In Librum De Sensu Commentarium

Alexander of Aphrodisias

1-2

In Librum De Sensu Commentarium, Alexander of Aphrodisias, In Librum De Sensu Commentarium, Wendland, Reimer, 1901

ALEXANDRI

IN LIBRUM DE SENSU

COMMENTARIUM

1

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΦΡΟΔΙΣΙΕΩΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΑΙΣΘΗΣΕΩΣ ΚΑΙ

[*](Ed. Thuroti p. 5)

εἰπὼν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς περί τε ψυχῆς τῆς συμπάσης κοινῶς καὶ καθόλου καὶ ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης τῶν δυνάμεων αὐτῆς, πόσαι τέ εἰσι καὶ τίνες καὶ ἐν τίσιν ἑκάστῃ αὐτῶν τὸ εἶναι, ἐν οἷς καὶ περὶ τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως ποιησάμενος τὸν λόγον, καὶ τίς τέ ἐστιν εἰπὼν καὶ εἰς πόσας αἰσθήσεις διαιρεῖται, καὶ ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης τῶν αἰσθήσεων διεξελθὼν καὶ εἰπών, τίς μὲν ἡ δύναμις αὐτῶν ἑκάστης, ἀφ’ ἧς τὸ αἰσθά|νεσθαι, αἰσθά| νεσθαι, τίς δὲ [*](6) ἡ ἐνέργεια καὶ περὶ τί, ποιησάμενος δὲ καὶ περὶ τοῦ καθ’ ἑκάστην αἴσθησιν αἰσθητοῦ λόγον, ἐφ’ ὅσον ἦν χρήσιμον αὐτῷ πρὸς τὴν τῶν αἰσθήσεων ἐνέργειαν, ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ περί τε τῶν αἰσθητηρίων λέγει, τί τὸ αἰσθητήριον ἑκάστης αἰσθήσεως καὶ ἐκ τίνος, ἐπεὶ μὴ οἷόν τε ἦν ἄνευ αἰσθητηρίου αἰσθάνεσθαι διὰ γὰρ σώματος ἡ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς ἐνέργεια, ὥσπερ οὖν καὶ αἰ τῶν ἄλλων ἢ τῶν γε πλείστων ἀεί), ἔτι δὲ περὶ τῶν αἰσθητῶν, τί τὸ ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθητὸν καὶ τίνι ὄντι αὐτῷ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν τὸ αἰσθητῷ εἶναι ὑπάρχει, ἐπεὶ μὴ ταὐτὸν τοῖς αἰσθητοῖς τό τε εἶναι καὶ τὸ αἰσθητοῖς εἶναι, ἦν δὲ εἰρημένον αὐτῷ περὶ αὐτῶν ὡς περὶ αἰσθητῶν.

[*](1 tit. om. T, sed v. alterius libri tit. p. 184 Th. ἀφροδισιέως N: ἀφροδισέως VA: om. a ὑπόμνημα om. VN: post αἰσθητῶν (v. 2) Α 2 post αἰσθητῶν add. ἀριστοτέλους N 3 ἐξειπὼν V ἐμπάσῃς a (corr. M) κοινὴ AN 4 αὐτῶν VA 5 τίσιν scripsi: τοῖσιν NA2: τοίνυν A1: τίνι TV: τῆς a ἑκάστη TV: ἑκάστω AN: ἑκάστων a ἐν οἷς MTAN: ἐν αἷς Va: deleam ut emendationem vel interpretamentum corrupti illius ἐν τοῖσιν; debebat enim Alex, scribere ἐν οἷς . . . ἐποιήσατο ὁ· τὸν λόγον MTVAN: om. a 9 τοῦ] τὸν V 10 ἦν] ἡ V χρήσιμον TVN: χρήσιμος Αa αὐτοῦ V 12 ἐκ] ὑπὸ V ἢν] om. V: est T 14 αἱ om. V τῶν ἄλλων] omnium aliarum T (cf. p. 4.11): τῶν ἄλλων <δυνάμεων> exspectes, sed v. p. 11.13 πλείστων ἀεί] π spatio XII litt. relicto V δὲ TVAN: τε a 15 τὸ] τῷ a (corr. M) αἰσθητὸν] αἰσθητῶν V τίσι V ὄντι αὐτῷ in lac. XII litt. om. V 16 τὸ αἰσθητῷ ANa: τῷ αἰσθητῷ M: τὸ αἰσθητὸν V: sensibile T ὑπάρχει] ὐπ’ . . . . V 16. 17 τοῖς αἰσθητοῖς] τὸ αἰσθητὸν V: sensibile T 17 καὶ τὸ αἰσθητοῖς Va (cf. p 87,7 7 Tb.): καὶ τὸ τοῖς αἰσθητοῖς (!) M: καὶ τὸ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς AN: καὶ τὸ αἰσθητῷ ex T Thurot 18 αἰσθητῶν] sensibus T Comment. Arist. III 1. Alex, do Sensu. 1)
2

Δῆλοί δὲ καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ βιβλίου τὴν πρόθεσιν τῆς κατ’ αὐτὸ [*](6) πραγματείας. λέγων δὲ περὶ αἰσθητηρίων τε καὶ αἰσθητῶν ἐν αὐτῷ Περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν ἐπέγραψεν αὐτό, ὡς καὶ τοῦ περὶ τῶν αἰσθητηρίων λόγου εἰς τὴν περὶ τῶν αἰσθήσεων συντελοῦντος θεωρίαν· κοινὴ γὰρ ἡ αἴσθησις ψυχῆς καὶ σώματος. ἢ αἰσθήσεων ἀντὶ τοῦ ‘αἰσθητηρίων’· | αἰσθήσεις γὰρ καὶ τὰ αἰσθητήρια καλοῦσιν.

[*](7)

Ἀρχόμενος δὲ τοὺ βιβλίου πρῶτον λέγει, ὅτι ἐστὶν ἀκόλουθος τῇ περὶ ψυχῆς θεωρίᾳ [ὅτι] ἡ περὶ τῶν ζῴων καὶ τῶν ἐμψύχων πάντων καὶ [ἡ] περὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, τῶν τε κοινῶν καὶ τῶν ἰδίων καθ’ ἕκαστον 10 εἶδος αὐτῶν· ἀρχὴ γὰρ τῶν ψυχὴν ἐχόντων ἁπάντων ἡ ψυχή. λέγει δὲ 5 καὶ τίνες μὲν αὐτῶν κοιναί, τίνες δὲ ἴδιαι. τοῦ δὲ περὶ τῶν τῆς ψυχῆς ἐνεργειῶν λέγοντα εὐλόγως λέγειν περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν τε ζῴων καὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων αἰτίαν ἀποδέδωκε τὴν ὅτι αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν αἵ τε κοιναὶ καὶ αἱ καθ’ ἕκαστον ἴδιοι σχεδὸν πᾶσαι κοιναὶ τῆς τε ψυχῆς καὶ 15 τοῦ σώματος· δι’ οὗ καὶ αὐτοῦ βεβαιοῦται τὸ ἐντελέχειαν εἶναι τὴν ψυχὴν 10 σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ. πίστιν δὲ παραθέμενος τοῦ τὰς τῶν ἐμψύχων ἐνεργείας κοινὰς εἶναι ψυχῆς τε καὶ σώματος τὸ πάσας ἢ δι’ αἰσθήσεως ἢ μετ’ αἰσθήσεως γίνεσθαι, ὅτι ἡ αἴσθησις καὶ ἡ κατ’ αὐτὴν ἐνέργεια κοινὴ | ψυχῆς τε καὶ σώματος ὡς ἐναργὲς λαβὼν εὐλόγως τοῦ περὶ τῶν 8 20 αἰσθητηρίων ἄρχεται λόγου, ἐπειδὴ φθάνει μὲν εἰρῆσθαι αὐτῷ ὁ περὶ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς λόγος, κοινὴ δὲ ἥ τε αἴσθησις καὶ ἡ κατ’ αὐτὴν ἐνέργεια ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἔδει δὲ τὸν περὶ τῶν κοινῶν λέγοντα πρῶτον 5 περὶ αἰσθήσεως λέγειν· κοινοτάτη γάρ αὕτη πᾶσι τοῖς ζῴοις καὶ φανερωτάτη τῶν κατὰ ψυχὴν ἐνεργειῶν.

