cf. ad p. 29.5 αὐτοῖς libri 21 παρετίθετο V 23 ἀντιλέγει a: ἀντιλέγων TVAN, quod servari potest, si v. 24 scribas <λέγει> λέγων <τὴν> (v. ad v. 8) post μὲν add. γὰρ V συμβαίνει TVN 24 alt. τὸ om. AN 25 non quia oculus T 26 μόνον V (v. p. 26,5): om. T 26. 27 τὸ—οἴεται om. V 27 οὐ Va: om. TAN)
25
[*](p. 438a7)

Καὶ ἔστιν οὐκ ἐν ἐκείνῳ, ἀλλ’ ἐν | τῷ ὁρῶντι· ἀνάκλασις γὰρ τὸ πάθος.

Δοκεῖ μοι σφόδρα βραχέως εἰρῆσθαι τὸ λεγόμενον, διὸ καὶ ἀσαφὲς εἶναι. ἔστι γὰρ ὃ λέγει· καὶ ἔστιν οὐκ ἐν ἐκείνῳ τὸ ὁρᾶν, τουτέστιν οὐ (??) διὰ τὴν ἔμφασιν οὐδὲ ἐν τῇ ἐμφάσει ἐστὶ τὸ ὁρᾶν, ἀλλ’ ἐν τῷ ὀρῶντι, τουτέστι τῷ ἔχοντι τὴν ὁρατικὴν δύναμιν· ἡ γὰρ ἔμφασις ἀνάκλασίς τίς ἐστι καὶ πάθος’. ἢ τὸ καὶ ἔστιν οὐκ ἐν ἐκείνῳ, ἀλλ’ ἐν τῷ ὁρῶντι· ἀνάκλασις γὰρ τὸ πάθος ἴσον ἐστὶ τῷ καὶ ἔστιν οὐκ ἐν τῇ ἐμφάσει τὸ ὁρᾶν, ἀλλ’ ἐν τῷ ὁρῶντι ἡ ἔμφασις’. οὗ δεικτικὸν τὸ ἐπενεχθὲν τὸ ἀνάκλασις γὰρ τὸ πάθος. ἐν γὰρ τῷ ὀφθαλμῷ, ὅς ἐστιν ὁ ὁρῶν, ἡ ἔμφασις, διότι λεῖος. ἡ γὰρ ἔμφασις πάθος τί ἐστι κατὰ ἀνάκλασιν γινόμενον ἐν τοῖς λείοις τε καὶ σύστασίν τινα ἔχουσιν, ὡς δύνασθαι σῴζειν τὸ ἐμφαινόμενον διὰ τοῦ μεταξὺ διαφανοῦς γινόμενον, ὁποῖόν ἐστι καὶ ὁ ὀφθαλμός. ὅθεν πάλιν ὡς τὸ ὁρατὸν ἔχοντος ἐν αὑτῷ, τοῦτο δέ ἐστιν ἡ ἔμφασις, ἐπ’ ἄλλο τι διάδοσις τῆς ἐμφάσεως γίνεται καὶ ἐπ’ αὐτὸν τὸν ὁρῶντα. τῷ οὖν καὶ τὸν ὀφθαλμὸν τοιοῦτον εἶναι (λεῖος γάρ) γίνεται καὶ ἐν τούτω ἡ ἔμφασις κατὰ τὴν τῶν ὁρωμένων ἀνάκλασιν διὰ τοῦ μεταξὺ διαφανοῦς, ὅταν κατ’ ἐνέργειαν τοιοῦτον ᾖ. κοινότερον δὲ χρῆται τῷ τῆς ἀνακλάσεως ἐπὶ τῆς ἐμφάσεως ὀνόματι, ὡς καθωμιλημένῳ ἐπὶ τούτων· ἐπεὶ ὅτι γε οὐ κατ’ ἀνάκλασιν ταῦτα γίνεται, ὡς δοκεῖ τοῖς ἀπὸ τῶν μαθημάτων, ἀλλὰ τῇ τοῦ διαφανοῦς διακονίᾳ, ὃ πάσχον πὼς ὑπὸ τοῦ ὁρωμένου διαδίδωσιν ὃ πάσχει πάθος τοῖς λείοις τε καὶ στέγειν αὐτὰ καὶ σῴζειν δυναμένοις, ὅταν ἐπ’ εὐθείας ᾖ ταῦτα τοῦ ὁρωμένου κείμενα, ἀπὸ τούτων πάλιν πάσχον ὡς ἀπ’ ἀρχῆς τινος τὸ πάθος διαδίδωσιν ἐπὶ ταῦτα ἀφ’ ὧν τὴν ἀρχὴν ἔπαθεν, εἴρηκεν, ὅτε ἔλεγεν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς περὶ τοῦ πῶς ὁρῶμεν. εἰπὼν δὲ τὴν ἔμφασιν οὐ τὸ ὁρώμενον εἶναι ἀλλὰ πάθος τι καὶ ἀνάκλασιν, προστίθησιν ὅτι μηδέπω περὶ τῶν ἐμφάσεων τε καὶ ἀνακλάσεων δῆλον <ἦν> τῷ | Δημοκρίτῳ ἴσως, μήτε τί εἰσιν αἱ ἐμφάσεις [*](1 ὁρᾶν τι N 5 ἀλλ’ a: om. TVAN AN 7 ἢ τὸ Va: ἤτοι AN: que T 8 τῷ Ta: τὸ V: τοῦ AN 9 prius τὸ] τοῦ AN ἐμφάνεια AN 10 γὰρ τὸ πάθος MT: πάθος γὰρ Va: πάθος γὰρ τὸ AN ἐν γὰρ TVAN: τὸ ἐν M: ἐν a II prius ἐμφάνεια M διότι VAN: ὅτι Ma post κτὰ add. τὴν a 13 διαφόρως a διαφανοῦς etiam M) γινομένου AN 14 ἔχοντος AN: ἔχοντες Va: habens T αὐτῷ lilni 15 τὸν ora. A1N 16 γίνεται MTVAN: om. a 17 ἀνάκλησιν N 18 ss. cf. Alex, in Meteor, p. 141 Hayduck 19 καθωμιλημένων V τούτῳ a 20 γίνεται ταῦτα a τῶν om. a 22 διαδίδωσιν Thurot διαδιδὸν ex T scrib.?): δίδωσιν VANa σώζειν αὐτὰ καὶ στέγειν AN 23 ante ὅταν add. καὶ Thurot, sed v. ad v. 22 ne hic et v. 24 ἀπὸ mutes, v. Alex, in Meteor, p. 141.27. 28 24 πάσχον Thurot: patiens T: πάσχουσα Va: πάσχει AN ἀπ’] ἐπ’ V 25 ὅταν V Περὶ ψυχῆς Β7 p. 419a13—15? (πῶς ὁρῶμεν huic capiti item inscripserat libello, quo hoc caput tract aver at; quem ipse commemoral De an. p. 43,16 Br., Alexandri interpolator ut vid. (V. Rose. Aiist, Pseudep. p. 374) in Comm. in M p. 141,11); ceterum cf. Aiist. p. 435 a 5 ss. 27 ἀνάκλησιν V μηδέπω VAN: μήπω a οὐδέν πω Aiist. codd. PS, ceteri οὐδέπω) τε om. a 28 ἢν T (Arist.): om. VANa)

26
μήτε πῶς γίνονται μήτε ὅτι τά λεῖα καὶ στέγειν δυνάμενα πάντα τῶν τοιούτων ἐμφάσεων δεκτικά, οὐχ αἱ ὄψεις μόνον. εἰπὼν δὲ ταῦτα προστίθησιν ὅτι καὶ τοῦτο ἄτοπον τὸ μὴ ἐπελθεῖν αὐτῷ ἀπορῆσαι διὰ τί πλειόνων ὄντων τῶν τὰς ἐμφάσεις καί. ὡς αὐτὸς ἡγεῖται, τὰ εἴδωλα δεχομένων 5 μόνος ὁ ὀφθαλμὸς ὁρᾷ. εἰ γάρ ἐπέστησε τούτῳ, οὐκ ἄν ἐδόκει αὐτῷ ἔμφασις ἡ ὁρῶσα εἶναι. πολλὰ γὰρ ἄψυχα δέχεται τὴν τοιαύτην ἔμφασιν, ἀλλ’ οὐχ ὁρᾷ.

[*](p. 438 a 12)

μὲν οὖν εἶναι τὴν ὄψιν ὕδατος, ἀληθές μέν, οὐ μέντοι συμβαίνει τὸ ὁρᾶν ᾗ ὕδωρ.

Ἀληθὲς μέν φησι τὸ ὑπὸ Δημοκρίτου λεγόμενον εἶναι, τὸ ὅτι ἡ ὄψις ὕδατός ἐστιν· οὐ μὴν διότι ὕδωρ ἐστὶ καὶ ἐξ ὕδατος, διὰ τοῦτο ὁρᾷ, ἀλλὰ καθότι συμβέβηκε τῷ ὕδατι διαφανεῖ εἶναι· διὰ γὰρ διαφανοῦς τὸ ὁρᾶν. διὸ καὶ δι’ ὕδατος· διαφανὲς γὰρ καὶ τοῦτο. | ἑξῆς δὲ προστίθησι καὶ τὴν αἰτίαν δι’ ἥν, ὀφείλοντος διαφανοῦς εἶναι τούτου ᾧ ὁρῶμεν, ὄντος δὲ διαφανοῦς οὐκ ἔλαττον τοῦ ἀέρος ἢ τοῦ ὕδατος, ἐστιν ὕδατος ὁ ὀφθαλμός. λέγει γάρ· διὰ τὸ εὐφυλακτότερον εἶναι τὸ ὕδωρ τοὺ ἀέρος καὶ δύνασθαι μᾶλλον σῴζεσθαι ἐν ᾧ ἂν ἀποληφθῇ ὁ γὰρ ἀὴρ εὐδιάπνευστός τε καὶ δυσαπόληπτος τῷ διαπνεῖσθαι ῥᾳδίως) εἴη ἂν ἐξ ὕδατος, καὶ διὰ τὸ φυλακτικώτερον εἶναι τοῦ τόπου τὸ ὕδωρ τοῦ ἀέρος καὶ μᾶλλον συνεστάναι τούτου γὰρ τὸ εὐυποληπτότερον ὄνομα, ᾧ κέχρηται, σημαντικόν)· σύστασιν γὰρ μᾶλλον ἔχει, εὐρίπιστος γὰρ ὁ ἀήρ. καὶ ἔστιν ὁ μὲν ἀὴρ διαφανὴς μόνον διὰ λεπτότητα, τὸ δὲ ὕδωρ καὶ διαφανὲς καὶ ἐμφανές. δι’ οὗ μὲν οὖν ὁρῶμεν ἀρκεῖ τοῦτο διαφανὲς εἶναι, ᾧ δὲ ὁρῶμεν, τοῦτο καὶ ἐμφανὲς καὶ τοιοῦτον οἷον δέχεσθαι δύνασθαί τε καὶ σῴζειν τὰ τῶν ὁρωμένων εἴδη· ἢ οὐδὲν ἡ ἔμφασις πρὸς τὸ ὁρᾶν συντελεῖ, ἀλλ’ ἱκανὴ ἡ διαφάνεια, ὡς εἶπεν. ἔτι δύο ὑπεροχῶν οὐσῶν ἐν τῷ διαφανεῖ καὶ | ὄντος ἄκρως μὲν ἀραιοῦ τοὐ ἀέρος, στερεῶν δὲ πάλιν τῶν ὡρισμένων διαφανῶν (ταῦτα δέ ἐστι τὰ ἴδιον πέρας ἔχοντα, ὡς ὕελός τε καὶ τῶν [*](1 ὅτι TVa: τὸ τί VN 2 οὐχὶ Aa μόναι a (cf. ad p. 24.26) 2. 3 προστίθησιν om. T 3 ante ὅτι et post τοῦτο spat, in a 4 τῶν om. V ἡγεῖται] ait V 6 ἡ ὁρῶσα] τὸ ὁρᾶν coni. Thurot (cf. p. 24, 22. 26), vix recte 6. 7 cf. Theophr. De sens. p. 509,23 D. 8 τὴν ὄψιν εἶναι A(?)a Arist. 9 ἢ TV 10 Δημοκρίτω V 11 μὴν] μὲν V ὁρᾷ om. V 12 καθότι] κάτω N 13 δι’ om. AN et per hoc T 14 ὧ V: τοῦ ΑΝ: om. a: ut (= ὡς) T ὁρωμένου AN 15 alt. ὕδατος om. a (habet etiam M) 16 εὐφυλακτότερον M(T) (Arist.): εὐφυλακτικώτερον VAN: ἀφυλακτότερον a cf. p. 75,8 Th. post εἶναι add. τοῦ τόπου V (cf. v. 19) 18 δυσαπόλειπτος Ν τῷ] τὸ V ῥᾴδιον a 19 εἶναι om. a (habet etiam M) 20 εὐπιλητότερον Arist. codd. EMY ὡς AN 21 εὐρύπιστος Α: εὐρίπυστος N γὰρ TVAN: δὲ a 22 λεπτότητος N prius καὶ] om. a 23, 24 δι’ οὗ—ἐμφανὲς om. T 23 ante δι’ οὗ add. διὸ a μὲν οὖν scripsi: μόνον libri ὁρῶμεν A(?)a: ὁρώμενον VN ᾧ δὲ VAN: ὃ δὲ νῦν a 24 τε καὶ ante δύνασθαι a 25 εὔη] ydola T συντελεῖ om. T 26 ὡς εἶπεν om. T 27—p. 27,6 cf. Alex. De an. p. 142,24—143,1 Br. 27 ἄκρους N ἀρεοῦ AN 27.28 ὁρωμένων ANa 28 ὐελλός V τε] τις Α)

27
λίθων οἱ τοιοῦτοι), μέσον ἐστὶν ἑκατέρου τῶν ἄκρων τούτων τὸ ὕδωρ· ἔδει δὲ τὸ ἑκατέρων ἀντιληψόμενον τῶν ὑπερβολῶν ἐν μέσῳ εἶναι ἑκατέρου (εἰ γὰρ ἦν ἐκ τοῦ ἑτέρου τῶν ἄκρων, οὐκ ἂν ἀντελαμβάνετο τοῦ ἑτέρου πόρρω ὄντος καὶ κατὰ πολὺ διεστῶτος, ἐπεί, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν ἐν τῷ δευτέρῳ Περὶ ψυχῆς, δεῖ εἶναι τὸ δι’ οὗ αἰσθανόμεθα). ἔστι δὲ τοιοῦτον τὸ ὕδωρ πρὸς τὰ ἄλλα διαφανῆ· εἰκότως οὖν ἐκ τούτου ἡ ὄψις. Ὅτι δὲ ἐξ ὕδατός ἐστιν ἡ κόρη δι’ ἧς ὁρῶμεν, καὶ ἐξ αὐτῶν δείκνυσι τῶν ὀφθαλμῶν· διαφθειρομένων γὰρ τούτων τὸ ἐκρέον ὕδωρ φαίνεται ὄν. ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς παντελῶς ἔτι τῶν ἐμβρύων νεογνοῖς φησι τῇ τε ψυχρότητι καὶ τῆ λαμπρότητι ὑπερβάλλειν τὸ ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς ὑγρόν. † δῆλόν ἐστι καὶ ἐκ τῶν ἀνατομῶν | τὰ τοῦ ὀφθαλμοῦ· οὐ γὰρ ἄλλο τί ἐστιν ἢ ὑγρὸν τὸ περιεχόμενον ἐν ἐκείνῳ τῷ χιτῶνι, ἔνθα ἡ κόρη. λέγει δὲ καὶ διὰ τοῦτο ἐν τοῖς ἐναίμοις τῶν ζῴων τὸ λευκὸν τοῦ ὄμματος λιπαρὸν εἶναι μάλιστα, ὅπως διαμένῃ τὸ ὑγρὸν τὸ αὐτόθι ἄπηκτον θαλπόμενον διὰ τούτου. διὸ 15 ἀρριγότατος ὁ ὀφθαλμός ἐστι. τὰ μὲν οὖν τῶν ζῴων ἔναιμα ταύτην τὴν 5 βοήθειαν ἔχει πρὸς τὸ μὴ πήγνυσθαι αὐτῶν τὸ ἐν τοῖς ὄφ’ ὀφθαλμοῖς ὑγρόν· τὰ δὲ ἄναιμα πιμελὴν μὲν οὐκ ἔχει, σκληρόφθαλμα δέ ἐστι διὰ τήν τῶν περικειμένων χιτώνων τῷ ὑγρῷ δι’ οὗ ὁρῶσι στερέοτητα καὶ ὑπὸ τούτων σκέπονται.

[*](20 p. 438 a 25)

Ἄλογον δ’ ὅλως τὸ ἐξιόντι τινὶ τὴν ὄψιν ὁρᾶν.

Εἰπὼν μεταξὺ τὴν Δημοκρίτου δόξαν ἐπάνεισι πάλιν ἐπὶ τὴν πρότερον ῥηθεῖσαν. καὶ ἐπεὶ οἱ ἐκ πυρὸς τὴν ὄψιν ποιοῦντες ἔλεγον τὸ ὁρᾶν γενέσθαι ἐξιόντος τινὸς φωτὸς ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν, καθόλου ἐνστὰς πρὸς τὸ ἐξιόντι τινὶ ἀπὸ τῶν ὀφθαλ|μῶν τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι, ἀνελὼν τοῦτο συναναιρήσει αὐτῷ καὶ ὃ τούτῳ εἵπετο· εἵπετο δὲ καὶ τὸ ἐκ τοῦ πυρὸς τὴν ὄψιν εἶναι. τῷ δὲ μὴ ἐξιόντι τινὶ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι συναναιροῖτ’ ἄν καὶ τὸ ἀνάκλασιν γίνεσθαι. ἄλογον γάρ, φησίν, ὅλως τὸ ἐξιόντι τινὶ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι. ἐπεὶ δὲ τῶν ὁμοίως λεγόντων τὸ [*](1 ἑκάτερον a 2 prius ἑκάτερον a: ἑκατέρας conicio (susceptivum utrumque T) 4 πόρου V 4. 5 ἐν τῷ δευτέρῳ Περὶ ψυχῆς] c. 2 p. 423 b 7 8 ὀφθαλμῶν Ta: ὀφθαλμῶν τῶν περὶ αὐτῶν V: περὶ αὐτῶν AN διαφθειρομένου γὰρ τούτου V 10 aut rum Thuroto δῆλα (patent T) scrib. aut v. 11 τῶν pro τὰ et 003E; δῆλον 11 ἐστι καὶ VN: ἐστὶν Α: δέ ἐστιν a (Thurot): etiam T 13 ante τοῦ add. τὸ AN αἵματος TAN 14 διαμένει ΑΝ αὐτόθεν X: om. T διὸ a: δι’ οὗ VAN: quod T 15 ἀρριγότατος V(T): ἀρριγώτατος a: .... γότατος A: .... γότατα N: fort. ἀρριγότατον cum Arist. scrib. ἔναιμα τῶν ζώων a(T?) τὴν om. AN 1(1 αὐτῶν τὸ αἷμα καὶ τὸ ἐν T 18 ὁρῶμεν T στερρεότητα N: στερότητα a 19 σκέπτονται V 20 ὅλως] ὄντως V τὸ] τῶ V 21 τὴν] τοῦ V 22 οἱ om. AN γίνεσθαι a 23 φωτὸς MTVAN: om. a ἐξιὸν a (corr. M 24 ἀνελὸν A1N 25 καὶ ὦ τοῦτο AN alt. καὶ TANa: om. V τοῦ om. N, fort, recte 26 ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν TV: om. ANa 26—p. 28,1 συνανα — alt. γίνεσθαι om. V 26 ἐναναιροῖτ’ a 27. 28 ἄλογον—γίνεσθαι om. a (habet etiam M) 27 ἀνάλογον A 28 ἐπεὶ a: ἐπὶ AN: om. T)

28
ὁρᾶν γίνεσθαι οἱ μὲν μέχρι τοῦ ὁρωμένου ἡγοῦντο τὸ ἐξιὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀποτείνεσθαι, ὥσπερ οἱ μαθηματικοί, οἵτινες δι’ ἀκτίνων ἐξιουσῶν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν καὶ μέχρι τῶν ὁρωμένων ἀποτεινομένων ὁρᾶν ἡμᾶς λέγουσι (κῶνον γάρ τινά φασιν ἐκ τῶν ἀκτίνων γίνεσθαι κορυφὴν ἔχοντα τὴν ὄψιν, βάσιν δὲ τὸ ὁρώμενον, καὶ τούτῳ τῷ κώνῳ περιλαμβάνεσθαί τε τὰ ὁρώμενα καὶ οὕτως ὁρᾶσθαι, τῆς τοῦ κώνου βάσεως περιλαμβανούσης αὐτά), οἱ δὲ μέχρι τινὸς τὸ ἐκπεμπόμενον ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν φῶς προιέναι φασίν, ἔπειτα συμμιγὲς γίνεσθαι τῷ ἔξω φωτὶ καὶ τούτου τοῦ ἐξ ἀμφοῖν συστάντος τε καὶ συμφύντος φωτὸς | κατὰ τὸ πέρας τοῖς ὀφθαλμοῖς προσπίπτοντος καὶ διαγγέλλοντος τὸ πάθος τῷ ὀφθαλμῷ τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι, ὡς Πλάτωνι δοκεῖ, ἀμφοτέρας φησὶ τὰς δόξας ἀτόπους, πρὸς μαθηματικοὺς οὐδὲν ἀντιλέγων ἄλλο, πρὸς δὲ τοὺς τὸ φῶς ἐξιέναι λέγοντας, ἔπειτα συμφύεσθαι τῷ ἀπὸ τῶν ὁρωμένων φωτὶ λέγει, ἐπειδὴ τῶν πῦρ 5 τὴν ὄψιν εἶναι λεγόντων αὕτη ἡ δόξα ἐστίν, ἣν αὐτῷ προηγουμένως ἀνελεῖν πρόκειται.

Λέγοιτο δ΄ ἂν καὶ πρὸς ἐκείνους πρῶτον μὲν ὅτι ἀνάγκη σῶμα εἶναι τὸ ἐκπεμπόμενον· οὐ γὰρ δὴ οἷόν τε ἀσώματόν τι κινηθῆναι καθ’ αὑτὸ τοπικῶς. ὄντος δὲ σώματος τοῦ ἐκπεμπομένου, πῶς οὐκ ἀναλίσκεται. τὰ ὁρῶντα τοσοῦτον ἀφεστῶτα τοῦ ὁρωμένου, ὅσον ὁ οὐρανὸς ἡμῶν; καὶ γὰρ εἰ λεπτότητι τὸ ἐκπεμπόμενον σῶμα διαφέροι, ἀλλ’ οὖν τὸ πλῆθος τοῦ διαστήματος ἱκανὸν καὶ μεῖζον καταναλῶσαι σῶμα οὗ τὰ ζῷα ἔχει, κἀν εἰς λεπτότατόν τις αὐτὸ ἀναλύσῃ. | νῦν δὲ οὐδὲν ἐλάττον ὁρᾶται τὰ ζῷα γινόμενα, ὅτε τὰ ἀπὸ τοσούτου διαστήματος ὁρᾷ ἢ ὁπότε ἐπιμύει. ἔτι εἰ λεπτὸν οὕτως τὸ προχεόμενόν ἐστιν, ὡς δύνασθαι ἐπὶ τοσοῦτον ἀποτεινόμενον μηδὲν φανερῶς ἀπαναλίσκειν τοῦ ἀφ’ οὗ προχέεται σώματος, πῶς οὐκ εὔφθαρτόν ἐστιν ὑπὸ τοῦ τυχόντος; τὰ γὰρ λεπτότατα τῶν σωμάτων εὐπαθῆ. φαίνεται δὲ τοῦτο μηδὲ ὑπὸ τῶν βιαιοτάτων ἀνέμων ἐκτρέπεσθαι δυνάμενον ἰῆς ἐπ’ εὐθείας τάξεως. ἔτι εἰ οὕτως ἐστὶ λεπτόν, διὰ τί δὴ [*](2 ἀποτίνεσθαι V 2 ss. cf. Alex, in Meteor, p. 141,3 ss. H. 2 μαθητικοὶ V οἵτινες MVAN: οἳ a 4 τινά MTVAN: om. a φησιν a (corr. M) κρυφὴν V 5 τὸ ὁρώμενον] idem quod videtur T 6 τε om. AN 6. 7 παραλαμβανούσης AN 8 τοῦτο a τούτου etiam M) 9 cf. Alex. De an. p. 127,32. 129,10 Br. 10 προσπίπτοντα καὶ διαγγέλλον V τῷ ὀφθαλμῷ MTVAN: τῶν ὀφθαλμῶν a 11 πρὸς] ora. AN: πρὸς <μὲν> conicio 12 μαθητικοὺς V πρὸς M: TVANa 13 ὁρωμένων] oculis T λέγει a: λέγειν TVAN τῶν] τοῦ N 14 αὐτὸ V 16 cf. Alex. De an. ΙΙ p. 127,28 ss. Br. ὅτι ora. V 17 τι om. a καθ’ αὐτὸ a: κατ’ αὐτὸ VAN 18 σώματος post ἐκπεμπομένου a 20 εἰ om. V λεπτό . . . N διαφέρει V τοῦ] εἶναι V 21 οὕ] ὃ MT ἔχει T: ἕξει VANa κἄν] et T 22 τις TV: τι ANa ἐλάττον’ scripsi: ἔλαττον TVANa pest ἔλαττον add. αὐτὸ a. αὐτὸν M 23 γιγνόμενα Aa ὅ γε V 23—26 cf. De an p. 129,20—24. 128,26. 27 23 ὁρᾶν a: videntur 23. 24 εἰ λεπτὸν εἴη τοῦτο τὸ a 24 προχεόμενον οὕτως ὡς M ἐστὶν ora. a 25 τῶ a: τὸ TVAN πρόχεται V: προχεῖται Thurot (v. p. 29,1) 26 εὔθηρτόν V τὴν γὰρ λεπτότητα Ν 27 εὐπαθῆ MTAN: ἐνπαθῆ V: ἀπαθῆ a μηδὲ V: μηδ’ a: μηδὲν MTAN 28 τ ἕξεως (!) V δὴ Diels: μὴ MTVANa, sed recte p. 29,2 οὐχ ponit, cf. p. 29,8)

29
καὶ ἐπιμυόντων ἡμῶν οὐ προχεῖται διὰ τῶν ἐν τῶ βλεφάρῳ πόρων; καὶ διὰ τί οὐχ ὁρῶμεν καὶ τότε; πολὺ γὰρ λεπτότερον τὸ ῥεῦμα τὸ τῶν ἀκτίνων τῶν ἱδρώτων οἳ ἐκκρίνονται δι’ αὐτοῦ. ἀλλ’ οὐδὲ τὰ βλέφαρα ἐπιμυόντων οὕτως ἥρμοσται πρὸς ἄλληλα, ὡς μὴ δύνασθαι τὰς ἀκτῖνας οὕτως οὔσας λεπτὰς προχεῖσθαι. καὶ γὰρ εἰ διὰ τῶν στερεῶν διαφανῶν οἷαί τέ εἰσι διέρχεσθαι ὁρῶμεν γὰρ διὰ τῶν τοιούτων τὰ ἐπέκεινα, ὡς διὰ τῶν σπέκλων τε καὶ τῶν φεγγιτῶν | λίθων), δῆλον ὡς καὶ διὰ τοῦ δέρματος τοῦ βλεφάρου δύναιτ’ ἄν προχεῖσθαι. ἔτι διὰ τί οὐκ εἰς στενὸν ἀπολήγουσιν αἱ ἀκτῖνες ἐκπεμπόμεναι, ὥσπερ καὶ πάντα τὰ ἀπό τινων; ἀπορρέον γὰρ ὕδωρ ἐν τῇ προόδῳ στενούμενον ὁρῶμεν, ἀλλὰ καὶ ἡ φλὸξ εἰς ὀξὺ ἀπολήγει. ταύτας δὲ τοὐναντίον ἐκχεομένας πλατύνεσθαί φασι καὶ ἀπολήγειν εἰς κώνου βάσιν. ἔπειτα εἰ σῶμά ἐστι τὸ ἐκπεμπόμενον, δῆλον ὡς καὶ τόπον καθέξει. εἰ δὲ μηδέν ἐστι κενόν, ἤτοι σῶμα διὰ σώματος χωρήσει καὶ δύο σώματα ἅμα ἐν τῷ αὐτῷ ἔσται τόπῳ ἢ καὶ πλείω, εἰ πλείους ἅμα εἶεν οἱ ὁρῶντές τι ταὐτόν, ἢ ἀντιπερίστασις ἔσται, εἰ μὲν ἐν ἀέρι ὁρῶμεν, ἀέρος, εἰ δὲ ἐν ὕδατι, ὕδατος. εἰς τί οὖν ἡ ἀντιπερίστασις; οὔτε γὰρ εἰς τὸν ὀφθαλμὸν καὶ τὴν κόρην οἷόν τε δέχεσθαι τὸ ἀντιμεθιστάμενον ταῖς ἀκτῖσιν ὕδωρ, ὅταν δὴ ἐν ὕδατι βλέπωμεν, οὔτε διὰ τῆς ἀναπνοῆς ἡμᾶς δέχεσθαι αὐτό· οὐδὲ γὰρ ἀναπνέομεν τὴν ἀρχὴν | ἐν ὕδατι ὄντες. ζητητέον οὖν <ἐν> τῇ τοῦ ὕδατος ἀντιπεριστάσει τὸ πρὸς τί τοῦτο τὸ σῶμα τὸ δι’ οὗ φέρεται ὁ κῶνος. ἑνὸς μὲν γὰρ ὁρῶντος τῷ ἐκείνου κώνῳ ἂν ἀντιπεριΐστατο· εἰ δὲ καὶ δεύτερος ὁρῴη καὶ τρίτος τὸ αὐτό, πῶς ἔτι, καθ’ ὃ συμβάλλουσιν ἀλλήλοις οἱ κῶνοι, ἀντιπερίστασις ἔσται; εἰ γὰρ τὸ μόριον τοὐ κώνου τῷ μορίῳ τοῦ κώνου ἀντιπεριΐσταται, εἷς ἄν μόνος ὁρῴη, οὗ τοὐ κώνου τὸ μόριον κατέχει τὸν τόπον ἐκεῖνον τὸν πρὸς τῶ ὁρωμένῳ. ὧν γὰρ ἀντιπεριέστη τὰ μέρη τῶν κώνων, πῶς ἄν ἔτι ὁρῷεν οὗτοι; ἀλλὰ μὴν πάντες ἅμα ὁρῶσιν. ἀνάγκη ἄρα δι’ ἀλλήλων χωρεῖν τοὺς κώνους καὶ πολλὰ σώματα ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν [*](1 prius καὶ om. a (habet etiam M) ἡμῶν MVAX: om. a (clausis oculis T) οὐ oin. Ma 2 prius τὸ om. a 3 sudoris qui segregalur T αὐτῆς V 4 alt. οὕτως om. T 5 λεπτοὺς V οἴεται AN 6 διέρχεται AN cf. De an. p. 129,25 alt. τῶν om. a 7 σπλέκων V τε καὶ — λίθων om. T φεγγιτῶν N: φεγγιτῶν τῶν M: φεγγίων VA: φεγγιῶν τῶν a ὡς a: om. TVAN: δηλονότι conicio 8—11 cf. De an. p. 128,27—33 8 εἰς om. T 9 ὡς a τινων x003E;; ἀπορρέον conicio (cf. De an.) 10 τὸ ὕδωρ a ἡ om. V, ut testatur Mau ὀξύτητα a: ὀξύτατα M 11 λήγει a φησι V 12—20 cf. De an p. 128,34—129,5 12 ἐστι om. a (habet etiam M) 15 V 16 ὕδωρ N (dubium, quo pertineat) 17 τὸ a: τὸν AN: om. V 18 ταῖς] ἐν ταῖς V ὅταν δὴ scripsi: ὅταν δ’ VAa: ὅταν ὁ N: quandoque T 19 ἡμᾶς om. a οὐδὲ Thurot (T?): οὔτε libri 20 ζητητέος V οὖν ἐπὶ τοῦ ὕδατος, εἰς τί T (Thurot) ἐν addidi 21 τοῦτο M: τοῦ a: ποῦ VAN: om. T μὲν γὰρ scripsi: μὲν MVAN: γὰρ Ta 22 τῷ om. a (habet etiam M) ἂν ἀντιπεριίστατο VAN: ἀντιπεριίστατο a: ἀντιπεριίσταται T ὁρῴη a: ὁρῶν TVAN 23 τὸ om. a πῶς om. a καθὸ libri ἔτι a: ἐστὶ VAN: igitur T: 0111. M ἀλλήλοις om. T 21 τῷ — κώνου om. T 25 εἴς ἀν’ a: ἶσα ἦ VAN (forte aut T) ὁρῴη a: ὁρῶν TVAN οὗ a: ἡ οὐ TVAN 26 ἐκείνων V τῶν ὁρωμένων AN ἀντιπεριέστη AN: depelluntur T 27 ἅμα om. a 28 ἐν TVAN: ἓν a: εἶναι ἅμα M)
30
κατέχειν τόπον, ὃν καὶ τὸ τοῦ ἑνὸς κώνου μόριον κατέχει. ἔτι εἰ πᾶσα κίνησις ἐν χρόνῳ, κατὰ δὲ τὴν τῶν ἀκτίνων ἔκχυσίν τε καὶ τάσιν ἐπὶ τὸ ὁρώμενον τὸ ὁρᾶν, ἐν χρόνῳ ὀψόμεθα. ἀλλὰ | μὴν ἀδύνατον τὸ αὐτό τι καὶ ἰσοταχῶς κινούμενον ἐν τῷ ἴσῳ χρόνῳ κινηθῆναι τόδε τι τὸ διάστημα καὶ τὸ τούτου πολλαπλάσιον. ὁρῶμεν δὲ ἅμα τῷ ἀναβλέψαι, εἰ φῶς εἴη, τά τε ἐγγὺς καὶ τὰ πορρωτάτω. ἔτι εἰ πολλοὶ ἅμα τὸ αὐτὸ ὁρῷεν ἐκ διαφόρων τόπων καὶ φέροιντο οἱ κῶνοι ἢ ὅ τι δὴ καὶ ἔστι τὸ φερόμενον ἀπὸ τῆς ὄψεως ἐπὶ τὸ ὁρώμενον ἀπὸ πάντων τῶν ὁρώντων, ἀνάγκη δι’ ἀλλήλων φέρεσθαι τὰ φερόμενα καὶ περιλαμβάνοντα τὸ ὁρώμενον. οὕτως δὲ τέμνοιντο ἂν ὑπ’ ἀλλήλων οἱ κῶνοι. οὗ γινομένου ἀνάγκη λύεσθαι τὴν τῶν ἐκπεμπομένων σωμάτων ἐπὶ τὸ ὁρώμενον συνέχειαν, διαιρουμένης δὲ ταύτης οὐδ’ ἂν ὁρᾶν ἔτι δυνατὸν εἴη. τὸ δ’ αὐτὸ τοῦτο ἀνάγκη γίνεσθαι καὶ εἰ δύο τινὲς εἶεν οἱ ὁρῶντες ἄντικρυς ἑστῶτες ἀλλήλων, εἴη δὲ ἐπ’ εὐθείας ἑκατέρῳ τῶν ὁρώντων ὁρατόν τι κείμενον, οἱ δὲ ὁρῷεν | μὴ τὰ καθ’ αὑτοὺς ἀλλ’ ἑκάτερος αὐτῶν τὸ τῷ ἑτέρῳ ἐπ’ εὐθείας κεἰ μένον· καὶ γὰρ οὕτως ἀνάγκη κατὰ τὸ μέσον συμβάλλειν τε τοὺς κώνους ἀλλήλοις καὶ τέμνεσθαι ὑπ’ ἀλλήλων, ἢ τὸν ἕτερον διὰ τοῦ ἑτέρου χωρεῖν· οὕτως δ’ ἂν πάλιν δύο σώματα γένοιτ’ ἐν τῷ αὐτῷ. ἔτι οἱ ἐξ ἐναντίας ἀλλήλους ὁρῶντες πῶς ὁρᾶν δυνήσονται; ἢ γὰρ οἱ κῶνοι ἀπαντῶντες ἀλλήλοις οὐ προελεύσονται, εἰ εἶεν ἰσοσθενεῖς, ὥστε οὐδέτερος οὐδέτερον ὄψεται, ἢ ὁ ἕτερος τὸν ἕτερον ὄψεται, οὐκέτι δὲ καὶ ὁ ἕτερος τὸν ἕτερον. ἔτι εἰ σῶμά ἐστι τὸ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀπορρέον ᾧ ὁρῶμεν, ἤτοι ἀὴρ ἔσται ἢ πῦρ· ταῦτα γὰρ λεπτότατα τῶν ἐν ἡμῖν σωμάτων. ἀλλ’ ἀέρα μὲν οὐκ εὔλογόν ἐστιν. ἔστι γὰρ καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν καὶ πρὸ τῆς κόρης ἀήρ μάτην οὖν ἔνδοθεν ἐκπέμποιτο ἄν. εἰ δὲ πῦρ τὸ ἐκπεμπόμενον (τοῦτο λεπτότερόν τε καὶ εὐκινητότερον), πυρὸς δὲ ἡ ἄνω κίνησις κατὰ φύσιν, πῶς οὐκ εἰς τὸ ἄνω μόνον ὁρῶιμεν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὑφ’ ἡμᾶς καὶ κάτω, καὶ ἰσοταχῶς γε καὶ ὁμοίως; ἢ τί ἔσται τὸ μετὰ τὸ προχυθῆναι ἐκ τῶν [*](1 ὃν] εἰ T τοῦ om. AN 1—6 v. De an. p. 130,6—10 2 cf. De p. 127,28 ἀκτίνων ἔκχυσιν καὶ πρόπτωσιν τε MVAN: om. a ἐπὶ a (super T): κἄπειτα VAN 4 ἴσῳ om. a (habet etiam M) post τὸ add. δι’ V 5 cf. De an p. 130,2 τῷ] τὸ a 6 ἐγγύθεν a πορρωτέρω a πολλαὶ VAN τὸ αὐτὸ om. T ὁρῷεν Ta: ὁρῶν VAN 7 τόπων] τούτων a (corr. M) prius καὶ om. M 7—10 ἣ ὅ τι—κῶνοι om. a (habet M) 7 ἡ ὅ τι δὴ V: ἣ εἴ τι δὴ quacumque male T 8 ἀνάγκη scripsi (necesse T): ἂν ἀρκῇ VAN: . . . . ῥῆ M: χρὴ Thurot 9 ὁρώμενον T (cf. ad p. 16,11): ὁρᾶν M: ὀρῶν VAN 10 ὑπ’] ἐπ’ V 11 διαιρούμενος a διαιρουμένης etiam M) 13 ἑστῶτες om. a post ἀλλήλων add. διεστῶτα a (om. etiam M) 14 ἀόρατόν a 15 τὰ TVA: om. N(?)a ἑαυτούς Aa 16 κώνου a κώνους etiam M) 18 ἄν] αὖ a: om. T γένοιτ’ V: γένοιντο AN: γίγνοιτο a ἐν] ἂν V (om. teste Duemmlero) 18—21 cf. De an p. 130,2—6 18 οἱ om. V 19 ἀλλήλους De an. p. 130,3: ἀλλήλοις libri (invicem T) ἡ a: εἰ TAN: om. V οἱ γὰρ V 20 εἰ om. TV 21 καὶ om. V 22 ᾦ om. V 23. 24 cf. Alex. De an. II p. 127,33. 34 Bruns 25 ἐκπέμποιντο AN 25—p. 31,1 cf. De an. p. 128,18 ss. 26 λεπτότερον cum T scripsi (sc. aere): λεπτότατον VANa εὐκινητότερον TV: εὐκινητότατον AN: ἀκινητότατον a πῦρ N κύνησις V 28 γε VAN: δὲ a: om. T: αὐτὸ M, quod ad vocem τὸ refert Thurot τὸ a: αὐτὸ TVAN προχεθῆναι a)
31
ὀφθαλμῶν τὸ πῦρ εἰς τὰ κάτω αὐτὸ βίᾳ κινοῦν; ἔτι πῶς τὰ κατὰ τοῦ ὕδατος ὁρῶμεν; πῦρ γὰρ πᾶν ἐν ὕδατι σβέννυται, καὶ ὅσῳ ἄν λεπτότερόν τε ᾖ καὶ ἔλαττον, θᾶττον. ἀλλ’ οὐδὲ διὰ τῆς ὄψεως εὔλογον φέρεσθαι πῦρ· ὕδατος γὰρ καὶ ἡ κόρη. ἔτι εἰ πῦρ ἐστι τὸ ἐκπεμπόμενον, ἔδει αὐτό, εἰ καὶ μὴ μεθ’ ἡμέραν, ἀλλὰ νυκτός γε ὁρᾶσθαι. ἀλλὰ ἐφωτίζετ’ ἂν ὁ ἀὴρ ὁ περὶ τοὺς ὁρῶντας, εἴγε πλείους ἅμα νυκτὸς ἑώρων ἐν ὀλίγῳ ἀέρι συγκεκλεισμένοι· τὸ γὰρ λέγειν ἀποσβέννυσθαι διὰ τὴν παχύτητα τοῦ ἀέρος τοῦ σκοτώδους τὸ ἐκπεμπόμενον ἐκ τῆς ὄψεως νύκτωρ πῦρ εὔηθες· πολὺ γὰρ τὸ ὕδωρ παχύτερον ὂν οὐ σβέννυσιν αὐτό. εἰ δὲ λέγοιεν φῶς τὸ ἐκπεμπόμενον εἷναι, δεικτέον αὐτοῖς ὅτι τε ἀσώματον καὶ οὐχ | οἷόν τε ἐκπέμπεσθαι καὶ προχεῖσθαι, ὥς φασι. γίνεται γὰρ κατὰ σχέσιν τοῦ φωτίζεσθαι πεφυκότος πρὸς τὸ φωτίζειν δυνάμενον· διὸ οὐδὲ κίνησις φωτός ἐστιν. ἅμα γοῦν ὁρῶμεν καὶ τὰ ἐγγὺς καὶ τὰ πόρρω τοῦ φωτίζειν πεφυκότος φωτιζόμενα, ὅσα ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ διαστήματος οἷά τε φωτίζεσθαι ὑπ’ αὐτοῦ· ὃ ἦν ἂν ἀδύνατον, εἰ ἦν τὸ φῶς σῶμα. ὅτι δὲ σχέσις τις καὶ κατὰ σχέσιν τοῦ φωτίζοντος πρὸς τὸ φωτιζόμενον καὶ μὴ οὐσία τις καὶ σῶμα τὸ φῶς, δῆλον καὶ ἐκ τοῦ μηδ᾿ ἐπ’ ὀλίγον ὐπομένειν αὐτὸ τοῦ φωτίζοντος παρενεχθέντος.

Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα λέγοιτ’ ἄν πρὸς τοὺς ἐκπέμποντάς τι σῶμα ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἕως τῶν ὁρωμένων. ἀλλ’ οὐδ’ ἀπὸ τῶν ὁρωμένων εὔλογον ἀπορρέον τι προσπίπτειν τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ οὕτως τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι. σχεδὸν γὰρ ὅσα ἕπεται ἀδύνατα τοῖς ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν λέγουσί τι ἀπορρεῖν, ἕπεται καὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων, πρὸς δὲ ἐκείνοις ἔτι καὶ τὸ μὴ οἷόν τε εἶναι τοῦ μεταξὺ διαστήματος τοῦ τε ὁρῶντος καὶ τοῦ | ὁρωμένου 07 25 αἴσθησιν γίνεσθαί τινα, εἰ οὕτως γίνοιτο τὸ ὁρᾶν. πῶς δὲ ἔτι ἀθρόον τι ὀφθήσεται; ἀνάγκη γὰρ κατὰ τοσοῦτον ὁρᾶσθαι, ὅσον ἡ κόρη δέχεται· τοσοῦτον γὰρ καὶ δέξεται τῆς ἀπορροῆς. πῶς δὲ οὐ κάμνει ἡ ὄψις τοσούτων καὶ οὕτως συνεχῶν ἐμπιπτόντων αὐτῇ σωμάτων, οὖσα οὕτως εὐπαθής; ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐν ἄλλοις ἐπὶ πλέον εἴρηται.

[*](1. 2 cf. De an. p. 128,16. 17 1 κινούμενον V κατὰ] κάτω a τοῦ om. AN 2 ὁρώμενα V πάντα AN καὶ] ἢ a καὶ etiam M) τε om. Aa 3 οὐδὲ] οὐ a τὸ πῦρ a 4 γὰρ TAa: δὲ VN 4—7 cf. Do an. p. 128,7—11 4 αὐτὸν a 4. 5 αὐτὸ νυκτὸς καὶ μεθ’ M 4 alt. εἰ om. a 5 μὴ om. a post ἀλλὰ add. καὶ a, ad quod mg. M ἴσως μὴ adnotat φωτίζετο VN ὁ om. a νυκτὸς MTVAN: om. a ἐνεώρων M 7 συγκεκλεισμένοι Thurot: συγκεκλεισμένῳ Ta: συγκεκλιμένοι N: συγκεκλιμένω Α τοῦ a: τοῦ αὐτοῦ TV AN 8 εὔηθες MTVAN: ἄηθες a 10 δείκνυται a fcorr. M) τε om. M καὶ οὐχ om. M 12 πεφυκότως a 14 οἷάγε V ὐπ’] ἀπ’ V 15 καὶ TV AN: ἐστι a: ἐστι καὶ M 16 τοῦ φωτιζομένου πρὸς τὸ φωτίζον T (cf. v. 12) πρὸς MTVAN: om. a 17 καὶ] et enim T μηδ’ a: μὴ TVAN αὐτὸ TV: αὐτοῦ AN: αὐτὸ τῷ a 18 παρενεχθέντος (T)N: παρεχθέντος V: παρενεχθέντι A(?)a 21 ἀπορρεῖν T. quo recepto προσπῖπτον servari potest προσπίπτειν a: προσπῖπτον TVAN 22 ἀδύνατον TAN λέγειν N 24 εἶναι om. AN 25 γένοιτο a πῶς conicio ἔτι] adhuc si T 25. 26 argumentum etiam Theophrasteum, De sens. p. 509,19. 20 Diels 27. 28 cf. Theophr. p. 509,20 28 αὐτὴ TV: om. ANa ἐμπαθής V 29 post ἀλλὰ add. γὰρ V ἐν ἄλλοις] He an. l. c.)
32

Ὁ δὲ Ἀριστοτέλης εἰπὼν ἄλογον δὲ ὅλως τὸ ἐξιόντι τινὶ τὴν ὄψιν ὁρᾶν καὶ ἀποτείνεσθαι μέχρι τῶν ἄστρων, ἢ μέχρι τινὸς ἐξιοῦσαν συμφύεσθαι, καθάπερ ἔλεγόν τινες, καὶ τῆς ἑτέρας δόξης τὴν ἀτοπίαν ἐνδειξάμενος διὰ τοῦ εἰπεῖν ἀποτείνεσθαι μέχρι τῶν ἄστρων (παραλογώτατον γὰρ τοσοῦτον δύνασθαι ἐκπέμπεσθαι σῶμα ἔκ τινος τῶν ὁρώντων, ὡς ἀποτείνεσθαι αὐτὸ μέχρι τῶν ἄστρων [δύνασθαι]), πρὸς συμφύεσθαι λέγοντας τὸ ἐκπεμπόμενον φῶς τῷ ἐκτὸς φωτὶ λέγων φησί· τούτου μὲν γὰρ βέλτιον τὸ ἐν ἁρχῇ συμφύεσθαι τοῦ ὄμματος, ἀλλὰ καὶ τοῦτο εὕηθες. λέγει δέ, ὅτι βέλτιον ἦν τοῦ λέγειν τῷ ἐκπεμφθέντι ἐκ τῆς ὄψεως φωτὶ | ἐκτὸς γινομένῳ τὸ ἐκτὸς φῶς συμφύεσθαι τὸ λέγειν τὸ ἐκτὸς τῷ ἐντὸς πρὸ τοῦ ἐκπεμφθῆναι συμφύεσθαι πρὸς τῇ κόρῃ καὶ ἐν τῇ κόρῃ· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐν ἀρχῇ σὺ συμφύεσθαι τοῦ ὄμματος. διὰ τί δὲ τοῦτο βέλτιον; ἢ ὅτι οὐδὲν ἐδεῖτο τῆς ἀπὸ τῆς ὄψεως τοῦ φωτὸς ἀπορροίας, εἰ μὴ ἤμελλεν αὐτὸ περιλήψεσθαι τὸ ὁρατόν, ἀλλ’ εἶναι μεταξὺ φῶς τὸ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ τοῦ ὁρᾶσθαι τὸ ὁρώμενον παρασχόν; ὃ γὰρ τῶ ἐκπεμπομένῳ Φωτὶ πρὸς τὸ ὁρᾶν φασιν αὐτὸ συντελειῶν, τοῦ τὸ ἐδύνατο καὶ μὴ ἐκπεμφθέντι συντελεῖν πρὸς αὐτῇ τῇ κόρῃ καὶ χωρὶς ἀπορροίας. πῶς γὰρ τῷ ἐκπεμφθέντι φωτὶ ἡ ὄψις ὁρᾷ καὶ τί πάσχοντι ὑπὸ τοῦ ἐκτὸς φωτός; οὐ γὰρ διαδιδόντος τὸ τοῦ ὁρατοῦ εἶδος· ἄμεινον οὖν ἦν λέγειν ἐντὸς ὄντι αὐτῷ διαδίδοσθαι ὑπ’· αὐτοῦ. καὶ γὰρ εἰ μὲν πεφώτισται τὰ μέχρι τῆς κόρης, τί δεῖ δευτέρου φωτὸς (??) τοῦ ἐκπεμπομένου; εἰ δὲ σκότος μέν ἐστι περὶ τὴν κόρην, πορρωτέρω δέ τὸ φῶς, τὸ ἐξιὸν φῶς | εἰς σκότος [ἐξιὸν] σβεσθήσεται πρὸ τοῦ συμφυὲς 69 ἐκείνῳ γενέσθαι, εἴγε σβεστικόν ἐστιν αὐτοῦ τὸ σκότος, ὡς λέγουσί τινες· οὕτως δὲ πρὸς οὐδὲν ἂν εἴη χρήσιμον. διὰ δὴ ταῦτα ἄμεινον, φησίν, ἦν τὸ ἐκτὸς φῶς συμφύεσθαι λέγειν τῇ κόρῃ καὶ τῶ ἐν αὐτῇ φωτί. (??) εὔηθες δὲ καὶ τοῦτο, φησί, καὶ διὰ τί εὔηθες προστίθησι. τό τε 5 [*](1 τὸ] τῶ V ἐξιόντι MTVN: ἐξιὸν N: δεξιόν τι a 4 ἀδοξίαν V post ἄστρων add. δύνασθαι a 5 παραλογώτατα V 6 post ἄστρων add. δύνασθαι VANa: oin. T post πρὸς add. δὲ a 7 τὸ VN(T): ὅτι τὸ Α: καὶ τὸ a τῶ ἐκτὸς φωτὶ MTVAN: τὰ ἐκ φωτὸς a cf. De au. p. 129.13.14 φασὶ V 8 γὰρ] γάρ ἐστι N τὸ Α: τοῦ V ὀνόματος N 9 καὶ om. TN 9—11 λέγειν om. T 10 φωτὶ ἐκ τῆς ὄψεως a ἐκτὸς γινομένῳ oro. T γενομένω N φῶς a: φωτὸς VAN: om. T post alt. ἐκτὸς add. φῶς V 11 πρὸς τὸ V 13 τοῦ ὀνόματος AN: cum ovulo T ὅτε V 14 fort, ἔδει cuin T scrib. (cf. v. 21 et ad p. 73,5 Th.) τοῦ τῆς ὄψεως a εἴμελλεν a αὐτὴ V: visus T (legisse vid. αὐτὴ) 14. 15 ἐπιλήψεσθαι ἕσθαι AN 15 αὐτοῦ om. T 16 φησιν a ἡδύνατο a 17 <ἂν> καὶ Thurot 19 πάσχοντι Thurot: πάσχον TVANa διαδιδόντος διαδιδόντι TVAa 20 οὖν a: om. TVAN ἐντὸς] ἐκτὸς T post αὐτῷ lacunam satuit Tburot, vix recte 21 τὰ] etiam T τί δεῖ Ta: τὸ δὲ VAN δεύτερον V 22 τοῦ om. V τὴν κόρην M: τῆ κόρη TVANa (cf. ad p. 84,8. 85,7 Th.) 23 τὸ φῶς VANa: om. T alt. ἐξιὸν om. MT 24 ἐκείνῳ M: ἐκεῖνο VAN: ἐκείνῃ a: om. T γενέσθαι Ma: γίνεσθαι VAN τινες om. a 25 δὲ VANa: om. T: δὴ coni. Thurot χρήσιμον] utile utrumque T (utique? i. e. ἄν) δὴ om. N ἦν] esse T 26 τὸ ἐκ φωτὸς φῶς V <πρὸς> τῇ coni. Thurot τῷ] τὸ AN (lumen αὐτὴ TV: αὐτῶ ANa 27 καὶ διεύηθες AN τί] τὸ V τό τε VANa Arist.: τὸ M: quomodo T)

33
γὰρ συμφύεσθαι τί ἐστιν φωτὶ πρὸς φῶς; ὁ γὰρ Πλάτων’ σύμφυσιν εἶπε γίνεσθαι τοῦ τ’ ἐξιόντος ἐκ τῆς ὄψεως φωτὸς καὶ τοῦ ἐκτός. λέγων γὰρ τὴν αἰτίαν τοῦ σκότους ὄντος μὴ ὁρᾶν ἔτι τὴν ὄψιν φησίν· “ἀπελθόντος δὲ εἰς νύκτα τοῦ ξυγγενοῦς πυρὸς ἀποτέμνεται. πρὸς γὰρ ἀνόμοιον ἐξιὸν ἀλλοιοῦταί τε αὐτὸ καὶ κατασβέννυται, ξυμφυὲς οὐκέτι τῷ πλησίον ἀέρι γινόμενον ἅτε πῦρ οὐκ ἔχοντι.’’ διότι οὖν [ἐν] ἐκείνῳ τῷ τὸ πῦρ τὸ φῶς ἔχοντι ἀέρι συμφύεται τὸ ἐξιὸν ἐξ ἡμῶν φῶς, διὰ τοῦτο ὁρᾶν φησιν ἡμᾶς. τὸ | δὲ συμφύεσθαι λέγειν φωτὶ φῶς εὔηθες εἶναι λέγει. τί γὰρ τὸ συμφύεσθαι σημαίνει; † οὐδὲ γὰρ ἀσωμάτων τὸ συμφύεσθαι οὐδὲ τὸ τυχὸν τῷ τυχόντι συμφύεται, ἀλλὰ δεῖ πρῶτον μὲν σώματα εἷναι τὰ συμφυόμενα, ἔπειτα οἰκειότητά τινα ἔχειν πρὸς ἄλληλα. τὸ δὴ λέγειν τὰς ὄψεις καὶ τὸ ἀπ’ αὐτῶν φῶς τῷ ἐκτὸς φωτὶ συμφύεσθαι ἀτοπώτατον· ἀσώματόν τε γὰρ τὸ φῶς, καὶ προσέτι ἐναργὲς τὸ μηδεμίαν σύμφυσιν φωτὸς πρὸς φῶς γίνεσθαι. ὁρῶμεν γὰρ ὅτι, ὅταν φῶς φωτὶ ἀπὸ διαφόρων τῶν φωτιζόντων ἅμα γένηται, οὐδεμία αὐτῶν γίνεται σύμφυσις, ἀλλὰ πάλιν διίσταται διισταμένων τῶν ἀφ’ ὧν τὸ φῶς ἐστι· δύο οὖν λύχνων καιομένων ἐν τῷ αὐτῷ ἄν τὸν ἕτερόν τις χωρίσῃ, συγχωρίζεται αὐτῷ καὶ τὸ ἀπ’ αὐτοῦ φῶς ἐπιδήλως· ἔλαττον γὰρ τὸ καταλειπόμενον γίνεται. πῶς δ’ οὐκ ἄλογον τὸ αὐτὸ ταῖς μὲν ὄψεσι μὴ δύνασθαι ὁρᾶν ἡμᾶς μηδὲ τῷ φωτὶ τῷ ἐκπεμπομένῳ | διὰ τῶν ὀμμάτων, τῷ δὲ ταύταις ταῖς ὄψεσι καὶ τῳ φωτὶ τούτῳ συμπεφυκοτι, ὅταν προσπέσῃ τινι τῶν ὁράτων; ἔπειτα ’δε πότερον, κἄν πλειόνων ὄψεις πρὸς τὸ αὐτὸ φῶς προσπέσωσιν, ἅπασαι τούτῳ προσφύονται καὶ πάντες ὁρῶσι διὰ μιᾶς ὄψεως; ἢ τίς ὁ τῆς συμφύσεως αὐταῖς τρόπος; καὶ τίς ἡ τοῦ φωτὸς τοῦ ἑκάστου ἐν τῇ συμφύσει τῇ πρὸς † τὴν ἑκάστου τῶν ὁρώντων † ἰδίων διαίρεσις; Ἀπορήσας δὲ πῶς λέγειν οἷόν τε φῶς φωτὶ συμφύεσθαι, προσαπορεῖ καὶ πῶς τῇ κόρῃ καὶ τῷ ἐν αὐτῇ φωτὶ τὸ ἐκτὸς φῶς συμφύεται. πῶς [*](1 τί ἐστιν Va (Arist.): τ’ ἐστὶ N: ἔστι Α (accidit T, unde συμβαίνει Thurot) 1. 2 ὁ— φωτὸς om. a (habet etiam M) 3 ἐντὸς Ν: ὄντος ἐν τῶ Α 3 Tim. p. 45 D (cf. p. 21,15—17) 4 συγγενοῦς Na ἀποτέμνεται scripsi (cf. p. 21,16): VANa: ἀποσβέννυται T 5 συμφυὲς a 6 ἀέρι] aliquando aeri T ἐν delevi τῷ om. V 7 ἔχοντα V 8 φωτὶ] φωτὸς Ν 9 τί γὰρ τὸ TVAN: τί γὰρ τί a: τὸ γὰρ M συμφέρεσθαι VA οὔτε coui. Thurot, οὐ conicio ἀσωμάτων Thurot: ἀσωμάτως TVANa ἐμφύεσθαι a (corr. M) 10 οὗτε coni. Thurot 13 σύμφησιν a 14 ὅτε V φωτὸς a (φωτὶ etiam M): lumina T ἀπὸ om. T (nisi leg. lumini a) διαφορᾶς a (corr. M) 16 γοῦν AN fort, rccte 17 τὸν] τὸ N 19 οὐκάλογος N ταῖς] τῆς N ὁρᾶν ἡμᾶς V: ἡμᾶς ὁρᾶν ANa: ὁρᾶν T 21 συμπέφυκεν ὅτι AN ὁρατῶν om. a (habet etiam M) 21. 22 visibilium? ad quodcumqne, et ἁ T 21 ἔπειτα] ἐπὶ AN δέ om. V 22 φῶς om. a (habet etiam M) ἅπασαι TVAN: ἅπαντα a 23 συμφύονται T?, fort, recte πάντες—ὄψεως TV: διὰ μιᾶς ὄψεως πάντες ὁρῶσιν ANa 23. 24 ἐμφύσεως a (corr. M) 24 αὐτῶν T alt. τοῦ om. V ἑκάστου] ἐκτὸς conicio συμφυείση N 25 τὴν] τὸ conicio ἑκάστην a (corr. M) ἰδίων VAa: ὁσιῶν N: uias (ὁδῶν?) T: om. M: ἴδιον ὄψιν coni. Thurot, ἴδιον διαίρεσιν Α (N?) 26 φωτὶ] φωτὸς a (corr. M) 27 piins πῶς Ta: πρὸς VAN: πῶς πρὸς ex T Thurot, sed v. p. 32,26 Comment. Arist. III 1. Alex, de Sensu. 3)
34
γὰρ τὸ ἐντὸς τῆς ὄψεως τῷ ἐκτὸς φωτὶ συμφύεται; εἰ γὰρ τῷ συμφύεσθαι τὸ ἀφ’ ἡμῶν τῷ ἐκτὸς τὸ ὁρᾶν ἐστι, πῶς ἐκείνῳ τῷ ἐντὸς συμφύεται τὸ ἐκτός; οὐ γὰρ ἡ κόρη ἐστὶν ἡ ὁρῶσα οὐδὲ ὁ ὀφθαλμός· οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ ἐσχάτῳ τοῦ ὄμματος ἡ ψυχὴ οὐδὲ τὸ αἰσθητικόν, ὥς φησιν, ἀλλά ἐστι τὸ αἰσθητικὸν ἐν ἄλλῳ, ὡς ἔδειξεν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς. δῆλον οὖν ὅτι καὶ τῷ ἐντὸς δι’ οὗ ὁρῶμεν ἐνδεῖ τοῦ ἐκτὸς φωτός· πᾶν γὰρ ὁμοίως δεῖ διατίθεσθαι τὸ μέχρι τῆς αἰσθητικῆς ἀρχῆς. ἀλλὰ μὴν οὐχ οἷόν τε λέγειν τὸ ἐκτὸς φῶς συμφύεσθαι τῷ ἐντὸς φωτί· μέση γὰρ ἡ μῆνιγξ οὖσα κωλύσει ταύτην τὴν σύμφυσιν, εἴγε σῶμα τὸ φῶς * * * διὰ τὸ ἀσώματα μὴ ἀλλήλοις συμφῦναι. εἰ δὴ δεῖ μὲν συμφῦναι τὸ ἐντὸς φῶς τῷ ἐκτὸς φωτί, ἵνα αἴσθηται ἡ ψυχή, τοῦτο δὲ ἀδύνατον μὴ εἰσιόντος φωτὸς πρὸς αὐτήν, οὐδ’ ἄν ὁρῴη. εἰ γὰρ τῷ μιχθέντι φωτὶ ὁρῶμεν, τὸ δὲ ἐντὸς οὐ μίγνυται τῷ ἐκτός, οὐδ’ ἄν ὁρῴημεν ἐκείνῳ· οὐ γὰρ δὴ ἄκρᾳ ὀψόμεθα τῇ κόρῃ. μήνιγγα δὲ ἄν λέγοι τὸν τὴν κόρην περιέχοντα χιτῶνα· οὕτω καὶ Ἐμπεδοκλῆς λέγων ἐδείχθη πρὸ ὀλίγου ὡς δ’ ὁπότ’ ἐν μή|νιγξιν ἐεργμένον ὠγύγιον φῶς. ὥστε ἄμεινον μὲν τοῦ ἐκπέμπεσθαι λέγειν τὸ ἐντὸς φῶς πρὸς τὸ ἐκτὸς εὐθὺς τῇ ἐντὸς † χώρᾳ συμφύεσθαι, ἀδύνατον δὲ καὶ οὕτως· τὸ γὰρ ἐκτὸς φῶς οὐκ ἂν συμφύοιτο τῷ ἐντὸς τῷ μέσην εἶναι τὴν μήνιγγα. οὔκ<ουν> ἄν διὰ τῆς τοῦ φωτὸς γίνοιτο τὸ ὁρᾶν, εἰ εἴη τὸ φῶς σῶμα καὶ δέοι αὐτὸ ἅψασθαι του ῳ συμφύεται.

[*](1 τῶ MTAN: τὸ Va: ἐν τῷ male ex T Thurot, v. ad. p. 22,21 2 <φῶς> τῷ fort. τῷ ἐκτὸς om. T alt. τὸ V: om. ANa ἐστι orn. AN συμφύεται TAa: συμφύσεται VN 3 ὁ om. a 3. 4 ἐπὶ τοῦ ἐσχάτου τοῦ add. SU) ὄμματος Arist. et sic Alex. p. 36,5 4 οὐδὲ] ἢ Arist. ὥς] ὁ V 5 ἀλλὰ] sec? etiam T Περὶ ψυχῆς] Β c. 11 p. 423 b 20 ss. 6 ὅτι] εἰ Na (corr. M) 6—8 δι’ om. a (habet etiam M) ἐνδεῖ T (indiget) VN: εἰ δεῖ Α (V ut testatur Mau): δεῖ M, sed antea spatium rel. ut vid. 7 οὐχ] οὐδὲ T 8 intrinsecum lumen copulari et extrinsecum T τῷ M: καὶ τῶ VAN καὶ τὸ T?) ἐντὸς] ἐκτὸς N post γὰρ add. καὶ a (om. etiam M) 8. 9 ἡ μήνιγξ οὖσα e corr. Α: ἡ μίξουσα N 9 κωλύει a (corr. M) ταύτην τὴν σύμφυσιν MTVAN: τὸ συμφυὲς a lacunam statui, e. gr. εἰ δὲ ἀσώματον, οὐδ’ ὅλως δυνήσεται συμφύεσθαι τό φῶς suppleo διὰ τὸ in spatio iv litt. om. T τὸ a: τὰ VAN 10 ἀσώματα scripsi (v. p. 33,9): ἄψυχα TVANa μὴ scripsi: μὲν VANa: om. T ἀλλήλοις a: ἀλλήλων VAN: invicem T prius συμ- φύεσθαι a εἰ δὲ δεῖ V: erit (et si Thurot) oportet T ἐντὸς] ἐκτὸς N 11 τῷ] τὸ a (corr. M) 12 ὁρῴης AN 13 δὲ om. a (habet etiam M) ἐκεῖνο a 14 ἄκρᾳ om. T ὀψοίμεθα a 15 λέγων om. T ἐδεῖχθαι N πρό ὀλίγου] Arist. p. 437b 32 δ’ ὁπότ’ M: δ’ ὁπότε VANa (dopote T): δὲ τότ’ ὅτε S) Arist. codd. 16 ἐν—φῶς om. in spatio T ἐν M: m. VANa μῆνιγξ V ἐεργμένον Arist.: εἰργμένον N: εἰργόμενον Aa: ἐρυσμένον V τοῦ] τὸ a τοῦ etiam M) 17 ἐκτὸς (to) conicio εὐθὺς om. T τῇ] ἐν τῇ ex T Thurot τῷ ἐντὸς κόρης (cf. v. 1 et p. 32,26) aut τῇ ἐντὸς κόρῃ (cf. p. 35,18) conicio 19 μέσον a οὑν add. Thurot (non igitur per T), fort. 16 potius ὥστ’ εἰ scrib. 20 γίγνοιτο a δέοιτο a αὐτὸ TAN: αὐτοῦ Va)
35
[*](p. 438b 2)

Περὶ μὲν οὖν τοῦ μὴ δύνασθαι ὁρᾶν ἄνευ φωτὸς εἴρηται ἐν ἄλλοις.

Ἀντειπὼν πρὸς τοὺς λέγοντας ἐξιόντι τινὶ ἀπὸ τῆς ὄψεως τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι καὶ δείξας πῶς λέγουσιν ἄτοπα, λέγει αὐτὸς τὴν αὑτοῦ δόξαν. καὶ περὶ μὲν τοῦ μὴ δύνασθαι ὁρᾶν ἄνευ φησιν ἐν ἄλλοις εἰρῆσθαι· εἴρηκε δὲ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς. τὸ γὰρ χρῶμα, ὅπερ ἐστὶν ὁρατὸν καθ’ αὑτό, εἶπε κινητικὸν εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς, κατ’ ἐνέργειαν δὲ διαφανὲς | τὸ πεφωτισμένον, ἐπειδὴ καὶ τὸ φῶς ἐτέθη ἐνέργεια εἶναι τοῦ διαφανοῦς ἡ διαφανές. εἴτε οὖν φῶς τὸ μεταξὺ τοῦ τε ὁρωμένου καὶ τῆς ὁρώσης ὄψεως εἴτε ἀὴρ πεφωτισμένος, ἡ διὰ τούτου γινομένη κίνησις ὑπὸ τοῦ ὁρατοῦ ἐστιν ἡ τοῦ ὁρᾶν αἰτία· κινητικὸν γὰρ τὸ ὁρατὸν τῆς τοιαύτης φύσεως. τὸ δὲ εἴτε φῶς εἴτε ἀήρ ἐστι τὸ μεταξὺ εἶπεν, ὅτι τὸ φῶς μὲν αἴτιον, οὐ μὴν τοῦτο χωρὶς ἀέρος ἢ ἄλλου τινὸς διαφανοῦς οἷόν τε εἶναι· τῆς γὰρ τοιαύτης φύσεως ἔδειξε τὸ φῶς εἶδός τε καὶ ἐντελέχειαν ὄν. τὸ οὖν εἴτε ἀὴρ ἴσον ἐστὶ τῷ εἴτε σῶμά τι τοιοῦτον οἷον ἔχειν ἐν αὑτῷ τὸ φῶς’.

Διὸ καὶ εὐλόγως, φησί, τὸ ἐντός ἐστιν ὕδατος (τουτέστιν ἡ κόρη· αὕτη γὰρ ἐντός, ἀλλ’ οὐ μεταξύ ἐστι τοῦ τε ὁρωμένου καὶ τοῦ ὄμματος)· τὸ γὰρ ὕδωρ διαφανὲς καὶ τοιοῦτον οἷον δέχεσθαι τὸ φῶς. δεῖ γὰρ ὥσπερ τὸ ἐκτὸς τὸ μεταξὺ πεφωτίσθαι, οὕτω καὶ τὸ ἐντὸς τὸ μέχρι τῆς αἰσθήσεως τε καὶ τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως πεφω|τίσθαι, εἰ μέλλει τι ὁραθήσεσθαι. ὡς γὰρ ἔξω μὴ ὄντος φωτὸς ἀδύνατον ὁραθῆναί τι, οὕτως οὐδὲ ἐντός, εἰ μὴ φωτισθείη τὸ μέχρι τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς, οὐκ ἂν ὁραθείη τι. διὸ καὶ τὸ ἐντὸς <χρὴ> διαφανὲς εἶναι καὶ τοιοῦτον οἷον ἀναγκαῖον ἄρα ὕδωρ εἶναι τοῦτο, ἐπεὶ μὴ ἀήρ ἐστιν. ἔλαβε δὲ μὴ εἶναι <ἀέρα> τὸ ἐντὸς τοῦ ὀφθαλμοῦ, ἤτοι ὅτι μὴ λέγει τις τοῦτο, ἢ ὅτι φαίνεται μήτε ἐν ταῖς ἀνατομαῖς μήτε ἐν ταῖς πληγαῖς ἀὴρ ἐμπεριειλημμένος ἐκεῖ, ἢ ὅτι δεῖ μέν, ὥσπερ εἴρηκε, διαφανὲς εἶναι τὸ ἐντὸς τοῦ [*](1 τοῦ ἄνευ φωτὸς μὴ ὁρᾶν Arist. 3 post λέγοντας add. καὶ V 4 ἄτοπον a αὐτοῦ VAa 6 εἴρηται e T Thurot εἴρηκε] ἔοικε V Περὶ ψυχῆς] Β 7 p. 418b2 σῶμα a (corr. M) 7 κινητικὸν a (Arist.): κινητὸν TVAN 8 prius τὸ a: τε TVAN συνετέθη a 8. 9 ἐνέργεια] συνεργὸν V 9 ἡ N: ἢ V φῶς om. a (habet etiam M) τὸ (T) a: τοῦ VAN 10 εἴτε ἄλλο πεφωτισ- μένον a 12 ὁρατὸν TV: ὁρᾶν ANa alt. εἴτε Aa (Arist. cf. v. 10. 15): ἢ TVN 14 ἔδειξε] Περὶ ψυχῆς Β 7 p. 418b9 ss. 15 ὄν TVa: εἶναι ὄν AN ἀὴρ] ἄκρον AN σῶμά τι TAN: σώματι a: σώματος V 16 αὐτῶ VANa 17 καὶ om. T ἀλόγως T τουτέστιν] τοῦ τί AN 18 ἐστι] ἔτι AN σώματος V 20 alt. τὸ] τῶ V πεφώτισται N τὸ et τε (21) om. a 21. 22 ὁραθήσεται a: videri T 22 φωτὸς om. a (habet etiam M 2 1 χρὴ M: om. TVANa: fort, si χρὴ coniectura sit (cf. ad. p. 30,8), v. 25 potius post φωτίζεσθαι scrib. <ἀνάγκη> ἀναγκαῖον 26 ἀέρα M: om. TVANa: fort, potius cum T μὴ τοῦτο τὸ scrib., nisi verba hoc non esse quod peripbrasi articuli τὸ Lnserviunt λέγει T: λέγοι VAa: λέγη N 27. 28 ἐνπεριειλημμένος V 28 δεῖ μὲν a: δίδομεν TVAN ὡς a εἴρηκε] cf. p. 438 a 14 ss. (supra p. 26,13 ss.) ἐντὸς] γένος V)

36
ὀφθαλμοῦ, εὐφυλακτότερον δὲ καὶ εὐυποληπτότερον τὸ ὕδωρ τοῦ ἀέρος, κατ’ ἄμφω δὲ εὐφυλακτότερον, ὅτι τε οὐ μόνον διαφανὲς ἀλλὰ καὶ ἐμφανές, ὡς μᾶλλον τὰ εἴδη τῶν ὁρατῶν δέχεσθαι, καὶ ὅτι μᾶλλον στέγειν τι καὶ φυλάσσειν δύναται· ὁ γὰρ ἀὴρ ῥευστός τε καὶ διαπνευστός. |

[*](p. 438b8)

Οὐ γὰρ ἑπὶ τοῦ ἐσχάτου ὄμματος ἡ ψυχὴ ἢ τῆς ψυχῆς τὸ αἰσθητικόν.