[*](2 καὶ (post τε) om. V 3 αἰσθήσεων coni. Thurot. p. 397, cf. v. 4. 5 et ad p. 184,1 Th,. sic Arist. codd. MSE1; sed αἰσθήσεως Alexander citat ipse etiam Quaest. I 2 (II p. 7,18 Bruns) 3 ὡς om. V τοῦ] τῆς V περὶ om. AN 4 αἰσθητῶν a (corr. M) περὶ τῆς αἰσθήσεως coni. Diels (cf. p. 8.27) 5 ἡ] καὶ V αἰσθήσεως recte commendat Usener, Jen. Litteraturztg. 1876 p. 536 a αἰσθητηρίων MTN: αἰσθητηρίου VAa 7 πρῶτον λέγει hic posuit Diels: v. 8 post θεωρίᾳ babent libri addito iterum ὅτι: del. Usener et βιβλίου <δείκνυσιν> coni. (cf. p. 3,3) λέγη (corr. M) ἀκόλουθοςVN: ἀκόλουθον TAa: T anceps. τῆ] ἡ V 8 ὅτι MTVAN: om. a prius ἡ VAN: ἥ τε Ma καὶ τῶν Ta: καὶ ἡ περὶ τῶν VAN καὶ (post πάντων) om. Α ἡ delevi, cf. p. 3,5 10 ψυχὴν ἐχόντων TVAN: ἐμψύχων a 11 αὐτῶν TVAN: αὐτῷ a τοῦ VAN: τὸν a 12 λέγοντος V: ambiguo comp. Α εὐλόγως VAN: εὔλογον Ta 13. 14 ὅτι ἐνέργεια αὐτῶν, turn sp. XII litt. rel., καὶ αἱ καθ’ V 14 <εἶδος> ἴδιοι conicio, cf. v. 10 et p. 3,6 πᾶσι AN τε om. V 15 ἐντελέχειαν] cf. Arist. de anima Β 1 16 περιθέμενος V τῶν om. AN 17 ἐνεργείας om. a (babet etiam M) τε VAN: om. a τὸ] om. V: τῷ M ἢ TVAN: om. a 18 γίνεται V 19 τε post κοινὴ add. V τε om. V 20. 21 τῆς αἰσθητικῆς MTVAN: om. a 22 κοινῶν] αἰσθητῶν M post λέγοντα (!) add. αἰσθητῶν a 23 κοινὴ AN 24 τῶν] ὧν a (corr. M))
3
[*](p. 436*1)

Eπεὶ δὲ περὶ ψυχῆς καθ’ αὑτὴν διώρισται πρότερον καὶ περὶ τῶν δυνάμ ἔων ἑκάστης κατὰ μόριον α ὒ τ ἡ ς.

Ἀρχόμενος τοῦ βιβλίου, ὅτι ἀκόλουθος ἡ ἐν αὐτῷ πραγματεία τῇ περὶ ψυχῆς δείκνυσιν, ὡς εἶπον· ἀκόλουθος μὲν γὰρ τῷ περὶ ψυχῆς λόγῳ ὁ περὶ τῶν ζῴων τε καὶ ψυχὴν ἐχόντων λόγος καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν τούτων, τῶν τε ἰδίων καθ’ ἕκαστον εἶδος τῶν ζ καὶ τῶν κοινῶν. αἱ δὲ ἐνέο- γειαι αὐτοῖς οὐκ ἄνευ σώματος· διὰ γὰρ αἰσθήσεως αἱ πλεῖσται σχεδόν, ἡ δὲ αἴσθησις κοινὴ ψυχῆς I τε καὶ σώματος. καθ’ αὑτὴν δὲ εἶπε περὶ ψυχῆς διωρίσθαι ἀντὶ τοῦ ἰδίᾳ τε κοινῶς καὶ καθόλου περὶ ὅλης ψυχῆς καὶ ἰδίᾳ περὶ τῶν μορίων τε καὶ δυνάμεων αὐτῆς ἑκάστης. ἐν γὰρ τοῖς nερὶ ψυχῆς πρῶτον μὲν καθόλου περὶ ψυχῆς ἐποιήσατο τὸν λόγον καὶ ὡρίσατο αὐτήν, ὡς ἦν οἷόν τε τὰ ἔχοντα ἐν αὑτοῖς τὸ μέν τι πρῶτον καὶ ἀτελέστερον τὸ δὲ δεύτερον καὶ τελειότερον ὁρίσασθαι· ἔπειτα περὶ ἑκάστης τῶν δυνάμεων διεξῆλθε, περὶ τῆς θρεπτικῆς, περὶ τῆς αἰσθητικῆς, περὶ τῆς φανταστικῆς, περὶ τῶν ἄλλων ἑκάστης. ἡ περὶ ψυχῆς καθ’ ἑαυτήν, ὅτι μὴ καὶ περὶ τοῦ σώματος, σὺν ᾧ τῇ ψυχῇ καὶ τὸ εἶναι· διὰ τοῦτο γὰρ νῦν περὶ τῶν αἰσθητηρίων ἐρεῖ. εἰπὼν δὲ περὶ τῶν ζῴων ἑπόμενον εἶναι τὴν ἑ π ἴσ’ κ εὐͅ ι ν π ο ι ἡ σ α σ θ α ι , προσέθηκε τὸ καὶ περὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων, ὅτι μὴ πάντα τὰ ψυχὴν ἔχοντα ζῷα, εἴ γε ὥρισται τὸ ζῷον, ὡς ἐν τοῖς Ilspl ψυχῆς εἴρηται, | αἰσθήσει. ἡ δὲ θρεπτικὴ ψυχὴ πρὸ τῆς αἰσθητικῆς οὖσα ἐν οἷς ἐστι μόνη, ταῦτα ἔμψυχα μέν ἐστι καὶ ζωὴν ἔχει, οὐ μὴν καὶ ζῷά ἐστιν· ὁποῖά ἐστι τὰ φυτά. λέγοι δ’ ἄν ζωὴν ἔχε ἱν καὶ τὰ μόρια τῶν ζῴων. τίς δὲ ἡ περί τε τῶν ζῴων καὶ ἡ περὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων πραγματεία, ἔδειξε διὰ τοῦ εἰπεῖν τίνες εἰσὶν ἴδιαι [*](1 de lemmate codicis N nihil adDOtavit Thurot p. 380 καθ’ ἑαυτὴν V πρότερον om. TA et Arist. codd. praeter LPSU 3 ἀκόλουθος om. T 4 εἷπον VANa: εἰπὼν T; cf. p. 2,7 περὶ ψυχῆς om- r^ λόγῳ] λόγος V: sermonem T 5 καὶ τῶν MVAN: καὶ περὶ τῶν ex T Thurot: τῶν a τῶν (ante τούτων) om. Na G ante καθ’ hab. καὶ a 7 αὐτοῖς] ambiguo com p. V οὐκ ἄνευ σώματος sec. Brandis om. M(?) διὰ γὰρ αἰσθήσεως TV: διὰ γὰρ σώματος MAX: διά- σώματος (8) om. a 8 ἡ δὲ om. M ἑαυτὴν a 9 διωρίσθαι TAX: διώρισται \a ἰδίᾳ] ἰδίως N ἰδίᾳ τε delebat Thurot, at tuetur Usener 1. c. p. 537b ante κοινῶς add. καὶ T(?)VNa: om. Α (delebat Usener) 10 τῶν VAN: om. a δυνάμεων TVAN: δυνάμεως a ἑκάστης a: ἑκάστου VAN: untus cuius’ju I γὰρ] δέ V 11 τοῖς] τῆς Ν prius ψυχῆς] ψυχὴν V καθόλου TV: om. ANa 12 οἷόν τε ἦν V ἔχοντα TV: ἐχόμενα AXa αὐτοῖς libri μίν τι Va: μέντοι AN: om. T 13 τὸ δὲ] et T ἀτελέστερον] ἀτέλευτον a τελεότςρον N ὡρίσθασθαι A 14. 15 post θρεπτικῆς, αἰσθητικῆς, φαwαστικῆς add. et T 15 ἑκάστων a (eorr. M) post ἢ add. καὶ a 1»> ἑαυτὴν TVAN: αὐτὸ a τῶ om. V alt. καὶ om. T 17 τῶν] om. V VA: τί a: om. Thurot N(?) 1CJ ψυχὴν] ζωὴν C0D'- Thurot (cf. p. 5,31. 6,22), sed cf. v. 21. 22 et p. 4,9. 10 γε] om. V spatio 111 litt. rel. 20 uερὶ ψυχῆς] Β 2 p. 413*> 2 21 μόνα V 22 λέγει \;i ζωὴν TVAa: καὶ ζωὴν X (?) Thurot 23 alt. ἡ del. Usener (cf. p. 4,9 et 2ι8) ἡ περὶ om. T 24 πραγμάτων N)

4
καὶ τίνες κοιναὶ πράξεις αὐτῶν. εἴη δ’ ἄν τὸ τίνες εἰσὶ ἴδιαι καὶ τίνες κοιναὶ ἴσον τῷ περὶ τῶν ἰδίων καὶ τῶν κοινῶν’· οὐ γὰρ διαίρεσιν αὐτῶν προτίθεται ποιήσασθαι, ἀλλ’ εἰπεῖν περὶ αὐτῶν. τῷ δὲ τῆς πράξεως ὀνόματι καὶ νῦν, ὥσπερ οὖν καὶ ἐν ἄλλοις εἴωθε, κοινότερον ἀντὶ τοῦ τῆς ἐνεργείας κέχρηται· κυρίως γὰρ πρᾶξις λογικὴ ἡ ἐνέργειά ἐστιν, ἧς οὐδὲν τῶν ἀλόγων οἷόν τε κοινωνεῖν.

[*](p. 436 a 5)

Τὰ μὲν οὖν εἰρημένα περὶ ψυχῆς.