εἰπὼν ὁρᾶται δὲ ὥσπερ καὶ ἔξω οὐκ ἄνευ φωτός, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἐντὸς τοῦ δεῖν καὶ τὸ ἐντὸς διαφανὲς εἶναι αἰτίαν παρατίθεται, ὅτι μή ἐστιν ἡ ψυχὴ καὶ ἡ ὁρατικὴ δύναμις ἐν τῷ ὀφθαλμῷ. εἰ γὰρ ἦν ἐπ’ ἄκρου τοῦ ὀφθαλμοῦ, οὐδὲν ἔδει τὸ ἐντὸς εἶναι διαφανές· αὔταρκες γὰρ ἄν ἦν τὸ ἐκτός. ἐπεὶ δὲ οὔκ ἐστιν αὐτοῦ (ἦν γὰρ ἂν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων ὁμοίως· οὕτως δὲ οὐκ ἂν ἦν συναίσθησίς τις γινομένη, ἄλλου μορίου τῆς ψυχῆς ἐν ἄλλῳ ὄντος καὶ ἐπ’ ἄλλου τεταγμένου, οὐδ’ ἂν ἐδυνάμεθα ὅτι ἕτερα τὰ ὧν αἰσθανόμεθα ἀλλήλων τοῖς διαφόροις αἰσθητηρίοις κρίνειν, μὴ ἔχοντες ἓν τὸ ἀντιλαμβανόμενον αὐτῶν, ὡς εἶπεν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς· τοῦ γὰρ αἰσθανομένου τινῶν τὸ καὶ τὰς διαφορὰς κρίνειν αὐτῶν. ὥσπερ γάρ, εἰ ἄλλος μὲν ἤκουεν, ἄλλος δὲ ἑώρα, οὐχ οἷόν τε ἦν κρίνειν τὸν ὁρῶντα τὰ τοῦ ἀκούοντος, οὕτως δὲ καὶ ἐφ’ ἡμῶν ἀπηρτημέναι ἂν ἦσαν | αἱ δυνάμεις ἀλλήλων), οὐχ οὕτως δὲ ἔχοντος ὁρῶμεν ὅτι δὲ οὐκ ἐπ’ ἄκρου τοῦ ὀφθαλμοῦ ἡ ὁρατικὴ ψυχὴ καὶ ὅτι τὸ μέχρι τῆς δυνάμεως ἐκείνης διαφανές ἐστι, δι’ οὗ φωτιζομένου τὸ ὁρᾶν γίνεται, πιστοῦται καὶ ἐκ τῶν ἀποβαινόντων· τρωθεῖσι γάρ, φησίν, ἐν πολέμῳ τισὶ περὶ τὸν κρόταφον οὕτως, ὥστε ἀποτμηθῆναι τοὺς τοῦ ὄμματος πόρους, ἐν οἷς τὸ διαφανές, ἔδοξεν ἐξαίφνης σκότος γίνεσθαι ὡς ἀποσβεσθέντος λύχνου, διὰ τὸ ἀποτμηθῆναι ἀπὸ τοῦ μετὰ τὴν κόρην διαφανοῦς τὴν κόρην οὖσαν ὥσπερ τινὰ λαμπτῆρα φωτίζοντα, δι’ ἧς τὸ [*](1 εὐποληπτότερον V δὲ] τε a ἐμφυλακτότερον AN 2 τε] δὲ V 3 στέγειν T: στέγεσθαι VAN: λέγεσθαι a, δέχεσθαι quod antecedit errorem scribae effecit τι] τε a φυλάσσειν T: φυλάσσεσθαι VANa 5 in extreme oculi T. cf. p. 34,4 8 τοῦ om. a δεῖ ἄρα καὶ M καὶ om. T τὸ] τοῦ V αἴτιον a περιτίθεται V 9 ἦν om. a (habet etiam M) 10 οὐδὲν] non T 11 γὰρ ἄν ἦν τὸ a: γὰρ ἦν τὸ V: δὲ ἦν ἤτοι AN: autem esset T αὐτῶ V ἂν old. a 12 γινομένη T (N?): γινομένου VAa 13 τῆς ψυχῆς om. a (habet etiam M) 14 ἠδυνάμεθα N 15—18 μὴ ἔχοντες—κρίνειν om. T 15 ἔχοντα V ἓν om. a 16 Περὶ ψυχῆς] Γ 2 p. 426 b 12 ss. τὸ om. a (habet etiam M) 17 ἤκουον N 18 ἦν V: om. ANa τὰ] τὸν V τοῦ om. a (habet etiam M) ἀκούοντα a (corr. M.) δὲ TVAN (M teste Thuroto): δὲ δὴ a: δὴ coni. Thurot post ἡμῶν male add. εἰ M 19 ἀπηρτισμέναι AN ἀλλήλων αἱ δυνάμεις AN ἔχοντος TANa: ἔχοντες M: ἔχοντα V 20 οὐκ om. AN 22 φησὶ post πολέμῳ V 22. 23 ἐν πολέμῳ om. T 23 περὶ] παρὰ AN (Arist.) ἐκτμηθῆναι Arist. codcl. EMYL τοὺς om. a. 24 post διαφανὲς cum T(?) add. ἦν Thurot 25 τοῦ διαφανοῦς p. 438b16 legisse vid. 26 κόραν a post φωτίζοντα add. τὴν κόρην MTN)

37
ἐντὸς πᾶν τὸ μέχρι τῆς ὁρατικῆς δυνάμεως ἐφωτίζετο ἀπὸ τοῦ ἐκτὸς φωτός, οὗ τὴν συνέχειαν ἡ πληγὴ διελοῦσα καὶ κωλύσασα αὐτὸ φωτίζεσθαι ὥσπερ ἔσβεσε τὸ ἐν αὐτῷ φῶς), εἰ δὲ μὴ ἄκρῳ τῷ ὀφθαλμῷ ὁρῶμεν, καὶ διὰ τοῦτο δεῖ καὶ τὸ ἐντὸς διαφανὲς εἶναι τὸ μέχρι τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς. οὐ διαφανὲς δὲ τὸ πῦρ, ὡς ἡ ὄψις. |

[*](p. 438 b 16)

Ὥστ᾿ εἴπερ ἐπὶ τούτων συμβαίνει καθάπερ ἐλέγομεν.

Δείξας τὴν ὄψιν ὕδατος οὖσαν, εἰ οὕτως, φησίν, ἐπὶ τῆς ὄψεως ἔχει καὶ διὰ τοῦτο, καθὰ ἐγλίχοντό τινες, ἕκαστον αἰσθητήριον ἑκάστῳ τῶν στοιχείων ἀνατίθεται, τὴν μὲν ὄψιν ὕδατος εἶναι θετέον, τὴν δὲ ἀκοὴν ἀέρος αὕτη δὲ ἡ τῶν ψόφων ἀκουστική), τὴν δὲ ὄσφρησιν πυρός. Καὶ πῶς οἷόν τε προσβιβάζειν καὶ δεικνύναι ὅτι ἡ ὄσφρησις πυρός, λέγει· ὃ γὰρ ἐνεργείᾳ ἡ ὄσφρησις, τοῦτο δυνάμει τὸ ὀσφραντικόν, διὰ τούτου δεικνὺς οὕτως ἐκ πυρός (τοῦναντίον γάρ, ὡς δείξει ἄλλοθι, ἐνέργεια <καὶ ἡ δύναμις, ἡ δὲ ἐνέργεια> περὶ τὴν ὄσφρησιν, ἀλλ’ οὐ ὀσφραντικόν), καίτοι ἐπὶ τῆς ὄψεως εἰπὼν τὸ ὁρατικόν | ὕδατος εἶναι καὶ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς ἁέρος τὸ τῶν ψόφων αἰ σθηιικόν. ἔστι δὲ ὃ λέγει ‘ὅ ἐστι κατ’ ἐνέργειαν ἡ ὄσφρησις, τοῦτο δυνάμει ἐστὶ τὸ ὀσφραντικόν’· δυνάμει γὰρ τὰ ὁρατὰ ἡ ὄψις πρὸ τοῦ ὁρᾶν, καὶ δυνάμει τὰ ἀκουστὰ ἡ ἀκοὴ πρὶν ἀκούειν, καὶ ἡ ὄσφρησις οὖν δυνάμει τὰ ὀσφραντὰ πρὶν ὀσφρᾶσθαι. ἡ γὰρ κατ’ ἐνέργειαν ὄσφρησις τὸ ὀσφραντόν ἐστιν, ὥσπερ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ὄψις τὸ ὁρατόν, εἴ γε τῇ τῶν εἰδῶν τῶν αἰσθητῶν λήψει [*](1 ἐντὸς] ἐν τῶ V τὸ om. a ὁρατικῆς T (visivae): ὁρ V: ὁρώσης MAN: ὁρωμένης a ὑπὸ coni. Thurot ἐκτὸς] ἐντὸς a (corr. M) 2 κωλύουσα a 3 ἔσβεσαν N αὐτὸ AN δὲ] δὴ coni. Thurot, sed v. ad p. 7,15 et iam p. 36,19 δέ in epanalepsi protasis positum est τοῦ ὀφθαλμοῦ (T)a 5 οὐ—ὄψις suspecta habet Thurot, sed respicit opinionem, quam p. 15,15 ss. aliis argumentis redarguit 6 ἐπὶ τούτων] τούτων τι male Arist. codd. EMT λέγομεν Arist. 7. 8 aque esse vel sicut in visu, ait, et ideo, sient putaverunt quidam T εἰ a (cf. Arist.): ἡ TAN: om. V φησίν] φησὶ καὶ V 8 διὰ τοῦτο Ta: δι’ ἁ V: spatium in litt. AN 10 prius δὲ] γὰρ a 11—13 καὶ πῶς—πυρός om. a (habet 31, qui aduotat ad. v. 13: haec verba minus quadrare hic videntur i(deo)que adhibui τὸ σημεῖ(ον τοῦ) ἄλλο τι λείπειν) 11 προσβιβάζειν Thurot: προβιβάζειν libri, sed v. p. 38,12 et p. 102,10 Th.: afjirmare T 12 ὃ γὰρ] γὰρ ὅτι MAN 13 τούτου scripsi: τοῦτο libri οὕτως] τοῦτο? ὡς δείξει V: ὡς δείξη a: ὡς δείξας AN: omnu T ἄλλοθι T (cf. e. gr. p. 445b30. 449 a 1): ἄλλο τι YANa 14 lacuuam Statui et καὶ ἡ δύναμις, ἡ δὲ ἐνέργεια addidi περὶ TV: παρὰ ANa οὐ] non circa T 15 καί τι a 15. 16 καίτοι — αἰσθητικὸν v. 13 suum locum habere censet Thurot, parenthesin statui 003E; εἰπὼν adde vel subaudi, opposituni est v. 13 δεικνὺς 17 ὅ] ὅτι a ἡ a (v. v. 12): om. VAN post τοῦτο add. ὃ M δυνάμει—ὀσφραντικόν om. a (habet etiam M) 18 ante δυνάμει lacuuam statuit Thurot γὰρ] μὲν γὰρ V 19 ἀκούει N ἡ om. M V οὖν om. T τἄ ὀσφραντὰ T: τὰ ὀσφραντικὰ V: ὀσφραντικὴ ANa 20 ὀσφραντόν TVa: ὀσφραντικόν MAN ἐστιν om. N 20—p. 38,1 ὥσπερ—ἄν ὃ om. Ta 21 εἰδῶν τῶν V: ἰδόντων MAN: ἰδίων coni. Usener αἰσθητὸν M ἀντιλήψει coni. Usener (sed v. p. 41,13 et De an. p. 83,14. 91,7 Br.))

38
τὸ αἰσθάνεσθαι, καὶ εἴη ἄν † ὃ λέγει ὃ γὰρ ἐνεργείᾳ ἡ ὄσφρησις, τοῦ τὸ δυνάμει τὸ ὀσφραντικόν ἐστι. ἡ δ’ ἐνεργείᾳ ὄσφρησις ἡ αὐτὴ τῷ κατ’ ἐνέργειαν ὀσφραντῷ· τὸ γὰρ ὀσφραντὸν καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ὄσφρησις τὸ αὐτό. ἀλλὰ μὴν τὸ ὀσφραντὸν καὶ ἡ ὀσμή, ἧς ἡ ὄσφρησις ἀντιλαμβάνεται, ξηρὰ καὶ καπνώδης ἐστὶν ἀναθυμίασις· ἡ δὲ τοιαύτη ἀναθυμίασις πυρώδης τε καὶ ἐκ πυρός (τοῦτο δὲ δῆλον ἔκ τε τῶν θυμιωμένων — ὀσμὴν γὰρ τότε μάλιστα ποιεῖ—, καὶ τὰ ἄνθη δὲ ἐν θερμοτέρῳ ἀέρι πλείονα τὴν ὀσμὴν ποιεῖ, ὥσπερ τινὸς ἀναθυμιάσεως γινομένης ἀπ’ αὐτῶν)· | διὰ γὰρ τῆς τοιαύτης ἀναθυμιάσεως ἡ εἰς πῦρ μεταβολή. ἐρεῖ δὲ προιὼν περὶ τοῦ τί ποτέ ἐστι τὸ ὀσφραντόν· τοιαύτη γὰρ καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ὄσφρησις.

Προσβιβάζων δὲ πῶς ἄν τις τὴν ὄσφρησιν τοῦ πυρὸς εἶναι λέγοι βουλόμενος ἕκαστον αἰσθητήριον ἑκάστῳ τῶν στοιχείων ἀνατιθέναι (οὐ γὰρ δὴ ἀρέσκοντα αὑτῷ λέγει· εἶπε γὰρ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς μήτ’ ἐκ πυρὸς μόνου μήτ᾿ ἐκ γῆς εἶναί τι δύνασθαι αἰσθητήριον, καὶ τήν γε ὄσφρησιν ἐν ἐκείνοις ἀνέθηκεν ἢ ἀέρι ἢ ὕδατι) φησὶ δὴ καὶ κατὰ τοῦτο δύνασθαι δείκνυσθαι τὴν ὄσφρησιν πυρὸς οὖσαν, ὅτι τὸ τῆς ὀσφρήσεως αἰσθητήριον περὶ τὸν ἐγκέφαλόν ἐστι. δεῖ μὲν γὰρ τὴν τοῦ θερμοῦ ὕλην ψυχρὰν εἶναι, ψυχρότερος δὲ ὁ ἐγκέφαλος τῇ αὑτοῦ φύσει. τοιαύτη ἄρα καὶ ἡ δυνάμει ὄσφρησις καὶ τὸ δυνάμει ὀσφραντικόν. ἀλλ’ εἰ τὸ δυνάμει τι ὂν ὕλη | ἐκείνου ὃ δυνάμει, δυνάμει δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις τὸ ὀσφραντὸν <ὂν> εἴη ἄν ὕλη τοῦ ὀσφραντοῦ, ὕλη δὲ τὸ ψυχρὸν τοῦ θερμοῦ καὶ ἔστι ψυχρὸν τὸ ὀσφραντικὸν τῷ ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου τε καὶ περὶ τὸν ἐγκέφαλον εἶναι, τὸ ὀσφραντὸν ἄρα θερμόν. εἰ δὲ τοῦτο, ἡ κατ’ ἐνέργειαν ὄσφρησις θερμή τε καὶ διὰ θερμοῦ γινομένη παρουσίαν, καὶ οὕτως ὁ λέγων τὴν ὄσφρησιν [*](1 ἂν <ἀληθὲς> conicio, neque enim interpretatio loci Aristotelici sequitur ὃ λέγει ὃ γὰρ ὃν τὸ γὰρ MAN: ἐπεὶ ὃ μὲν Ta: ὅπερ ὃν coni. Usener post ὄσφρησίς add. ἐστι Ta 2 ante τὸ ὀσφραντικὸν add. τὸ ὀσφραντὸν ἀέρι ἐνέργεια ἡ ὄσφρησίς ἐστι, τοῦτο δυνάμει M ἐστι om. MN, tum add. δυνάμει τὸ ὀσφραντόν ἐστιν ἐπεὶ ὁ μὲν ἐνεργεία ἡ ἐνέργεια N) ὄσφρησίς ἐστιν, τοῦτο δυνάμει τὸ ὀσφραντικόν ἐστιν add. N) AN, i. e. plenum textum (= V) et decurtatmn (= Ta) iuxta ponunt 3 ὀσφραντικὸν V 4 ὄσφρησις MTVAN: αἴσθησις a ὀσφραντικὸν V 5 ἐστὶν] ἐστὶ καὶ V 5.6 ἡ δὲ—πυρός post αὐτῶν v. 9 transpon. Thurot, equidem parenthesin posui 6. 7 τεθυμιαμένων a 7 δὲ om. V 7. 8 θερμοτέροις τόποις πλείονα a 8 γενομένης a 9 ἀπ’] ἐξ a 10 ἐρεῖ] p. 444 a 24 ante τοιαύτη sine causa lacunam statuit Thurot et ὅτι ἡ τῆς ὀσμῆς δύναμις θερμὴ τὴν φύσιν ἐστί. ἡ ὄσφρησις οὖν πυρός, εἰ πυρὸς τὸ ὀσφραντόν add. 11 ἐνέργεια V 12 προσβιβάζων V (coni. Thurot): προβιβάζων ANa: confirmans T δὲ del. M teste Thuroto λέγοι TV: λέγει ANa 14 αὐτῶ YN: αὐτὰ Α Περὶ ψυχῆς] Tip. 425a4—8 15 δύνασθαι hie habet V: post αἰσθητήριον AN: post γῆς Ta γε] τε a 16 ἐν om. V δὲ a (corr. M) 17 προσοῦσαν a πυρὸς οὖσαν etiam M) 18 ψυχρόν VA (sed v. Arist.) 19 ψυχρότερον V (anceps T), sed v. Arist. αὐτοῦ VAa 20 ὄσφρησις VAN: αἴσθησις a: om. T 21 ὃ Thurot: οὗ libri (om. T) alt. δυνάμει om. T τὸ] καὶ τὸ T 21. 22 ὀσφραντὸν —alt. τὸ om. V ὃν add. Thurot 22 ὀσφραντικοῦ a alt. τοῦ om. AN 23 τῷ MTN: τὸ VAa 24 εἰ] ἡ a (corr. M) ὄσφρησις MTVAN: αἴσθησις a)

39
πυρὸς εἶναι εὖ ἄν δοκοίη λέγειν. δυνάμει γὰρ θερμὴ ἡ τοῦ ψυχροῦ ὔ λῆ ἐστὶν ἀντὶ τοῦ ἰὴ ἐκ τοῦ ψυχροῦ’, οὐ τὸ αἰσθητήριον οὖν δείκνυσι πυρός, ὅτι ἡγεῖται τὴν ἀρχὴν ἀδύνατον τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ὀσφραντὸν καὶ τὴν κατ’ ἐνέργειαν ὄσφρησιν.

Λέγει δὲ καὶ τὴν τοῦ ὄμματος γένεσιν τὸν αὐτὸν ἔχειν τρόπον· ἀπὸ γὰρ τοῦ ἐγκεφάλου τὴν σύστασιν ἔχει, ὃς ὑγρότατός τε καὶ ψυχρότατος τῶν ἐν τῷ σώματι μορίων ἐστί. τοιοῦτον δὲ τὸ | ὕδωρ, δι’ οὗ ἡ ὄψις ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου τὴν γένεσιν ἔχουσα * * * οὐ πυρός, ἀλλὰ ὕδατός εἰσι, δῆλον ὅτι οὐδ’ ἄν ἡ ὄ·σφρησις πυρός, εἴ γε ἐξ ἐκείνου, εἴη. προελθὼν μέντοι λέγει διὰ τοῦτο εἶναι τὴν ὄσφρησιν καὶ τὸ αἰσθητήριον τοῦτο περὶ τὸν ἐγκέφαλον, ὅπως εἰς συμμετρίαν αἰσθήσεως ἄγηται ὁ περὶ τὸν ἐγκέφαλον τόπος. τὰ γὰρ ὀσφραντὰ καὶ ἡ ὀσμὴ θερμά· τοιαύτη γὰρ ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις. ἀλλ’ εἴ τις ἕποιτο τοῖς εἰρημένοις, λέγοι ἂν ὁμοίως τῇ ὀσφρήσει καὶ τὴν ὄψιν εἶναι θερμοῦ τε καὶ πυρός, εἴγε τὸ μὲν ψυχρὸν ὕλη ἐστὶ τῶν ὁρατῶν, τούτοις δὲ ἡ αὐτή ἐστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν ὄψις, ὡς τοῖς ὀσφραντοῖς ἡ ὄσφρησις. ἀλλὰ δῆλον ὡς ἄλλως ἐπιχειρῶν ταῦτα λέγει, οὐχ ὡς ἀρεσκόμενος αὐτοῖς. ἢ ἀμφότερα μὲν περὶ τὸν ἐγκέφαλον ψυχρὸν ὄντα, ἀλλὰ τὸ μὲν ὀσφραντικόν, ᾗ ψυχρόν ἐστιν, ὀσφραντικόν (διὸ καί, ᾗ τοιοῦτον, αἰσθητικὸν δυνάμει καὶ θερμόν), τὸ δὲ οὐχ ᾗ ψυχρόν ὁρατικόν, ἀλλ’ ἡ ὑγρόν τε καὶ διαφανές· διαφανοῦς γὰρ ἐνέργεια τό τε φῶς καὶ τὸ χρῶμα.

τὴν δὲ ἁφὴν ἀναθετέον, φησί, τῇ γῇ, ὁμοίως δὲ καὶ τὸ γευστικὸν ὄργανον, ἐπεὶ ἡ γεῦσις ἁφῆς τι εἶδος, ὡς εἶναι τῶν τεσσάρων σωμάτων γῆς μὲν τὰς δύο, ἁφήν τε καὶ γεῦσιν, ὕδατος δὲ τὴν ὄψιν, ἀέρος δὲ τὴν ἀκοήν, πυρὸς δὲ τὴν ὄσφρησιν. ὅτι δὲ μὴ ἀρεσκόμενος ταύτῃ τῇ δόξῃ, ἀλλὰ πιθανολογῶν τίθησι, πρόδηλον· ἔδειξε γὰρ ὅτι μὴ οἷόν τε ἐκ γῆς εἶναί τι αἰσθητήριον καὶ διὰ τοῦ τῶν ἐν ἡμῖν ὅσα πλέον γῆς ἔχει ἀναίσθητα εἶναι, ὡς τρίχας, ὄνυχας, ὀστᾶ. ἀλλὰ καὶ τὴν γεῦσιν ἐν ὑγρότητι καὶ δι’ ὑγρότητος γινομένην ἔδειξεν. ἢ οὐδὲ νῦν τὰ αἰσθητήρια ἐκ γῆς φησιν [*](1 πῦρ N δοκοίη a(T): δοκείη V: δεικνύῃ N: δείκνυσι Α δυνάμη V 2 ἀντὶ in spatio om. V ἡ om. a τού om. V οὐ ora. T 3 ἡγεῖται om. a ἀδύνατα V 4 ὄσφρησιν MTVAN: αἴσθησιν a 5. 6 ἀπὸ γὰρ] εἰ δέ ἀπὸ M 6 τε om. N (Arist.) 7 τῷ om. a 8 post ὄψις e. gr. ἀλλὰ μὴν ἐπεὶ ὅσα add. Thurot ἔχουσα VT: ἔχει ANa lacunam statuo et e. gr. ἐπεὶ δὲ ὅσαι αἰσθήσεις ἐντεῦθεν τὴν γένεσιν ἔχουσιν addam 9 ἐκείνου scripsi: ἐκείνων TVAN: ἐκείνης a 10 λέγει] p. 444a28—b2 12 ὀσφραντικὰ a 13 εἰρημένοις Thurot: ὁρωμένοις libri λέγει N 14 εἶναι om. AN 15 τῶν om. V τούτοις T: τούτων VANa ἐστιν ἡ V: ἐστι ANa 16 ὡς TV: καὶ a: om. AN τοῦ ὀσφραντοῦ M <ὅτι> ὡς ἄλλοις eoni. Thurot. ὡς οὕτως VAN 17 λέγω V ἀρέσκοντα αὐτῷ T (v. p. 38,14), sed etiam v. 25 ἀρεσκόμενος non intellexit 18 τὸν V μὲν TVa: γὰρ AN 18. 19 ᾖ— ὀσφραντικόν om. N 19 ἡ V: erit T 20 τε om. a διαφανῆ AN γὰρ] om. AN: δὲ T 25 alt. δὲ om. AN 26 ἔδειξε] De an. Α c 5 p. 410 a 30 ss. 27 τι] τὸ a τοῦ Usener: τούτου V: τοῦτο TANa ὑμῖν a 29 ὑγρότητα a ἔδειξεν] De an. Β 10 p. 422 a 17 ss. οὐδὲν αὐτὰ N ἐκ MTV: ἐν ANa φησιν M: εἰσιν TVANa)

40
ὄντα, ἀλλὰ τὰς ἐνεργείας αὐτῶν τοιαύτας γίνεσθαι, ὃν τρόπον ἔδειξε καὶ ἐπὶ τὴς ὀσφρήσεω

Ετι δὲ πιθανολογῶν καὶ δεικνὺς πῶς ἄν τις ἐπιχειρήσειεν πρὸς τὸ ἑκάστην αἴσθησιν ἑκάστου τῶν στοιχείων εἶναι καὶ ἐξ οὗ, προστίθησι λέγων· καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τῇ καρδίᾳ τὸ αἰσθητήριον αὐτῶν, τῆς γεύσεως καὶ τῆς ἁφῆς· ἀντίκειται γὰρ τῷ ἐγκεφάλῳ αὕτη, καί ἐστιν θερμότατον τῶν μορίων. εἰπὼν γὰρ ἐκ πυρὸς τὴν ὄσφρησιν εἶναι καὶ διὰ τοῦτο περὶ τὸν ἐγκέφαλον εἶναι τὸ τῆς ὀσφρήσεως ἴδιον αἰσθητήριον ὕλη γὰρ τὸ ψυχρὸν τῷ θερμῷ, ἐπεὶ καθόλου τὸ ἐναντίον τῷ ἐναντίῳ ὕλη· θερμὴ δὲ ἡ ὄσφρησις, εἴγε τῆς καπνώδους ἀναθυμιάσεως), πάλιν φησὶ διὰ τοῦτο τὰ τῆς ἁφῆς τε καὶ τῆς γεύσεως ὄργανα εἶναι περὶ τῇ καρδίᾳ, ὡς τούτων μὲν τῶν αἰσθητηρίων ὄντων θερμῶν τῇ αὑτῶν φύσει ἡ γὰρ σὰρξ οὐ τοιαύτη), τῆς δὲ ἐνεργείας αὐτῶν περὶ ψυχρὰ γινοἁφὴ μένῃς μᾶλλον εἴγε γῆς καὶ τῶν ἀντιτυπίαν ἐχόντων γεωδῶν μάλιστα ἡ ἀντιλαμβάνεται. οὐδὲ τοῦτο δὲ ὑγιῶς δόξει λέγεσθαι· οὐδὲ γὰρ ἡ ἁφὴ γῆς (ὡς | εἶπε πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς ὀσφρήσεως λέγων πυρὸς δὲ τὴν ὄσφρησιν), ἀλλ’ εἶπε τὸ δὲ ἁπτικὸν γῆς, τὸ αἰσθητήριον οὕτω γῆς λέγων· οὐ θερμὸν δὲ ἡ γῆ. μήποτ’ οὖν οὐχ ὡς ὁμοίων οὐσῶν τῶν αἰσθήσεων καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον περὶ τῇ καρδίᾳ, καθ’ ὃν [ἡ] περὶ ἐγκεφάλῳ ἥ τε ὄσφρησις καὶ ἡ ὄψις, λέγει, ἀλλ’ ὅτι ὁμοίως ὡς περὶ ἐκείνῳ ὄντι ψυχροτάτῳ τῶν ἐν τῷ σώματι μορίων ἥ τε ὄσφρησις καὶ ἡ ὄψις, οὕτω περὶ τῇ καρδίᾳ ἥ τε ἁφὴ καὶ ἡ γεῦσις οὔσῃ θερμοτάτῃ τῶν μορίων. θερμὴ γὰρ ἡ καρδία καὶ κατὰ τοῦτο ἀντικειμένη τῷ ἐγκεφάλῳ· διὸ ἐκεῖνος μὲν ὕλη τῷ θερμῷ, ἡ δὲ καρδία τῷ ψυχρῷ. οὐκέτι περὶ τὸν ἐγκέφαλον δὲ λέγων αἰσθητήριά τινα εἶναι ἤδη καὶ τὴν αἰσθητικὴν ψυχὴν τὴν διὰ τούτων αὐτοῦ λέγει εἶναι· διὰ γὰρ τοῦτο εἰπὼν διὸ καὶ περὶ τὸν ἐγκέφαλον προσέθηκε τῷ τόπῳ. μίαν | γὰρ τῷ ἀριθμῷ τὴν αἰσθητικὴν ψυχὴν λέγει, καὶ ταύτην ἐν τῇ καρδίᾳ λέγει. διὸ οὐδὲ τὰ πρὸς [*](1 ὄντα] εἶναι coni. Thurot post αὐτῶν add. τῶν N ἔδειξε] v. p. 37,11 ss. 2 ἐπὶ] etiam T 3 πιθανολογεῖ a (corr. M) ἐπιχειρήσειεν MVA(T): ἐπιχειρήσῃ N: ἐπιχειρήαν a 5 τῆς] τῆς τε Arist. codd. LSUP 6 τὸ ἐγκέφαλον V 8 τὸ] τοῦ V 10 δὲ] γὰρ ΑΝ 11 ante πάλιν spat, vi litt. Α πάλιν om. a φησὶ VAN: autem T: oin. a τε om. a (habet etiam M) alt. τῆς om. V 11. 12 περὶ τῇ καρδίᾳ VAN πρὸς τῇ καρδίᾳ Arist. cf. v. 19): circa cor T: περὶ τὴν καρδίαν Ma post καρδίαν add. φησὶν M αὐτῶν VAN 13 οὐ om. V πενιχρὰ V 13. 14 γενομένης a 14 τῶν] τὴν V ἀντιτύπων a (corr. M) 15 prius οὐδὲ om. T δὴ coni. Thurot 16 τῆς om. a 17 ὀπτικὸν V οὕτω TVa: οὐ τὸ τῇς add. N) AN 18 οὐ] καὶ a οὐ etiam M) 19 prius περὶ VANa: πρὸς MT (apud) ἡ del. Thurot alt. περὶ VANa: πρὸς MT (apud) 20 ὅμοιον a ὡς περὶ scripsi: ὥσπερ libri: ὥσπερ <πρὸς> coni. Thurot 21 V: om. ANa, sed v. p. 39,7 22 ὄψις] γεῦσις T περὶ VANa: πρὸς MT (apud) γεῦσις] ὄψις a (corr. M) οὔσῃ TVN: οὖσαι M: οὖσα Aa 23 καὶ a: καὶ ἡ T (et qui) VAN 24 οὐκέτι ante ἤδη v. 25 ponit M v. Indicem 25 δὲ post περὶ (v. 24) transpon. AN λέγων MN(?): λέγει TVA 26 αὐτῷ a καὶ om. a (habet etiam Μ) 28 prius λέγων N cf. p. 469 a 5 alt. λέγει Ta: λέγει καὶ VA: λέγειν καὶ N: λέγει εἶναι conicio)

41
τῷ ἐγκεφάλῳ ὄργανα αἰσθητικὰ ἀπὸ τούτου τὴν ἀρχὴν ἔχει, ἀλλ’ ἄρχεται μὲν ἀπὸ τῆς καρδίας, διὰ δὲ τούτου πρώτου ἡ ὁδὸς αὐτῶν· ἀπὸ γὰρ τῆς καρδίας πόροι τινὲς ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον διατείνουσι τρεῖς, εἶτα ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου ὁ μὲν αὐτῶν ἐπὶ τὴν ὄψιν, ὁ δὲ ἐπὶ τὴν ἀκοήν, ὁ δὲ ἐπὶ τὴν ὄσφρησιν καθήκουσιν. οἱ δὲ τῆς ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως εὐθὺς ἐπὶ τὴν καρδίαν ἐπ’ εὐθείας τέτανται, ἀλλ’ οὐ διὰ τῆς ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον ὁδοῦ. εἰπὼν δὲ ταῦτα περὶ τῶν αἰσθητηρίων ἑξῆς ἐπὶ τὸν τῶν αἰσθητῶν μέτεισι λόγον τῶν καθ’ ἕκαστον αἰσθητήριον οὐ γὰρ περὶ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν νῦν λέγει). καθόλου μὲν οὖν τί τὸ ἔργον αὐτῶν ἐστιν ἑκάστου ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς φησιν εἰρῆσθαι τίνες δέ εἰσιν οἱ καθόλου περὶ αὐτῶν λόγοι προστίθησιν)· ὅτι γὰρ τὸ διατιθέναι πὼς τήν τε αἴσθησιν καὶ τὸ αἰσθητήριον, | καὶ ὅτι τὸ ἐνεργεῖν καθ’ ἕκαστον τῶν αἰσθητηρίων τό τε εἶδος τῶν αἰσθητῶν χωρὶς τῆς ὑποκειμένης ὕλης αὐτοῖς δέχεσθαι, καὶ ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις καὶ τὸ αἰσθητὸν τὰ αὐτά, περὶ τούτων προείρηται. τί δέ ποτε ἕκαστον <ὂν> τῶν ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθητῶν τῇ οἰκείᾳ αἰσθήσει γίνεται, νῦν λέγει τε καὶ προστίθησι τὴν ἑκάστου αὐτῶν φύσιν, τίς ποτέ ἐστι δεικνύς, ἐπεὶ μὴ ταὐτὸν αὐτοῖς τό τε εἶναι καὶ τὸ αἰσθητοῖς εἶναι. κοινὸν μὲν οὖν τὸ αἰσθητόν, περὶ οὗ εἴρηται (τὸ γὰρ αἰσθήσει ἀντιληπτόν), ἴδιον δὲ ἑκάστου ἡ οἰκεία φύσις τε καὶ οὐσία καθ’ ἣν διαφέροντα ἕτερά τε ἀλλήλων ἐστὶ καὶ οὐ τῇ αὐτῇ αἰσθήσει αἰσθητὰ πάντα. τὸ δὲ ὁμοίως καὶ περὶ ἁφῆς ἐπισκεπτέον εἶπεν ἀντὶ τοῦ περὶ ἁπτοῦ’· τοῦτο γὰρ τὸ αἰσθητόν, ἡ δὲ ἁφὴ αἴσθησις. καὶ πρῶτόν γε περὶ χρωμάτων εἰπεῖν προτίθεται, ἅ ἐστι τῇ ὄψει αἰσθητά.

[*](p. 439 a 12)

ἐστι μὲν οὖν ἕκαστον διχῶς λεγόμενον, τὸ μὲν ἐνεργείᾳ, τὸ δὲ δυνάμει λεγόμενον].

Εἴρηται δὲ ἡ διαίρεσις αὕτη ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς. τὸ μὲν οὖν ἐνερπρώτου [*](2 TAa: πρῴ V: πρώτη N (M teste Thuroto) αὐτῶν scripsi: αὐτοῦ libri (illuc T) ἀπὸ ANa: αὐτοὶ V: ibi T 4 αὐτῷ a αὐτῶν etiam M) 5 εὐθὺς V: εὐθὺ AN: ἑξῆς M: om. a 6 ἐπ’ εὐθεῖαν V: directum T τέτμηται V 7 ἑξῆς TVAN (fort, hue potius referenda erat nota, quam ad v. 5 addidit M): εὐθὲς a εὐθὺς Thuroti codd.) τὸν a: om. VAN 8 λόγων V αἰσθητήριον T: αἰσθητηρίων VANa (Arist. cod. L) 9 ἑκάστῳ a 10. 11 τίνες—προστίθησιν notam marginalera delet Thurot 11 disponi T 12. 13 cf. Περὶ ψυχῆς Β 12 p. 424 a 18 ss, 13 δέχεσθαι om. T post δέχεσθαι ex Arist. De an. καὶ ὐπ’ αὐτῶν πάσχειν κατὰ λόγον τινά add. Thurot 14 cf. Arist. p. 425 b 26 αἴσθησις—τὸ oin. AN αἰσθητά A τὸ αὐτὸ conicio 15 τι] ὅτι M ποτε oin. T ὄν add. Thurot (cf. Arist. p. 439 a 17 et infra p. 42,15) ἑκάστης M: ἑκάστων N αἰσθήσει Α: αἰσθήσεως Ma: αἰσθήσεων N αἰσθητὸν om. AN 16 αἰσθήσει —αὐτῶν om. T αὐτῶν MN (Thuroti cod. Β): αὐτοῦ VAa 17 ἐπεὶ μεταυτὸν N τὰ αὐτὰ a (core. M) 18 αἰσθητοῖς Aa (cf. p. 1,17): αἴσθῃ V: αἰσθητὸν N: sensibilia T αἰσθητήριον V γὰρ 003E; coni. Thurot 21 καὶ] δὲ καὶ Arist 22 γάρ ἐστι τὸ a πρῶτα V 25 alt. λεγόμενον del. Thurot. (om. Arist 26 Περὶ ψυχῆς] Γ 2 p. 426 a 23 ss. 26. p. 42,1 ἐνέργειαν αἰσθητῶν V)

42
γείᾳ αἰσθητὸν πῶς ταὐτὸν τῇ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσει καὶ πῶς ἕτερον ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς φησιν εἰρῆσθαι· εἴρηται δὲ ὅτι τῷ μὲν ἀριθμῷ ἓν τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητὸν καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις, τῷ λόγῳ δὲ ἕτερα. ἄλλο δέ ἐστι τῷ λόγῳ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσει εἶναι καὶ ἄλλο κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ. ἀντὶ δὲ τοῦ ταῦτα εἰπεῖν φησι· τὸ μὲν οὖν ἐνεργείᾳ χρῶμα καὶ ὁ ψόφος <πῶς ἐστι τὸ αὐτὸ ἢ ἕτερον ταῖς κατ᾿ ἐνέργειαν αἰσθήσεσιν>. οὐ γὰρ τὸ κατ’ ἐνέργειαν χρῶμα ταὐτόν ἐστι κατ’ ἐνέργειαν ὄψει οὐδὲ ὁ κατ’ ἐνέργειαν ψόφος ὁ αὐτὸς τῇ ἀκοῇ· δύναται γὰρ ἐνεργείᾳ ταῦτα εἶναι καὶ μὴ ὁρώμενα, ἀλλ’ οὐκέτι οἷόν τε ἐνεργείᾳ αὐτοῖς αἰσθητοῖς εἶναι χωρὶς αἰσθήσεως. ἔστιν οὖν τὸ λεγόμενον· ‘τὸ μὲν οὖν ἐνεργείᾳ χρῶμα αἰσθητὸν καὶ ὁ | ἐνεργείᾳ ψόφος αἰσθητὸς πῶς ἐστι ταὐτὰ τὸ μὲν τῇ κατ’ ἐνέργειαν ὄψει, τὸ δὲ τῇ κατ’ ἐνέργειαν ἀκοῇ, καὶ κατὰ τί ἕτερα, ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἴρηται’. ἐδήλωσε δὲ τοῦτο διὰ τοῦ εἰπεῖν ταῖς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεσι· ταύταις γὰρ τὰ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητὰ ἀντίκειται. τί δὲ ὂν ἕκαστον αὐτῶν, τό τε χρῶμα καὶ ὁ ψόφος καὶ ἕκαστον τῶν κατὰ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις ὁμοίως, δυνάμει ἐστὶν αἰσθητὸν διὰ γὰρ τοῦ εἰπεῖν ποιήσει τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν ἐνέργειαν τὸ δυνάμει αἰσθητὸν ἐδήλωσεν), ὅπερ ἦν τὸ ἕτερον τῶν εἰς ἃ ἡ διαίρεσις αὐτῷ τοῦ αἰσθητοῦ ἐγεγόνει, περὶ οὖν τοῦ οὕτως αἰσθητοῦ νῦν, φησί, λέγωμεν, τουτέστι τοῦ δυνάμει. [*](p. 439a18) Ὥσπερ οὖν εἴρηται περὶ φωτὸς ἐν ἐκείνοις, ὅτι ἐστὶ χρῶμα τοῦ διαφανοῦς κατὰ συμβεβηκός.