Εἰρηκὼς ἀκολουθεῖν τοῖς περὶ ψυχῆς εἰρημένοις τὴν περὶ τε ζῴων καὶ τῶν ζωὴν ἐχόντων θεωρίαν (ἑκάστου δὲ τούτων δύναμις καὶ εἶδος ἡ ψυχή), καὶ διελὼν τὸν περὶ | τούτων λόγον εἴς τε τὰς κοινὰς ἐνεργείας αὐτῶν καὶ εἰς τὰς ἰδίους, περὶ τῶν κοινῶν πρῶτον ἐνεργειῶν ἢ πάντων τῶν ἐμψύχων ἢ τῶν γε πλείστων ποιήσεται <τὸν λόγον>, καὶ μετὰ τοῦτο περὶ τῶν ἰδίων ἐνεργειῶν ἑκάστου εἴδους ἐρεῖ ζῴων, πρῶτον περὶ ζῴων ἰστορήσας· χρήσιμος γὰρ ἡ περὶ ζῴων ἱστορία καὶ διαίρεσις πρὸς τὰς ἰδίας ἐνεργείας ἑκάστου τε εἴδους ζῴων καὶ τῶν μορίων αὐτῶν. αἱ γὰρ κοιναὶ τῶν ἐμψύχων ἐνέργειαι συνάπτουσί πὼς τῷ κοινῷ περὶ ψυχῆς λόγῳ· τίνες δέ εἰσιν αὗται, ἑξῆς ἐρεῖ.

Ὅσα, φησίν, ἡμῖν περὶ ψυχῆς εἴρηται, ταῦτα κείσθω ὡς ἀρχαὶ τῶν μελλόντων λέγεσθαι. ὑποθέσεις γὰρ ἔθος τοῖς ἀνδράσι τὰς ἀρχὰς λέγειν τὰς ἀναποδείκτους, ἃς καὶ ἀξιώματα λέγουσιν. ὑποθέσεις δὲ λέγουσι καὶ ἃ ἔχοντα ἀπόδειξιν χωρὶς τῆς οἰκείας ἀποδείξεως λαμβάνουσί τε καὶ ὑποτίθενται, ὡς δείξοντες αὐτὰ ὕστερον, χρησόμενοι δὲ αὐτοῖς νῦν πρὸς ἄλλα ὡς ἀρχαῖς. <τὰ περὶ ψυχῆς> | οὖν, φησίν, εἰρημένα τε καὶ δεδειγμένα νῦν ὡς ὑποθέσεις καὶ ἀρχαὶ τῶν μελλόντων λέγεσθαι κείσθω. φθάνει γὰρ δεδεῖχθαι, καὶ οὐκέτι περὶ ἐκείνων νῦν ποιήσεται τὸν λόγον.

[*](1 πράξεις — ἴδιαι om. TAN αὐτὸν V 1.2 ἴδ’ ίαι καὶ τίνες κοιναὶ V: κοιναὶ καὶ τίνες εἰσὶν ἴδιαι a 2 τῶ Ta: τῶ τε AN: τότε V alt. τῶν om. a 3 ἀλλ’ TVAN: δεῖ a: οὐδὲ δεῖ M: οὐδ’ ἰδίᾳ Usener, sed v. p. 5,1 4 καὶ νῦν om. a (habet etiam M) 5 κέχρηται a: κεχρῆσθαι TVAN λογικὴ ἡ VT? (ratio vel): λογικὴ Aa: λοξικὴ ἐν N 8 εἰρηκὼς — εἰρημένοις a (suspecta habet Usener): εἰρηκὼς ut vid. T (cum dixisset) : εἰρημένου AN: εἰρήσθωσαν V τε] τῶν coni. Usener (cf. p. 2,8 3,17): τε <τῶν> conicio (cf. p. 3,23) 10 τούτου N εἰς] ὡς V 11 VAN: ἰδίας M, sed v. p. 2,14: ἰδίου a 12 τὸν λόγον (sermonem) T: om. VANa τοῦτο a: τοῦτον TVAN 13 prius ζῴων TVN: ζώου a: ζωὴν Α 14. 15 τὰς ἰδίους ἑκάστου τε ἐνεργείας εἴδους V 16 κοινῷ Va: κοινὴ AN: mi communi T post λόγῳ add. κοινὴ δὲ ἡ τε αἴσθησις V 18 ἀρχὴ V 19 λέγεσθαι] γίνεσθαι N ἔθος τοῖς] ἔθετο V 20 λέγουσιν (utroque loco)] λέγει AN 21 ἀποδείξεως] ἀποδεῖν N 21. 22 ὐποτίθονται V 22 αὐτὰ a: αὐτὰς TVAN, quod servari potest, si scribas αὐταῖς χρησόμενοι Thurot: χρησάμενοι libri 23 ὡς] ἐξ a ἀρχαῖς Thurot (principio T): ἀρχῆς libri τὰ περὶ ψυχῆς add. Usener, unde falsa terminatio vocis ἀρχῆς explicatur εἰρημένου a δεδειγμένα AN (ostensa T): δεδειδαγμένα V (= δεδιδαγμένα recte ut vid. cf. p. 8,31): ἀποδεδειγμένον a: ἀποδεδειγμένα Thurot 24 ἀρχὰς Aa κείσθωσαν a 25 νῦν om. AN ποιήσεσθαι V)
5

Ὅτι δὲ περὶ ὧν προέθετο ὡς ἑπομένων τῇ περὶ ψυχῆς θεωρίᾳ εἰπεῖν λέγει, τοῦτο δέ ἐστι τὸ περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ζῴων τίνες εἰσὶ καὶ διὰ τί γίνονται θεωρῆσαι, ἀλλ’ οὐ προθέμενος περὶ ζῴων λέγειν πρῶτον περὶ ἄλλων τινῶν τὸν λόγον ποιεῖται, ὥς τινες ᾠήθησαν, νῦν μὲν περὶ αἰσθητηρίων τε καὶ αἰσθητῶν λέγων, μετὰ ταῦτα περὶ ζωῆς τε καὶ θανάτου καὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως καὶ τῆς καθ’ ὕπνον μαντικῆς, εἶθ’ ὕστερον περὶ ζῴων, ἀλλὰ καὶ ταῦτα τῆς προτεθείσης ἔχεται πραγματείας (ἔστι γὰρ τῶν κοινῶν τὰ μὲν τοῖς ζῴοις πᾶσι, τὰ δὲ καὶ τοῖς ζωὴν ἔχουσιν ὐπάρχοντα), αὐτὸς ἐδήλωσε δι’ ὧν ἐπιφέρει. εἰπὼν γὰρ τὰ μἑν εἰρημένα περὶ ψυχῆς ὑποκείσθω, περὶ δὲ τῶν λοιπῶν, φησί, λέγωμεν καὶ πρῶτον περὶ τῶν πρώτων, εἰπὼν ἐπιφέρει· φαίνεται δὲ τὰ μέγιστα καὶ τὰ καινὰ καὶ τὰ ἴδια τῶν ζῷων κοινὰ τῆς τε ψυχῆς ὄντα καὶ τοῦ σώματος. ἔστι δὲ ὃ λέγει ὅτι τὰ μὲν] μέγιστα τῶν κατὰ τὰς τῶν ζῴων ἐνεργείας τάς τε κοινὰς αὐτῶν καὶ τὰς ἰδίας ἑκάστου γένους φαίνεται κοινὰ εἶναι ψυχῆς τε καὶ σώματος, καὶ οὐ τῆς ψυχῆς αὐτῆς καθ’ αὑτήν, δεικνὺς ἡμῖν ὅτι καὶ τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν οὕτω χρὴ ποιεῖσθαι, συνεπισκεπτομένους καὶ τὰ τοῦ σώματος μόρια, ἐν οἷς καὶ δι’ ὧν αἱ τῶν ψυχὴν ἐχόντων ἐνέργειαι. ὅτι δὲ αἱ πλεῖσται τῶν ψυχικῶν ἐνεργειῶν διὰ σώματος καὶ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς προείρηκε.

τίνα δέ ἐστι τὰ μέγιστά τε καὶ κοινὰ ἔργα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, ἑξῆς λέγει. αἴσθησις γὰρ καὶ μνήμη καὶ θυμὸς καὶ ἐπιθυμία καὶ ὅλως ὄρεξις καὶ πρὸς τούτοις ἡδονὴ καὶ λύπη φανερώτατα μὲν καὶ τῶν ζῴων σχεδὸν ἁπάντων ἐστὶν ἔργα καὶ | κοιναὶ ἐνέργειαι αὐτῶν. ἔστι δὲ ταῦτα πάντα κοινὰ ψυχῆς τε καὶ σώματος, περὶ ὧν τῶν μὲν πλείστων ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς προείρηται, περὶ δὲ ἐνίων ὕστερον ἐρεῖ. αἴσθησις μὲν οὗν καὶ ἐπιθυμία καὶ ἡδονὴ καὶ λύπη κοινὰ πάντων, θυμὸς δὲ καὶ μνήμη τῶν πλείστων. ἤρτηται δὲ ταῦτα πάντα τῆς αἰσθήσεως· ἥ τε γὰρ μνήμη, ὡς δείξει (ἐρεῖ δὲ περὶ μνήμης ἐν τοῖς ἑξῆς, οὐ προείρηκέ πω), * * * περί τε ὀρέξεως καὶ ἡδονῆς καὶ λύπης ὅτι ἕπεται ταῦτα τοῖς αἴσθησιν ἔχουσιν ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς δέδειχε.

Πρὸς τούτοις δὲ ἄλλα τινά ἐστι τὰ μὲν πάντων τῶν ζωῆς μετεχόντων [*](1 ψυχὴ N 2 τε post τίνες add. a 4 μὲν VT: δὲ ANa 9 ἐδήλωσε Va: ἐδήλου AN 10 φησί deleam λέγομεν VA (Arist. codd. ΕΥ) 11 post πρῶτον add. δὲ A, γε N εἰπὼν del. vel ἔπειτα scrib. (cf. p. 9,19) 12 alt. τὰ om. Arist. codd. LPSU τε om. Arist. cod. E (alii?) et edd. 13 μὲν del. Usener 14 ἰδίους V ἑκάστου] ἑκατέρου a 15 εἶναι κοινὰ a αὐτῆς Ta: αὐτὴν VAN 16 δεικνὺς Va: δείκνυσι Α: δείκνυσιν X: ostenditque T (unde δείκνυσι τε Thurot); δεικνὺς fort, ad ἐπιφέρει (v. 11) referendum, ut v. 13 — 15 in parenthesi ponantur καὶ a: κατὰ TAN: om. V 16. 17 συνεπισκεπτομένους VAN: συνεπισκεπτομένου a: συνεπισκεπτομένων M 17 τὰ] τῶν M μορίων Μ 18 ante ψυχὴν add. τὴν V 20 δὲ om. T τε om. Ν 22 tertium καὶ] τε καὶ Arist. codd. ΕΜΥ 23 τῶν] om. V 24 κοινὰ om. ANa τῆς ψυχῆς V τε om. a 25 μὲν om. Ta 27 πάντα om. AN 29 που T post ὅτι add. δὲ M, equidem lacunam suspicor, quia τε v. 28 non habet quo referatur 30 δέδεικται V 31 τῶν τῆς ζωῆς AN μετασχόντων V)

6
κοινά, τὰ δὲ τῶν ζῴων τὰ μὲν πάντων τὰ δὲ τῶν πλείστων, καὶ περὶ ὧν ἐφεξῆς τὴν θεωρίαν κατὰ τὴν πρόθεσιν ποιήσεται, ὁμοίως τοῖς εἰρημένοις κοινὰ ψυχῆς τε καὶ σώματός ἐστι. διὸ καὶ ἅμα περὶ ἑκατέρου αὐτῶν ποιήσεται τὸν λόγον. | τίνα δέ ἐστιν αὐτὰ ἑξῆς ἐκτίθεται λέγων· τυγχάνουσι δὲ τούτων τὰ μέγιστα τέτταρες ὗσαι συζυγίαι τὸν ἀριθμόν, καὶ καταριθμεῖται αὐτάς, περὶ ὧν μεῖά τὸν περὶ αἰσθητηρίων τε καὶ αἰσθητῶν λόγον τὴν θεωρίαν παραδίδωσι. πρῶτον δὲ περὶ τούτων λέγει, καὶ δι’ ἣν αἰτίαν ἐρεῖ. τὸ δὲ καὶ γὰρ ταῦτα σχεδὸν ὐπάρχει πᾶσι πᾶ σί’ τοῖς ζῴοις εἶπε διὸ προσθήσει· οὐ γὰρ μόνον τάδε κοινά, ἀλλὰ κἀκεῖνα. λέγει δὲ φυσικοῦ εἶναι τὸ περὶ ὑγιείας καὶ νόσου τὰς πρώτας ἰδεῖν ἀρχάς, τουτέστιν ἐκ τίνων πρώτων ἀρχῶν τε καὶ ἐν τίσι πρώτοις ἡ ὑγίεια καὶ ἡ νόσος, ὅτι ἐν συμμετρίᾳ τῶν πρώτων δυνάμεων, ξηρῶν ὑγρῶν, θερμῶν ψυχρῶν. καὶ ὅτι οἰκεία ἡ περὶ τούτων θεωρία τῇ περὶ ζῴων ἔδειξεν εἰπών· οὕτε γὰρ ὑγίειαν οὔτε νόσον οἷόν τε γίνεσθαι τοῖς ἐστε. ρημένοις ζωῆς.

Περὶ μὲν οὗν τῶν τεττάρων συζυγιῶν ὧν προείρηκε φέρεται ἐν τῆ πραγματείᾳ τῇ Φυσικῇ αὐτοῦ βιβλία, δι’ ὧν περὶ αὐτῶν ἐπραγματέύσατο, λέγω δὲ Περὶ ἐγρη |γόρσεως καὶ ὕπνου καὶ νεότητος καὶ γήρως καὶ ἀναπνοῆς καὶ ζωῆς καὶ θανάτου· τὰ δὲ Περὶ ὑγιείας καὶ νόσου, εἰ ἐγένετο, οὐ σῴζεται. ἔστι δὲ καὶ τούτων κοινὰ μὲν πάντων τῶν ζῴων ἐγρήγορσις καὶ ὕπνος, εἰ μή που γένος ἰχθύων ἔστι τι ἄγρυπνον, ὃ ζητεῖ ἐν τῇ Περὶ ζῴων ἱστορίᾳ, ἡ δὲ νεότης καὶ τὸ γῆρας πάντων τῶν ζωῆς μετεχόντων κοινά, οὐ τῶν ζῴων μόνον καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ἥ τε νεότης καὶ τὸ γῆρας, ὥσπερ οὖν καὶ ἡ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος), ἀναπνοὴ δὲ καὶ ἐκπνοὴ κοινὰ τοῖς πλείστοις τῶν ζῴων ὅσα πνεύμονα ἔχει.

Ὅτι δὲ τὸ περὶ ὑγιείας τε καὶ νόσου τὰς πρώτας ἀρχὰς ἐπισκέψασθαι, τίνες εἰσί, τοῦ φυσικοῦ καὶ φιλοσόφου, συνίστησι καὶ ἐκ τοῦ τῶν τε φυσικῶν τοὺς πλείστους περὶ αὐτῶν πεποιῆσθαι λόγον καὶ ἐν τούτοις παύεσθαι [*](1 prius δὲ om. T 2 ὅμοια a 3 ἐστι ante ψυχῆς a ἑκατέρου VAN (cf. p. 7,23): ἑκατέρας a: ἑκατέρων ex T (utrisque) Thurot αὐτῶν TVA: αὐτοῖς N: αὐτῆς a 4 τὸν om. V αὐτὰ TVa: αὐτῶν ΑΝ 5 τέσσαρες V οὖσαι om. Arist. codd. RMY 8 τὸ δὲ T: τόδε VANa 9 προσθήσει (sc. τὰς συζυγίας)] προστίθησι ex T (apponit) Thurot, sed v. p. 8,25 μόνα Ta τάδε M: τὰ (T)VANa 10 ὑγείας V τὰς] τοῦ V 11 πρῶτον τε suspectum habet Usener prius ἡ om. V 12 συμμετρία TV: συμμέτρω ANa: fort. συμμετρία <ἢ ἀσυμμετρίᾳ>; cf. Bonitzii Ind. p. 117b 16 τεττάρων MTVN: δ΄ Α: ἰδίων a 17 τῆς φυσικῆς a βιβλίον AN ἐπραγματεύσατο περὶ αὐτῶν Aa 18 καὶ ἀναπνοῆς post θανάτου ponere debebat, sed etiam p. 5,5 ordinem non tenuit 19 ὑγείας Aa 21 ζήτει V 22 ζῴων] γένους V 21. 22 Περὶ ζῴων ἱστορίᾳ] Δ 10 22 τῶν] τῆς a 23 μόνον TVa: μόνων Aa τε om. V 24 δὲ T: τε VANa 26 ὑγείας Aa τε om. a (habet etiam M) ἀρχὰς om. a (habet etiam M) 27 καὶ φιλοσόφου vid. del. prius καὶ TN: om. VAa ἐκ] εἰς V τοῦ τῶν τε N (coni. Usener, cf. Arist.): τούτων τε Α: τούτων γε τῶν a: τοῦ ἔστι τε V 28 πε0ποιεῖσθαι a: ποιεῖσθαι (cf. p. 7,2) aut infra πεπαῦσθαι coni. Usener ἐν] τῶν AN post τούτοις spatium IV litt. Α post παύεσθαι spat. I litt. N)

7
τὴν φυσικὴν θεωρίαν καὶ τῶν ἰατρῶν τοὺς χαριεστάτους ἀπὸ τούτων τὴν ἀρχὴν | τῆς τῶν ἰατρικῶν θεωρίας ποιεῖσθαι ὡς φυσικῶν ὄντων. ἅμα καὶ δείκνυσιν ἡμῖν, κατὰ τί συνῆπται ἡ ἰατρικὴ τῇ φυσικῇ, καὶ ὅτι ἔστιν ὑπὸ τὴν φυσικὴν τὰς ἀρχὰς παρ’ ἐκείνης ἔχουσα, ὡς ὀπικὴ μὲν παρὰ γεωμετρίας, ἁρμονικὴ δὲ παρ’ ἀριθμητικῆς, κυβερνητικὴ δὲ παρὰ ἀστρολογίας.