Ὑπομιμνῄσκει ἡμᾶς τῶν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἰρημένων περὶ φωτός, ὅτι ἐστὶ χρῶμα τοῦ διαφανοῦς κατὰ συμβεβηκός. ἐδείχθη γὰρ ἐν ἐκείνοις ὅτι τὸ φῶς ἐστιν ἐντελέχεια τοῦ διαφανοῦς, ᾗ διαφανές, καὶ ὥσπερ χρῶμα τοῦ διαφανοῦς, οὐχ ἀπλῶς, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός, ὅτι μὴ παθητικῶς ἀναδέχεται τὸ διαφανὲς τὸ φῶς, ἀλλὰ κατὰ σχέσιν τὴν πρὸς [*](1 ταὐτὸν T: τῆ κατ’ αὐτὸν V: καὶ ταὐτὸν ANa 2 Περὶ ψυχῆς] Γ 2 p. 425b 25 ss. φησιν ora. a (habet etiam M) 2. 3 τὸ κατ’—καὶ ἡ om. T 4 <τὸ> κατ’ Thurot αἰσθήσει a: αἴσθησις TVA: αἴσθησιν N 5 αἰσθητῷ VAa: αἰσθητόν TN δὲ om. a (habet etiam M) ταῦτα Ta: om. VAN φησί a: om. TVAN post φησι spat, v litt. a τὸ] τῆ AN ἐνέργειαν V post ἐνεργείᾳ spat, VII litt. a, add. καὶ T 6 ὁ om. V (Arist. codd. SU) 6. 7 πῶς—αἰσθήσεσιν M: om. TVANa: spat, x litt. a (item Thuroti cod. C) 8 ὁ] ἡ V 9 prius ἐνεργείᾳ om. a (habet etiam M) ταὐτὰ T post ὁρώμενα add. μηδὲ ἀκουόμενα Thurot, fort, recte alt. ἐνεργείᾳ om. T 10 ἔστιν a(T): ἔστι V: ἔστι μὲν AN 11 ἐνέργειαν V ὁ om. a ἐνέργειν V αἰσθητὸν a 12 ταῦτα ΑΝ 13 ἐδήλωσε V (manifestavit T): ἐδήλου ANa (sed cf. v. 18) 14 τῖς] τῆ N τὰ om. V 16 καὶ ora. T εἰσὶν a 17 αἰσθητὰ a 17. 18 διὰ γὰρ—αἰσθητὸν om. V 17 ποίη N 18 ἐδήλου N 19 νῦν om. Arist. codd. PSU 20 τοῦ] τῆ V 22 ante κατὰ add. ἢ TN συμβεβηκότος AN 23 Περὶ ψυχῆς] Β 7 p. 418b 2 ss. 24—26 ἐδείχθη—συμβεβηκός om. V 26 χρῶμα om. a (habet etiam διαφανῆ N 27 ἀναδέχεται MTVAN: ἀναδέχεσθαι a)

43
αὐτὸ ποιὰν τοῦ φωτίζειν πεφυκότος ποτὲ μὲν πεφώτισται, ποτὲ δὲ οὔ. διὸ οὐκ οἰκεῖον αὐτοῦ χρῶμα τὸ φῶς ὥσπερ τῶν ἄλλων τῶν κεχρωσμένων· ἐν ἐκείνοις μὲν γὰρ μένει τὸ χρῶμα ὡς οἰκεῖον ὄν, ἐπὶ δὲ τοῦ φωτὸς οὐχ οὕτως· καὶ ὁ] αὐτὸς ἐξηγούμενος προσέθηκε τὸ ὅταν γὰρ ᾖ τι πυρῶδες ἐν διαφανεῖ. καὶ τὸ μὲν κατὰ συμβεβηκὸς χρῶμα τοιοῦτον· πῶς δὲ γίνεται κατὰ σχέσιν πυρώδους τινὸς ἐν διαφανεῖ προσέθηκεν (ἡ μὲν γὰρ παρουσία τοῦ τοιούτου ἐν διαφανεῖ φῶς, ἡ δὲ ἀπουσία σκότος), πῶς κατὰ συμβεβηκὸς φῶς τὸ χρῶμα τοὐ διαφανοῦς ὑπομιμνῄσκων. τῷ δὲ ὥσπερ οὖν εἴρηται περὶ φωτὸς ἐν ἐκείνοις ὅτι ἐστὶ χρῶμα τοῦ διαφανοῦς οὐδὲν δοκεῖ ἀνταποδε|δόσθαι. εἴη δ’ ἄν ἀκόλουθον τὸ ‘κείσθω τοῦτο καὶ μενέτω’, μεθ’ ὃ εἴη ἄν τὸ ὃ δὲ λέγομεν διαφανὲς οὐκ ἔστιν ἴδιον ἀέρος ἢ ὕδατος. μέλλων δὲ περὶ χρωμάτων λέγειν εὐλόγως ὐπομιμνῄσκει ἡμᾶς ὅτι καὶ τὸ φῶς χρῶμα ὂν μάλιστά τε καὶ πρῶτον <ὁρατόν>, εἴγε δι’ αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν ἄλλων χρωμάτων αἴσθησις οὐκ ἐν ἄλλῳ τινὶ γίνεται ἢ ἐν διαφανεῖ, δεικνὺς καὶ συνιστὰς διὰ τούτου ὅτι ἡ τοιαύτη φύσις χρωμάτων ἐστὶ δεκτική.

Λαβὼν δὲ τὸ φῶς χρῶμα ὂν ἐν διαφανεῖ γίνεσθαι, ἑξῆς τίς ἐστιν ἡ φύσις τοῦ διαφανοῦς ἡ τῶν χρωμάτων δεκτικὴ καὶ ἐν τίσιν ἐστὶ καὶ τίς ἡ τῶν διαφάνειαν ἐχόντων σωμάτων πρὸς ἄλληλα διαφορὰ ἐνδείκνυται· εἶτα καὶ τὴν τῶν κεχρωσμένων πρὸς τὰ πεφωτισμένα δείξει διαφοράν, καὶ ὅτι εὐλόγως τὰ μὲν οἰκεῖον ἔχει τὸ χρῶμα καὶ τοῦτο ἐν τῷ πέρατι, τὰ δὲ πεφωτισμένα οὔτε οὕτως οὔτε ἐν τούτῳ. ὅ γὰρ λέγομεν, φησί, διαφανὲς οὐκ ἔστιν ἴδιον ἀέρος ἢ ὕδα|τος, ὧν ἐστί τε καὶ γίνεται τὸ φῶς χρῶμα κατὰ συμβεβηκός. εἰπὼν δὲ ὅτι μὴ ἴδιον τὸ διαφανὲς ἀέρος ἢ ὕδατος, προσέθηκεν ὅτι μηδὲ ἄλλου τινὸς τῶν οὕτως λεγομένων σωμάτων· [*](1 πεφώτισται Thurot: πεφωτίσθαι libri 2 αὐτοῦ Ta: αὐτὸ VAX χρῆμα AN alt. τῶν] τοῦ N 4 ὁ del. Thurot (ipsemet T) 4. 5 καὶ—διαφανεῖ post σκότος v. 7 transpon. Thurot 4 ᾗ] ἐνῆ Arist. 5 post ἐν add. τῷ a (Aris. codd. EMY) post χρῶμα add. τὸ φῶς εἶναι τοῦ διαφανοῦς Thurot 6 γίνεται Ta: γίνεται τὸ πῦρ VAN (immo τὸ φῶς) πυρῶδες a τινὸς om. a 7 post τοιούτου add. τινὸς M, quam notara fort, ad v. 6 referre debebat 7. 8 ἡ δὲ—φῶς om. T 7 ἀπορία V 8 τὸ φῶς transpon. Thurot τό δὲ AN: hoc T 9 errat Alex., v. Bieblii notara ad Arist. p. 439 a 18 10 δ’ om. a 10. 11 autevx utique dicens sequens, erit autem utique quod dicit transparentia non est T 11 του V ἄν] δ’ ἄν AN λέγεις ἐν διαφανεῖ AN 12 ἴδιον om. V 13 color existens maxime oportet et primo T ὂν TVAN: ἄν a πρῶτα V 14 post πρῶτον add. εἴη M; sed id ooniectura inventum vid.: ὁρατόν addidi (v. p. 47. (??) τ 1. 13 et De an. p. 89,1 Br.) 15 ἐν] ἐν τῶ V τούτου TAN: του V: τούτων M: τούτω a 16 χρώματος a δεικτική V 17 τὸ bis babet a (of. p. 44 19 διαφορὰν AN 19. 20 ἐνδείκνυται. εἶτα om. T 20 εἶτα a: εἶναι VAN τὴν] τὸ A 23. 24 ὧν—ὕδατος om. T 23 γίνεται MVAN: γίνεσθαι a φῶς om. a 24 ὅτι MVAN: om. Ta 25 ὅτι om. a(T?))

44
λέγονται γὰρ διαφανεῖς λίθοι τινές. οὐδὲ τούτων οὖν τινος ἴδιον ἡ διαφάνεια, ἀλλ’ ἔστι κοινὴ φύσις τις καὶ δύναμις οὐ χωριστὴ οὖσα οὐδὲ καθ’ αὑτὴν ὑφίστασθαι δυναμένη, ὥσπερ οὖν οὐδ’ ἄλλη τις δύναμις, ἀλλ’ ἔν τε τούτοις οὖσα ἃ διαφανῆ λέγομεν, ἀέρι λέγω καὶ ὕδατι, καὶ ὧν κατηγοροῦμεν τὸ διαφανές, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσι σώμασι, τοῖς μὲν μᾶλλον, τὸ ἲς δὲ ἧττον, τῷ πάντα τὰ σώματα ἔχειν τι τῆς δυνάμεως ἐν αὐτοῖς.

Λαβὼν δὲ τὸ τὴν διαφάνειαν φύσιν τινὰ καὶ δύναμιν εἶναι ἐν πᾶσι τοῖς σώμασι, τοῖς μὲν μᾶλλον, τοῖς δὲ ἧττον, προσλαμβάνει τούτῳ τὸ ὡς τῶν σωμάτων, καθὸ σώματα, ἀνάγκη τι εἶναι ἔσχατον καὶ πέρας, ἐπειδὴ μηδὲν ἄπειρον σῶμα, ὡς δέδεικται, καὶ ἔστι τοῦτο ἐπιφάνεια, οὕτως φησὶν ἔσχατόν τι | τοιοῦτον εἶναι καὶ τῆς διαφανείας. τοῦτο δὲ τὸ τῆς διαφανείας πέρας οὐχ ὡς κεχωρισμένον τῆς ἐπιφανείας οὕτως ἐστὶ τοῦ σώματος πέρας, ἀλλ’ ὡς ἐν ταύτῃ καὶ σὺν ταύτῃ ὄν· ὡς γὰρ ἔχει πρὸς ἄλληλα τό τε διαφανὲς καὶ τὸ σῶμα, οὕτως ἔχει καὶ τὰ πέρατα αὐτῶν πρὸς ἄλληλα. ἐπ’ ἐκείνων δὲ οὐκ ἄλλο μέν ἐστι τὸ σῶμα, ἄλλο δέ τι κεχωρισμένον αὐτοῦ τὸ διαφανές· ἀλλ’ ἔστι τὸ σῶμα αὐτὸ διαφανές, κατὰ τὴν τοιαύτην δὲ δύναμιν χρωμάτων δεκτικόν. ἔστι δὲ καὶ τὸ πέρας αὐτοῦ ἐπιφάνεια τοιαύτη κεχρωσμένη, ὡς εἶναι, καθὸ μὲν σῶμα, τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ πέρας, καθὸ δὲ τοιόνδε καὶ διαφανές, τὸ χρῶμα. [ἐστι ποιότης ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ, καθὸ μὲν σῶμα, ἐπιφάνειαν, καθὸ δὲ τοιόνδε, λευκήν]. ἔστι γὰρ φύσις ἐν τοῖς σώμασι δεκτικὴ χρωμάτων, ἥτις ἐστὶν ἡ διαφάνεια. ὡς γὰρ θερμότητος ἢ ψυχρότητος ἢ ὑγρότητος ἢ ξηρότητος ἢ μανότητος ἢ πυκνότητος οἷόν τε τὰ μὲν μᾶλλον μετέχειν τῶν σωμά|των, τὰ δὲ ἧττον, οὐκ οὐσῶν χωριστῶν δυνάμεων, οὕτως καὶ τῆς διαφανείας. ὡς γὰρ πᾶσι τοῖς ἐν ἄλλῳ πεφυκόσι γίνεσθαί τε καὶ εἶναι ἔστι τι ὑποκείμενον ἐπιτη- δειότητα ἔχον πρὸς τὸ κατ’ αὐτὸ εἰδοποεῖσθαι καὶ ὕλη ἐστὶν αὐτῶν καὶ [*](1—7 cf. Alex. De an. p. 147,27—30 Bruns 1 οὐδενὸς οὖν τινος τούτων ἡ a (om. ἴδιον, quod habet etiam M) τούτων] horum huius T τινες V 2 τις a (ante ἔστι Arist. codd. EMYLP, om. SU): γὰρ VAN: old. T 3 ἑαυτὴν Aa ἐφίστασθαι V 4 τε YAX: γε a: om. T (ut saepe τε non vertit) 5 ἅπασι AX G πάντα τὰ AN: πάντα MV: πᾶν τὰ a τῆς ANa: om. V: ταύτης τῆς conicio 7 αὐτοῖς libri 8 φύσει V 9 σώμασι] πᾶσι V δὲ ἧττον om. T προσλαμβάνουσι V τοῦτο T 11 ἐπειδὴ V: ἐπεὶ ANa ἔτι V ante οὕτως add. καὶ N(?)a οὕτως om. TA 12 dubito, utrum φησὶν deleam an anacoluthon statuam εἶναι τοιοῦτον TAN fort, recte καὶ τῆς διαφανείας a: καὶ τῆς V: om. TAN 12. 13 διαφανείας— τῆς om. V 14 σὺν ταύτῃ] τοσαύτη V 16 τι seripsi: τὸ VAN(T?): om. a 17 post αὐτὸ add. τὸ V 18 prius δὲ om. T δεκτική V καὶ om. a (habet ciam M) 19 κεχρωσμένη a: κεχρωσμένος V: κεχρωμένου AN: coloratum T 20. 21 ἐστι—λευκήν del. Usener 20 τὸ δὴ x003E; ἐστι coni. Thurot 21 ἔπι· φάνεια et λευκή T 22 ἔστι] ὡς V φύσις om. T 23 primum ἡ] καὶ T ἢ ξηρότητος om. a (habet etiam M) 24 μᾶλλον om. T 25—p. 45,4 De an. p. 148,25—30 (cf. 147,28 ss.) 26 καὶ om. V τι] τε AN 27 αὐτὸ et De an.: αὐτὰ conicio εἰδοποιεῖσθαι a (De an.): εἶδος ποιεῖσθαι VAN: fiat species T ὃ ante prius καὶ add. De an. αὐτῶν seripsi (sic De an): αὐτῶ TVAN: ἐν αὐτῷ a)

45
γὰρ βαρεῖ καὶ κούφῳ καὶ μεγάλῳ καὶ μικρῷ καὶ θερμῷ καὶ ψυχρῷ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἀνάλογον τούτοις ἔχουσιν ὕλη τις ὑπόκειται), οὕτω δὲ καὶ τοῖς χρώμασι καὶ τῇ κατὰ ταῦτα ἐναντιώσει (καὶ γὰρ ταῦτα τῶν ἐν ἄλλοις γίνεσθαι πεφυκότων), καὶ ἔστιν αὕτη ἡ ἐν τοῖς σώμασι διαφάνεια. καὶ τὰ σώματα, καθό ἐστι διαφανῆ, καὶ τὸ χρῶμα ἔχει τε καὶ δέχεται· πᾶν γὰρ σῶμα κατὰ τὴν τοιαύτην δύναμιν χρώματός ἐστι δεκτικόν. ἔστι δὲ οὐκ ἐν πᾶσιν ἴση ἡ φύσις αὕτη τοῖς σώμασιν, ἀλλ’ ἐν οἷς μὲν μᾶλλον, ἐν οἷς δὲ ἧττον· καὶ τὰ μέν ἐστιν αὐτῶν ἀόριστα, τὰ δὲ διωρισμένα. κατὰ δὲ τὰς διαφορὰς ταύτας καὶ ἡ τῶν χρωμάτων ἐν αὐτοῖς διαφορά. πάντα μὲν οὖν τὰ σώματα τῆς φύσεως ταύτης τῆς διαφανείας κεκοινώνηκεν, ἀλλὰ τὰ μὲν μᾶλλον,| τὰ δὲ ἧττον. ἰδίως δὲ διαφανῆ, ὡς εἴθισται λέγεσθαι, τῶν σωμάτων μόνα τὰ δίοπτα, ἀπὸ τοῦ * * * φαινόμενον μὲν κυρίως λέγεσθαι τὸ τῇ ὄψει ἀντιληπτὸν παρὰ τὸ φάος (φάος δὲ τὸ φῶς), ὧν δὴ τοῦτο χρῶμα, ταῦτα διαφανῆ. τὰ γὰρ δεχόμενα τὸ φάος ἤτοι φῶς, δι’ οὗ πάντα τὰ ὁρώμενα ὁρᾶται, ταῦτα λέγεται συνήθως διαφανῆ κατὰ ἄμφω, ὅτι τε τὸ φῶς δέχεται, ὅ ἐστι φάος, καὶ διότι τοῖς ἄλλοις πᾶσιν αἴτια ταῦτα τοῦ φαίνεσθαί τε καὶ ὁρᾶσθαι· τὰ γὰρ χρώματα διὰ τούτου ὁρᾶται καὶ τούτου κινητικά. δέχεται δὲ τὸ φῶς τὰ ἀόριστα διαφανῆ τῷ μὴ ἔχειν οἰκεῖον χρῶμα· τὰ γὰρ ἀόριστα, ὥσπερ τὸ πέρας ἴσχε παρ’ ἄλλου οὐκ ἔχοντα οἰκεῖόν τε καὶ ὡρισμένον, οὕτω δὴ καὶ τὰ χρώματα. δι’ οὗ δὴ ταῦτα φαίνεται, τοῦτο δὲ ἰδίως καλοῦμεν διαφανές. οὐ πάντα γάρ, ὡς εἴρηται, τὰ ἔχοντα τὴν διαφάνειαν ὁμοίως ἐστὶ διαφανῆ· ἀλλὰ τὰ μὲν μᾶλλον αὐτῆς, τὰ δὲ ἧττον μετέχει. καὶ ἔστι τὰ μὲν ἀόριστα τῶν σωμάτων διὰ τὸ <μηδεμίαν> μοῖραν τε καὶ γῆς ἔχειν ἐν αὑτοῖς ἅ] καὶ μᾶλλον διαφανῆ καὶ ἐν τῷ βάθει, τὰ δὲ ἕτερα ἧττον, διότι γῆς ταῦτα ἐν αὑτοῖς μετέχει, ἥτις ἐλάχιστα διαφανής ἐστι· τὸ γὰρ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον μίξει τοῦ ἐναντίου. μάλιστα μὲν γὰρ [*](2 ἔχει AN δὴ a δὲ etiam De an.): om. T 3 τοῖς χρώμασι MT (De au.): χρώμασι a: χρώματα V: τὸ χρῶμα AN 4 ἡ oua. V (ut testatur Mau) 5 ἐκδέχεται a 5—11 cf. De an p. 148, 31—149,2 7 αὕτη ἡ φύσις a αὐτὴ AN 8 ἐστιν T: ἔνεστιν VAN a τὰ δὲ διωρισμένα om. T ὡρισμένα coni. Thurot, sed. v. De an. p. 149,36 tert. δὲ a: om. VAN: et τε?) T, sed saepins sic vertit δὲ 10 alt. τῆς a: om. VAN διαφανείᾳ N 11—14 cf. De an. p. 148,7—9 11. 12 τῶν σωμάτων — λέγεσθαι om. V 12 a faneo fanomenon; proprie enim dicitur T ἀπὸ τοῦ <φαίνειν>· φαιν. μέν <γὰρ> κυρίως λέγεται Diels) φαινομένου AN 13 παρὰ] παρὰ τὸ φάος om T τὸ φάος· φάος δὲ om. a δὲ pro δὴ T (Diels) τούτου V χρώμενα AN 14 ἤτοι] ἐστὶ V: sicut T post ταῦτα add. δέ T 15 κατὰ ἄμφω om. a τὸ om. N 17 γὰρ om. Α τοῦτο ut vid. T post δὲ add. καὶ AN 18 χρώμενα N 19 ὥσπερ] et sicut T ἔχει N 20 prius δὴ om. T: δὲ conicio alt. δὴ TVa: om AN: δὲ M (cf. Alex. De an. p. 148,8 Br.) δὲ] δὴ M (teste Thuroto, δὲ teste Brandisio) 21 διαφάνειαν N γὰρ πάντα a 22 post ἀλλὰ add. καὶ V 23.24 διὰ—γῆς] guandoque solidum neque terrain T 23 διὰ τὸ μοῖραν a: om. VAN μηδεμίαν add. Thurot 23. 24 στερεοῦται καὶ V 24 ἔχει V αὐτοῖς V ἁ delevi 25 ἕτερα ἧττον om N, in spatio Α ante ἐν add. μὲν a αὐτοῖς V 25—p. 46,6 cf. De an. p. 148, 12-22 (149,13—17) 26 τὸ] τἄ ὁ sou v. p. 148,12 μὲν γάρ <διαφανὲς τὸ> coni. Thurot)
46
ὁρατὸν καὶ διαφανὲς τῶν σωμάτων, ὃ αὐτό τέ ἐστιν ὁρατὸν καὶ διαφανὲς καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦ ὁρᾶσθαι αἴτιον γίνεται· τοιοῦτον δὲ σῶμα τὸ φωτίζειν πεφυκός, ὥσπερ τό τε θεῖον καὶ τὸ πῦρ. κατὰ λόγον δὲ κατὰ τὴν πρὸς τοῦτο γειτνίασιν καὶ οἰκειότητα καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον κεκοινώνηκε τῆς διαφανείας, ἀὴρ μὲν μᾶλλον (διὸ καὶ τάχιστα οὗτος φωτὸς ἀναπίμπλαται), δευτέρως δὲ τὸ ὕδωρ, τελευταία δὲ ἡ γῆ· διὸ καὶ ἐλάχιστα αὕτη διαφανής· καὶ γὰρ ὅσα ἐκ γῆς εἶναι δοκοῦντά ἐστι διαφανῆ, ὕδατος μᾶλλον ἢ γῆς ὄνια αὐτὰ εὕροι τις ἄν· καὶ τῇ ταύτης δὲ μίξει τὰ ἔλαττον διαφανῆ τῶν σωμάτων οὕτως διαφανῆ. καὶ γὰρ δὴ ὁ μὲν ἀὴρ οἰκεῖός πὼς τῷ πυρί· διὸ καὶ ταχέως ἐμπίπλαται φωτός. τὸ δὲ ὕδωρ καὶ τροφὴ δοκεῖ τῷ | πυρὶ εἶναι καὶ γὰρ ἐν τοῖς καιομένοις ὅλοις ἡ ὑγρότης ἐστὶν <ἡ> ἐν αὐτοῖς καιομένη, καὶ ἐφ’ ταύτην ἔχει, καίεται· τοιοῦτον γὰρ καὶ ὁ καπνός. ἡ δὲ γῆ πορρωτάτω ἀφέστηκεν αὐτοῦ (διὸ καὶ ἥκιστα αὕτη διαφανής)· διὸ καὶ εἰκότως τὴν στερήσεως πὼς τοῦ φωτὸς χώραν ἔχει, οὔτε αὐτὴ δεχομένη τὸ φῶς ἐν αὑτῇ, ὅτῳ τ’ ἂν ἄλλῳ μιχθῇ, ἀντιφράττουσα αὐτῷ καὶ κωλύουσα φωτίζεσθαι δί’ ὅλου, ὡς ὁρῶμεν ἐπὶ τοῦ ἀέρος ἐν ᾧ καπνός ἐστι· πολὺ γὰρ τὸ γεῶδες ἐν τῷ καπνῷ. οὐδὲ ἡ φλὸξ δίοπτος, διότι καὶ αὐτὴ γεῶδές τι ἔχει μεμιγμένον, εἴγ’ ἐστὶ καπνὸς καιόμενος καὶ ἡ φλόξ. διὸ οὐ κονιορτοῦ ὄντος ἐν τῷ ἀέρι διαφανὴς ἔτι ὁ ἀὴρ μένει. κέρας δὲ καὶ τὸ χελώνιον διαφανῆ ἐργασθέντα πὼς γίνεται, ὅτι τὸ πλεῖστον ὕδατος ἐν αὐτοῖς· δηλοῖ δὲ τῷ μαλακτὰ εἶναι. τὰ μὲν οὖν μάλιστα διαφανῆ τῶν σωμάτων τὸ μάλιστα [*](1 ὁρατὸν ANa: ὁρατὸς V: ἀόριστον T τε om. a (babet etiain M) ὁρατὸν a: ἀόρατον VAN: ἀόριστον T καὶ διαφανὲς M: καὶ διαφανὲς (ὃ ἐστι τε add. T) ὁρατὸν τ΄ TVAN: om. a 3 του V 4 τῆς] τὰς V 5 ἀναπίπλαται AN δεύτερα AN τὸ om. VN G τελευταῖον V αὕτη Ta: αὐτὴ V: αὐτὸ AN 7 εὕροι YA: εὕρῃ N: εὑρήσει Ma: inveniet T, qui fut. pro potentiali ponere solet 8 ἄν om. a (habet etiam M) 8—12 repetuntur De an. p. 149,10—14 9 ταχὺ De an.): perfecle T τελείως Thurot) 10 ἐμπίπλαται φωτός Na (cf. v. 5): ἐμπί- πλαται VA: ἐμπίπραται T: ἐκπίμπραται De an.: non potuit quasi novum praedicare ali ignem aqua, si idem de aere dixisset; ideo ἐμπίπραται sprevi post ὕδωρ add. δευτέρως M 11 ὅλοις TAN: ξύλοις a (De an.), sed cf. [Arist.] Περὶ χρωμάτων p. 791 b 19 prius ἡ] καὶ V ἡ cum libro De an. p. 149,12 addidi καιομένη Ta (De an.): καὶ δεομένη AN: καὶ δεομένου V 12 ταύτης AN γῆ] τῆ N 13—15 repetuntur De an. p. 149,20—23 13 τὴν] τὰ N 14 T De an. χωρὶς N δεχομένως a 15 αὐτῇ T De an: αὐτή a: αὐτῶ ἡ VAN ὅτῳ τ᾿ ἄν De an.: τῷ ὅτε ἐν VAN: aut quia quando in T: καὶ ὅτε ἐν a: καὶ ὅτῳ ἄν coni. Thurot, sed οὔτε . . . καὶ stare non potest αὐτὸ Va (om., sed post κωλύουσα add. αὐτὸ De an.) 16 διότι ὡς a: διότι οὐχ M 16—22 cf. De an. p. 149,23—29 16 ὁ καπνὸς a, sed. v. De an. p. 149,23 τὸ om. a 17 γαιῶδες V οὐδὲ] καὶ M δίοπτος e libro De an. corr. Thurot: δὲ libri γαιῶδες V 18 εἴγ’ Ta: εἴτ’ VAN ἔτι a 18. 19 διὸ—μένει bene post καπνῷ v. 17 transpon. Thurot, quod liber De an. commendare videtur 20 πλεῖον De an., cf. p. 47,8 δῆλον cum T Thurot, sed δηλοῖ, quod male mutat Bruns, etiam De an. 21—47,3 cf. De an.)
47
ὁρατὸν | τῶν χρωμάτων δέχεται, τοῦτο δέ ἐστὶ τὸ φῶς, καὶ δι’ ὅλων αὐτῶν, τῷ μὴ ἔχειν τὸ ἀντιφράττον καὶ τῷ ἀόριστα εἶναι· δι’ ὃ καὶ τῶν ἄλλων χρωμάτων ὁρατὸν ἕκαστον· τῷ δὲ εἶναι ὑγρά τε καὶ ἀόριστα καὶ μὴ δύνασθαι στέγειν τοῦτο ὃ δέχεται οὐ παθητικῶς χρώννυται. διὸ οὐκ ἀεὶ τὸ χρῶμα τοῦτο ἔχει, ἀλλ’ ἀπελθόντος τοῦ πεφυκότος φωτίζειν αὐτὰ ἐν στερήσει τούτου γίνεται· ὡς εἴγε στέγειν ἐδύνατο τὸ χρῶμα, ἦν <ἂν> ἀεὶ φῶς αὐτοῖς. ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα χρώματα ὁμοίως δέχεται· κινεῖται γὰρ ὑπὸ τούτων δι’ οἰκειότητα. ὅσα δὲ στερεὰ τῶν σωμάτων καὶ γῆς ἔχοντα πλεῖον, οὔτε δίοπτα ταῦτα, διότι μηδὲ ὁμοίως διαφανῆ, οὕτε τὸ φῶς ἔτι δέχεται· οὐ γὰρ τῶν τοιούτων σωμάτων οἰκεῖον χρῶμα τὸ φῶς. ἔχει μέντοι οἰκεῖόν τι χρῶμα· στερεὰ γὰρ ὄντα καὶ στέγειν δυνάμενα τοῦτο ὃ τὴν ἀρχὴν ἐδέξατο καὶ ἔσχεν ἐκ τῆς τῶν διαφανῶν | ἐν αὐτῷ ποιᾶς μίξεως, ὁρᾶται μὲν διὰ τοῦ φωτός, ὃ κυριώτατά τε καὶ μάλιστα ὁρατόν, οὐ μὴν αὐτὸ τὸ φῶς ὡς χρῶμα δεχόμενα· καθόσον δὲ μετέχει τῆς διαφανείας, κατὰ τοσοῦτον καὶ οὕτως κέχρωσται. ὅσα μὲν γὰρ μᾶλλον αὐτῶν ἐστι διαφανῆ φωτοειδὲς ἔχει τὸ χρῶμα, ἔχοντα μεμιγμένον ἐν αὑτοῖς τὸ τοιούτου χρώματος αἴτιον, τὰ ὅ ἐγγὺς τούτοις λευκόν· τὰ γὰρ μᾶλλον ὁρατὸν ἔχοντα τὸ χρῶμα μᾶλλόν ἐστι καὶ διαφανῆ. τὰ δὲ μέλανα στερήσει διαφανείας τοιαῦτα, ὡς τὸ σκότος ἀπουσίᾳ τοῦ φωτίζειν πεφυκότος. καὶ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ χρώματος φύσις καὶ ἡ τῆς ἐν τοῖς σώμασι διαφανείας.

[*](p. 439 a 25)

Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν σωμάτων ἀνάγκη τιεἶναι ἔσχατον.

Λαβὼν ὅτι τὸ χρῶμα ἐν τῷ διαφανεῖ καὶ γὰρ τὸ φῶς ἐν τούτῳ καὶ τοῦτο ὂν κατὰ συμβεβηκὸς χρῶμα — τοῦτο γὰρ τῆς τῶν χρωμάτων φύσεως δεκτικόν — καὶ τούτῳ συμβεβηκὸς ὡς ὑποκειμένῳ τῷ χρώματι τούτου ἐστὶ τὸ χρῶμα, λέγω | δὴ τοῦ διαφανοῦς) * * * ὡς γὰρ τοῦ σώματος, [*](1. 2 et quae per totum ipsorum non habent T αὐτῶν] οὖν εἶναι V 2 τῷ μὴ ἔχειν a: τό μὴ ἔχον VAN 2 τὸ VAN: om. a ἀντιφράζον V διὸ Jibri 2. 3 δι’ ὃ—ἕκαστον bene post φῶς v. 1 transpon. Thurot, quod commendare vid. liber De an. p. 149,34 4 παθητικὰ Α: παθητικὸν N 6 τοῦτο a ὥστε a στέργειν V ἡδύνατο a ἄν add. Thurot 7 ἀλλὰ om. T post ὁμοίως add. δὲ V, ἁ 8—19 cf. De an. 149,36—150,12 8 πλεῖστον T πλεῖον De an. p. 150,1) 11 τι om. a (habet etiam M) τοῦτο ὅτι χρόαν a τοῦ διαφανοῦς T 12 αὐτοῖς conicio (cf. v. 16) 13 κυριωτάτως a μάλιστα καὶ a καὶ μ. etiam M) 15 οὗτος AN 16 αὐτοῖσ’ Aa: αὐτῶ V 17 τὰ] τὸ V τούτοις De an. p. 150,8: hoc T: τούτου οἷς VN: τούτου οἷον A (?) a τὸ a: om. VAN (De an,) 18 καὶ om. T διαφανὲς N δέ om. T 19 τῶν χρωμάτων a 20 ἡ τῆς om. a ἐν τοῖς om. AN διαφάνεια a 21 εἶναι om. T 23 prius τοῦτο TVAN (cf. p. 102,3 Th.): τούτου Thuroti codd. BC: τούτω a ὃν AN alt. τοῦτο a: ταὐτὸν TVAN χρωμάτων a: σωμάτων TVAN 24 δεικτικὸν TV τούτω a: τοῦτο TVA: τοῦτο κατά N: τούτω κατά M τῷ χρώματι VAXa: τῷ σώματι T: om. M 25 δὴ] δέ T: καὶ V δὲ καὶ ut testatur Mau) φησιν add. Thurot. maiorem suspicor lacunam)

48
καθὸ σῶμά ἐστιν, ἀναγκαίως ἐστὶν ἔσχατόν τι καὶ πέρας (οὐδὲν γὰρ ἄπειρον σῶμά ἐστι, παντὸς δὲ σώματος ἔσχατον ἡ ἐπιφάνεια), οὕτως καὶ τῆς ἐν τοῖς σώμασι διαφανείας καὶ τῶν σωμάτων, καθό ἐστι διαφανῆ, ἀναγκαῖον εἶναί τι πέρας, ταὐτὸν μὲν ὂν τῷ ἀριθμῷ τῷ τοῦ σώματος πέρατι, ὅτι καὶ τὰ ὧν πέρατα ταῦτα ἓν κατ’ ἀριθμόν, οὐ ταὐτὸν δὲ τῷ λόγῳ, ὅτι μηδὲ ταὐτὸν ἦν τό τε σώματι εἶναι καὶ τὸ διαφανεῖ· σώματα μὲν γὰρ ἀλλήλων οὐκ ἔστι μᾶλλον καὶ ἧττον, διαφανῆ δὲ τὰ μὲν μᾶλλον, τὰ δὲ ἧττόν ἐστι. τοῦ μὲν οὖν σώματος, ὡς σώματος, πέρας ἡ ἐπιφάνεια, τοῦ δὲ διαφανοῦς, ὡς διαφανοῦς, τὸ χρῶμα· διὸ καὶ ταὐτόν πὼς καὶ οὐ ταὐτὸν ἐπιφάνειά τε καὶ χρῶμα. τὸ δὲ πέρας τοῦ διαφανοῦς χρῶμα· κατὰ δὲ τὸ πέρας ὁρᾶται τὰ κεχρωσμένα, ὥστε πέρας τὸ χρῶμα. καθὸ μὲν γὰρ ὁρᾶται, | κατὰ τοῦτο καὶ χρῶμα ἔχει· κατὰ δὲ τὸ πέρας ὁρᾶται· κατὰ τοῦτο ἄρα ἔχει τὸ χρῶμα, καὶ τοῦτό ἐστιν αὐτῶν, ὡς διαφανῶν, πέρας. οὐκέτι γὰρ τὰ οὕτω διαφανῆ καὶ διὰ βάθους ἐστὶ τοιαῦτα· τῶν γὰρ ἀορίστων διαφανῶν ἡ διαφάνεια διὰ βάθους.

[*](p. 439 a 26)

Ἡ μὲν οὖν τοῦ φωτὸς φύσις ἀορίστῳ διαφανεῖ ἐστι.

Ἀόριστον μὲν γὰρ διαφανὲς τὸ ὑγρὸν καὶ μὴ ἔχον οἰκεῖον ὅρον, ᾧ ἀντιδιαιρεῖται τὸ στερεὸν σῶμα, σῶμα ἁπλῶς λέγων αὐτό, ὡς ἐμφαινομένης τῆς στερεότητος ἐν τῷ σώματι, ἐπεὶ οὐδέν γε ἔλαττον καὶ τὸ ἀόριστον σῶμα σῶμα. τὴν διαφορὰν δὲ φωτός τε καὶ χρώματος καὶ τῶν ἐν οἷς ταῦτα διαφανῶν δείκνυσι διὰ τούτων. τὸ μὲν γὰρ φῶς ἐν τῷ ἀορίστῳ διαφανεῖ καὶ οἰκεῖον οὐκ ἔχοντι τέλος. ὡς γὰρ οὐκ ἔχει τὰ | τοιαῦτα [*](1 post σῶμα add. εἶναι M 1.2 ἀναγκαίως — ἐστι ora. T 1 ἀναγκαῖον a ἐστὶ ota. a: post τι ΑΝ 1—4 οὐδὲν—πέρας om. a (habebat M, sed desectus est unus versus, ut restet δεν γ (= v. 1), plenus sit inde a voce διαφανῆ v. 3) 2 δὲ V: γὰρ ΑΝ: om T ἡ om. AN τῆς ἐν TAN: om. V (sed v. p. 47,20) 3. 4 ἀναγκαίως εἶναι τὸ πέρας M 4 ταὐτὸν] τοῦτο M ὄν a: ἐστὶ ταὐτὸν add. M) MAN: ἔσται TV alt. τῷ om. AN 4. 5 corporis et quia et quorum termini T 4 καὶ om. a 5 post ταῦτα add. ἐστὶν T ἀριθμόν] ὁρισμόν (terminum) T 6 σώματα et διαφανῆ a σώματα] σώματι V 7 τὰ μὲν VANa: om. T τὰ δὲ MAN: καὶ TVa 8 ὡς σώματος om. V 9 διαφανῶς V 10—13 cf. De an. p. 150,13—18 10 alt. χρῶμα] χρώματα TV alt. δὲ] γὰρ conicio 11 κεχωσμένα V: ὡρισμένα male coni. Thurot ὥστε] quia T 12. 13 κατὰ δέ—χρῶμα om. a (habet M) 12 alt. κατὰ] καὶ MN τοῦτο om. M ἔχει om. M 13 αὐτῶν] οὐ τῶν a: τῶν M 14 βάθος V post διαφανῶν add. καὶ MN (?) 16 ἀορίστῳ libri (minato T, corr. interminato): ἀορίστω τῶ Arist. codd. EY: ἐν ἀορίστῳ τῶ) ceteri Arist. codd. et E3 (cf. Alex. v. 21) 17 γὰρ om. a post ὅρον add. ὃ ἀντιδιαιρεῖ a 18 ἀντιδιαιρεῖται MTVAN: ἀντιδιαιρεῖ a τὸ a: om. MVAN 18—20 alt. σῶμα—alt. σῶμα om. a (habet etiam M) 18 ne λέγω conicias, v. p. 105,15 Th. et Arist. p. 439 a 28 19 post τῷ add. στερεῷ M καὶ om. T 20 alt. σῶμα om. T post alt. σῶμα add. ἐστὶ 31 δὲ] τὲ V τε om. a χρώματος a: σώματος TVAN 21 τούτου T γὰρ om. V ἐν om. T 22 διαφανῆ a οὐκ ἔχοντι οἰκεῖον Ta)

49
σώματα, καθὸ σώματα, οἰκεῖόν τι πέρας, ἀλλ’ ἀεὶ ὑπὸ ἄλλου ὁρίζεται καὶ περατοῦται, οὕτως οὐδὲ χρῶμα οἰκεῖον ἔχει τῷ τὸ μὲν χρῶμα πέρας καὶ τοῦτο εἶναι τοῦ σώματος, καθὸ διαφανές τε καὶ χρώματος δεκτικὸν καὶ ὁρατόν, ταῦτα δὲ μὴ ἔχειν οἰκεῖον πέρας. ἐπεὶ δέ ἐστι καὶ ἐν τοῖς στερεοῖς ἡ διαφάνεια καὶ οἰκεῖον ἔχει πέρας ταῦτα καὶ ὡρισμένον, τοῦ ἐν τοῖς στερεοῖς σώμασι διαφανοῦς ἀνάγκη μὲν εἶναι ἔσχατόν τι καὶ τοῦτο ὡρισμένον, ὥσπερ καὶ καθὸ σώματα ἦν· συνοδεύει γὰρ καὶ ἐν τῷ ὑποκειμένῳ τό τε ὡς σώματος καὶ τὸ ὡς διαφανοῦς πέρας.

Τοῦτο δ᾿ ὅτι τὸ χρῶμά ἐστι προσβιβάζει ἀπὸ τῶν συμβεβηκότων. τὸ γὰρ χρῶμα ἢ ἐν τῷ πέρατι τοῦ σώματός ἐστι ἢ πέρας τοῦ σώματός ἐστι. καὶ ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει, παρατίθεται τὴν τῶν Πυθαγορείων δόξαν, ὅτι τὴν ἐπιφάνειαν. ὅ ἐστι πέρας τοῦ σώματος, χρόαν ἔλεγον. παραθέμενος δὲ τὴν ἐκείνων δόξαν, ἐπα|νορθῶν αὐτὴν λέγει εἶναι μὲν ἐν τῷ πέρατι τοῦ σώματος, ὅπερ ἐστὶν ἡ ἐπιφάνεια τὸ χρῶμα, οὐ μὴν εἶναι τὸ τοῦ σώματος πέρας. καὶ * * * ὡς σώματός ἐστι πέρας τὸ χρῶμα· τὸ μὲν γὰρ χρῶμα ποιότης, ἡ δὲ ἐπιφάνεια ποσόν, εἴγε μέγεθος ἐπὶ δύο διεστώς· καὶ πᾶν μὲν σῶμα ἐπιφάνειαν ἔχει, οὐ πᾶν δὲ κέχρωσται. καὶ οὔτε, εἰ μία <κατ᾿ ἀριθμὸν ἐπιφάνεια>, ἐξ ἀνάγκης ἓν κατ’ ἀριθμὸν γὰρ ἐν τῇ μιᾷ κατ’ ἀριθμὸν ἐπιφανείᾳ καὶ τὰ ἐναντία εἶναι χρώματα), οὔτε, εἰ ἓν κατ’ ἀριθμὸν χρῶμα, ἀνάγκη καὶ ἐπιφάνειαν κατ’ ἀριθμὸν εἶναι μίαν. ὅτι δὲ μὴ τοῦ σώματος, καθὸ σῶμα, πέρας τὸ χρῶμα, ἀλλὰ τοῦ διαφανοῦς, καὶ αὐτὸς διὰ τῶν ἑξῆς δείκνυσι, καὶ ὅτι τὸ διαφανές ἐστι τὸ ἐν τοῖς σώμασι χρωμάτων δεκτικόν.

[*](p. 439 a 33)

Ἀλλὰ τὴν αὐτὴν δεῖ φύσιν νομίζειν.

Προθέμενος δεῖξαι ὅτι τὸ χρῶμα οὐ τὸ τοῦ σώματος πέρας ἐστίν, | ἀλλ’ ἐν τῷ τοῦ σώματος πέρατι, πέρας ὂν οὐχ ὡς σώματος, ἀλλὰ τοῦ διαφανοῦς, καθὸ διαφανές, πρῶτον δείκνυσιν ὅτι τὸ ἐν τοῖς στερεοῖς σώμασι διαφανές ἐστι τὸ χρώματος δεκτικόν. τὴν γὰρ αὐτήν, φησί, δεῖ [*](1 καθὸ σώματος V ἄλλου om. T 3 καθὸ] καὶ AN 4 τοῦτο T post στερεοῖς add. σώμασιν a 5 ἡ om. V 5. 6 καὶ οἰκεῖον—διαφανοῦς in spatio xmii litt. om. a 5 ταῦτα hie habent TV: post ὡρισμένον MAN ἐν old. T 6 μὲν] μὴ a: om. M τι om. N 7 prius καὶ om. a σώματος V alt. καὶ om. T τό] τῷ a 7. 8 τε ἡ σώματα V 8 τὸ] τῷ M 10 prius ἢ] τὸ AN(T) τοῦ—πέρας om. N 11 ἐστι TVA: om. a post τοῦτο add. οὐχ a (om. etiam M) περιτίθεται Y post δόξαν add. καὶ T 12 περιθέμενος V 13 αὐτὴν λέγει Ta: αὐτὸν λέγει N: λέγει αὐτὴν VA 14 χρῶμα] σῶμα V 14. 15 οὐ μὴν—τὸ χρῶμα om. T 15 post καὶ add. οὐχ M: δῆλον ὅτι οὐ τοῦ σώματος addam (of. p. 48,8 et vv. 21. 26) ὡς] ὃ AN σώματος] σῶμα τί V ut testator Man γὰρ om. AN 16 διεστός A(?)a 17 εἰ a: ἡ VAN(T) 18 κατ’ ἀριθμὸν ἐπιφάνει add. Thurot (cf. Alex. De an. 1 p. 46,15 Br.) 19 τῇ om. a 20 εἰ Ta: τὸ VAN καὶ MTVNs om. Aa 21 σῶμα Ta: σώματος X: σώματα AN 24 φύσιν δεῖ Arist. 25 alt. τὸ MVN: om. Aa 26 ὃν N 27 πρῶτα V τὸ V: om. ANa 28 χρώματος Ta: χρωμάτων V: χρῶμα AN post αὐτὴν add. δεκτικὴν V φησί om. T δεῖν V Comment. Arist. III 1. Alex, de Sensu. 4)

50
νομίζειν φύσιν καὶ ἐν τοῖς στερεοῖς εἶναί τε καὶ συνθέτοις σώμασι τὴν τοῦ χρώματος δεκτικήν, ἥτις καὶ ἔξω τῶν στερεῶν σωμάτων ὁρᾶται χρωματιζομένη· τοιαύτη δὲ ἀήρ τε καὶ ὕδωρ. δείκνυσι δὲ διὰ τούτων ὅτι τὸ διαφανὲς χρώματος δεκτικόν. ἔξω δὲ εἶπε ταῦτα χρωματίζεσθαι, ὅτι ὑπό τινος ἔξωθεν φωτίζεταί τε καὶ χρώννυται οἰκεῖον οὐκ ἔχοντα <χρῶμα> γὰρ ἐξ αὑτῶν καὶ οἰκεῖον ἔχοντα χρῶμα ἐντὸς κεχρῶσθαι λέγει, διότι οἰκεῖον ἔχει καὶ ἐν αὑτοῖς τὸ χρῶμα καὶ τὸ αἴτιον τοῦ χρώματος)· ἡ γὰρ αὐγὴ καὶ τὸ φῶς τὸ ἐν τοῖς ἀορίστοις διαφανέσι γινόμενον, οἷά ἐστιν ἀὴρ καὶ ὕδωρ, ἀλλὰ καὶ κίνησις | ἡ ὑπὸ τῶν χρωμάτων τούτων † ἐστί χρωματίζεται· 105 ἐν γὰρ τούτοις αὐγή τις γίνεται, καὶ ἐν τῷ ἀέρι καὶ ἐν τῷ ὕδατι, ὑπό τινων ἀνθῶν, ὡς χρώννυσθαι δοκεῖν αὐτά. ἢ αὐγὴν τὸ φῶς εἶπε τὸ γινόμενον ἐν αὐτοῖς, χρῶμα ὄν πὼς αὐτῶν. καὶ ἐν τοῖς στερεοῖς ἄρα ἡ φύσις ἡ αὐτή ἐστιν ἡ τὰ χρώματα δεχομένη.

Ἑξῆς δὲ προστίθησι, κατὰ τί αὐτοῖς ἡ διαφορά, τούτοις τε τοῖς ἀορίστοις διαφανέσιν, ἃ εἶπεν ἔξω * * * ὄντα χρωματίζεσθαι, καὶ τοῖς ὡρισμένοις.

ἐπὶ μὲν γὰρ ἐκείνων διὰ τὸ ἀόριστα αὐτὰ εἶναι καὶ μὴ παθητικῶς ἀναδέχεσθαι τὰ χρώματα οὐ τὸ αὐτὸ φαίνεται χρῶμα οὐδὲ ἡ αὐτὴ αὐγὴ ἐγγύς τε προσιόντων καὶ ἀφισταμένων πορρωτέρω (κατὰ γὰρ ποιὰν σχέσιν καὶ θέσιν τῶν δι’ αὐτῶν ὁρωμένων πρὸς τὰ ὁρῶντα καὶ ποσὴν ἀπόστασιν διάφορον τὸ ἐν αὐτοῖς χρῶμα φαίνεται καὶ μεταβάλλον τῷ μὴ αὐτὰ ἀναδέχεσθαι τὸ χρῶμα τὸ ὁρώμενον· κινούμενα δέ πὼς ὑπ’ αὐτῶν αἴτια τοῖς ὁρῶσι τοῦ ὁρᾶσθαι ταῦτα γίνεται), ἐν δὲ τοῖς σώμασι (πάλιν δὲ σώματα τὰ στερεὰ λέγει) | τὸ αὐτὸ μένει τ·ὸ ὁρώμενον, ἐγγύς τε καὶ πορρωτέρω ἀποχωρούντων, ἄν γε ᾖ τὸ διάστημα σύμμετρον· οὐ γὰρ τὸ ἐν τούτοις χρῶμα ἐν τῷ γίνεσθαι τὸ εἶναι ἔχει, ἀλλ’ ἔστιν ἐν αὐτοῖς τοῦτο δι’ οὗ αὐτὰ ὁρᾶται, ἀλλ’ οὐ διὰ τούτων. ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλάκις καὶ ἐν τοῖς οἰκεῖον ἔχουσί τι χρῶμα καὶ στερεοῖς τὸ περιέχον ἢ πυκνότερον ὂν ἢ λεπτότερον, [*](1 τε] τι N: del. Thurot alt. καὶ] et in T καὶ ἐν τοῖς Thurot) 2 τῶν χρω- μάτων V extra corpus videtur T 3 prius δὲ Na: om. TVA 3. 4 oslendit quia hoc quod dyafanum T 5 ἔξωθεν om. V ἔχοντος V χρῶμα add. Thurot 6 αὐτῶν VAa καὶ om. M ἔχει M 6—8 κεχρῶσθαι—ἀορίστοις om. a G λέγει om. T 7 prius καὶ om. T αὐτοῖς MVA 8 διαφανὲς a: διαφανέσι διαφανὲς M οἷα om. TV 9 ante ἀλλὰ lacunam statuit Thurot, (cf. Alex. De an. II. p. 145,32 ss.) ἣ Thurot σωμάτων AN τούτοις <αἰτία> ἐστὶ <τοῦ> dubitanter conicio (cf. v. 21) 9. 10 χρωματίζεσθαι a: coloratus T 10 καὶ ἐν τῷ ὕδατι om. AN 11 ἀνθῶν om. V ὡς VAN: καὶ a εἶπε τὸ φῶς V 12 ἀέρα V 14 αὐτοῖς ἡ ἡ om. V) διαφορά TVN: ἡ διαφορὰ αὐτοῖς A(?)a 15 χρῶμα οἰκεῖον οὐκ οντα suppleam (sim. Thurot) 16 ὁριστὰ ΑΝ 17 οὐ] non enim T ἡ αὐτὴ om. T αὐγή] αὐτή N 18 προσιόντων T: προιόντων VANa 20 μεταβάλλον] permutatur T μὴ om. T αὐτὰ TVa: τὰ αὐτὰ MAN: παθητικῶς αὐτὰ conicio 20. 21 ἀναδέχῃ V 21 τὰ χρώματα τὰ ὁρώμενα conicio propter αὐτῶν τῶν ὁρωμένων coni. Thurot 21—23 κινούμενα—ὁρώμενον om. AN 21 αἴτια αἰτία ut vid. T: αἰτίαν V 21. 22 τοῖς ὁρῶσι om. V 22 alt. δὲ om. V 23 τὰ om. V λέγων T μένειν T (V ut testatur Mau) τε Ta: δὲ VAN τε <προσιόντων> e. v. 18 conicio 24 ἄν] ἥν a ἄν etiam M) γε a: τε MVAN(T) ᾖ MTANa: ἦν V 25 τοῦτο <τὸ> conicio 26 οὐχ <ὃ> conicio 27 ὃν AN:)

51
μᾶλλον πεφωτισμένον ἢ ἧττον, κατὰ ποιὰν τοῦ φωτὸς σχέσιν πρὸς τὰ χρώματα καὶ τὴν μῖξιν τὴν πρὸς ταῦτα ἄλλοτε ἀλλοῖα ποιεῖ φαίνεσθαι τὰ ὁρώμενα, ὡς ἐπὶ τοῦ τῆς περιστερᾶς τραχήλου, διὰ τοῦτο ἀσφαλῶς προσέθηκεν τὸ ἐὰν μὴ τὸ περιέχον ποιῇ μεταβάλλειν, ὥρισται καὶ ἡ φαντασία τῆς χρόας. ἢ τὸ ἐὰν μὴ τὸ περιέχον ποιῇ μεταβάλλειν εἶπεν ἐπὶ τῶν σωμάτων, λέγων τὰ στερεά· πολλάκις γὰρ καὶ τούτων τὸ χρῶμα ἀλλοῖον ὑπὸ τοῦ περιέχοντος γίνεται ἢ θερμοτέρου ἢ ψυχροτέρου ἢ ὅλως τοιούτου ὄντος, ὡς ὑπ’ αὐτοῦ πάσχειν τὸ κεχρωσμένον καὶ μετα- βάλλειν. |

Προσθεὶς ’δε τὴν διαφορὰν τῶν τε ἐν τοῖς ἀορίστοις διαφανέσι χρωμάτων καὶ τῶν ἐν τοῖς ὡρισμένοις, τὴν αἰτίαν ἀποδιδοὺς χρήσιμον γὰρ ἦν αὐτῷ πρὸς τὸ μὴ ἡγεῖσθαί τινας διὰ τοῦτο τὰ μὲν ἀόριστα διαφανῆ εἶναι, τὰ δὲ ὡρισμένα μηκέτι) δῆλον, φησίν, ὅτι ἡ αὐτὴ φύσις καὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τοῖς στερεοῖς καὶ ἐν τοῖς ἐκτός τε <χρωματιζομένοις> ἀορίστοις χρώματός ἐστι δεκτικόν, καὶ ἔστι τοῦτο διαφανές. καθ’ ὅσον ἄρα ὑπάρχει καὶ ἐν τοῖς σώμασιν ἡ διαφάνεια, κατὰ τοσοῦτον αὐτοῖς καὶ χρώματος μέτεστιν. ὅτι δὲ τοῖς μὲν μᾶλλον τοῖς δὲ ἧττον ὑπάρχει ἡ φύσις αὕτη οὖσα ἐν πᾶσι, προειρήκαμεν.

Εἰπὼν δὲ τοῦτο καὶ λαβὼν ὅτι ἐν τῷ διαφανεῖ, νῦν προστίθησιν ὅτι ἐν τῷ πέρατι τούτου, ἀλλ’ οὐκ ἐν τῷ τοῦ σώματος, ὡς ἐδόκει τοῖς Πυθαγορείοις.

ὅτι μὲν γὰρ ἐν πέρατι ἡ χρόα ὡς ἐναργὲς λαμβάνει· ὁρατὰ γὰρ τὰ σώματα κατὰ τὸ πέρας. καθ’ ὃ γὰρ ἕκαστον τῶν ὁρατῶν ὁρατόν ἐστι, τοῦτο τὸ χρῶμά ἐστιν αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ πέρας τὰ ὡρισμένα διαφανῆ ἐστι· τὸ πέρας ἄρα τοῦ ὡρισμένου διαφανοῦς, καθὸ διαφανές, χρῶμά ἐστι. τὰ γὰρ ἐν βάθει τῶν σωμάτων λέγοιτ’ ἂν δυνάμει χρῶμα ἔχειν, ὥσπερ καὶ ὁρατὰ εἶναι· ὡς γὰρ τὸ ὁρατὰ εἶναι ἔχει, οὕτως ἔχει καὶ τὸ κεχρῶσθαι. πᾶν γὰρ χρῶμα ὁρατὸν τῇ αὑτοῦ φύσει, εἰ καὶ μὴ τὸ εἶναι αὐτῷ ἐν [*](1 περιπεφωτισμένον V 1.2 secundum aliquant circumdantis habitudinem habens ad colores T 2 ἄλλοτε ἄλλο τὰ ποιὰ τἄ ὁρώμενα N (alios alia qualia videntur T) 3 περιστερᾶς τραχήλου] exemplum Carneadeum ante διὰ add. καὶ a 4 post ποιῇ add. τὸ Arist. codd. EMYL 4. 5 ὥρισται—χρόας del. Thurot 4 καὶ om. T 5 prius τὸ a: om. ΑΝ 6 σωμάτων Thurot: χρωμάτων libri λέγων a: λέγει TVAN 7 θερμότερον ἡ ψυχρότερον a 10 post δέ add. καὶ V ἀορίστοις om. T 11 ante τὴν add. καὶ a ἀποδιδοὺς (T)AN: ὐποδιδοὺς V: ἀποδοὺς a 12 αὐτὸ Y τινὸς V: quedam T μέν om. AN 13 εἶναι om. T μηκέτι a: ὃ μηκέτι TV AN φησιν] ἐστιν T ἡ αὐτὴ TV: αὐτὴ Α: αὐτά N: ἡ τοιαύτη a φύσις] φησι N 14 alt. ἐν] ἐκ AN: om. a χρωματιζομένοις add. Thurot 15 χρώματα δέ ἐστὶ V διαφάνεια AN 16 καὶ Ta: om. VAN τὸ τοῦτον a τοσοῦτον etiam M) 17 χρώματος] σώματος V 18 προειρήκαμεν] p. 44,5 ss. al. 17—19 ἧττον—διαφα typothetae errore post p. 52,1 τὸ δὲ φῶς habet a (corr. M) 20 ἐν τῷ TV: ἐν Na ἐντὸς Na 20. 21 Πυθαγορίοις N 21 λαμβάνει om. T λαμβάνειν ὁρᾶται V 22 γὰρ] ἄρα Usener 23 prius τὸ a: om. VAN 21 διαφανῆ a διαφανοῦς etiam M) 25 λέγει τ’ N 26 ὁρατὸν V ὁρατὸν V οὕτως ἔχει om. a (habet etiam M) 27 πᾶν] πῶς V σῶμα a (corr. M) τῆς αὐτοῦ φύσεως V ἐν om. V)

52
τούτω. τὸ δὲ φῶς οὐκ ἂν εἴη χρῶμά τι ἁπλῶς οὐδὲ ὑπὸ τὸν τοῦ χρώματος λόγον, ὅτι μὴ παθητικῶς αὐτὸ ἔχει τε καὶ δέχεται τὰ διαφανῆ. προστίθησι δέ, βεβαιῶν τὸ πέρας εἷναι τὸ χρῶμα, ὅτι καὶ αὐτῶν τῶν διαφανῶν εἴ τι οἰκεῖόν ἐστί τινος χρῶμα, καὶ τοῦτο κατὰ τὸ πέρας ὁρατόν ἐστι· τὸ γὰρ φῶς οὐ χρῶμα ἦν αὐτῶν· οὐ γὰρ ἴδιον.

Εἰπὼν δὲ ταῦτα ἑξῆς προστίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τῶν χρωμάτων τῶν ἐν τοῖς σώμασι διαφορᾶς | λέγων· ἔστι μὲν οὖν εἶ ’ναι ἐν τῷ διαφανεῖ τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐν τῷ ἀέρι ποιεῖ φῶς. ἔστι δὲ τὸ λεγόμενον τὸ φῶς τὸ ἐν τοῖς ἀορίστοις γινόμενον διαφανέσι χρῶμά πὼς ὄν· καὶ γὰρ αὐτὸ παρουσίᾳ φωτὸς ἤ τινος φύσεως φωτίζειν τε καὶ χρωννύναι δυναμένης γίνεται, ἧς ἁπελθούσης σκότος ἐν τῷ διαφανεῖ γίνεται, στέρησις φωτὸς ὄν. ὡς οὖν ἐπὶ τῶν ἀορίστων διαφανῶν ἔχει τὸ ἐν‘ ἐκείνοις χρῶμα παρουσίᾳ γινόμενον τοῦ φωτίζειν δυναμένου, οὕτως φησὶν ἔχειν καὶ ἐπὶ τῶν ὡρισμένων τὸ χρῶμα τὸ οἰκεῖον αὐτῶν ἑκάστου. ἐν οἷς μὲν γὰρ αὐτῶν οὖσι διαφανέσι ἐστὶ καὶ τὸ ὑφ’ οὗ χρώννυσθαι πέφυκε τὸ διαφανὲς τοιαύτη δὲ ἦν ἡ λαμπρὰ καὶ πυρώδης φύσις), ταῦτα ὁρατά τε μᾶλλον καὶ μᾶλλον χρώννυται ἔχοντα τὸ χρῶμα ὡρισμένον τε καὶ μένον, ὅτι καὶ τὸ παρεκτικὸν καὶ αἴτιον τοῦ χρώματος ἐν αὑτοῖς ἔχει, καὶ ταῦτ’ ἐστὶ τὰ λευκὸν ἔχοντα τὸ χρῶμα· καὶ γὰρ ἡ χιών, διότι πλεῖστον ἀέρος ἔχει, | ἔτι δὲ καὶ ἐξ] ὕδατος, διαφανῶν ἀμφοτέρων, μάλιστα † δὲ διαφανὴς καὶ λευκὴ διὰ τὴν κίνησίν τε καὶ τρῖψιν τοῦ ἀέρος <ὃς> κινούμενος τοῦ καὶ ἀφρώδους χρώματος αἴτιος· ἡ γὰρ κίνησις αὐτὸν συνάγουσα διὰ τὴν περιέχουσαν τοῦ νέφους ψυχρότητα παχύτερον ποιεῖ θερμαίνουσα καὶ συνίστησι, καὶ οὕτως κρατηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐκτὸς ψυχροῦ πήγνυται. ἐν οἷς δὲ μὴ ἔστιν ἢ ἧττόν ἐστιν ἡ τοιαύτη φύσις, ταῦτα μέλανά τε καὶ ἐν στερήσει χρώματος ἀνάλογον τῷ σκότῳ <τῷ> ἐν τοῖς διαφανέσιν ὄντ’, ὁπόταν παρῇ τὸ φωτίζειν τε καὶ χρωννύναι αὐτὰ δυνάμενον. καὶ τὰ μεταξὺ δὲ [*](1 χρῶμά τι ἀπλῶς TA: χρώματι ἀπλῶς N: χρώματος ἀπλῶς V: ἀπλῶς χρώματι M: χρώ- ματι ταὐτόν a post οὐδὲ add. γὰρ M τὸν] τῶν ΑΝ 2 post λόγον add. πίπτει M 3 βεβαιοῦν T prius τὸ a: τό τε VAN 4 ἐστί Ta: εἶναι VAN 6 hoc T (sic saepe errat) 7 τῶν] τῆς a λέγων] λο V ἔτι T μὲν] μὴν V εἶναι TVN: ἐνεῖναι Α(?) a Arist. 8 καὶ] ἐστὶν V φῶς] τὸ φῶς V 9 ὄν] ὄν ἐστι a: ἔνεστι male coni. Thurot 10 παρουσίας V ἤ otn. T φύσει V 11 ἧς] ὡς a ἧς etiam M) ἐν] τὸ ἐν T γίνεται TVAN: γίνεσθαι πέφυκε a στέρησιν V: privatio habens T 12 ἔχει] ἔστι V 13 ἔχει Aa 14 οἰκείων ΑΝ αὐτῶν MTAN: αὐτοῖς V: αὐτοῦ a 15 prius τὸ om. N alt. τὸ om. AN 16 ἦν] est T 17 ἔχοντι N τε καὶ μένον om. T 18 σώματος AN αὐτοῖς libri 19 λευκὸν om. T post χρῶμα add. ἡ N ἀέρος scripsi: ἀέρα libri 20 ἔτι TAN: ἔστι Va ἐξ delevi δὲ VANa: ἐστι e T Thurot: δὴ conicio διαφανὲς V 21 ante alt. τοῦ add. ἢ a, ἢ M ὃς addidi κινούμενος scripsi: κινουμένου libri 22 αὐτὸ V συνέλκουσα a συνάγουσα etiam M): congregatis T: συναγόμενον coni. Thurot 22. 23 διὰ—ψυχρότητα v. 24 post οὕτω transpon. Thurot 23 τοῦ νέφους Ta: τὸ νέφος VAN 23. 24 συνίστη V 25 ἡ Ta: om. VAN ἥττων N 26 τῷ addidi ὄντα a 27 αὐτὸ V alt. καἰ om. T)

53
χρώματα δῆλον ὅτι κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τῆς ποιᾶς τοῦ ἐν τούτοις παρουσίας τε καὶ μίξεως γένοιτο ἄν, ὃ ἐφεξῆς ζητήσει. ἔοικε δὲ οὐ τῇ τοῦ διαφανοῦς ἐπιτάσει τε καὶ ἀνέσει τὴν τῶν χρωμάτων ἀνατιθέναι διαφοράν, ἀλλὰ τῇ τοῦ φωτίζειν καὶ χρωννύναι πεφυκότος αὐτὸ παρουσίᾳ τε καὶ ἀπουσίᾳ. ἢ ἐξ ἀμφοῖν | ἄν γίνοιτο· καὶ γὰρ τῇ διαφανείᾳ καὶ τῇ παρουσίᾳ τοὐ χρωννύναι πεφυκότος τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον εἶναι εἴη ἄν καὶ τὸ διαφανέσι μᾶλλον <ἢ ἧττον> τοῖς στερεοῖς ἐν τῇ ποιᾷ μίξει τῶν προειρημένων·

[*](p. 439 b 18)

Περὶ δὲ τῶν ἄλλων χρωμάτων ἤδη διελομένοις ἲς ποσαχῶς ἐνδέχεται γίνεσθαι λεκτέον.

’Ev τοῖς στερεοῖς σώμασι τὴν μὲν μῖξιν καὶ παρουσίαν τοῦ φωτίζειν πεφυκότος ἐν τῷ διαφανεῖ τὸ λευκὸν χρῶμα ποιεῖν εἰπών, τὴν δὲ ἀπουσίαν τούτου τὸ μέλαν ἀναλόγως τῷ ἐν τῷ ἀορίστῳ διαφανεῖ γινομένῳ φωτί τε καὶ σκότῳ, ἐφεξῆς ζητεῖ περὶ τῶν μεταξὺ χρωμάτων τοῦ τε λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος, πῶς γίνεται. ἐπεὶ δὲ δοκεῖ μίξει γίνεσθαι τῶν ἐναντίων, ἐκτίθεται τοὺς τρόπους, καθ’ οὓς δύναται ἡ κατὰ τὰ χρώματα διαφορὰ γίνεσθαι ἐκ τῆς τοῦ λευκοῦ τε καὶ μέλανος μίξεως.

‘’Ενδέχεται μὲν γάρ, φησί, καὶ παρ’ ἄλληλα τιθέμενα τό τε μέλαν καὶ τὸ λευκόν, ὡς ἑκάτερον μὲν αὐτῶν εἶναι διὰ μικρότητα ἀόρατον, τὸ δὲ ἐκ τῆς συνθέσεως αὐτῶν ὁρατὸν γίνεσθαι, ποιεῖν ἄλλου τινὸς ὄψιν χρώματος.’ ἔστι γάρ τινα ἃ κατ’ ἰδίαν μὲν | ὄντα ἐκφεύγει τὴν ὄψιν, συντεθέντα δὲ ἀλλήλοις ὁρᾶται. ἀπὸ γοῦν διαστήματός τινος πυρὸν μὲν ἕνα κείμενον οὐκ ἄν τις ἴδοι· εἰ δὲ σωρὸς πυρῶν γένοιτο, ὁρῷτο ἂν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ διαστήματος. ὡς δὲ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ διαστήματος τούτων τὸ μὲν ὁρατόν, τὸ δὲ οὔ, οὕτως δύναταί τινα διὰ μικρότητα μηδ’ ὅλως κινεῖν τὴν ὄψιν καθ’ αὑτά. τὸ δὴ ἐκ τῆς τοιαύτης τῶν προειρημένων χρωμάτων παραθέσεως ὁρώμενον οὐδετέρῳ μὲν ταὐτὸν ἔσεσθαι τῶν παρακειμένων ἀλλήλοις, ἔσεσθαι [*](1 χρώματος V ἀνάλογον V: ἀναλόγως AN τοῦ] τῆς V 2 post ὃ add. καὶ a 3 τοῦ om. a (habet etiam M) ἀντιτιθέναι AN 1 χρωννύναι Ta: χρώννυσθαι VAN αὐτὰ T 5 ἢ] εἰ T γένοιτο a 6 post χρωννύναι add. τι Va πεφυκότι V εἶναι om. a 7 διαφανέσι V: διαφανὲς TANa ἡ ἧττον addidi καὶ ἧττον add. Thurot) 9 ἤδη om. T διελομένους Arist. codd. praeter L (T? dividentem) 12 διαφανεῖ τὸ om. V in fine versus spatio apto relicto, item v. 13 τῷ ἐν τῷ, v. 14 τῶν μεταξὺ ποιεῖν om. a (habet M) εἰπών om. AN τὴν δὲ ἀπουσίαν Thurot: τῇ δὲ ἀπουσία libri 13 ἐν om. T διαφανοῦς N 14 σκότῳ MVA: τῷ σκότῳ N(?)a μεταξὺ] ἐφετῆς a μεταξὺ etiam M ante prius τοῦ cum T add. μεταξὺ λέγω Thurot καὶ] τε καὶ AN alt. τοῦ om. N 15 δὲ om. ΑΝ 16 δύναται] γίνεται V τὰ om. VA χρώματος V 18 locum Aristotelicum habet etiam M 20 ante ποιεῖν add. καὶ T 21 μένοντα TVA ἐκφεύγοντα AN (om. τὴν) 22 δὲ] γὰρ V 23 ἄν τὰ ἴδη N σωρὸν V 24 ὡς—διαστήματος om. AN 25 οὐ om. N σμικρότητα a 26 δὲ T τῆς om. a εἰρημένων V 27 ὁρώμενον om. T δευτέρω TV prius ἔσεσθαι seripsi ἐστι Thurot): ἐστι οὐ add. A) VAa: οὐ NT ἀλλήλων V (—οις etiam Μ 27,54,1 alt. ἔσεσθαι—χροιᾶς om. a ἐστι T, qui saepe verbum finitum pro inf. ponit)

54
μέντοι τὶ χρῶμα, εἴγε καὶ ὁρατόν· ἄλλο ἄρα τι εἶδος χροιᾶς. ἔσεσθαι δὲ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν παρατιθεμένων τε καὶ συντιθεμένων ἀλλήλοις λευκῶν τε καὶ μελάνων τῶν διὰ σμικρότητα ἀοράτων πλείω καὶ διαφέροντα ἀπογεννώμενα χρώματα· ἄλλο | μὲν γὰρ ἴσων ἴσοις παρατιθεμένων, ἄλλο δὲ κατὰ τὴν ἑκατέρου τε ὑπεροχὴν καὶ τὴν τῆς ὑπεροχῆς ἀναλογίαν· οὐ γὰρ ὅμοιον διπλασίων τε τῶν λευκῶν ὄντων καὶ ἡμιολίων ἢ ἐν ἄλλῃ τινὶ ὑπεροχῇ. ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ μέλανος ὑπεροχῆς. καὶ τὰ μὲν ἐν λόγῳ τινὶ καὶ σύμμετρα τῶν ὑπαρχόντων πρὸς ἄλληλα ἔσεσθαι, τὰ δὲ ἐν ὑπεροχῇ ἁπλῇ, καὶ ἔσεσθαι αὐτῶν ἡδέα μὲν καὶ προσηνῆ τὰ ἐν λόγῳ τῆς ὑπεροχῆς ὄντα σύμμετρα, οὐ τοιαῦτα δὲ τὰ ἀσύμμετρα ἀνάλογον τοῖς κατὰ τὰς συμφωνίας· καὶ γὰρ ἐν ἐκείνοις ἡ διαφορὰ κτὰ τοὺς ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τῆς ὑπεροχῆς λόγους. ἡ μὲν γὰρ ἔχουσα ὡς δύο πρὸς ἓν διαπασῶν καλεῖταί τε καὶ ἔστιν, ἡ δὲ τῶν τριῶν πρὸς τέσσαρα διατεσσάρων· ὅταν δὲ μηδένα λόγον ἔχωσιν οἱ φθόγγοι πρὸς ἀλλήλους, ἀνάρμοστον καὶ ἀσύμφωνον τὸ ἀκουόμενόν ἐστιν, ἀκουόμενον μέντοι. οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τῶν λευκῶν τε καὶ μελάνων παραθέσεως τῶν διὰ μικρότητα | ἀοράτων ἕξειν τὰ ἀπογεννώμενα χρώματα, οἷον τριῶν δυσὶν ἢ τεσσάρων δυσὶν ἢ τριῶν τέτρασι παρατιθεμένων τε καὶ μιγνυμένων, καὶ τῶν μὲν, ἐν ἀναλογίᾳ, τῶν ’δε ἔξω ταύτης, καὶ ἡδέα μὲν τὰ ἐν ἀναλογίᾳ τῶν συντιθεμένων, ὡς τὸ ἁλουργὸν καὶ τὸ φοινικοῦν καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ ὅσα πληκτικὰ καὶ ἀηδῆ οὐκ ἐν ἀναλογία. καὶ ὀλίγα φησὶν ἔσεσθαι τὰ ἡδέα διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, δι’ ἣν καὶ τὰ συμφώνως ἡρμοσμένα τοιαῦτα, ἢ καὶ πάσας μὲν τὰς χρόας ἐν ἀριθμοῖς τισι τῶν παρατιθεμένων ἀλλήλοις γίνεσθαι, ἀλλὰ τὰς μὲν τεταγμένας παραθέσεις αὐτῶν εἶναι, ἐξ ὧν τὰ ἡδέα χρώματα, τὰς δὲ ἀτάκτους, γίνεσθαι δὲ τὰς ἀτάκτους οὐκ ἐν τῇ τῆς ὑπεροχῆς ἀσυμμετρίᾳ, ἀλλ’ ἐν τῇ τῆς παραθέσεως ἀταξίᾳ. ἔστι γὰρ τὰ δέκα τοῖς πέντε ποικίλως παρατιθέναι, καθ’ ἃς διαφορὰς παραθέσεων διαφορὰν ἔσεσθαι καὶ τῶν χρωμάτων.