Ὅτι δὲ πάντα τὰ λεχθέντα κοινὰ τῆς ψυχῆς ἐστι καὶ τοῦ σώματος, προειπὼν τὸ φαίνεται δὲ τὰ μέγιστα καὶ τὰ κοινὰ καὶ τὰ ἴδια τῶν ζῴων κοινὰ τῆς ψυχῆς ὄντα καὶ τοῦ σώματος καὶ μετὰ ταῦτά τινα ἐξ αὐτῶν τούτων παραθέμενος ἦν (ἦν ταῦτα αἴσθησις, μνήμη, θυμός, ἐπιθυμία, ἡδονή, λύπη), πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἄλλα εἰπὼν εἶναι τὰ μὲν κοινὰ τῶν ζωὴν ἐχόντων πάντων τὰ δὲ ζῴων τινῶν, καὶ τὰ μέγιστα καὶ φανερώτατα τῶν κοινῶν ἐκθέμενος καὶ τὰς συζυγίας δείξας τὰς πέντε, περὶ ὧν καὶ ποιήσασθαι πρῶτον λόγον ἐπηγγείλατο, ἐπειδὴ καὶ κατὰ φύσιν ἐστὶ πρῶτα, ὅτι δὲ ταῦτα κοινὰ τῆς τε ψυχῆς ἐστι καὶ τοῦ σώματος δείκνυσι διὰ τοῦ | μηδὲν αὐτῶν χωρὶς αἰσθήσεως γίνεσθαι. πάντα γὰρ μετ’ αἰσθήσεως, τὰ δὲ μετ’ αἰσθήσεως διὰ σώματος. ὅτι δὲ οὐδὲν αὐτῶν χωρὶς αἰσθήσεως δείκνυσι λέγων πάντα γὰρ τὰ μὲν μετ’ αἰσθήσεως συμβαίνει, τὰ δὲ δι’ αἰσθήσεως. ἐγρήγορσις μὲν γὰρ μετ’ αἰσθήσεως, εἴ γε διακρινομένης τῆς τροφῆς καὶ τῶν αἰσθήσεων διεγειρομένων καὶ ἐξ ἀργίας εἰς ἐνέργειαν μεταβαλλουσῶν ἡ ἐγρήγορσις. ὁμοίως καὶ μετὰ αἰσθήσεως ἡδονή τε καὶ λύπη, ἔτι δὲ ὑγίειά τε καὶ νόσος. δι’ αἰσθήσεως δὲ νεότης τε καὶ γῆρας· ἑκάτερον γὰρ τούτων ἐν τῷ πὼς ἔχειν τὰς αἰσθήσεις.

Πάθος δὲ τῆς αἰσθήσεως ὕπνος ἂν εἴη· ταύτης γάρ τι πασχούσης ὁ ὕπνος· ἡ γὰρ ἐκ τῆς τροφῆς ἀναθυμίασις ὅταν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀθρόα ἀνενεχθεῖσα καὶ καταψυχθεῖσα ὑπὸ τῶν περὶ τὸν ἐγκέφαλον εἰς τὸ κάτω πάλιν, ὅθεν ἀνηνέχθη, κατενεχθῇ, βαρουμένη ἡ αἴσθησις ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῇ [*](4 ἐκείνης Ta: ἐκείνων VAN μὲν] δὲ V παρὰ Ta: περὶ VAN 5 γεωμετρίας — παρὰ om. V παρὰ Ta: περὶ AN 7 πάντα Arist. restituendum cum LP τῆς] τε Arist. codd. LPS: τῆς τε Arist. EMYU 9 καὶ τοῦ σώματος ὄντα a 10 τινα] que T αὐτῶν om. T παρθέμενος a 11 καὶ om. T ἄλλοις a (corr. M) 12 ζωὴν] ζῴων] ζωὴν AN a: φανερότατα Μ 14 τὰς om. M: τῶν AN πέντε TVANa: τέτταρας Μ, sed numeravisse vid. etiam ὑγίειαν et νόσον 15 prius καὶ om. N πρῶτα] primum eorum T δὴ Thurot, vix recte, cf. ad p. 8,24 et p. 40,12. 77,11 Th.: repetitur prior protasis (v. 6), ipsa quoque pendens a δείκνυσι. 16 τοῦ alterum] τὸ AN 17 τὰ δὲ μετ’ αἰσθήσεως — μετ’ αἰσθήσεως (19) om. AN τὰ δὲ μετ’ αἰσθήσεως om. a 18 αὐτῶν οὐδέν V 20 μετ’] δι’ ΑΝ εἴτε Na: γὰρ M 20 — 22 cf. Arist p. 458a 10 ss. 20 τροφῆς] τροπῆς V καὶ om. a 20. 21 διαγειρομένων M : διεγειρόμενος a 21 καὶ om. a μεταβαλλομένων AN(T?) 22 αἰσθήσεως] αἰσθήσεων V δὲ T: τε VNAa τε VA: om. Na 23 τε TVAN: om. a 25 ss. cf. Arist. p. 456 b 17 ss. 25 γὰρ] δὲ a τι scripsi: τῆς VAN: om. a 26 τροφῆς] τροπῆς V τὴν om. a 27 καὶ ψυχθεῖσα M: om. a ἔχθη] κατηνέχθη N βαρούμενος a αὐτῇ VAN: αὐτῷ a)

8
ὑγρότητος αὐτή τε | ἐμποδίζεται πρὸς τὸ ἐνεργεῖν καὶ ἡσυχάζει καὶ αἰτία τοῖς ζῴοις ὕπνου γίνεται. ἕξις δὲ ἡ αἴσθησις ἂν εἴη.· ἐν γὰρ τῷ αἴσθησιν ἔχειν τὸ εἶναι τοῖς ζῴοις. φυλακαὶ δὲ καὶ σωτηρίαι αἱ μνῆμαι καὶ αἱ ἀναμνήσεις, φθοραὶ δὲ καὶ στερήσεις αἱ λῆθαί τε καὶ ὁ θάνατος. ὅτι μὲν οὖν μετ’ αἰσθήσεως καὶ οὐκ ἄνευ αἰσθήσεως αἱ προειρημέναι συζυγίαι, διὰ τούτων γνώριμον. κοινότερον δ’ ἄν λέγοιτο ἐπὶ τῶν φυτῶν τὸ γήρας καὶ ἡ νεότης· ἡ δὲ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος καὶ ἐν τοῖς οὐκ ἔχουσιν αἴσθησιν τῶν ἐμψύχων ἐστίν, ἀλλ’ ἔν γε τοῖς ζῴοις καὶ ταῦτα μετ’ αἰσθήσεως.

Ὅτι δὲ ἡ αἴσθησις διὰ τοῦ σώματος γίνεται καὶ διὶ λόγου, φησί, γνώριμον καὶ χωρὶς τοῦ λόγου ἐναργές. καὶ γὰρ αὐτόθεν ἐναργὲς τὸ τὰς αἰσθήσεις διὰ σωματικῶν ὀργάνων γίνεσθαι, καὶ διὰ τοῦ λόγου ῥᾷον δεῖξαι· τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαί ἐστι τὸ τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεσθαι διὰ τῶν αἰσθητηρίων, ἅ ἐστι σώματα.

[*](p. 436 b 8)

Ἀλλὰ περὶ μὲν αἰσθήσεως καὶ τοῦ αἰσθάνεσθαι, τί τέ 15 ἐστι κα) διὰ τί συμβαίνει τοῖς ζῴοις τοῦτο τὸ πάθος, εἴρηται πρότερον ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς. |

Δείξας ὅτι δι’ αἰσθήσεως τὰ κοινὰ ἔργα τε καὶ πάθη τῶν ζῴων, ἔχων δὲ καὶ τὸ τὴν αἴσθησιν κοινὸν ἔργον εἶναι ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἔχει μὲν ἑπόμενον τοῖς εἰρημένοις τὸ δεῖν περὶ αἰσθήσεως εἰπεῖν πρὸ τούτων ἃ δι’ αἰσθήσεως ἢ μετὰ αἰσθήσεως ὑπὸ τῶν ζῴων γίνεται· πρῶτον γὰρ τῶν κοινῶν, οὗ τἆλλα προσδεῖται. ἐπεὶ δὲ τὰ μὲν εἴρηται περὶ αἰσθήσεως τὰ δὲ ῥηθήσεται, τῶν μὲν εἰρημένων ἡμᾶς ὑπομιμνῄσκει (εἴρηται δὲ ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς περὶ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς καὶ δυνάμεως καὶ περὶ τῆς ἐνεργείας τῆς κατ’ αὐτήν)· τούτων ’δε ὡς εἰρημένων καὶ ἐν οἷς εἴρηται ὑπομιμνῄσκει ἡμάς, προσθήσει δὲ νῦν τὸν περὶ τῶν αἰσθητηρίων λόγον (κοινὸν γὰρ ἦν ἡ αἴσθησις ψυχῆς τε καὶ σώματος, ὥστε ὁ περὶ τῶν αἰσθητηρίων λόγος τῷ περὶ αἰσθήσεως συνῆπται), ἔτι δὲ τὸν περὶ τῶν αἰσθητῶν, ἐπειδὴ περὶ ταῦτα ἡ τῆς αἰσθήσεως ἐνέργεια· περὶ ὧν καὶ αὐτῶν ἐπ’ ὀλίγον μὲν προείρηται καὶ ἐν | τοῖς Περὶ ψυχῆς, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ ἀκριβέστερον νῦν ῥηθήσεται. ὐπομιμνῄσκει δὲ ἡμᾶς διὰ βραχέων τε καὶ σαφῶς· τῶν περὶ αἰσθήσεως εἰρημένων τε καὶ δεδιδαγμένων ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς [*](2 ἡ om. a εἴη ἂν V 3 alt. αἱ om. a 4 τε TVAN: om. a 6 τούτου T κοινώτερον AN 7 ἐν om. T 8 ταῦτα] hoc T 9 τοῦ om. Artst. διὰ <τοῦ> λόγου ex Arist. vid. scrib., cf. v. 11 10 φημὶ a φησὶ etiam χωρὶς] ἄνευ a 11 post ῥᾷον add. τοῦτο V 12 prius τὸ] τοῦτο a: τοῦτο τό N(?) 14 τε om. Arist. codd. 16 τοῖς TVa: τῶ AN 17 — 20 τὰ κοινὰ — δι’ αἰσθήσεως rep. a 18 δὲ] τε T εἶναι om. V 19 ἔχει Na: ἔχειν VA: est T δεῖν cum T om. Thurot 21 περὶ a: δι’ AN (per sensum T): om. V 21. 22 αἰσθήσεως om. V 23 post ψυχῆς add. τε V 24 δὲ VANT: δὴ a (cf. ad p. 7,15) 26 τε om. Aa 27 τὸν ANa: τῶν V: ὁ M αἰσθητηρίων AN 28 ἐπειδὴ VN: ἐπεὶ Aa ταῦτα] hoc T post αὐτῶν add. μὲν V 31 Περὶ ψυχῆς] cf. ad p. 3,20)

9
αὐτῷ, ὅτι πᾶσι μὲν τοῖς ζῴοις ἀνάγκη αἴσθησιν ἔχειν· ταύτῃ γὰρ τὰ ζῷα τῶν μὴ ζῴων χωρίζεται. ἔδειξε δὲ ἐκεῖ ὅτι ἁπτὰ ὄντα καὶ μὴ ἁπλᾶ ἀλλὰ σύνθετα καὶ ἐν συμμετρία, τινὶ τῶν ὑποκειμένων τὸ εἶναι ἔχοντα, εἰ μὴ ἁπτόμενα ἦν καὶ αἰσθανόμενα ὡς φυλάσσεσθαι τὰ φθαρτικὰ αὐτῶν, ὑπὸ τῶν ὑπερβολῶν ἂν τῶν ἐν τοῖς ἁπτομένοις αὐτῶν ἐφθείρετο. πάθος δὲ τὴν αἴσθησιν εἶπεν, ὅτι αἰσθάνεσθαι διὰ πάθους.

Οὐκέτι μέντοι ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις πᾶσαι αἱ αἰσθήσεις, ἀλλ’ ἐν πᾶσι μὲν ἁφή τε καὶ γεῦσις. ἐδείχθη γὰρ ἐπὶ τέλει τοῦ τρίτου Περὶ ψυχῆς ὅτι τῆς ἁφῆς τὰ ζῷα στερηθέντα ἅμα καὶ τοῦ εἶναι παύεται (τῆς μεσότητος καὶ συμμετρίας τῶν σωμάτων, ἐν ᾗ τοῖς ζῴοις τὸ εἶναι, φθορά ἐστιν ἡ τῆς ἁφῆς φθορά), ἀλλὰ | καὶ ὅτι ἡ γεῦσις τῆς τροφῆς οὖσα κριτική τε καὶ ληπτικὴ ἀναγκαία τοῖς ζῴοις, εἴγε χωρὶς τοῦ τρέφεσθαι ἀδύνατον αὐτὰ σῴζεσθαι. ἔστι γὰρ ὁ χυμὸς τοὐ γευστικοῦ μορίου τῶν ἐν ἡμῖν πάθος, τουτέστι τῆς γεύσεως. ἡ γὰρ γεῦσις, δι’ οὗ τρεφόμεθα μόριον ἡμῶν οὖσα. τούτου ἀντιλαμβάνεται καὶ ὑπὸ τούτου πάσχει πὼς· τὸ γὰρ ἡδὺ διακρίνει ἡμῶν τὸ δι’ οὗ γευόμεθα, ὅπερ ἐστὶν ἡ γλῶττα· αὕτη γὰρ ὑπὸ τοῦ χυμοῦ πάσχουσα αἰσθάνεται αὐτοῦ καὶ γεύεται.

Εἰπὼν δὲ τὸ γὰρ ἡδὺ διακρίνει καὶ τὸ λυπηρὸν αὐτῇ περὶ τὴν τροφὴν, ὥστε τὸ μὲν φεύγειν τὸ οε διώκειν ἐπήνεγκε τὴν αἰτίαν ὅτι ὁ μὲν χυμός, οὗ αἰσθανόμεθα, πάθος ἐστὶ τοῦ γευστικοῦ μορίου. διὸ εὐλόγως ἡμῖν εἴρηται τὸ τὴν γεῦσιν τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν διακρίνειν τὸ ἐν τῇ τροφῇ ἐν τῷ πάσχειν· τὸ γὰρ γευστικόν, ὅ ἐστι μόριον ἡμῶν, ὑπὸ τοῦ γευστοῦ. πάσχον τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν καὶ τὸ τρόφιμον καὶ μὴ διακρίνει. γράφεται καὶ ἀντὶ τοῦ γευστικοῦ μορίου’ ‘τοῦ θρεπτικοῦ μο|ρίου πάθος’, καὶ οὕτως ἂν λέγοιτο τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς πάθος ὁ χυμὸς εἶναι, ὡς ὑπὸ τοῦ χυμοῦ πασχούσης τῆς δυνάμεως ταύτης. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν ὑπὸ χυμῶν πάσχειν τὴν θρεπτικὴν δύναμιν· τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ χυμῶν πάσχειν τὸ αἰσθάνεσθαι χυμῶν ἐστι, τὸ δὲ θρεπτικὸν ἄλλο τοῦ αἰσθητικοῦ. διὸ ἄμεινον, εἰ οὕτως εἴη ἔχουσα ἡ γραφή, μὴ ἐπὶ [*](1 ἔχειν αἴσθησιν a 2 ἐκεῖ om. AN cf. Atist. p. 424 a 28 ss. 435 b 7 ss. 3. 4 habentia sunt tangentia et sentientia T 3 εἰ] ἢ AN 4 ἦν om. AN 5 ὑπὸ γρ.) M: ἀπὸ VANa αὐτῶν] ὄντων V: que ipsa T 6 αἰσθάνεται V, <τὸ> conicio 7 πᾶσα αἴσθησις a 8 ἐπὶ VAN: ἐν τῷ a (in fine T) Περὶ ψυχῆς] p. 435 b 4 ss. 11 τροφῆς] ἁφῆς a (corr. M) 12 τε om. a (habet etiam M) ἀντιληπτικὴ Thurot (receptivus T), cf. v. 15 et p. 10,4 post ζῴοις addebat δῆλον Thurot, equidem aliter distioxi Vd possibile T 14 οὗ ex T Thurot. (cf. v. 16 et p. 10,2): ἧς libri 15 μόριον] κύριον N ἡμῶν om. T πὼς om a (habet etiam M) 16 τὸ om. a αὐτὴ libri 17 ὑπὸ N: ἀπὸ VAa 18 αὐτὴ VN: αὐτὴ Aa ipse T 19 τροπὴν V ὥστε — διώκειν om. a (habet etiam M) 20 μὲν ὁ N γευστικοῦ Arist. codd. LU (ceteri θρεπτικοῦ, cf. v. 24), μορίου om. Arist. codd. EMY 21 τὸ δὲ τὴν AN 22 ἐν] τροφῆ (!) V ἐν τῷ πάσχειν] om. T: πάσχον N ἡμῶν om. T 23 γευστικοῦ V πάσχον a: om. TV AN καὶ τὸ τρόφιμον om. T καὶ μὴ TV AN: om. a 21 καὶ om. a 21. 25 τοῦ θρεπτικοῦ μορίου om. T 25 λέγοι a δυνάμεως om. T 26 εἶναι supra ras. extensis litteris scripsit V ὡς] καὶ a Js χυμοῦ a 29 εἰ om. a)