[*](1 μέντοι MTAN: μέν V prius τι] τι τὺ V ut testatur Mau ἄρα om. M εἶδος om. T χρείας M, tum ἔσ)εσθαι add. M, ἔσται Thurot ἔσεσθαι VAN: ἔσται MTa 3 τῶν ora. a (habet etiam M) μικρότητα N ἀοράτων] non videntur omnino T 4 ἀπογεννόμενα ANa ἴσων MVAN: ἴσον Ta ἴσος AN παρατιθεμένων om. T 5 ἑκατέραν V τε] τε καὶ V ἀναλόγως N 6 ὅμοιον scripsi: ὁμοίων TV: ὁμοίως ANa τε a: τε καὶ VAX καὶ ἡμολίων a: ἡ μειόνων VAX: ἡ μειζόνων T 8 τῶν om. a (habet etiam M) ἄλλη AN ἔσται e T Thurot, sed v. ad p. 53,27 9 ἔσται e T Thurot τὰ] τὸ V 10 συμμέτρω Α: οὐμμέτρω N ἀσύμμετρα a: σύμμετρα V(T): συμμέτρω AX 12 λόγοις AN: ralionem T ἔχουσα om. T 13 τῶν MAN: om. Va τριῶν] τρίτη a 15 ἀκουόμενον μέντοι om. T δέ om. T τῆς om. N 16 τε om. V σμικρότητα a 17 ἕξει e T Thurot post τριῶν add. καὶ N τεττάρων AN 18 τεσσάρων V: τέσσαρσι conicio καὶ] ἢ T ἐν om. Ta ἀλογία N 20 ἁλουργὸν V: ἁλουργοῦν a (Arist. codd. EMY): ἄλευρον TAN prius καὶ om. T alt. τὸ om. Arist. codd. EMYL καὶ τὰ τοιαῦτα om. T πληκτικὰ MVAN: inepta T: om. in spat, xyiii litt. a 21 ante οὐκ add. καὶ AN 22 ἡ] εἰ T 23 χροιὰς V γενέσθαι V 24 χρήματα V 25 συμμετρία Ta 26 ἀλλ’ et T (corr. sei) 27 διαφορὰς om. T διαφορὰ ἔσται e T Thurot)
55

Μῆ καθαρὰς δ’ ἄν λέγοι παραθέσεις τἀς μὴ ὁμοίων. καθαρὰ μὲν γάρ, εἰ παρὰ δύο φέρε εἰπεῖν ἓν | εἴη κείμενον ἐν πάσῃ τῇ μίξει, οὐ καθαρὰ δέ, ὅταν τὰ μὲν παρὰ δύο, τὰ δὲ παρὰ τρία, τὰ δὲ παρὰ ἕν. εἷς μὲν οὖν τρόπος οὗτος τοῦ πλήθους τῶν χρῶ μάτων, δύο μὲν ὄντων κατὰ τὸ ὑποκείμενον τῶν χρωμάτων, πολλῶν ’δε γινομένων τῷ λόγῳ ᾦ καὶ τῇ μίξει τε καὶ παραθέσει τῇ ποιᾷ τούτων, ἐν φαντασίᾳ τὸ πλῆθος τῶν χρωμάτων ἐχόντων, οὐκ ἐν ὑποστάσει. οὕτως τινὲς καὶ τὰς κράσεις γίνεσθαι λέγουσιν.

[*](p. 440 a 7)

Εἷς μὲν οὖν τρόπος τῆς γενέσεως τῶν χρῶμ’ ἄτων οὗτος, εἷς δὲ τὸ φαίνεσθαι δι’ ἀλλήλων.

ἰπὼν τὴν δόξαν τὴν τῇ ποιᾷ παραθέσει τοῦ λευκοῦ τε καὶ μέλανος τὴν τῶν ἄλλων χρωμάτων φαντασίαν γίνεσθαι λέγουσαν, δευτέραν πάλιν ἐκτίθεται δόξαν, καθ’ ἣν δοκεῖ καὶ αὐτὴν δύνασθαι μὴ ὄντων ἄλλων χρωμάτων φαντασίαν γίνεσθαι, μόνων ὄντων ἐν ὑποστάσει τοῦ τε λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος. ἔστι δὲ αὕτη ἡ τῷ δύνασθαι δι’ ἀλλήλων τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν ὁρᾶσθαι τὴν τῶν μεταξὺ χρωμάτων φαντασίαν ἀνατιθεῖσα. πῶς δὲ διαφαίνεσθαι δι’ ἄλλη λῶν τὰ χρώματα δύναται καὶ φαντασίαν διάφορον ἀποτελεῖν δεικνὺς παρέθετο τοὺς γραφεῖς. οὗτοι γὰρ ὑπαλείφοντές τινα ἐναργεστέραν χρόαν, εἶτα ἐπαλείψαντες ἔξωθεν αὐτῇ τινα ἔλαττον ἔχουσαν τὸ ἐναργὲς ποιοῦσιν ἄλλην φαίνεσθαι καὶ οὐχ ὁποία ἦν· τοῦτο δὲ ποιοῦσιν, ὅταν ὡς ἐν ὕδατι ἢ ἐν ἀέρι βούλωνταί τι ποιῆσαι φαινόμενον. ἀλλὰ καὶ ὁ ἥλιος διὰ μὲν καθαροῦ τοῦ ἀέρος λευκὸς φαίνεται, ὅταν δὲ δι’ ἀχλύος ἢ καπνοῦ βλέπηται, φοινικοῦς ὁρᾶται. τὸ γὰρ ἐπιτιθέμενον χρῶμα ὅταν διαφέρον ᾖ τοῦ ὑποκειμένου, οὐδετέρου φαντασία ὁλόκληρος σῴζεται, ἀλλ’ ἄλλο τι παρ’ ἑκάτερον αὐτῶν τὸ φαινόμενόν ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ τοῦτον τὸν τρόπον πλῆθος χρωμάτων κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν τε διορωμένων καὶ τῶν δι’ ὧν διορᾶται, ὄντων γε λευκοῦ τε καὶ μέλανος. εἰ μὲν γὰρ εἴη ὑπερέχον τὸ ἐν βάθει ὂν λευκὸν τοῦ ἐπιπολῆς ὄντος μέλανος, ἄλλου χρώμάτος [*](1 ante τὰς add. καὶ ΑΝ μὴ] οὐδὲ V ὁμοίων Thurot: ὁμοίως TANa: ὁμοίας V 3 καθαρὰς N prius τὰ δὲ] ἢ καὶ a τὰ δέ etiam M) 4 οὖν om. AN οὗτος Thurot: αὐτὸς libri (iste T) <τῆς γενέσεως> τοῦ conicio (v. Arist.) t. 5 δύο— χρωμάτων om. V 5 πολλὰ N G τε] περὶ V post καὶ add. τῆ AN τούτων] τῶν a 10 τὸ] τῶ TN (Arist. codd. SU) ἄλληλα V 1 1 τῆ a: τῶν VAN θέσει τοῦ λευκοῦ om. in spatio V καὶ] καὶ τοῦ V 12 λέγει AN 13 ἐκτίθεται om. in spatio V 13. 14 δύνασθαι μὴ ὄντων φαντασίαν γίνεσθαι λέγουσι μὴ ὄντων ἄλλων χρωμάτων, μόνων a li) μὴ ὄντων M (cf. a): μὴ τῶν VAN: om. T ἄλλων om. M 14 μένων V ὄντων om. V 15 δὲ] δὲ καὶ a ἡ] om. V: ὧ N καὶ VAX: τε καὶ a alt. τὸ om. a 19 ἐνεργεστέραν a ἐναλείψαντος V ἔξωθεν om. T ἔξω θανατὴ τινὰ AN ἔχοντα ΑΝ 20 καὶ om. T 21 ὡς—ἡ om. T βούλονταί a: βάλωνταί N τινα ΑΝ: τι post ὕδατι Arist. codd. KM VI. 23 βλέπηται] φαίνεται V 25 ἑκάτερον Tliurot (alterum T): ἕτερον libri ἐστιν εἰ V: ora. T ἔσται δὲ conicio (v. Arist.) 26 ὁρωμένων a T 27 τῶν om. a παι a(T?) γε scripsi: τε TVAN: om. a post εἴη add. ὁ a, τὸ M 28 ἐπὶ πολλῆς V)

56
ἡ φαντασία, εἰ ’δε ἰσάζοι, ἄλλη, | καὶ εἰ ἀνάπαλιν λαμβάνοιτο, ἄλλη καὶ διάφορος κατὰ τοὺς λόγους τῶν ὑπεροχῶν ἡ τοῦ ἐν βάθει ἢ τοῦ ἐπιπολῆς. ὅτι δὲ μὴ ἡ αὐτὴ δόξα αὕτη τῇ πρὸ ταύτης, δῆλον· ἐκεῖ μὲν γὰρ παράθεσις ἦν ἀοράτων κατ’ αὐτά, ἐνταῦθα δὲ ὁρατῶν σύνθεσις, τῶν μὲν ὑποτιθεμένων, τῶν δὲ ἐπιτιθεμένων.

[*](p. 440 a 15)

Τὸ μὲν οὖν ὥσπερ οἱ ἀρχαῖοι λέγειν ἀπόρροιαν εἶναι τὴν χροιὰν.

ἐκθέμενος τὰς δόξας τὰς δύο, καθ’ ἃς αἱ τῶν πλειόνων χρωμάτων φαντασίαι κατὰ μῖξιν τῶν ἐναντίων, τοῦ τε λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος, γίνεσθαι † δοκεῖ ἐν ἣ ἦν δόξα προκαταβεβλημένη περὶ τοῦ ὁρᾶν ὑπὸ τῶν ἀρχαίων, ὡς ἄρα τοῦ ὁρᾶν κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπόρροιαν γινομένου· εἴδωλα γάρ τινα ὁμοιόμορφα ἀπὸ τῶν ὁρωμένων συνεχῶς ἀπορρέοντα καὶ ἐμπίπτοντα τῇ ὄψει τοῦ ὁρᾶν ᾐτιῶντο. τοιοῦτοι δὲ ἦσαν οἵ τε περὶ Λεύκιππον καὶ Δημόκριτον, οἳ καὶ ἐκ τῆς τῶν ἀοράτων διὰ | μικρότητα 118 παραθέσεως τὴν τῶν μεταξὺ χρωμάτων φαντασίαν ἐποίουν· ἀλλὰ καὶ Ἐμπεδοκλῆς οὕτω τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι λέγει, ὡς πρὸ ὀλίγου ἐμνημόνευσα. ὅτι δὲ μὴ ὑγιὴς ἡ δόξα μηδὲ οὕτως οἷόν τε τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι, ἀλλ’ ὡς αὐτὸς ἔδειξεν, ὑπομιμνῄσκει ἡμᾶς καθόλου δεικνὺς ὅτι μὴ κατὰ τὰς ἀπορροίας τὰς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι οἷόν τε. εἰ γὰρ οὕτω, δι’ ἁφῆς ἡ ἀντίληψις τῇ ὄψει ἔσται, εἴγε τὰ ἀπορρέοντα σώματα ὄντα τῷ ἐμπίπτειν αὐτὰ † ἢ ὁραθεισῶν * * * οὐκέτι προσέθηκεν τὸ ἑπόμενον ἄτοπον. εἴη δ’ ἄν, εἰ εἴη δι’ ἁφῆς, δεῖν αὐτὴν ψυχροῦ θερμοῦ, ὑγροῦ <ξηροῦ> καὶ τῶν ἁπτῶν ἐναντιώσεων ἀντιλαμβάνεσθαι· οὐδενὸς δὲ τούτων ἀντιληπτική. [*](1 ἡ] ἐν V ἴσα ΑΝ λαμβάνει V 2 τὸν λόγον V 2. 3 ἐπὶ πολλῆς V 4 ἀοράτων Thurot: ἀόρατος libri κατ’ αὐτά AX: κατ’ αὐτήν V: καθ’ αὑτά a: per se T 5 τῶν δὲ ἐπιτιθεμένων Ta: om. VAN 6 post ὥπερ add. καὶ Arist. codd. EMY ἀπείροιαν VA: ἀπορροίας Arist. codd. EMYL item 7 τὰς χροιὰς 9. 10 γίνονται e T Thurot 10 δοκοῦσιν conicio ἐν ἧ ἦν VAa: ἐνιην N: περιῆν Diels: ἀναλαβεῖν (resumere T) τὴν ex T Thurot: δοκεῖ ὀλίγον τι ἐκβαίνειν, ἐπεὶ ἦν e. gr. Usener: ἐναντιοῦται (vel ἀντιλέγει) δόξῃ προκαταβεβλημένῃ conicio δόξαν προκαταβεβλημένην TN(?) 11 ὡς] οἱ M ἄρα τοῦ ὁρᾶν om. M τὴν] τῶν N ἀπὸ om. T 11. 12 γενομένων a 12 γάρ orn- a 13 πίπτοντα a ᾐτιῶντο a: ἠτέων N: αἰτίων Α: αἰτία ἦν V: αἰτία T τοιοῦτον N 14 τε om. a post περὶ add. τὸν a ὁρατῶν a 14. 15 σμικρότητα ANa 16 πρὸ ὀλίγου] p. 438 a 4 17 δὲ MTV: om. ANa 17—19 τὸ ὀρᾶν—οἷόν τε om. a (habet eliarn M) 18 αὐ)τῷ M ἔδοξεν MAN 20 ad ἔσται, εἰ γε „hic desunt “ adnotat M σώματα ὄντα om. V 21 εἰ πίπτειν V ἡ ὁραθεισῶν om. MT (spat, xm litt. T) in fine lacunae verba Aristotelica p. 444a15—17 excidisse videntur αὐτὰ <τοῖς ὀφθαλμοῖς αἴτια τοῦ ὁρᾶ τῶν ὀφθαλμῶν ἅπτεται. ἀλλ’) οὐκέτι coni. Thurot οὐκέτι] καὶ M 22 ἄτοπον a: om. TVAN, sed v. p. 59, 16 62,7 alt. εἴη om. a δέον coni. Diels ψυχροῦ—ὑγροῦ om. TV ξηροῦ add. Thurot 23 καὶ M: om. ceteri τῶν x003E; conicio, cf. p. 163,10 Th. ἁπτῶν a (v. Alex. De an. II 128,23): αἰτιῶν VA: αἰτίων N: causam Τ 23—57,10 cf. Alex. De an. ΙΙ p. 134,31—135,2 Bruns 23 post ἀντιληπτικὴ add. ἡ ὄψις a)

57
ἔτι εἰ συνεχὴς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπόρροια, πῶς οὐκ ἀναλίσκεται ταχέως τοσαύτης σωματικῆς ἀποκρίσεως ἀπ’ αὐτῶν γινομένης; εἰ δὲ ἀντιπροσκρίνεται αὐτοῖς ἄλλα, πρῶτον μὲν διὰ τί | τοῦτο οὐκ ἀεὶ γίνεται ἐπ’ αὐτῶν, ὥστε ἴσα [τε] αὐτὰ διαμένειν; τίς τε αἰτία τοῦ ὡρισμένως καὶ πάλιν ὡρισμένως μειοῦσθαι; ἔπειτα πῶς ὁμοιοσχήμονα διαμένει; τὰ μὲν γὰρ ἀπορρέοντα ὁμοιόμορφα διὰ τοῦτο γοῦν καὶ χρωμάτων ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται)· τὰ δὲ προσκρινόμενα διὰ τί τοιαῦτά ἐστι; καὶ εἰ συνεχὴς ἡ ἀπόρροια ἀφ’ ἑκάστου καὶ κατὰ πάντα τὰ μόρια, πῶς οὐκ ἐμποδίσει τὰ ἀποκρινόμενα τοῖς φερομένοις, ἵνα <μὴ> προσκριθῇ, ἢ ἐκεῖνα τούτοις, ἵνα φέρηται; πῶς δὲ λεπτὰ ὄντα οὐ σκεδασθήσεται ἀνέμων ὄντων; ὁρῶμεν γάρ, κἀν ἄνεμος ᾖ μεταξύ. ἔτι πῶς διαστήματος ἀντίληψις γίνεται, εἰ τὰ ἐμπίπτοντα ὁ ὀφθαλμὸς ὁρᾷ; πῶς δὲ καὶ μύοντες οὐκ ὀψόμεθα, εἰ οὕτως ἐστὶ τὰ φερόμενα λεπτά; δυνήσεται γὰρ καὶ μυόντων διὰ τῶν πόρων εἴσω χωρεῖν. διὰ τί δὲ καὶ ἐπιτεθέντος τοῦ ὁρωμένου <τοῖς ὀφθαλμοῖς> οὐκ ὀψόμεθα; καὶ γὰρ τότε ἀπορρεύσεται τὰ εἴδωλα καὶ δέξεται αὐτὰ ὁ ὀφθαλμός. ἡ διὰ τί φωτὸς χρεία πρὸς τὸ ὁρᾶν, δεχομένου τὸ ὁρώμενον τοῦ | ὀφθαλμοῦ, γίνεται; ἔτι ἤτοι τὰ ἀπορρέοντα παράκειται τῷ ὀφθαλμῷ ἢ τότε φέρεται, ὅταν εἰς αὐτὰ ἐπιστραφῇ. εἰ μὲν οὖν παράκειται, οὐδ’ ὅλως διαστήματος ἀντίληψις ἔσται· εἰ δὲ τότε φέρεται, πρῶτον μὲν ἐν πλείονι χρόνῳ τὰ πλεῖον ἀφεστῶτα ὀψόμεθα, ὅπερ οὐχ οὕτως γινόμενον ὁρῶμεν· εἶτα εἰ τῷ τοῦ ἀέρος τοῦ πρότερον ἀπορρέοντός τε καὶ ἐμπίπτοντος τοῦ εἰδώλου τῇ ὄψει ποσῷ, ὃς καὶ αὐτὸς ἐμπίπτει τὶ ὄψει, κατ’ αὐτοὺς τὸ διάστημα ὁραθήσεται, πρῶτον μὲν πῶς τοσοῦτον ἀέρα ἡ ὄψις δέξεται (καθ᾿ ἑκάστην γὰρ φορὰν εἰδώλου τοσοῦτον ἀέρα δέξεται, ὅσος ἐστὶν ὁ μεταξὺ αὐτοῦ τε καὶ τοῦ ὁρωμένου); εἶτα ἕξει τινὰ ἰσχὺν τὰ ἀπορρέοντα εἴδωλα, ὡς τοῦτον προωθεῖν δύνασθαι; εἶτα πῶς, ὅταν ἄνεμος ᾖ, τοῦτο ἔτι σωθήσεται; ὁ γὰρ ἄνεμος ὁρᾶται παρασύρων τὸν μεταξὺ ἀέρα. εἰ δὴ τὰ εἴδωλα λεπτότερα ὄντα διαδύε|ται τὴν τῶν ἀνέμων βίαν, πῶς οὐχὶ διὰ τοῦ ἀέρος διαἀντιπροσκρίνεται [*](2.3 T (De an.): ἀντιπροκρίνεται V: ἀντιπροκρίνηται MAN: ἀντεισκρίνηται a 3 πρῶτα V 4 τε om. T, del. Thurot 5 πῶς om. V 6 χρώματα V 7 καὶ εἰ a: om. VAN: ἔτι εἰ T, fort, recte 8 ἑκάστης a καὶ om. V 9 prius μὴ T: om. VANa 10 cf. De an. p. 136,3—5 σκεδασθήσεται a: VAN post ἀνέμων add. γε a 11 ἄνεμος ᾖ μεταξύ in spatio om. V 11. 12 cf. De an. p. 135,2. 3 et Theophr. De sensu p. 515,1 Diels 11 διαστήματι V εἶτα VN 11. 12 ἐμπίπτοντα Ta: ἐμπίπτων ὅτι V: ἐμπίπτοντος AN 12 ὁρῶ V καὶ—ὀψό in spatio om. V 14 χωρεῖν διὰ τί δὲ in spatio om. V ἐπιτεθέντος T: ἐπιτιθέντος VANa τοῖς ὀφθαλμοῖς T: om. VANa 15 ἀπορρεύσεται scripsi: ἀπορεύσει a: καὶ πορεύσει VAN αὐτὰ ὁ ὀφθαλμός in spatio om. V 17—28 cf. De an. p. 136,11—24 17 τότε om. T 18 αὐτὸ V 19 τότε φέρεται] referuntur T τότε] τοῦτο V πρῶτα V 20 πλεῖστον a ὁρῶμεν TV: ἔσται ANa 21 πρότερον Qsener: πρώτου VANa: πρῶτον (primo) T? (cf. etiara De an. p. 135 τε om. a 22 ποσῷ] πῶς a τῇ ὄψει ἐμπίπτει AN 23. 2 1 καθ’—δέξεται om. V 24 φορὰν Usener: διαφορὰν libri ὃς a 25 αὐτῆς conicio ἔπειτα coni. Usener τίνα ἕξει coni. Thurot 26 πῶς om. T 27 δὲ coni. Thurot et Usener 27. 28 λεπτότατα a, srd v. De an. 136,22 28 διαδύεται] spat, mi litt. T ἡ . . . βία coni. Thurot (T?) 28. 58,1 διαδύσεται om. T)
58
δύσεται; τί δὲ ἔσται καὶ τὸ ἀναμετροῦν τὸν εἰσιόντα εἰς τὴν ὄψιν ἀέρα; πῶς δὲ καὶ τὸ μέγεθος καὶ τὸ σχῆμα τοῦ ὁρωμένου ἡ ὄψις κρινεῖ, κατὰ τὸ τῆς κόρης μέγεθος δεχομένη ἀπὸ τοῦ φερομένου εἰδώλου μόριον; καὶ γὰρ εἰ πολλάκις καὶ πολλὰ δέχεται, πῶς καὶ διὰ τί ἄλλοτε ἄλλο μέρος τοῦ εἰδώλου δέξεται, καὶ οὐχὶ ἀεὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἐκ διαστημάτων; εἰ δὲ καὶ ἀεὶ τὸ παρακείμενον, τίς ἡ σύνθεσις τούτων ἐν τῇ ὄψει, ὡς θέατρον ἢ ναὸν δοκεῖν ἑωρακέναι διὰ οὕτω μικρῶν μορίων τῶν ἐμπιπτόντων ἀπὸ τοῦ ἀπ’ αὐτῶν εἰδώλου φερομένου; πῶς δὲ οὐ μεταξὺ ἀπ’ ἄλλων τινῶν εἰδώλων ἐμπιπτόντων τῇ ὄψει τινὰ διασπάσει τὴν τῆς ὄψεως τῆς τοῦ πρώτου συνέχειαν, εἰ δεῖ τοσαυτάκις καὶ τοσαῦτα εἴδωλα ἐνεχθῆναι ἀπό τινος πρὸς αὐτήν, ὡς κατὰ τὸ τῆς κόρης μέγεθος δεχομένην ἀπ’ αὐτῶν τι ὅλον ἀεὶ δέξασθαι, ἄλλο ἀπ’ ἄλλου εἰδώλου μέρος λαμβάνουσαν; πῶς δὲ καὶ ἀπὸ τῶν λείων ὡς ἐσχηματισμένα τὰ εἴδωλα λαμβάνει, οὐκ ἐχόντων ἐξοχάς; ἢ πῶς ἀπὸ τῶν κατόπτρων; ἢ πῶς αἱ ἐξοχαὶ ἀφ’ ὧν δύναται φέρεσθαι μένουσιν ἐν τῇ ὄψει, εἰ οὕτως ἐστὶ λεπτὰ καὶ ἀσθενῆ τὰ εἴδωλα, καὶ οὐ συγχέονται; διὰ τί δὲ κἂν ὀλίγον ἀπελθόντος τοῦ ὁρωμένου, ταῦτα μένει † ἢ ἐξ ὧν ἐν τῇ ὄψει; τὸ δὲ λέγειν μυωπίζεσθαι τὴν ὄψιν ὑπὸ τῶν φερομένων ἐπ’ αὐτὴν εἰδώλων καὶ διορίζεσθαι καὶ πρὸς τὸ ὁρᾶν παρασκευάζεσθαι οὐκέτι τηρούντων ἐστὶ τὸ διὰ τῶν εἰδώλων γίνεσθαι τὸ ὁρᾶν. δῆλον γὰρ ὅτι μυωπισθεῖσα ἡ ὄψις ὑπὸ τοῦ εἰδώλου ἄλλο τι ὄψεται, εἰ μὴ τὸ εἴδωλον. τί οὖν ταῦτα καὶ πῶς; καὶ ταῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα λέγειν ἔστι πρὸς τοὺς ἀπὸ τῶν ὁρατῶν ἀπορρεῖν τι λέγοντας καὶ οὕτως ὁρᾶσθαι τὰ ὁρώμενα.

Αὐτὸς δὲ μόνον ὑπομνήσας ὅτι μὴ εὔλογον οὕτως τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι, ἔχων δεδειγμένον ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὅτι μηδὲ ἀπὸ τῆς ὄψεως οἷόν τε 25 λέγειν ἀπορρεῖν τι καὶ οὕτως ἡμᾶς ὁρᾶν, τίθησι | τὴν αὑτοῦ δόξαν, ἣν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς κατεσκεύασε, λέγων· ὥστ’ εὐθὺς κρεῖττον φάναι τῷ κινεῖσθαι τὸ μεταξὺ τῆς αἰσθήσεως ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ γίνεσθαι [*](1—12 cf. De an. p. 135,5—15 2 κρινεῖ Thurot: κρίνει libri 4 ante ἄλλο add. καὶ a δέχεται V 5 τὸ αὐτὸ ἀεὶ a 7 σμικρῶν a ἀπ’ om. V φερομένων V 8 πιπτόντων a ἐμπ. etiam M) τινὰ hie habet AN: ante τῇ Va: om. T 9 τοῦ πρώτου om. T συνεχείας AN δεῖ MTV: δὴ ANa 10 εἴδωλα om. T τὸ om. V 11 δεχομένου V ὅλον Usener: ὅλων libri ὅλον ἀεὶ δέξ’.] co quod suscipiat T 12 λαμβάνου AN: om. T 12. 13 cf. De an. p. 135,24—26 13 ante τὰ add. ἐστὶ e T Thurot sed cf. De an. πῶς δὲ καὶ ἀπὸ tujv λείων τοίχων ὡς ἐσχηματισμένα λαμβάνει τὰ εἴδωλα οὐκ ἐχόντων ἐξοχὰς καὶ εἰσοχάς; λαμβάνομεν V 13. 14 cf. De an. p. 135,22—24 13 ἔξοχον V 14 εἰ om. V 15 De an. p. 135,30 διὰ τί δὲ καὶ μένοντα οὐχὶ καὶ ἀπελθόντος τοῦ ὁρωμένου κὰν ἐπ’ ὀλίγον μένει; unde δὲ <οὐχὶ> κἀν <ἐπ᾿> conicio aut v. 16 μένειν οὐχ οἷόν τε ἐν κἄν] καὶ V μένοι καὶ ἐξ coni. Thurot, ἢ ἔξω ἡ ἐν coni. Diels μὲν εἴη ἐξ a μένει etiam M, qui ἢ ἐξ ὧν del.) 16—18 cf. De an. p. 136,6—11 16 post λέγειν spat, xm lift. T 17. 18 διεγείρεσθαι conicio (De an. p. 136,10) 20 τι] τε V post τι cum Τ add. οὐκ Thurot εἰ] καὶ coni. Diels ταῦτα om. T 21 ὁρατῶν Usener: ὁρώντων libri 22 λέγοντα V 23 μόνος VA οὕτως] ὅτῳ a 24 ante ἔχων add. καὶ M ἐν τοῖς ἔμπροσθεν] p. 437 b 10 ss. μηδὲ T: μηδὲν VANa 25 λέγειν] dicere et T αὐτοῦ libri 26 Περὶ ψυχῆς] Β 7 27 post αἰσθήσεως add. τὸ αἰσθητὸν AN)

59
τὴν αἴσθησιν ἢ ἁφῇ καὶ ἀπορροίᾳ. δοκεῖ γὰρ αὐτῷ πάσχουσα μὲν καὶ ἡ ὄψις ὑπὸ τῶν ὁρατῶν αἰσθάνεσθαι, ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἑκάστη, ἀλλ’ οὐχὶ ποιοῦσά τι καὶ ἐκπέμπουσα, πάσχουσα δὲ οὐ τῷ δέχεσθαι ἀπορρέοντά τινα ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν, ἀλλὰ τῷ τὸ μεταξὺ τῆς τε ὄψεως καὶ τοῦ ὁρωμένου διαφανές, ὅταν κατ’ ἐνέργειαν ᾖ τοιοῦτο (τοιοῦτον δέ ἐστι τὸ πεφωτισμένον), κινεῖσθαι ὑπὸ τῶν ὁρατῶν, τουτέστι τῶν χρωμάτων κινητικὸν γὰρ τὸ χρῶμα τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς)· τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ὑπὸ τῶν χρωμάτων κινεῖσθαι τὸ κατ’ ἐνέργειαν διαφανές, ὡς κινούμένον ὑπὸ τῆς τοῦ φωτίζειν πεφυκότος παρουσίας τὸ δυνάμει φῶς δέχεταί τε καὶ φωτίζεται. κινούμενον γάρ πὼς καὶ διατιθέμενον τὸ κατ’ ἐνέργειαν διαφανὲς ὑπὸ τῶν ὁρατῶν τὸ εἶδος αὐτῶν διαδίδωσι τῇ κόρῃ, ὁμοίως ὡς ἔλαβεν, οὔσῃ καὶ αὐτῇ διαφανεῖ. καὶ | οὕτως διὰ ταύτης δεχομένης διὰ τοῦ διαφανοῦς τοῦ μεταξὺ <τὸ> εἶδος τοῦ ὁρωμένου καὶ μέχρι τοῦ πρώτου αἰσθητικοῦ αὐτὸ τῷ τὸν μεταξὺ πόρον τοῦ τοιούτου σώματος εἶναι πλήρη, τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι εὔλογον, καὶ ὅτι οὐ κατὰ τὰς ἀπὸ τῶν ὁρατῶν ἀπορροίας. ἑξῆς λέγει καὶ τὸ ἑπόμενον ἄτοπον τοῖς ἅμα μὲν τῆ παραθέσει τῶν ἀοράτων διὰ μικρότητα τῶν] χρωμάτων τὴν μῖξιν τῶν παρὰ τὸ λευκόν τε καὶ μέλαν χρωμάτων γίνεσθαι λέγουσιν, ἅμα δὲ τὴν ἀπόρροιαν τοῦ ὁρᾶν αἰτιωμένοις.

[*](p. 440 a 20)

Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν παρ’ ἄλληλα κειμένων ἀνάγκη ὥσπερ καὶ μέγεθος λαμβάνειν ἀόρατον οὕτω καὶ χρόνον ἀναίσθητον.

Ἔστι δὲ ὃ λέγει ὅτι τοῖς τῇ παραθέσει ταύτῃ τὴν ὁρατὴν τῶν χρωμάτων μῖξίν τε καὶ φύσιν ἀνατιθεῖσιν, ἔτι δὲ τὸ ὁρᾶν τῇ ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπορροίᾳ γίνεσθαι λέγουσιν ἕπεται, ὥσπερ σῶμά τι καὶ μέγεθος λαμβάνουσιν ἀόρατον τῆ αὑτοῦ φύσει, οὕτως λέγειν καὶ χρόνον τινὰ ἀναίσθητον εἶναι. πᾶσα μὲν | γὰρ κίνησις ἐν χρόνῳ. διὸ καὶ ἡ ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπόρροια διὰ κινήσεως ἐπὶ τὰς ὄψεις ἀφικνουμένη δηλονότι ἐν χρόνῳ ἄν τινι ἀφικνοῖτο. τοῦ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον ἀναίσθητον αὐτοῖς ἀναγκαῖον εἶναι λέγειν καὶ τὴν αἰτίαν παρατίθησιν.

[*](1 ἡ — ἀπορροίᾳ TV (cf. p. 61 ,12 et Arist. codd. LSUP): ἀφ’ ἧς καὶ ἡ ἀπόρροια AN: ἁφῇ καὶ μὴ ταῖς ἀπορροίαις Arist. codd. EMY τῖς ἀπορροίαις Alex. p. 61,11 sod v. ibid. 14) 1—10 cf. Alex. De an, p. 141,30—142,4 Brans 1 αὐτὸ Ν: om. T μὲν post δοκεῖ V 2 prius καὶ om. T 4 τὸ om. V 5 prius τοιοῦτον AN a 7. 8 τὸν—τρόπον in spatio om. V ’J τοῦ φωτίζειν in spatio om. V 9. 10 δέχεταί τε MTVAN: φαίνεται a 11 δίδωσι V 11—14 cf. De an. p. 12 διὰ om. a τοῦ MT: τὸ VANa 13 τὸ add. Thurot αὐτὸ VAN: αὐτῷ a: om. T 14 τοῦ M: om. VANa 15 ὅτι del. Thurot 16 λ διὰ om. AN ἀοράτων Thurot: ὁρατῶν libri 17 σμικρότητα a τῶν del. Thurot σωμάτων coni. Thurot; cf. p. 60,9. 14, sed fort, postea a coloribus (v. p. 53,19) invisibilibus ad corpora transit τὴν MVAN(T): μὲν a παρὰ] περὶ VN: 06 T 18 λέγει AN αἰτιωμένου V 19 ἐπεὶ AN 21 τοῖς om. A ταύτῃ τὴν TV A: ταύτην Na 22 ἀνατίθησι N: ἀνατίθησιν Α 23 λέγει Α σώματι a: τι σῶμα V: om. T 24 αὐτοῦ ANa: αὐτὴ V 25 ἐν om. VA διότι a ἀπὸ om. a 26 ad visum T ἐν χρόνῳ om. AN 27 ἀφικνεῖτο Ν τοῦ δὲ τοῦτον scripsi: τοῦτον δὲ TANa: τοιοῦτον δέ V ἀναίσθητον Na: οὐκ αἰσθητὸν V: αἰσθητὸν TA 28 λέγειν om. N(?)a καὶ Na: οὗ TVA)
60
[*](p. 440 a 22)

Ἴνα λανθάνωσιν αἱ κινήσεις ἀφικνούμεναι καὶ ἓν δοκῇ διὰ τὸ ἅμα φαίνεσθαι.

Ἐπεὶ γὰρ κατὰ βραχὺ γίνεται τῇ ὄψει κατὰ τοὺς οὕτω λέγοντας τὸ ὁρᾶν ὅσον γὰρ οἵα τε δέξασθαι ἡ κόρη τοῦ εἰδώλου, τοσοῦτον καθ’ ἑκάστην ἔμπτωσιν ὁρᾷ), δοκεῖ δὲ ὡς ἅπαξ καὶ μιᾷ προσβολῇ καὶ ὡς ἓν ὁρᾶν τὸ ὁρώμενον, δεῖ ἐν ἀναισθήτοις χρόνοις τὰς τῶν τηλικούτων ἐμπτώσεις γινομένας διαλανθάνειν, ἵνα μὴ κατὰ μικρὰ ἀλλ’ ἀθρόον αὐτὸ ὁρᾶν δοκῇ. πᾶσι μὲν οὖν τοῖς οὕτω τὸ ὁρᾶν λέγουσι γίνεσθαι ἀναισθήτων χρόνων χρεία· τοῖς δὲ καὶ τὴν τῶν χρωμάτων διαφορὰν τῇ τῶν ἀναισθήτων σωμάτων παραθέσει ἀνατιθεῖσιν, εἴγε καὶ τῇ ἀπορροίᾳ λέγοιεν τῇ ἀπὸ τῶν | ὁρωμένων τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι, διπλασιάζεται τὸ ἄτοπον. οὐ γὰρ μόνον ἀναίσθητα μεγέθη τούτοις ἀνάγκη λέγειν, ἀλλὰ καὶ χρόνους ἀναισθήτους. δύναται καὶ ὡς ἰδίως ἑπόμενον τὸ δεῖν λέγειν ἀναισθήτους χρόνους εἶναι τοῖς καὶ τῇ τῶν σωμάτων κατὰ μικρὰ παραθέσει τὴν τῶν χρωμάτων διαφορὰν ἀνατιθεῖσιν εἰρηκέναι. οὕτως δ’ ἂν † πολλὰ ἂν τὰ ὁρώμενα ὡς ἓν ὄψεταί τις, εἰ λανθάνοι ἡ ἀφ’ ἑκάστου αὐτῶν ἀπόρροια καθ’ αὑτὴν ἐμπίπτουσα τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ δοκεῖ ὡς μία ἅπαξ καὶ † ἀφανὲς τοῦ ὁρωμένου γίνεσθαι.