10
τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ἀναφέρειν τὸ θρεπτικόν, ὥς φησι δεῖν ἀκούειν τῆς λέξεως Ἀσπάσιος, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ μόριον δι’ οὗ τρεφόμεθα (τούτου γὰρ χυμός), ἵν ᾖ τοῦ τρέφειν δυναμένου μορίου πάθος τὸν χυμὸν λέγων, οὗ ἐστιν ἡ γεῦσις ἀντιληπτική. ἀμείνων δὲ ἡ πρότερον ῥηθεῖσα γραφή. γράφεται καὶ οὕτως· καὶ ὅλως ὁ χυμός ἐστι τοῦ γευστικοῦ θρεπτικοῦ μορίου πάθος. κἄν ᾖ οὕτως γεγραμμένον, εἴη ἂν τὸ λεγόμενον ὅτι τοῦ γευστικοῦ μορίου ὅ ἐστι θρεπτικὸν ὁ χυμὸς πάθος, ἵν’ ᾖ τὸ μὲν γευστικὸν ὡς γένος, διαφορὰ δὲ τοῦ γευστικοῦ τὸ θρεπτικὸν καὶ μή. τοῦ δὴ γευστικοῦ θρεπτικοῦ, ὅ ἐστι μόριον ἢ | εἶδος τοῦ γευστικοῦ, πάθος ἐστὶν ὁ χυμός, γευστικὸν δὲ ἡ αἴσθησις ἡ γευστική. καὶ εἴη ἂν αὕτη ἡ γραφὴ ἔχουσα ἀμφότερα τὰ εἰρημένα ἐν ταῖς πρὸ ταύτης δύο γραφαῖς. Ἡ μὲν οὖν ἁφή τε καὶ ἡ γεῦσις κοινὴ πᾶσι τοῖς ζῴοις· αἱ δὲ διά τινων μεταξὺ ἄλλων γινόμεναι αἰσθήσεις, οἷαί εἰσιν αἱ ·καταλειπόμεναι τρεῖς, οὐκέτι πάντων εἰσὶ κοιναὶ τῶν ζῴων, ὡς καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἴρηκεν. ἐν οἷς μέντοι εἰσίν, ὥσπερ πρὸς σωτηρίαν αὐτοῖς συντελοῦσαί εἰσιν, ὡς καὶ τοῦτο ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς εἴρηκε. τῷ γὰρ κατὰ τόπον εἶναι κινητικὰ καὶ μεταβλητικὰ τῆς τε ὄψεως δεῖται, ὅπως φυλάττηται καἰ μὴ περιπίπτῃ τοῖς φθαρτικοῖς αὐτῶν, καὶ τῆς ὀσφρήσεως, ὅπως προσισθάνηται τῆς τροφῆς. ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν ψόφων ἀντίληφις εἰς σωτηρίαν συντελεῖ· πολλοὶ γὰρ ψόφοι † τῶν ζῴων εἰσὶ φθαρτικοί, οὓς φυλάσσεται. ἀλλὰ καὶ ἐπιβουλὰς τὰς ἐξ ἀλλήλων φυλάσσεται τὰ ζῷα διὰ τοῦ | ψόφου προαισθανόμενα αὐτῶν. ὃν ποιεῖ ἢ προσιόντα ἢ ὑποχωροῦντα ἢ ὑφιστάμενα. ἀλλὰ καὶ τροφῆς † εὐπορίαν πολλάκις τοῦ ψόφου σημήναντος· πολλὰ γοῦν τῶν σαρκοφάγων τῷ ψόφῳ † διακρίνουσιν ἁλώσιμα αὐτοῖς ζῷα, καὶ οὕτως αὐτοῖς ἐπιτίθεται.

Πᾶσαι μὲν οὖν αἱ αἰσθήσεις σωτηρίας ἕνεκα τοῖς ζῴοις ὑπάρχουσιν, ἤδη δὲ καὶ εἰς φρόνησίν τινες αὐτῶν συντελοῦσι τοῖς φρονήσεως δεκτικοῖς; ὡς μὴ μόνον τοῦ ἀναγκαίου χάριν αὐτὰς ἐν αὐτοῖς εἶναι, ἀλλὰ καὶ τοῦ εὖ. [*](2 λέξεως] λεγούσης N Ἀσπάσιος TAa: ἀσπασίως N, in spatio VIII-X litt. om. V 3 τοῦ] τὸ a 4 δὲ] δὲ καὶ V πρότερον Aa (cf. p. 57,11 Th.): προτέρα VN (prior) T 6. 7 κἃν—πάθος TV: om. ANa 7 ὅτι V: om. T 9 gustativi itaque et nuritivi T δὴ] δὲ M 10 alt. ἡ V(T): καὶ ANa 14 αὐτὸς om. T τοῖς] τῷ N(?)a 15 εἴρηκεν] εἶπεν a, cf. Arist. Γ 12 p. 434 b 22 ss. εἰσίν, ὥσπερ om. T, et ὥσπερ fort. del. 16 τοῦτο VAN: ἐν τούτῳ a: om. T εἴρηκε TVA: εἴρηται Na 16. 17 τὰ γὰρ κατὰ τόπον κιν. x. μ. ὄντα τῆς ex T Thurot, probante Usenero p. 537 b, qui καὶ—ὄντα delebat 17 κινητὰ V καὶ] γίνεται a 17 μεταβατικὰ V 18 αὐτοῦ Na 19 ante τῆς add. καὶ V 20 τῶν ζώων ψόφοι V τῶν del. et φθαρτι<κῶν σημαντι>κοί, ἃ conicio φυλάττεται V 21 φυλάττεται Αa 22 προαισθανόμεθα N ὃν] ὧν V tertium ἢ T: καὶ VANa 22. 23 ὑφιστάμενα ΜΤ (subsistentia) NA: ἀφιστάμενα Va 23 ἀλλὰ—σημήναντος] sed et alimenti habundantiam significantia T τροφῶν a (sed v. Arist. p. 596 b 21) εὐπορίαν MTN: ἀπορίαν VAa, εὐπορίαν ἔχει vel εὐπορία πολλοῖς (pro πολλάκις) coni. Thurot, an εὐπορεῖ vel εὐπορίαν <πορίζεται> πολλάκις? πολλάκις] om. a (habet etiain Μ) ψόφου] πόρου σημάναντος a 24 ἁλώσιμα] ἐδώδιμα ex T (esipilia) Thurot: διακρίνει τίν’ ἁλώσιμα conicio 26 ἕνεκεν AN 27 τινὸς NA 28 ὡς MVAN: καὶ a ἐν αὐτοῖς post ὡς ponit M: om. a καἰ] multi T (simul?))