[*](p. 440 a 23)

Ἐνταῦθα δὲ οὐδεμία ἀνάγκη.

Ἐνταῦθα λέγει ἐπὶ τῆς δόξης τῆς δι’ ἀλλήλων τὰ χρώματα ὁρᾶσθαι λεγούσης καὶ οὕτως αὐτῶν τὴν μῖξιν ποιούσης. τὸ γὰρ ἐπιπολῆς χρῶμα κινούμενον ὑπὸ τοῦ ὑποκειμένου αὐτῷ ἀλλοίαν τὴν φαντασίαν ποιήσει τοῦ ὁρωμένου, καὶ καιὰ τὰς τῶν ὑποκειμένων διαφορὰς ἔσται | καὶ ἡ τοῦ ὁρωμένου φαντασία διάφορος. ὅτι δὲ βελτίων ἡ δόξα αὕτη ἡ περὶ μίξεως χρωμάτων [*](1 ἵνα λανθάνωσιν on. TA λάθωσιν Arist. codd. EMYL, sed cf. v. 16 δοκεῖ TVA: an δοκῇ εἶναι cum Arist.? v. p. 62,3 3 ἡ ὄψις AN 4 ὅσοι V τοιοῦτον N 5 ἐμπίπτουσιν N 6 δεῖ Ta: δὴ V: δοκεῖ ΑΝ αἰσθητοῖς TAN 7 διαλανθάνουσιν V: jyercipere T μικρὰ TV: σμικρὰ Α: μικρὸν AX: σμικρὸν M, sed v. v. 14 8 οὖν om. N 9 καὶ om. T καὶ τὴν] κατὰ V τῇ ora. M αἰσθητῶν a (corr. M) 10 ἀνατίθησιν AN 11 διπλασιασθήσεται T, fort, recte (v. p. 61,18) 11. 12 ἀναίσθησον μέγεθος V 12 χρόνοις a: χρόνος Α ἀναίσθητος Α δύναται TVAN: διὰ τοῦτο a 13 ὡς a: ὦ VAN: cum T τὸ a: τοῦ VAN: τῷ T ἀναισθήτου χρόνου AN 13. 14 καὶ τῇ . . . παραθέσει Thurot (cf. v. 9): δὲ add. T) κατὰ τὴν . . . παράθεσιν libri 14 σωμάτων T: χρωμάτων VANa σμικρὰ a τῇ ... διαφορᾷ a (coir. M) 14. 15 ἀνατιθεῖσιν Ta: ἀνατίθησιν VAX 15 εἴρηκεν a pi ins ἂν fort. del. aut ἅμα scrib.; neque enini Alex, ἂν cum futuro coniunxit δ’ ἅμα πολλὰ ὄντα <τὰ> Diels) πολλὰ ἄν 0111. T alt. ἄν del. fort, recte ὄψεται] ὀφθείη Thurot, sed v. p. 62,2 15. 16 τις εἰ scripsi: τισὶ libri: εἰ M 16 λανθάνει T et Thuroti cod. Β ἀφ’] ἐφ’ V 16. 17 τοῖς ὀφθαλμοῖς MT: τῶν ὀφθαλμῶν VANa 17 δοκοῖ coni. Thurot, sed v. p. 62,3 ἀφανὴς AN: ἀφ’ ἑνὸς conicic, v. 5 et p. 62,2 19 λέγω T ἐπὶ] περὶ M: super T 20 ἐπὶ πολλῆς V 21 αὐτοῦ V 22 ἔσται scripsi: τε V et Thuroti codex Β: om. TAXa 23 alt. ἡ V: τὰ ΑΝ: om. Ma περὶ VAN(T): τῶν a: περὶ τῆς M 23. 61,1 τῶν χρωμάτων M, sed v. Arist. p. 440a28)

61
τῆς πρὸ αὐτῆς ἔδειξεν ἐπενεγκὼν τὸ ὥστ’ εἰ μὴ ἐνδέχεται μηδὲν εἶναι μέγεθος ἀόρατον, ἀλλὰ πᾶν ἔκ τινος ἀποστήματος ὁρατόν. ταύτῃ γὰρ ἐκείνης αὕτη πλέον ἕξει, ὅτι οὐκ ἔστι κατὰ ταύτην ἀόρατόν τι σῶμα. περὶ μέντοι τοῦ ἀναισθήτυος χρόνους μὴ ἔσεσθαι ἐπὶ ταύτης οὐδὲν εἶπεν, ὅτι ἀνάγκη τοῦτο ἐπὶ ταύτης γίνεσθαι, εἰ κατὰ ἀπορροίας τῶν ὁρωμένων λέγοι τις γίνεσθαι τὸ ὁρᾶν.

Δύναται τὸ λεγόμενον οὕτως εἰρῆσθαι. ἐκθέμενος τὰς δύο δόξας, καθ’ ἃς οἷόν τε πλείω φαίνεσθαι τὰ χρώματα, τήν τε κατὰ παράθεσιν τῶν διὰ μικρότητα ἀοράτων, ἥτις ἦν δόξα τῶν πρὸ αὐτοῦ, καὶ τὴν κατὰ ἐπιπρόσθησιν, 10 ἑξῆς εἶπε πῶς γινομένου τοῦ ὁρᾶν δύναται σῴζεσθαι τὸ τὴν τῶν χρωμάτων μῖξιν κατά | τινα γίνεσθαι τούτων τῶν τρόπων· οὐ γὰρ ταῖς ἀπορροίαις, ὡς ᾤοντο οἱ πρὸ αὐτοῦ (ἁφὴ γὰρ οὕτω καὶ ἡ ὄψις ἔσται), ἀλλὰ τῇ τοῦ μεταξὺ τῆς ὄψεως καὶ τοῦ ὁρωμένου διαφανοῦς κινήσει ὑπὸ τῶν ὁρατῶν. εἰπὼν δὲ ὅτι ἄτοπον τὸ τῇ ἀπορροίᾳ τὴν ὄψιν γίνεσθαι λέγειν καὶ δεικνὺς πῶς, παρατίθεται καὶ δείκνυσι τὸ συμβαῖνον ἄτοπον τοῖς παραθέσει τῶν ἀοράτων τὴν τῶν χρωμάτων μῖξιν <γίνεσθαι> λέγουσιν, εἰ ἀπορροίᾳ λέγοιεν τὸ ὁρᾶν. οὐ γὰρ μόνον αὐτοῖς ἀναγκαῖον ἔσται ἀόρατά τινα μεγέθη λέγειν, ἀλλὰ καὶ ἀναίσθητον χρόνον, καὶ διπλασιασθήσεται τὸ ἄτοπον, εἴγε μήτε ἀναίσθητον τῇ αὑτοῦ φύσει μέγεθός ἐστιν, ὡς ἐρεῖ, μήτε ἀναίσθητος χρόνος. πᾶσι μὲν γὰρ τοῖς ἀπορροίας αἰτιωμένοις ἀκολουθεῖ τὸ ἀναίσθητον χρόνον εἶναι λέγειν. εἰ δέ τινες τῇ τῶν ἀοράτων παραθέσει τὴν μῖξιν τῶν χρωμάτων αὐτῶν γίνεσθαι λέγοιεν, ὡς ἔλεγον οἱ πρὸ αὐτοῦ, τούτοις ἀκολουθήσει ἅμα μὲν μεγέθη ὑποτί|θσθαι ἀόρατα εἶναι, ὃ καὶ αὐτὸ ἄτοπον ἅμα δὲ καὶ χρόνον ἀναίσθητον, ὡς ἴσον εἶναι τὸ ἐπὶ μὲν οὖν τῶν παρ’ ἄλληλα κειμένων τῷ ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν παρ’ ἄλληλα κειμένων, ὡς μεγέθη τινὰ ὑποτίθεσθαι ἀόρατα εἶναι, οὕτως ἀνάγκη ἔσται καὶ χρόνους ἀναισθήτους λέγειν.’ οὕτως γὰρ τὰ κατὰ μικρὸν [*](1 αὐτῶν AN ὥστ’ εἰ μὴ a (Arist. cf. p. 62,26): ὡς τι μὴ ΑΝ: ὡς εἴ μὴ V 3 ταῦτα V: ista T ἐκείνης αὕτη M: ἐκείνης αὐτῆς V: αὐτῆς ἐκείνης AN: ἐκείνης αὐτῇ a: ἐκείνης T ἔχει T ταύτην] ταῦτα VΑ 4 ἀόρατόν τι σῶμα MTV AN: ὁρατόν τι χρῶμα a 5 ταύτης] ταῦτα V 6 λέγει a γίνεσθαι τὸ ὁρᾶν TV: τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι ANa 7 καὶ ante οὕτως add. a 9 ἐπιπρόσ- θεσιν V 10 τὴν om. V 12 ἡ om. V ἐστὶ T 13 τοῦ a: τῆ τοῦ V: τῆς τοῦ AN τῶν] τὴν V 14 ὅτι 0111. V δὲ τὸ ἑπόμενον ἄτοπον τοῖς ... λέγουσιν T (inconveniens quod sequitur dicentes visum fieri per defluxum) καὶ T: ἡ VANa δείξας e T Thurot, fort, recte 15 πῶς om. T δείκνυσι om. T τοῖς a: τῆς V: τῆ AN παραθέσεως V 16 ὁρατῶν a γίνεσθαι addidi cf. v. 22: post ἀοράτων add. Thurot εἰ om. V 17 ἐστὶ T ἀόρατα Va: ὁρατὰ T: δὲ ὁρατὰ AN 18 διαπλασθήσεται V 111 μήτε Ta; e corr. A: μή τι VN, prius A αὐτοῦ libri ἐρεῖ] p. 448 b 2 ss. 20 αἰσθητὸς Ν 21 post τὸ add. καὶ TN λέγων V ὁρατῶν a 22 γρόνων AN αὐτῶν om. T del. Usener) 23 sequitur T μέγεθος V ἀόρατον V 25 τὸ] τῷ M (impositis T, corr. in positis prius μὲν om. M οὖν om. Ma ἀλλήλων V 25.26 τῷ—κειμένων Va: om. TMAN 26 ὑποτίθεσθαι a: ὑποτίθεσθαι ὡς M: ὑποτίθεται VAN: om. T ὁρατὰ AN ante εἶναι add. τινὰ a (om. etiam M) 27 χρόνον ἀναίσθητον TAN 27. 62,1 τὰ . . . ἐμπίπτοντα μόρια Thurot: τὸ . . . ἐμπῖπτον μόριον libri)

62
ἐμπίπτοντα μόρια τῇ κόρῃ καὶ κατὰ τοσοῦτον, ὅσον ἡ κόρη δέξασθαι δύναται, ὡς ἕν τε καὶ συνεχὲς ὁραθήσεται, εἰ λανθάνοι ἡ διαφορὰ τῶν χρόνων καθ’ οὓς ἐμπίπτει τῇ κόρῃ τὰ ὁρώμενα εἴδωλα καὶ εἷς δοκεῖ εἶναι ἐν ᾧ τὸ πᾶν ὁρᾷ. δύο δὲ ἄτοπα ἀκολουθήσει τῇ τοιαύτῃ δόξῃ, τό τε μεγέθη τινὰ λέγειν ἀόρατα καὶ χρόνους ἀναισθήτους, ὧν οὐδέτερον ἀληθές, ὡς προελθὼν δείξει.

Εἰπὼν δὲ τὸ ἑπόμενον ἄτοπον τοῖς τὸ ὁρᾶν ταῖς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπορροίαις ἀνατιθεῖσι καὶ δείξας αὐτὸ ἐπὶ παραδείγματος τοῦ τὴν τῶν χρωμάτων μῖξιν ἐκ τῆς τῶν ἀοράτων παραθέσεως γίνεσθαι ἕπεται γὰρ καὶ 10 χρόνους | ἀναισθήτους τίθεσθαι), ὅτι μὴ τοῦτο ἕπεται τὸ ἄτοπον τοῖς διὰ τῆς τῶν μεταξὺ κινήσεως τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι λέγουσιν ἐπιφέρει, πάλιν ἐπὶ τούτου παραδείγματι χρώμενος τῇ δόξῃ τῇ κατὰ τὴν ἐπιπρόσθησιν τῶν χρωμάτων τὴν μῖξιν αὐτῶν γίνεσθαι λεγούσῃ. λέγει γὰρ ἐνταῦθα οὐδεμία ἀνάγκη, τὸ ἐνταῦθα λέγων ἐπὶ τῆς δόξης τῆς διὰ τῆς κινήσεως τοῦ μεταξὺ τὸ ὁρᾶν γίνεσθαι λεγούσης, ἣν προέκρινεν αὐτός. οὐκέτι γὰρ τοῖς οὕτω λέγουσι γίνεσθαι τὸ ὁρᾶν ἀνάγκη λέγειν ἀναίσθητόν τι μέγεθος ἣ ἀναίσθητόν τινα χρόνον εἶναι, καὶ διὰ τί δείκνυσιν ἐπὶ τῶν χρωμάτων τῶν ἐπαληλιμμένων ἀλλήλοις· οὔτε γὰρ ἀναίσθητα οὕτως τὰ κεχρωσμένα λαμβάνουσιν οὔτε χρόνου δεησόμενα πρὸς τὸ τὰς ἀπὸ τούτων ἀπορροίας πρὸς τὴν ὄψιν ἐνεχθῆναι. ἀλλὰ τὸ ἐπιπολῆς χρῶμα τῷ διαφανεῖ τῷ μεταξὺ τῆς τε ὄψεως καὶ ἑαυτοῦ γειτνιῶν ἄλλως μὲν διαθήσει τὸ διαφανὲς τὸ μεταξὺ ἁπλοῦν τε καὶ καθ’ | ἑαυτὸ ὄν, ἄλλως δέ, εἰ εἴη τι αὐτῷ ὑποκείμενον ὑφ’ οὗ πάσχοι. οὐ γὰρ ὡς ἁπλοῦν ἔτι διατίθησι τὸ μεταξὺ διαφανές, ἀλλ’ ὡς μεμιγμένον καὶ ἕτερόν τι ὂν διὰ τὴν τοὐ ὑπαληλιμμένου χρώματος αὐτῷ διαφορὰν καὶ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ πάθος γινόμενον ἐν αὐτῷ. εἰπὼν δὲ ταῦτα καὶ δείξας ἐπιφέρει· ὥστ’ εἰ μὴ ἐνδέχεται μηδὲν εἶναι μέγεθος ἀόρατον, ἀλλὰ πᾶν ἔκ τινος ἀποστήματος ὁρατόν, [*](1. 2 δύναται δέξασθαι V 2 τε] γε a συνεχὴς AN 3 inciderunt T εἷς V: εἰ ὃ ANa: non T (unum?) δοκοῖ coni. Thurot, sed v. p. 60,17 4 τὸ πᾶν] esse T μέγεθος a 5 ἀόρατον V 6 προιὼν a, v. ad p. 61,19 7 τοῖς) τῆς V 8 αὐτὸ TV: αὐτὰ Aa: αὐτοῦ V 9 ὁρατῶν a καὶ <μεγέθη καὶ> conicio 10 χρόνος ἀναίσθητος AN τίθεσθαι Thurot (ponere T): ἐντίθεσθαι ἐκτίθεσθαι Aa: γὰρ τίθεσθαι N post ὅτι add. δὲ a τοῖς διὰ Ta: oin. VAN 11 τῶν] om. a (habet etiam M): τοῦ conicio λεγούσης AN 12 τοῦ V παραδείγματος YN χρώματος V post παραδείγματί add. τινι T τὴν om. AN ἐπιπρόσθεσιν AN 13 αὐτῶν Ta: αὐτῆς V: αὐτοῖς AN λεγούσῃ Ta: λέγουσι VAN λέγεται V 13. 14 enim hoc neque nullam necessitatem T 13 post ἐνταῦθα cum Arist. add. δὲ a 16 γὰρ om. AN 18 ἐπαλειλιμμένων V γὰρ om. T 19 λαμβάνει N χρόνον N δεησόμενα Ta: δεησόμεθα VAN τὸ] τοῦ V 19. 20 dejluxum T 20 ἐλεχθῆναι V ἐπὶ πολλῆς VN 21 τῳ] τὸ V ἑαυτῶ V γειτνιῶντι a: movens T διαθήσει scripsi (T? disponet): διαθέσει VAN: διαθείη a (T?): <ἂν> διαθείη coni. Thurot 22 τε om. V αὑτὸ V ἦν AN αὐτῶν V 23 πάσχει Va 24 ἄλλως T ὡς om. V μεμιγμένα V ὑπαληλιμμένου AN: ὐπαλειλιμμένου V: ἐπαληλιμμένον Ta 25 αὐτῆς V τὸ repetit a ὐπ’ αὐτῆς V, tum τὸ add. VAN 26 μὴ ἦν δέχεται AN 27—63,2 ἀλλὰ—ἀόρατα om. V)

63
καὶ αὕτη τις ἄν εἴη χρωμάτων μῖξις, λέγων ὅτι εἰ μὴ εἴη μεγέθη τινὰ ἀόρατα, ἡ ἐκείνως λεγομένη μῖξις γίνεσθαι τῶν χρωμάτων κατὰ τὴν τῶν ἀοράτων παράθεσιν οὐκ ἄν εἴη, εἴγε μηδὲν μέγεθος ἀόρατον, αὕτη δὲ ἡ δευτέρα δόξα ῥηθεῖσα γίνοιτ’ ἂν καὶ αὐτὴ τῆς τῶν χρωμάτων μίξεως αἰτία, ἡ κατὰ τὴν ἐπάλειψιν καὶ ἐπιπρόσθησιν ἄλλου ἄλλῳ. ἐρεῖ γὰρ καὶ ἄλλην τινὰ καὶ τήνδε κυριωτέραν.

Καὶ μὴ ὄντων δὲ μεγεθῶν ἀοράτων τινῶν, ὅμως φησὶ μηδὲν κωλύειν καὶ τῇ παραθέσει τῶν χρωμάτων δόξαι τινὰ μῖξιν γίνεσθαι τοῖς ἀπὸ πλείονος διαστήματος ὁρῶσι τὰ τοῦτον τὸν τρόπον παρακείμενα. περὶ γὰρ τοῦ μηδὲν εἶναι μέγεθος ἀόρατον τῇ αὑτοῦ φύσει μηδὲ οὕτως δύνασθαι τὴν μῖξιν τῶν χρωμάτων γίνεσθαι, ὡς ἐκ τῆς τῶν ἀοράτων πυρῶν παραθέσεως, ἐν ὑστέρῳ, φησί, δειχθήσεται.

[*](p. 440 a 31)

Εἰ δέ ἐστι μῖξις τῶν σωμάτων μὴ μόνον τὸν τρόπον τοῦτον ὅνπερ οἴονταί τινες, παρ’ ἄλληλα τῶν ἐλαχίστων τιθεμένων, ἀδήλων δὲ ἡμῖν διὰ τὴν αἴσθησιν.

Διὰ τούτων τίθησι τὴν αὑτοῦ δόξαν, ᾗ συγκατατίθεται μᾶλλον τῶν προειρημένων. αἱ μὲν γὰρ προειρημέναι οὐ μῖξιν χρωμάτων, ἀλλὰ φαντασίαν μίξεως εἰσάγουσιν· διὸ οὐδὲ ὑπόστασίν τινα διδόασι τοῖς ἄλλοις χρώμασιν. <καθ᾿> ἣν δὲ αὐτὸς νῦν τίθησι δόξαν, μῖξις τε ἀληθῶς ἐστι καὶ ὕπαρξις ἔστι δὲ ἡ κατὰ μῖξιν τῶν σωμάτων γινομένη. εἰ γὰρ ἔστι μῖξις τῶν σωμάτων, οὐ κατὰ παράθεσιν μόνον, ὡς ᾤοντο οἱ πρὸ αὐτοῦ, παρ’ ἄλληλα τιθεμένων τῶν | ἐλαχίστων καὶ ἀδήλων ἡμῖν διὰ τὸ ἀναίσθητα εἶναι, ἀλλὰ καὶ ὅλων δι’ ὅλων τρεπομένων, ὡς ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως δέδειχε περὶ μίξεως λέγων (τοῖς μὲν γὰρ παραθέσει τὴν γίνεσθαι λέγουσιν ἀκολουθεῖ ταῦτα μόνον μίγνυσθαι λέγειν ἀλλήλοις. ὅσα ἐνδέχεται διελεῖν εἰς τὰ ἐλάχιστα. ἔστι δὲ ταῦτα ἐφ’· ὧν οἷόν τε τῶν [*](1. 2 τινὰ μεγέθη AN 2 τινὰ om. T ἡ] ἦ V: ἢ TN λέγομεν ἡ TAN μίξιν V 3 ὁρατῶν a περίθεσιν V 4 ἡ δευτέρα] sire T ῥηθεῖσα om. T γένοιτ’ V αὕτη AN 5 ἢ N ἐπάληψιν a prius καὶ Ta: om. VAN ἄλλῳ T: ἄλλως VANa ἐρεῖ MTVAN: ro εἰ a ἐρεῖ] p. 440 b 14 ss. 6 τῆσδε coni. Thurot κυριωτάτην V 7 posl μεγεθῶν add. καὶ VAN μηδὲ V 8 τὴν παράθεσιν V δόξαι scripsi (cf. Arist. φαίνεσθαι) VAN: δόξει VAN: δοξάζει a: om. T πλέον V 9 διαστήματος MTVN: om. A(?)a περικείμενα V 10 αὐτοῦ libri 11 πυρῶν T (cf. p. 53,22 ss.): πόρων ANa: πόρρων V ἐν] et in T ἐν ὑστέρῳ] v. ad p. 61,19 11 περὶ ἀλλήλοις V 15 ἀδήλων T: ἄδηλον VA: ἄδηλα N 16 ante τὴν add. mobis T αὐτοῦ ANa: αὐτῶ V συνεκτίθεται N 18 ἄγουσι V 19 καθ’ add. Thurot αὐτὸ N νῦν om. T νῦν τίθησι] συντίθησι V ἀληθῶς Aa: ἀληθής TV: ἀληθῶν N 20 δέ om. a post κατὰ add. τὴν a χρωμάτων a 20. 21 γινομένη—σωμάτων rep. N 21 χρωμάτων a οὐ a: om. TVAN 21. 22 οἱ πρὸ αὐτοῦ] quidam T 22 διὸ V 23 ἀναίσθητον AN ἀλλ’ V καὶ A1a: δι’ N, εἰ e corr. Α: om. TV ὅλων] ὅλου ἡμῖν a 23. 24 Περὶ γενέσεως] A 10 p. 327 b 31 ss. cf. Philop. p. 192,22 ss. Vit. 24 δέδεικε N: δέδεικται V παραθίσεως V)

64
ὁμοειδῶν ἕν τι κατ’ ἀριθμὸν λαβεῖν, ὃ μηκέτι εἰς ὅμοια διαιρεῖται· διὸ καὶ ἀδιαίρετον ταύτῃ. ἔστι δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν στερεῶν τε καὶ ἀνομοιομερῶν, οἷον ἀνθρώπων, ἵππων, κυνῶν, βοῶν, σπερμάτων. ἐν ἑκάστῳ γὰρ τούτων ἐστί τι τὸ κατ’ ἀριθμὸν ἕν, ὃ καὶ ἐλάχιστόν ἐστι τῶν ἐν τῷ αὐτῷ γένει, τῷ μηκέτ’ εἰς ὅμοια διαιρεθῆναι δύνασθαι· οὕτε γὰρ ὁ εἷς καὶ ἀριθμὸν ἄνθρωπος εἰς ἀνθρώπους ἔτι διαιρεῖται οὕτε ὁ ἵππος οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων. τῶν δὴ τοιούτων καὶ οὕτως ἀδιαιρέτων ἑκάστων κατὰ παράθεσιν μῖξις. ἵπποι γὰρ κυσὶ καὶ | ἀνθρώποις καὶ κριθαὶ πυροῖς καὶ κέγχροις οὕτω μίγνυνται τῇ τῶν ἐλαχίστων ἐν αὐτοῖς σῳζομένων παραθέσει, ὅταν πολλὰ ᾖ· οὐ γάρ δὴ εἷς ἵππος ἑνὶ ἀνθρώπῳ παρατεθεὶς μεμῖχθαι λέγεται ἢ εἷς πυρὸς κριθῇ μιᾷ. ὅσα δὲ ὑγρά τε καὶ ὁμοιομερῆ καὶ μὴ οἷόν τε αὐτῶν τὸ ἐλάχιστον λαβεῖν, ταῦτα οὐκέτι οἷόν τε τῇ παραθέσει τῶν ἐλαχίστων μίγνυσθαι λέγειν, ἀλλ’ ἐν τούτοις διὰ παντὸς ἡ μῖξις, ἃ καὶ κυρίως μεμῖχθαι λέγεται· ἔστι δὲ ταῦτα ἐφ’ ὧν τὸ κεκράσθαι κατηγοροῦμεν. πῶς δὲ τοῦτο δυνατὸν ὅλον τι δι’ ὅλου μίγνυσθαι ἔδειξεν ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς, ὅτε περὶ μίξεως ἔλεγε· διὸ καὶ λέγει ἐν τοῖς Περὶ μίξεως εἰρηκέναι. εἶπε γὰρ ἐκεῖ τὸ τὴν ὕλην [δι᾿] ἀμφοτέρων μεμιγμένων εἶναι τὴν αὐτήν, καὶ διὰ τοῦτο ἑκάτερον αὐτῶν καὶ ποιητικὸν τοῦ ὧ μίγνυται καὶ παθητικὸν ὑπ’ ἐκείνου εἶναι, ὅταν ἰσάζωνται ταῖς δυνάμεσι 20 τὰ μιγνύμενα [ἢ], ὡς μὴ τὸ ἕτερον αὐτῶν κατισχῦσαν θάτερον εἰς τὸ ἴδιον εἶδος | αὑτοῦ μεταβάλλειν, ἀλλ’ ὡς ἑκάτερον ἄμα ποιοῦν τε καὶ πάσχον, ἀποβάλλοντα τὰς ὑπεροχάς, ὧν παρουσῶν ἦν ἀλλήλων διαφέροντα, καὶ τὸ μὲν ὕδωρ φέρε εἰπεῖν, τὸ δὲ οἶνος, ἐν μέσῳ καταστῇ, καὶ ἕν τι εἶδος ἐξ ἀμφοτέρων γένηται καὶ † ἡνωμένα, ἀλλ’ οὐ παραθέσει τῷ εἶναι εὐόριστα καὶ ὑγρὰ † τό τε δι’ ὅλων τι μεμῖχθαι. καὶ ἡ τοιαύτη μῖξις [*](1 ἕν] ἔστι Ν λαβεῖν] λέγειν V ὄνομα V 2 ταῦτα V ἀδιαίρετον TV: ἀδιαί . . . AN: ἀδιαίρετα a 3 κυνῶν] et canibus T 4 τὸ A(?)a: om. VN, fort, recte ἕν ὃ MTV AN: ἐν ᾦ a καὶ om. T ἐστι om. V 6 εἰς] est (et?) in T ὁ om. V alt. οὔτε Ta: ἡ ὅτι AN: ἢ V 7 τῶν δὴ τοιούτων om. Ta διαιρετῶν V ἑκάστων M: ἕκαστα VANa: om. T 8 μίξεις AN κέγχρω V: spat, iv litt. AN 9 μίγνυται V αὐτῶ σωζουμένων V περιθέσεις V 10 περιτεθεὶς N 11 ὁμοιομερῆ καὶ om. T 14 ἔστι MTVAN: γίνεται a τὸ κεκράσθαι] spat, v litt. T 15 τοῦτο] om. T: τούτων N τι om. T 16 quod et de mixtura horiim diximus T 17 εἴρηται cum Arist. T ἐκεῖ] De gen. et corr. Α 10 p. 328a 19 ss. τὸ Va: τῶ ΑΝ: del. Thurot δι’ a: διὸ V: δὲ AN: om. T 18 prius καὶ om. T 19 τοῦ] τῶν N post ἐκείνου lacimam statuit Thurot, in qua exposita esse censet quae apud Aristot. 328a24—28 leguntur εἷναι scripsi: ἵνα MTVAN: om. a ἰσάζονται 20 ἢ delevi κατισχῦσαν om. T aut possit vertit 21 αὑτοῦ T: αὐτὸ VANa 21. 22 ποιεῖν τε καὶ πάσχειν conicio 21 ποιοῦντα καὶ a 22 πάσχοντα M ἀποβαλόντα conicio (cf. De mixtione p. 230,31 Br.) ὧν—ἦν] spat, xxn litt. T ὧνπερ οὐσῶν a post ἀλλήλων add. τὰ N 23 φέρει V τὰ δὲ VA: τάδε N 24 γένηται in spatio om. V ἡνωμένον conicio: ἡνωμένα ᾖ coni. Thurot ἀλλ’ οὐ a: om. TVAN παρισώσεως (!) V τῷ Ta: τὸ VAN εἶναι] sicut T 25 εὐόριστα T: ἀόριστα VANa, sed v. Arist. p. 328 a 24 et Alex. De)
65
ἅμ καὶ κρᾶσις καλεῖται), οὕτω δὴ μιγνυμένων τῶν σωμάτων ἀνάγκη καὶ τὰ χρώματα τὰ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς μιγνυμένοις μίγνυσθαι ἀλλήλοις ὅλα δι’ ὅλων.

Ὤσπερ οὖν καὶ τὰ ἄλλα αὐτῶν πάθη, οὕτω δὴ καὶ ἡ τῶν ἐναντίων χρωμάτων μῖξις ἔστιν, ἣν καὶ αἰτίαν φησὶ τοῦ πολλὰς εἶναι χρόας· οὐ γὰρ τὴν ἐπιπόλασιν οὐδὲ τὴν παράθεσιν πολλὰ ποιεῖν χρώματα, ἀλλὰ μόνον φαντασίαν πλειόνων. ἐπὶ δὲ τῆς τοιαύτης μίξεως πρὸς ἀλήθειαν πολλὰ τὰ χρώματα γίνεται. ὅτι γὰρ μὴ τῷ φαίνεσθαι μόνον τὸ πλῆθος τῶν χρωμάτων, ἀλλὰ | τῇ ὑποστάσει, ἔδειξε διὰ τοῦ εἰπεῖν οὐ γὰρ πόρρωθεν μὲν ἐγγύθεν δὲ οὐ φαίνεται μία χροιά. τὰ γὰρ τῇ φαντασία πολλὰ καὶ διαφέροντα, οὐ τῇ ὑποστάσει, πόρρωθεν μὲν ὁρώμενα ἄλλα φαίνεται, ἐγγύθεν δὲ τὰ αὐτά, ὥσπερ καὶ τὰ ἔξω † τὴν τῶν ἄλλων μῖξιν ποιοῦσι. πολλὰς δέ φησι διαφορὰς ἔσεσθαι χρωμάτων τῶν κατὰ τὴν τοιαύτην μῖξιν τῷ κατὰ διαφέροντας λόγους αὐτῶν τὴν μῖξιν γίνεσθαι, καὶ τὰ μὲν ἐν ἀναλογίᾳ τινὶ καὶ λόγῳ τῶν μιγνυμένων γίνεσθαι, τὰ δὲ καθ’ ὑπεροχὴν μόνον, ὥσπερ ἐλέγετο καὶ ἐπὶ ἰῆς παρ’ ἄλληλα τῶν ἀοράτων θέσεως ἢ τῶν ἐπιτιθεμένων ἄλλων ἄλλοις. ὡς γὰρ ἐπ’ ἐκείνων λέγεσθαι ἐδύνατο τὸ πλῆθος γίνεσθαι τῶν χρωμάτων τῇ ποιᾷ σχέσει τῶν παρακειμένων ἢ ἐπιπροσθούντων, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς μίξεως τῇ ποιᾷ τῶν μιγνυμένων σχέσει πρὸς ἄλληλα. διὰ 20 γὰρ τὴν τοιαύτην τῶν μίγνυ μένων διαφορὰν ἔσται καὶ τὰ μὲν ἡδέα | μᾶλλον, τὰ οε ἦττον τῶν χρωμάτων.

Εἰπὼν δὲ ταῦτα, διὰ ποίαν αἰτίαν τὰ εἴδη τῶν χρωμάτων ἐστὶν ὡρι- σμένα, ἀλλ’ οὐχὶ ἄπειρα, ὁμοίως δὲ καἰ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν, χυμῶν τε καὶ ψόφων καὶ τῶν ὀσφραντῶν τε καὶ ἁπτῶν, ὕστερόν φησιν ἐπισκεπτέον· ἐρεῖ δὲ τὴν αἰτίαν προιών. ὧν γάρ ἐστι τὰ πέρατα καὶ τὰ ἔσχατα ὡριμένα, τούτων ἀνάγκη καὶ τὰ μεταξὺ ὡρίσθαι. ἐν οἷς δὲ γένεσίς ἐστιν [*](mixtione p. 228,36 Br. ἐν τοῖς εὐορίστοις τε καὶ ὑγροῖς ἡ ὡς κρᾶσις μῖξις, et εὐόριστα scrib. Quaest. p. 5,13 Br. τότε T: τῷ δὲ conicio (τῷ iam Thurot), v. eaadem oppositionem p. 63,23 ss., fort, gravior corruptela statuenda 1 μιγνυμένων (ut vid. T) a: μιγνύμενα VAN, AN, turn καὶ add. N 2 alt. τὰ a: τοῦ AN τὰ ἐν τοῖς σώμασι in spatio oeu. V μιγνυμένοις] visibilibus T 4 οὖν—δὴ om. T τὰ om. V πάω—δὴ καὶ in spatio om. V 4. 5 τῶν χρωμάτων τῶν ἐναντίων V 5. G οὐ γὰρ—ἐπιπόλασιν in spatio om. V G ἐπιπόλευσιν a 7 ante πρὸς add. καὶ a 8 πράγματα V ὅταν V τῳ] τὸ V 9 τῆ] τὶ V τοῦ] τῶν N 10 μὲν a (Arist.): om. TVAN ante μία add. ἡ a μία om. AN χρόα a (Arist.) 12 δὲ τὰ V (τὰ T): δὲ οὐ τὰ a: om. AN ὥσπερ <οὐ> κατὰ τὰ coni. Diels 13 τῶν T: τὰ VAN: τὰς a 13. 14 κτὰ . . . λόγους] male πολλοῖς λόγοις Arist. codd. LSUP 14 διαφέροντι V λόγους om. V ἐναντιολογίᾳ a (coir. M) 15 λόγω] λέγει V τὰ MV: τὸ Α: τί Na 16 ἢ τῆς ἐπιπροσθήσεως T? cf. p. 63,5 17 post γὰρ add. καὶ T post ἐκείνων add. μὲν V (ut testatur Mau) ἐλέγετο δύνασθαι ex T Thurot. 19 τῇ ποιᾷ om. V post ἄλλων add. τῶν AN ἀναισθήτων N 24 1 ὀσφραντῶν a: ὀσφρητῶν VAN 25 ὧν γὰρ T (cf. Arist. p. 445 b 23): τί γὰρ ὧν V: ὅτε γὰρ ὧν AN: ὅτι γὰρ ὧν a 26 ἀναγκαῖον Arist. codd. KYM τὰ om. a ὥρισται V γένεσις] spat, III litt. AN)

66
ἐναντία, πέρατα τούτων τὰ ἐναντία· τὰ μὲν γὰρ ἐναντία πλεῖστον ἀλλήλων διέστηκε, τὰ δὲ πλεῖστον διεστῶτα πέρατα, ὅταν ἐν ταὐτῷ ἡ διάστασις αὐτῶν ᾖ γένει. πάντα δὲ τὰ αἰσθητὰ ἐναντίωσιν ἔχει, ὥστε πάντων τῶν αἰσθητῶν τὰ πέρατα ὥρισται, καὶ διὰ ταῦτα καὶ τὰ μεταξύ. καὶ τί μέν ἐστι τὸ χρῶμα καὶ διὰ τίνα αἰτίαν πολλὰ χρώματα καὶ διαφέροντα ἀλλήλων ἔστιν εἰρῆσθαί φησιν, ὅπερ ἦν προκείμενον. |

[*](p. 440 b27)

Περὶ δὲ ψόφου, φησίν, εἴρηται πρότερον ἐν τὸ ἲς Περὶ

Προθέμενος περὶ αἰσθητῶν λέγειν, περὶ μὲν χρωμάτων, ἅ ἐστιν ὁρατά, 10 εἴρηκε, περὶ δὲ ψόφου καὶ φωνῆς ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς φησιν αὐταρκῶς εἰρῆσθαι. εἴρηκε δὲ ἐν ἐκείνοις ὅτι ψόφος μέν ἐστι τοῦ ψοφητικοῦ ἐνέργεια, ἔστι δὲ ψοφητικὸν μὲν ὁ ἀήρ, ἡ δὲ ἐνέργεια αὐτοῦ γίνεται ὡς ψοφητικοῦ ὑποκειμένου, ὥστε καὶ πληγῇ τοιαύτῃ τε καὶ ὑπὸ τοιούτων ὑφ’ ὧν θρύπτεσθαι φερόμενος κωλύεται· γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν θᾶττον ἡ ἀπὸ τῆς πληγῆς κίνησις ἐν αὐτῷ γένηται τῆς οἰκείας αὐτοῦ θρύψεως. φωνὴ δὲ πληγὴ τοῦ ἀναπνεομένου ἀέρος ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς μορίοις τούτοις ψυχῆς πρὸς τὴν καλουμένην ἀρτηρίαν μετά τινος φαντασίας.

[*](p. 440 b 28)

Περὶ δὲ ὀσμῆς καὶ χυμοῦ λεκτέον· σχεδὸν γάρ ἐστι τὸ αὐτὸ πάθος, οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς δέ ἐστιν ἑκάτερον αὐτῶν.

Περὶ ὀσμῆς καὶ χυμοῦ προθέμενος λέγειν, ὧν τὸ μὲν τῇ ὀσφρήσει αἰ|σθητόν ἐστι, τὸ δὲ τῇ γεύσει, τοῦ ἅμα αὐτῶν μνημονεῦσαι τὴν αἰτίαν παρέθετο εἰπὼν σχεδὸν γάρ ἐστι τὸ αὐτὸ πάθος, οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς δέ, τὸ μὲν αὐτὸ πάθος, ὅτι δοκεῖ αὐτῷ καὶ ὁ χυμὸς καὶ ἡ ὀσμὴ ἐναποπλυνομένου καὶ ὥσπερ ἀποματτομένου τοῦ ἐν χυμοῖς ξηροῦ ἐν τῷ ὑγρῷ γίνεσθαι, οὐκ ἐν τῷ αὐτῷ δέ, ὅτι ὁ μὲν χυμὸς ἐν τῷ ὕδατι, ἡ δὲ ὀσμὴ μάλιστα μὲν ἐν τῷ ἀέρι, γίνεται δὲ καὶ ἐν τῷ ὕδατι. ἀλλὰ περὶ μὲν [*](1 primum ἐναντία VAN: ἐν αἰτία a: om. T ἀλλήλων om. T 3 γένει post ταυτῷ e T posuit Thurot 2. 3 διάστασιν ἐν γένει ἦ a 3 πάντα] differentia T 4 τοῦτο T alt. τὰ a: ora. VAN: τὸ T 4. 5 τί—prius καὶ om. T 5 τίνα om. T G εἰρήσεσθαι V 7 post ψόφου add. καὶ φωνῆς Arist., ipse Alex. v. 10 τοῖς] τῆς N 9 μὲν om. a (add. etiam M) 10 φωνῶν N τάς] τῆς N II ἐν ἐκείνοις] De an. Β 8 13 ὑποκειμένης V 13. 14 ὥστε—δὲ τοῦτο] infra lineam duxit et ἐνταῦθα ἤτοι λείπει τι ἡ τὸ) τῇ γραμμῇ σημειωθὲν περισσεύει adnotat M 13 πληγῇ τοιαύτῃ e T (plaga tali) scripsi: πληγῆς τοιαύτης τοιαῦτα V) YANa ὑπὸ τούτων V 15 πληγῆς] γῆς a (corr. M) οἰκίας V 16 τούτοις TVNa (Arist. p. 420 b 28): τοῖς φωνητικοῖς M: τοῖς φωνητικοῖς τούτοις A (cf. Alex. De an. p. 49, 10 Br.) 17 μετά] σύ T 18 post χυμοῦ add. νῦν A(?)a (Arist. codd. EMYL), sed v. p. 184,4 Th. 19 οὔκουν τοῖς V 20 ὀσφρήσει] αἰσθήσει AN 21 τοῦ] τῶν N 22. 23 οὐκ—πάθος om. AN 23. 24 ἐναποπλυνομένου Ta: ἐναποπλυνομένη NVA 25 γίνεσθαι a: γενέσθαι VAN (facta esse) T ὅτι a: om. TVAN 26 prius μὲν om. a (habet etiam M))

67
τούτων προιὼν δείξει. εἰπὼν δὲ σχεδὸν τὸ αὐτὸ πάθος εἶναι, τουτέστι δι’ ὁμοίου πάθους ἑκατέραν τῶν ποιοτήτων τούτων γίνεσθαι, τοῦ ὁμοίων ὄντων αὐτῶν καὶ ὁμοίως γινομένων ἐναργέστερον τὸν χυμὸν ἡμῖν τῆς ὀσμῆς εἶναι τὴν αἰτίαν προστίθησιν, ὅτι γὰρ χειρίστην [τε] ἔχομεν αἴσθησιν τὴν ὄσφρησιν τῶν τε ἄλλων ζῴων καὶ πασῶν τῶν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς αἰσθή- σεων, ἀκριβεστάτην πάλιν τὴν ἁφὴν τῶν τε ἄλλων αἰσθήσεων καὶ τῶν ἄλλων ζῴων (διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ τὰς ὑπερβολὰς τὰς κατὰ τὸν χειμῶνα καὶ θέρος φέρειν | ὁμοίως τοῖς ἄλλοις δυνάμεθα)· καὶ ἡ γεῦσις δὲ ἁφῆς. εἴρηκε δὲ περὶ τούτων καὶ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς.

[*](p. 441 a 3)

Ἡ μὲν οὖν τοῦ ὕδατος φύσις βούλεται ἄχυμος εἶναι.

Πρῶτον τοῦ περὶ χυμῶν ἄρχεται λόγου, καὶ τὸ μὲν <τὸ> ὕδωρ εἶναι καθ’ αὑτὸ καὶ μὴ αἰσθητὸν τῇ γεύσει ὡς ἐναργὲς λαμβάνει (τὰ γὰρ μάλιστα καθαρὰ καὶ εἰλικρινῆ ὕδατα τοιαῦτα), οὐδ’ ἄλλο δέ τι τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἔγχυμον καθ’ αὑτό, ὡς ἐρεῖ. ἐπεὶ δὲ δοκεῖ ἐν τοῖς ὑδατώδεσιν ὁ χυμὸς εἶναι καὶ ἡ γεῦσις διὰ τοῦ τοιούτου ὑγροῦ γίνεσθαι ἄνευ γὰρ τοιαύτης ὑγρότητος οὐχ οἷόν τε γεῦσιν γίνεσθαι, <ὡς> ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἴρηται, ἀλλ’ ἔστι παρὰ τὰς τῶν ὑγρῶν μεταβολάς), πῶς δ’ ἐν τούτῳ γίνεται ζητεῖ, καὶ πρῶτόν γε ἐκτίθεται τὰς προκαταβεβλημένας δόξας περὶ τούτων, αἷς ἀντειπὼν ἐκτίθεται τὴν δόξαν τὴν ἑαυτοῦ. ἢ γάρ ὡς Ἐμπεδοκλεῖ δοκεῖ, ἀνάγκη τὸ ὕδωρ ἔχειν ἐν | αὑτῷ πάντα τὰ γένη πάντων τῶν χυμῶν, τουτέστι πάντα τὰ ειοη τῶν χυμῶν, ἐγκαταμεμιγμένα, ἀναίσθητα δὲ διὰ μικρότητα, τουτέστι διαφεύγοντα τὴν αἴσθησιν διὰ τὴν μικρότητα, καὶ δηλονότι διεσπάρθαι καὶ ὀλίγον ἔγχυμον μεμῖχθαι, ὅταν [*](1 προιὼν] p. 441 b 15 ss. 2 ἑκατέρων V τούτων om. V 2. 3 τοῦ ὁμοίων ὄντων αὐτῶν καὶ V: quare similibus et. eisdem T: τοῦ ὁμοίου ὁμ A) ὧν αὐτῶν καὶ AN: τῶν ὁμοίων αὐτῷ καὶ a 3 χυμὸν ἡμῖν in spatio om. V 4 προσέθηκεν a γὰρ epexegeticum esse vid. cf. ad. p. 238,2 Th. τε delevi αἴσθησιν 0111. a 5 ἄλλων om. T et Arist. codd. PSU (cf. p. 218,3 Th.) πασῶν om. a αὐτοῖς a (v. p. 218,4 Th. et Arist.): om. TV AN 5. 6 post αἰσθήσεων add. τῶν δέ λοιπῶν αἰσθήσεων a G prius τῶν—καὶ om. T 7 alt. τὰς] τῶν V 8 ἁφὴ coni. Thurot ἁφὴ τις Arist.), cf. p. 195,12 Th., an <δι᾿> ἁφῆς? 9 καὶ om. a (habet etiam Περὶ ψυχῆς] Β 9 p. 421 a 9 ss. 11 τοῦ] τῆς N χυμῶν TN: χυμοῖς V: χυμοῦ Αa τὸ add. Diels 12 post εἶναι add. et rursus del. λέγεται V ἐνεργὲς V 12—14 τὰ— ἐρεῖ om. a (habet etiam 31) 13 καθαρὰ om. V δ’ ἔτι N: aliquid adhttc T 14 ἔγχυμα N ὡς om. T 15 τοῦ om. a (habet etiam M) φαίνεσθαι T? (apparere) 1(1 γεῦσιν] χυμὸν V ὡς add. Thurot Περὶ ψυχῆς] Β 10 p. 422 a 17 ss. 17 παρὰ] περὶ VN ὑγρῶν] corporum T δ’ del. aut δὴ coni. Thurol 18 γίνεται om. T καταβεβλημένας V 19 ἐκτίθεται V (inducti T): περὶ ANa post ἑαυτοῦ add. στρέφεται a 20 bis τὸ habet A αὐτῶ Αa: ἑαυτῶ N πάπων post χυμῶν AN: om. T (Arist. et πάντα et πάντων om.) 21 τουτέστι bis habet V τουτέστι — yop-uiv om. T 22 post διὰ add. τὴν V σμικρότητα Aa: σμικρότητος N 23 σμικρότητα a δῆλον ὅτι VN ἔγχυμα AN 23—68,2 cum autem a s ribus et plantis que putantur aliquem habere tactum fiunt et congregati fuerint T)

68
δὲ ὑπὸ τῶν φυτῶν ἢ ὅλως ὑπὸ τῶν χυμόν τινα ἔχειν δοκούντων ἑλκυσθῇ καὶ ἀθροισθῇ τε καὶ ἅμα γένηται πλείω ὅμοια ἀλλήλοις, τότε αἰσθητὰ ἐν τούτοις αὐτὰ γίνεσθαι καὶ διαφέροντα <τὰ> ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἀναίσθητα.

Ἢ δεῖ τοὺς χυμοὺς οὕτως ἐκ τοῦ ὕδατος ἀεὶ γίνεσθαι, ἢ μὴ ἔχειν μὲν τὸ ὕδωρ τοὺς χυμοὺς ἤδη κατ’ ἐνέργειαν, εἶναι δὲ αὐτὸ ὕλην τῶν χυμῶν. τὸ δὲ οἷον πανστερμίαν χυμῶν εἶπεν ἀντὶ τοῦ πάντων τῶν χυμῶν ἔχειν ἐν αὑτῷ τὰ γεννητικά, οὐ μὴν κατὰ ταὐτὸ μόριον δεκτικὸν εἶναι. καὶ γὰρ οἱ πάντα ἐν πᾶσι μεμῖχθαι λέγοντες, ὡς Ἀναξαγόρας, ἐκ πάντων μὲν πάντα ἐκκρίσει γεννῶσιν, οὐ μὴν οὲ ἐκ του αὐτοῦ μορίου διαφέροντα. ἐκ γὰρ τοῦ αὐτοῦ μίγματος τῇ μὲν ἐκκρίσει τῶν ὀστῶν καὶ τῇ πρὸς ἄλληλα συγκρίσει ὀστοῦν φησι γίνεσθαι, τῇ δὲ τῶν νεύρων νεῦρον, ἀλλ’ οὐ τῇ τῶν ὀστῶν νεῦρον. τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ τὸ ὕδωρ φησὶν ὕλην τῶν χυμῶν εἶναι, οὐχ ὡς ἐκ τοῦ τυχόντος τὸν τυχόντα χυμὸν γίνεσθαι, ἀλλ’ 15 ὡς ἐκ τοῦδε τόνδε κατ’ ἐπιτηδειότητα τοῦ λαμβανομένου ὕδατος πρὸς ἕκαστον τῶν χυμῶν, ὡς ἅπαντας μὲν ἐξ ὕδατος γίνεσθαι, ἄλλον δὲ ἐξ ἄλλου μέρους καὶ κατὰ τὰς τῶν διαφόρων ὑδάτων πέψεις τε καὶ συστάσεις τὴν τῶν χυμῶν διαφοράν, τῷ εἶναι μὲν ἐν τῷ ὕδατι τὰ πάντων γεννητικὰ τῶν χυμῶν σώματα, οὐ μὴν ἐν πᾶσι ταὐτά, ἀλλ’ ἐν μὲν τῷδέ τινι τὰ τούτων, ἐν δὲ τῷδε πάλιν τὰ ἄλλου τινός, καὶ οὕτως γίνεσθαι μέν τοὺς χυμοὺς ἐκ τοῦ ὕδατος πάντας <ὡς> ἐξ ὕλης, <ὡς>, ἐξ ὧν τὸ ὕδωρ ἐστίν, | τούτων γίνεσθαι τοὺς χυμούς, οὐ μὴν τὸν τυχόντα χυμὸν ἐκ τοῦ τυχόντος ὕδατος τῷ μηδ’ ἔχειν πᾶν μόριον ὕδατος τὰ πάντων τῶν χυμῶν γεννητικὰ σώματα ἐν αὑτῷ. εἴη δ’ ἂν διὰ τούτων μνημονεύσας τῆς δόξης τῶν περὶ Δημόκριτον, οἳ τὰς ἀτόμους στοιχεῖα πάντων ἔθεντο. ὅτι δὲ ἡ δόξα αὕτη ἄλλη τῆς Ἐμπεδοκλέυος δῆλον· κατὰ μὲν γὰρ τὴν Ἐμπεδοκλέους δόξαν προϋπάρχουσιν ἐνεργείᾳ οἱ χυμοὶ ἐν τῷ ὕδατι, κατὰ ’δε ταύτην γίνονται καὶ] κατ’ ἐπιτηδειότητα τὴν πρὸς αὐτοὺς τῶν τοῦ ὕδατος μορίων.

[*](1 prius τῶν om. a (babet etiam M) alt. τῶν] τὸν V 2 τε om. a αἰσθητὰ a: αἰσθητὸν TVAN 3 αὐτὸν γενέσθαι TVAN τὰ T (cf. notara proximam): om. VANa post ὕδατος add. ἐν τοῖς διάφορα τὰ διαφόροις τοῖς a) ἀπὸ τοῦ ὕδατος VAa: oin. TN ἑλκυσθεῖσιν a 5 ἢ δεῖ MVA (sed oportet. T): εἴδη a: ἢ δεῖ γοῦν N (e corr. Thuroti Β) G αὐτὴν V 7 οἷον σπέρμα χυμοῦ V 8 ἔχειν om. T αὐτῶ libri καθ’ αὑτὸ τὸ μόριον a μόριον oro. V 9 οἱ] εἰ AN πάντων T (Alex. apud Simpl. in Phys. p. 173,20 D.): παντὸς VANa 10 πάντα T: πᾶν τῆ YANa 11 ὀπῶν a (corr. M) 12 συγκινήσει V τῶν om. a (habet etiaun M) νεῦρον] νεῦρα a 13 δὴ] δὲ T φησὶν TAN: φασὶν V: φησὶ post τρόπον a 15 τοῦ om. AN λαμβανόμενον AN: accipere T 16 ἅπαν V: ἅπαντα Aa ἄλλα a 17 στάσεις Y 18 τὴν om. N διαφορὰς N 19 ταυτὶ V: ταῦτα a 20 prius τὰ om. V sed in hoc quidem quedam horumy in hac autem iterum (jui huitts aut que alicuius alterius iterum et sic fieri T 21 prius ὡς T: om. VANa alt. ὡς (tamquam) T: om. VANa 23 μὴ Ta μηδὲ etiam M) ὅδατος] σώματος T τῶν om. AN 24 αὐτῶ YAa εἴη δ’ ἄν] non tamen in omnibus eadem T recordatur T τῆς] τοῖς AN δόξης τῶν om. AN τῶν a: τῆς V(T?) 25 ot] οἶον N ὃς .... ἔθετο T πάντα V 26 μὲν om. a (habet etiam M) 27 ἐνεργείᾳ post χυμοὶ a οἱ χυμοὶ om. T in aquis T 28 καὶ cum T del. Thurot)
69

Τρίτην προστίθησι δόξαν ταῖς προειρημέναις τὴν λέγουσαν τὸ μὲν ὕδωρ αὐτὸ μηδεμίαν ἔχειν διαφορὰν ἐν αὑτῶ, ὡς ἐκ τοῦδε μὲν τοῦ μέρους αὐτοῦ τόνδε γίνεσθαι τὸν χυμόν, ἐκ τοῦδε δὲ ἄλλον, ἀλλ’ ὅμως παντὸς χυμοῦ ὕλην εἶναι, αὐτὸ δὲ τὸ ποιητικὸν τῶν ἐν τῷ ὕδατι χυμῶν γινομένων 5 τῆς τῶν ἐν αὐτῷ γινομένων χυμῶν διαφορᾶς αἴτιον γίνεσθαι, οἷον εἴ τις τὸν ἥλιον ἢ ὅλως τὸ θερμὸν | λέγοι ποιητικὸν τῶ χυμῶν. τῷ γὰρ μᾶλλον ἢ ἧττον τῷ] θερμαίνειν καὶ τῇ τῆς θερμότητος διαφορᾷ καὶ τῆς πέψεως τῆς ἀπὸ τῆς θερμότητος γινομένης τὴν τῶν ἐν τῷ ὕδατι χυμῶν διαφορὰν ἀνάπτουσιν.

Εἰς † δὲ τὰς προειρημένας δόξας, πρῶτον πρὸς τὴν Ἐμπεδοκλέους ἐνίσταται καὶ δείκνυσιν αὐτὴν ψευδῆ τε καὶ ἐπιπόλαιον. εἰ γὰρ ἐν τῷ ὕδατι οἱ χυμοὶ καὶ τῷ ἕλκειν αὐτοὺς τὰ φυτὰ οἵ τε ἐν τοῖς καρποῖς χυμοὶ καὶ οἱ ἄλλοι καὶ αἱ διαφοραὶ αὐτῶν ἐν τῷ ἑλκομένῳ ὕδατι καὶ ἀπὸ τούτου, ἔδει, ὅτε μὴ ἕλκει τὰ φυτὰ τὸ ὕδωρ, μηκέτι μεταβολὴν τῶν χυμῶν τῶν ἐν τοῖς καρποῖς αὐτοῖς γίνεσθαι, ἀλλὰ μένειν αὐτοὺς τοιούτους, ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἐλήφθησάν τε καὶ εἱλκύσθησαν. νῦν δὲ ὁρῶμεν μετὰ τὸ ἀφαιρεθῆναι τοὺς καρποὺς ἐκ τῶν φυτῶν καὶ τεθῆναι ἐν τῷ ἡλίῳ, ἀφαιρεθέντων αὐτῶν τῶν σκεπόντων αὐτοὺς περικαρπίων, ὡς ἐπὶ τῶν καρύων, πλείστην αὐτοὺς μεταβολὴν ἐν τῷ θερμαίνεσθαι λαμβάνοντας. | καὶ τὸ ἁλλ’ ἐν αὐτῷ τῷ περικαρπίῳ μεταβάλλοντας ἴσον ἂν εἴη τῷ ‘ἀλλὰ παρὰ τὴν τοῦ περικαρπίου μονήν τε καὶ ἀφαίρεσιν ἀλλασσομένους καὶ μεταβάλλοντας ἐν τούτῳ καὶ γινομένους ὁποῖοί εἰσιν.’ οὗ σημεῖον τὸ περιαιρεθέντων αὐτῶν μεταβάλλειν κατὰ τοὺς χυμοὺς αὐτὰ δύνασθαι. ἀλλὰ καὶ τὸ ἀφαιρουμένων τῶν περικαρπίων εἴρηκεν ἀντὶ τοῦ τῶν καρπῶν ἀφαιρουμένων ἀπὸ τῶν φυτῶν, οἳ ἀφαιροῦνται τῷ τὰ ἐν οἷς εἰσιν ἀφαιρεθῆναι. εἰσὶ δὲ ἐν τοῖς περικαρπίοις ἄπεπτά τέ τινα καὶ πικρά, ἃ ἀφαιρεθέντα μείναντά τινα χρόνον πέσσεταί τε καὶ ἐδώδιμα γίνεται, ὡς τοῦ ὄντος ἐν αὐτοῖς ὑγροῦ μεταβάλλοντος κατὰ τοὺς χυμούς, ἀλλ’ οὐκ ἐκ τοῦ ἐκτὸς ὕδατος τῶν χυμῶν σπωμένων. ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν καρπῶν διακριθέντες τε καὶ χωρισθέντες οἱ χυμοί, ὡς ἀπὸ τῶν σταφυλῶν ὁ οἶνος καὶ τὸ ἔλαιον [*](1 προτίθησι N opinionem aliam a predictis T 2 αὐτὸ om. T αὐτῶ libri ’1 ὁμοίως a 4 τῶν] τῷ a τῶν etium M) 5 aute τῆς add. καὶ T, fort, recte αἴτιον] tamen T 6 ἢ om. V τὸ] τὸν V 7 ἡ] καὶ T τῷ del. Thurot cum T τῆ om. AN 8 ὑπὸ AN χυμῶν om. a (liabet etiam M) 10 εἰπὼν δὲ coni. Diels δὲ] δὴ a τὸν Ἐμπεδοκλέα a 11 ἐπιπόλαιον V 14 μὴ] μηκέτι MAN 15 αὐτοῖς T: αὐτῶν VANa IT καὶ om. AN: τῷ ?T δεθῆναι V 18 περικαρπέων V 19 μεταβολῶν a (corr. M ἐν] etiam T 20 τὸ] τόδε N αὐτῶ] τῶ V μεταβάλλοντες A: μεταβάλλον N: permutunte T τῶ V: τοῦ AN: om. a 20. 21 τῶ ἀλλὰ in spatio vi lilt. om. T 21 παρὰ scripsi (cf. p. 74,20): περὶ TVAN: κατὰ M: om. a τὴν τοῦ (T)Va: τοῦ τὴν AN 21. 22 ablationcm sed salvatos (= ἀλλὰ σωζομένους) et permutatos hoc factos T 22 prius καὶ T: ἢ VANa ἐκ τούτου V alt. καὶ om. AN 23 δύνασθαι Thurot δύναται VANa ἀλλὰ om. V 21 τὸ καὶ V πυρικαρπίων V εἰρηκέναι V τοῦ om. N 26 ἁ a: om. TVAN 27 πέττεταί 28 κατὰ] καὶ V 29 σπωμένων Thurot: σπομένους V: σπωμένου TANa καὶ om. T διακριθέντος TAN 30 τε om. a τε καὶ om. T χωρισθέντος TAN χυλοί coni. Thurot)

70
ἀπὸ τῶν ἐλαιῶν, πολλὰς ἴσχουσι διαφορὰς κατὰ τοὺς χυμοὺς καὶ μεταβολάς. ἐξ ὧν δῆλον ὅτι μὴ τῷ ἀπὸ τοῦ ὕδατος αὐτοὺς ἐγγίνεσθαι ἐνυπάρχοντας αὐτῷ ἐνεργείᾳ τὴν οὐσίαν ἔχουσιν. ἀλλὰ καὶ ἑψόμενοι οἱ χυμοὶ παντοδαποὶ γίνονται· καίτοι γε οὐκέτι σπῶνται ἐκ τοῦ ὕδατος. οὕτως ἑψόμενος ὁ οἶνος καὶ τὰ ἄλλα τοὺς χυμοὺς ἐν τῇ ἑψήσει παντοδαποὺς ἴσχει. εἰπὼν δὲ ταῦτα πρὸς τὴν δόξαν τὴν Ἐμπεδοκλέους, ὁμοίως τούτῳ φησὶν ἀδύνατον καὶ τὸ πανσπερμίας ὕλην εἶ ’ναι τὸ ὕδωρ τῷ ἐξ ἄλλου μορίου αὐτοῦ ἄλλον γίνεσθαι χυμόν. ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐκ τοῦ αὐτοῦ ὕδατος διαφέροντες χυμοὶ γίνονται, ὥσπερ καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς τροφῆς διαφέροντα σώματα· καὶ γὰρ νεῦρον καὶ ὀστοῦν καὶ σὰρξ καὶ φλέψ. ἢ γὰρ τῷ τὰ λαμβάνοντα τὸ ὕδωρ διαφέρειν ἀλλήλων, ὡς τὰ φυτὰ ἐγγὺς ἀλλήλων ὄντα, εἰ τὸ μὲν εἴη ἄμπελος, τὸ δὲ συκῆ, τὸ δὲ ἐλαία, τὸ δὲ ἄλλο τι· ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκάστῳ φυτῷ <δῆλον> ἄλλον μὲν χυμὸν <εἶναι> ἄλλον δὲ τοῦ περικαρπίου, καὶ αὐτοῦ τούτου ἄλλον μὲν ὄντος ἀπέπτου, ἄλλον δὲ πεπεμμένου. ἀλλὰ καὶ ὅλως πλασματώδης ἡ δόξα καὶ οὐδὲν πιθανὸν ἔχουσα. |

Δείξας δὲ καὶ ταύτην τὴν δόξαν ἄτοπον, ἐπὶ τὴν τρίτην μέτεισιν, ἥτις αὐτὸ μὲν τὸ ὕδωρ ἀδιάφορον ἔλεγεν εἶναι, αἴτιον δὲ τὸ πάντων ποιη- τικὸν καὶ κινητικὸν αὐτοῦ, τοῦτο ’δε ἦν τὸ θερμόν, <ᾧ> τῆς ἐν αὐτῷ χυμῶν γενέσεως τε καὶ διαφορᾶς τὴν αἰτίαν ἀνατίθησιν. αἰτιᾶται δὲ καὶ ταύτης τῆς δόξης τὸ ὑπὸ τοῦ θερμοῦ λέγειν μόνου ἐν τῷ ὕδατι γίνεσθαι χυμούς· συνεργὸν μὲν γὰρ καὶ τὸ πῦρ καὶ τὸ θερμὸν τῇ τῶν χυμῶν γενέσει, ὡς γῆ, ἐν τῷ ὕδατι, ὡς καὶ αὐτός φησιν, οὐ μὴν μόνον αὐτὸ δύναται ποιητικὸν εἶναι τῶν χυμῶν. ὃ δεικνὺς λαμβάνει ὅτι λεπτότατον πάν· [*](1 ἐλαῶν a post ἐλαιῶν add. κειμένων VA, κειμένοις N πολλὰ a 2 ἐνυπάρχοντας V: ἐνυπάρχοντος TANa, quo servato αὐτοῖς coni. Thurot 3 ἔχουσιν TV: ἐχουσῶν a: ἔχει AN χυλοὶ coni. Thurot 4 οὐκ ἐπισπῶνται a post σπῶνται add. γε VN 5 ἴσχει TVAN: ἔστιν ὅτε ἔχει a 7 πανσπερμίας (T)a (Arist. codd. EMSP): πανσπερμίαν AN (Arist. LUY): πᾶν σπέρμα V εἶναι τὸ ὕδωρ ὕλην Arist. codd. praeter PS τῷ] τὸ Α 8 prius αὐτοῦ TAN: αὐτῶ V: αὐτῶν a 9 prius διαφέροντα V καὶ om. TV 10 ἢ] καὶ a (Thurot): si T οὐ γάρ τοι τὰ .... διαφέρει μόνον expectera, aut fort, post διαφέρειν lacuna statuenda est: εἰ γὰρ τῷ λαμβάνειν τὸ ὕδωρ διαφέρουσιν ἀλλήλων T? 11 διαφέρειν <διαφέρουσιν> Thurot τὰ om. a (habet etiam M) 13 καὶ ora. ἐν] εἰ N φυτῶ ora. T δῆλον (pedant) et εἶναι T: om. VANa ἄλλων V χυμὸν MTVAN: om. a φύλου V 15 πεπεμμένον N οὐδὲν TAa: οὐδὲ VN 16 ἔχουσα Ta: ἔχουσαν V: ἔχει ΑΝ 17 et cum ostendisset hanc T δὲ om. ΑΝ 18 αἴτιον δὲ τὸ πάντων a (cf. Arist. p. 441 a 9): πάντων δὲ TVAN 18. 19 ποιητικῶν καὶ κινητικῶν Α: ποιητικὰ καὶ κινητικὰ Ν 19 ᾦ Thurot: ὃ T: om. VANa 20 αἰτίαν] αὐτὴν V ἀνατίθησιν T: ἀνατιθεῖσα Va: ἀνατιθεῖ AN 21 cave mutes ταύτην τὴν δόξαν (sic T) τοῦ ὑπὸ (v. p. 74,22) τὸ] τῷ T μόνους Ν μόνον Aristoteli restituendum cum LP, v. p. 71,14. 20) 22 συνεργὸν TAN (cf. p. 71,14): συνεργεῖν Va: συνεργεῖ Thurot μὲν om. T καὶ—καὶ om. T post πῦρ add. τε Aa τῇ] τῷ a τῇ etiam M) 23 ὡς γῆ om. a alt. ὡς Ta: om. VAN, quos neque hie neque infra δύνασθαι) secutus sum, ne cogerer vocem γῆ in γῆν mutaie δύναται T: δύνασθαι VANa 24 ὅτε N 24. 72,1 τῶν πάντων male Arist. codd. EMY)

71
τῶν τῶν οὕτως ὑγρῶν, τουτέστι τῶν ἀναπληστικῶν, τὸ ὕδωρ ἐστί. διὸ οὐδὲ παχύνεται θερμαινόμενον καθ’ αὑτό. εἰ δὲ μὴ παχύνεται, οὐδὲ χυμόν τινα λαμβάνει αὐτὸ καθ’ αὑτὸ θερμαινόμενόν τε καὶ ἑψόμενον· πάντες γὰρ οἱ χυμοὶ πάχος ἔχουσι. εἰπὼν δὲ λεπτότατον εἶναι πάντων τῶν τοιούτων οὕτων ὑγρῶν τὸ ὕδωρ, τὸ ἔλαιον ἐπιπολάζειν τῷ ὕδατί φησιν οὐ διὰ πεπτότητᾷ, ἀλλὰ | διὰ γλισχρότητα, καὶ ταύτῃ καὶ ἑπεκτείνεσθαι ἑπὶ πλέον καὶ ἀναπληστικὸν μᾶλλον τοῦ ὕδατος εἶναι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν. τὸ δὲ ὕδωρ ψαθυρὸν καὶ εὔθρυπτον· διὸ καὶ οὐκ εὐφύλακτον οὐδὲ ἀναπληστικὸν ὁμοίως. λαβὼν δὲ τὸ εἶνα: λεπτότατον τὸ ὕδωρ, πιστοῦται τοῦτο καὶ διὰ τοῦ θερμαινόμενον αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τῷ] μηδεμίαν σύστασιν λαμβάνειν· διὰ δὲ τὴν λεπτότητα οὐ παχύνεται ἑψόμενόν τε καὶ θερμαινόμενον. πάντες δὲ οἱ χυμοὶ ἐν συστάσει τινί, ὥστ’ εἰ μὴ τὸ ὕδωρ ὑπὸ τοῦ θερμοῦ συνίσταται καθ’ αὑτό οὐδ’ ἂν τῶν ἐν αὐτῶ γινομένων χυμῶν τὸ θερμὸν μόνον αἴτιον εἴη, ἀλλὰ συναίτιον.

Εἰπὼν δὲ ταῦτα καὶ δείξας ὅτι τὸ θερμὸν συναίτιον μὲν τῆς τῶν χυμῶν ἐν τῷ ὕδατι γενέσεως ἐστιν, οὐ μὴν αἴτιον, ἐφεξῆς τὴν αὑτοῦ δόξαν προστίθησι λέγων· φαίνονται δὲ οἰ χυμοὶ ὅσοιπερ καὶ ἐν τοῖς περικαρπίοις οὗτοι ὑπάρχοντες καὶ ἐν τῇ γῇ. λαμβάνει δὲ διὰ τούτων τὰς τῶν | χυμῶν ποιότητας πάσας καὶ ἐν τῇ γῇ εἶναι. δι’ οὗ πιστοῦται τὸ μὴ μόνον τὸ ὕδωρ αὔταρκες πρὸς χυμῶν σύστασίν τε καὶ γένεσιν εἶναι, ἀλλὰ τῷ παρὰ τῆς γῆς τι λαμβάνειν γίνεσθαι τοιοῦτον. τούτου δὲ μαρτυρίοις χρῆται τῇ τε τῶν ἀρχαίων φυσιολόγων τῶν πλείστων δόξῃ, οἳ τοιοῦτόν φασι τὸ ὕδωρ εἶναι, δι’ οἵας ἄν γῆς πορεύηται, ὡς παρὰ τῆς γῆς τοῦ ὕδατος τὸν χυμὸν λαμβάνοντος, ἀλλὰ καὶ ἐκ] τῇ ἐναργείᾳ. τά τε γὰρ ἁλμυρὰ τῶν ὑδάτων τῷ διὰ τῆς τοιαύτης γῆς διηθεῖσθαι τοιαῦτά ἐστιν οἱ γὰρ ἅλες εἶδός τι τῆς γῆς εἰσι, δι’ ὧν τὸ διηθούμενον ὕδωρ άλμυρὸν γίνεται), καὶ καθόλου ὁποία ἄν ἡ τῆς γῆς ποιότης ᾖ. τοιοῦτος καὶ ὁ χυμὸς τοῦ δι᾿ αὐτῆς ῥέοντος γινόμενος ὁρᾶται, διὰ μὲν ἀσφαλτώδους ἀσφαλτώδης, διὰ δὲ πικρᾶς πικρός· τὰ γοῦν διὰ τῆς τέφρας διηθούμενα [*](1 οὕτως] om. a (Arist.): ὄντως V, cf. v. 4 3 πάντες Va (Arist.): πάντως TAN 4 πάχος] παντὸς Α: πάντως N 8 δὲ] τε a ψαθυρὸν (T)a: ψαθαρὸν V: ψαρὸν AN prius καὶ om. T 9 alt. τὸ 0111. AN 10 καὶ om. T θερμαινόμενον T: θερμαίνοντος VANa τῷ cum T del. Thurot 11 δὲ] γὰρ a ἑψόμενον] αἰσθόμενον V 13 auto καθ’ add. καὶ V 16 ἐστιν om. a (habet etiam M αὐτοῦ Va (propriam T): αὐτὴν AN 17 προτίθησι N λέγων] εἰπών AN 19 καὶ om. a (habet M) 20 χυμὸν V 21 ss. cf. Quaest. p. 98,27 ss. Br. post ἀλλὰ add. καὶ a παρὰ Ta: περὶ VAN τούτου Thurot: τούτοις TVAN 21.32 μαρτθρῶν V 22 φυσιολογία τῶν πιστῶν δόξη V φιλοσόφων T δόξη a ὕηται ex Arist. Thurot: πορεύοιτο VANa ὡς om. Α παρὰ] περὶ V 24 τῇ ἐναργεία̣ SCripsi: ἐκ τῆς ἐναργείας V: ἐκ τῆς ἐνεργείας TAN (sed T Om. καὶ, undo oitum est interpolatum ἐκ): ἐκ τῆς ἑ. <τῇ πίστει> male coni. Thurot 25 τῶν ὑδάτων MTVAN: om. a τῆς τοιαύτης M: τοιαύτης TVAN: τῆς αὐτῆς a διηγεῖσθαι V: διαθεῖσθαι AN 26 γὰρ] μέν V ἄλλες AN τῆς 0111. V ἐστι V 21 Α: ἦν N ἦ om. N 28 ὕδατος add. T. fort, recte 29 σφαλτώδι)

72
πικρὰ γίνεται. διὰ τοῦτο γὰρ καὶ πλεῖσται πηγῶν καὶ κρηνῶν εἰσι δια- φοραί· | αἱ μὲν γὰρ πικραὶ τῶν κρηνῶν εἰσιν, αἱ δὲ ὀξεῖαι παρὰ τὰς τῆς γῆς δι’ ἧς ῥέουσι διαφοράς. ἱστόρηται δὲ τὰ τοιαῦτα Θεοφράστῳ ἐν τοῖς Περὶ ὕδατος. διὰ τοῦτο οὖν φησιν εὐλόγως καὶ τοὺς χυμοὺς ἐν τοῖς ἐκ τῆς γῆς φυομένοις, τουτέστιν ἐν τοῖς φυτοῖς, καὶ ταύτῃ τρεφομένοις μετὰ ὑγρότητος ἐγγίνεσθαι μάλιστα. λαμβάνει γὰρ καὶ σπᾶ τὸ ἀπολαῦσαν τῆς γῆς ὕδωρ, ἐν ᾗ καὶ δι’ ἧς ῥέον αὐτὰ τὰ φυτὰ δέχεται αὐτό. οὐχ ὡς τῆς γῆς δὲ ἐγχύμου κατὰ τὴν αὑτῆς φύσιν οὔσης λέγοι ἄν οὐδὲν γὰρ τῶν ἁπλῶν σωμάτων τῇ αὑτοῦ φύσει ἔγχυμον εἶναι δοκεῖ), ἀλλ’ ὡς πρώτης αὐτῆς κατὰ τὴν ὡς] πρός τινα