11
πολλὰς γάρ, φησί, εἰσαγγέλλουσι διαφοράς, ἐξ ὧν ἥ τε τῶν νοητῶν ἐπιγίνεται φρόνησις καὶ ἡ τῶν πρακτῶν. λέγει δὲ ταῦτα περί τε τῆς ὄψεως καὶ τῆς ἀκοῆς, ὡς καὶ αὐτὸς προιὼν δηλοῖ. ὅτι δὲ ἀρχαὶ πράξεως τε καὶ θεωρίας αἱ δι’ αὐτῶν ἀντιλήψεις καὶ διαφοραὶ τούτων ὧν ἀντιλαμβάνονται, δῆλον. αἵ τε γὰρ τῶν ὁρατῶν διαφοραὶ εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἤγαγον | φωτός τε καὶ σκότους, τουτέστιν ἡμέρας τε καὶ νυκτός, ἀρ’ ὧν ὁρμώμενοι τὰ ποιητικὰ τούτων ἐζητήσαμεν· ὅθεν ἡ περὶ τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ θεωρία, ἃ ποιητικὰ νυκτός τε καὶ ἡμέρας ἀνὰ μέρος ὁρῶντες γινόμενα καὶ ἀριθμοῦ ἐπίνοιαν ἔσχομεν, ὥς φησι Πλάτων’· ἀλλὰ καὶ τὸ τὴν σελήνην μὴ ἀεὶ ὁμοίως πεφωτίσθαι εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἤγαγεν, ὅτι μὴ οἰκεῖον αὐτῆς τὸ λαμπρὸν τοῦτο φῶς· ἀλλὰ καὶ αἱ τῶν κινήσεων τῶν ἄστρων καὶ μεγεθῶν φαινόμεναι διαφοραί (καὶ γὰρ τούτων ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται μάλιστα, εἰ καὶ κοινὰ αὐτῇ ταῦτα τὰ αἰσθητὰ καὶ πρὸς ἄλλας· πάντων γὰρ τῶν σωμάτων τὰ μεγέθη καὶ αἱ κινήσεις καὶ ὁ ἀριθμὸς καἰ τὰ σχήματα τῇ ὄψει αἰσθητά, ἐπεὶ καὶ ὁρᾶται πάντα τὰ σώματα τῷ κεχρῶσθαι. διὰ γὰρ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν καὶ μετὰ τούτων ἡ τῶν κοινῶν αἴσθησις ἑκάστη γίνεται· διὸ ἡ ἀκοὴ τοῦ ἐν ψόφῳ μεγέθους μόνου αἰσθάνεται καὶ τοῦ ἐν τούτῳ ἀριθμοῦ καὶ τῆς | ἐν τούτῳ κινήσεως, ὁμοίως δὲ 27 καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἑκάστη·) περί τε τῆς κατὰ κίνησιν ὁμαλότητος αὐτῶν εἰς ἔννοιαν ἡμᾶς ἤγαγε καὶ περὶ τῆς ἀιδιότητος αὐτῶν καὶ περὶ τοῦ μεγέθους τοῦ κατὰ ἀλήθειαν αὐτῶν ἐξετάσεως. προσήγαγε δὲ ἡμᾶς ἡ τούτων θέα καὶ ἐπὶ τὴν ζήτησιν τοῦ πρώτου αἰτίου, ὃ τῆς τοιαύτης τάξεως τε καὶ φορᾶς αὐτοῖς αἴτιόν ἐστι. καὶ πρὸς τὰς πράξεις δὲ ἡμᾶς παιδεύει πὼς· περὶ γὰρ τὰ καθ’ ἕκαστα αἱ πράξεις, ἅ ἐστιν αἰσθητά τε καὶ ὁρατά, ἐκ δὲ τῆς περὶ ταῦτα ἐμπειρίας τὸ πλεῖστον τῆς φρονήσεως. παρατηρήσαντες γὰρ ἐκ τῶν συμβαινόντων ἐν τοῖς αἰσθητοῖς τά τε ὠφέλιμα καὶ τὰ βλαβερὰ καθόλου περὶ αὐτῶν δόξαν λαμβάνομεν, τὰ μὲν τοιαῦτα λέγοντες εἷναι φευκτά τε καὶ βλαβερά, τὰ δὲ τοιαῦτα αἱρετά τε καὶ ὠφέ- [*](1 πολλὰ N εἰσαγγέλλουσι cum Arist. (annuntiant T) scripsi: διαγγέλλουσι VANa, cf. p. 12,18 διαφορὰ N 2 ἐγγίνεται Arist., sed v. p. 13,2 περιγίνεται hoc T 3 post ὄψεως add. τε a alt. τῆς om. a δηλοῖ] ἐρεῖ N(?)a 7 ἑζητήσαμεν VN (exquirimus T]: ἐξητάσαμεν A(?)a περὶ om. V 8 ἐνιαυτῶν a (ἐν αὐτῷ etiam M) τε ante νυκτὸς transpon. N: om. a post ἡμέρας add. γίνεται VAN: jtost ὅθεν v. 7 ut vid. T (non recepi, quod ἐγένετο Alex, scripsisset): om. a 9 post ἀριθμοῦ add. ἐπὶ ΑΝ (et N τε s. s.) ἐπινοίας N ἔχομεν TV Πλάτων] Tim, p. 39 Β 10 ὁμοίαν a (corr. M) περιφωτίσθαι V 11 αὐτὴ V 12 prius καὶ TVa: om. MAN 12 φαινόμεναι MTAN: γινόμεναι Va 13 αὐτῶν a (corr. M): ipsis T 14 τῶν om. a 17 ἑκάστῃ conicio ζόφω V μεγέθους a 19 αἰσθήσεων TVN: αἰσθήσει Α: αἰσθητηρίων a ἕκαστον a 20 ἤγαγεν N: ἤγαγον bene coni. Thurot 20. 21 καὶ <εἰς τὴς> περὶ περὶ—ἐξέτασιν conicio 21 ἐξετάσεως TV: ἐξέ Α (i. e. ἐξέτασιν, fort, recte): ἐξέως N: ἐξετάσαι α 22 ἡ] ἡ περὶ a ἐπὶ τὴν — αἰτίου VANa (τὴν om. a): ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον ex Thurot 23 αἴτιόν ἐστι MT: ἐστιν αἴτιον VAN: αἴτιον a 24 καθέκαστον a τε om. a (habet etiam M) 25 δὲ a: om. TVAN 26 ἐκ] καὶ a (corr. M συμβ. ἐν τοῖς ἴσθ’. TVAN: ἐν τοῖς αἰσθ. συμβ. a 27 μὲν om. a (habet etiam Μ))
12
λιμα· ἐξ ὧν τὸ βουλεύεσθαι ἡμῖν περὶ τῶν μελλόντων. ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ καλοῦ καὶ ἡ τοῦ αἰσχροῦ ἔννοια βεβαιοῦται ἡμῖν ὑπὸ τῆς ὄψεως· ὁρώμενα γὰρ τὰ αἰσχρὰ μισητότερα, καὶ τὰ καλά τε καὶ σεμνὰ ζηλω|τότερα. ὅτι δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ πρός τε πρᾶξιν καὶ θεωρίαν χρήσιμος, πρόδηλον, εἴγε ἀκούοντες μανθάνομεν τὰ κατὰ τὰς ἐπιστήμας.

Συγκρίνων δὲ τήν τε ὄψιν καὶ τὴν ἀκοήν, ἃς καὶ πρὸς φρόνησιν εἶπε τοῖς φρονήσεως δεκτικοῖς συντελεῖν τήν τε πρακτικὴν καὶ τὴν θεωρητικήν, λέγει πρὸς μὲν τὰ ἀναγκαῖα χρησιμωτέραν τὴν ὄψιν εἶναι καθ’ αὑτήν ὧν γάρ ἐστι καθ’ αὑτὴν ἀντιληπτική, ταῦτα πρὸς σωτηρίαν τοῖς ἔχουσιν αὐτήν ἐστι χρήσιμα· καὶ γὰρ ἃ δεῖ προφυλάξασθαι δείκνυσι, καὶ τίνα αἱρεῖσθαι δεῖ), πρὸς μέντοι τὴν ἐπιστήμην τὴν ἀκοήν φησι κατὰ συμβεβηκὸς πλέον συντελεῖν· διὰ γὰρ ταύτης αἱ μαθήσεις τε καὶ ἱστορίαι. κατὰ συμβεβηκὸς δὲ εἶπεν, ὅτι προηγουμένως μὲν ἡ ἀκοὴ ψόφων ἐστὶν ἀντιληπτική, καιὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ λόγων· ὅτι γὰρ καὶ ὁ λόγος ψόφος τίς ἐστι, [τούτων] ἀκοὴ ἀντιλαμβάνεται αὐτοῦ. |

Ὅτι δ’ ἡ μὲν ὄψις πρὸς τὰ ἀναγκαῖα χρησιμωτέρα καθ’ αὑτήν, ἡ δὲ ἀκοὴ πρὸς νοῦν καὶ φρόνησιν κατὰ συμβεβηκός, δείκνυσι διὰ τοῦ τὴν μὲν ὄψιν πολλὰς εἰσαγγέλλειν διαφορὰς τῷ πάντα τὰ σώματα μετὰ Χρώματος εἶναι ὁρατά, μὴ εἶναι δὲ τά χρώματα καθ’ αὑτά. πάντα οὗν τὰ χρώματα ἡ ὄψις ὁρῶσα αἰτία γίνεται τοῦ τὰ μὲν οἰκεῖα αἱρεῖσθαι, τὰ δὲ ἀλλότρια φεύγειν τε καὶ ἀποστρέφεσθαι· πλεῖσται δὲ αἱ τῶν χρωμάτων διαφοραί. αἰσθανομένη δὲ πάντων τῶν σωμάτων τῷ κεχρῶσθαι αὐτὰ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν μάλιστά ἐστιν αἰσθητική· μάλιστα γὰρ τοῖς σώμασι παρακολούθει, ὧν αἰσθάνεται. μέγεθος γὰρ καὶ σχῆμα καὶ κίνησις καὶ ἀριθμὸς ἐν τούτοις πρώτως τε καὶ κυρίως. ἀπὸ γὰρ τῶν ἀριθμητῶν καὶ καὶ ἡ τοῦ ἀριθμοῦ ἐπίνοια, ἀριθμητὰ δὲ τὰ αἰσθητά, ἃ τῷ κεχωρισμένα ἀλλήλων ὁρᾶσθαι καὶ ἀριθμητά ἐστιν. ἡ δὲ αἴσθησις αὕτη καὶ μεγέθους καὶ κινήσεως καὶ σχήματος καὶ ἀριθμοῦ αἰσθάνεται διὰ τῆς τῶν χρωμάτων ἀντιλήψεως. πλείστας οὖν διαφορὰς ἡ ὄψις ἡμῖν μηνύει, ἐξ ὧν τὸ [*](1 post ὧν cum T (evenit) add. συμβαίνει Thurot 2 ἡ τοῦ VAN: om. a ἡμῖν βεβ. TVNA: βεβ. ἡμῖν a 3 σεμνότερά τε καὶ ζηλωτότερα cum T Thurot, recte ut vid. ζηλωτότερα] βελτιώτερα a 5 ἀκούοντος N 7 τῷ et δεκτικῷ a 8 τὰ μὲν a ὄψιν MTVAN: γνῶσιν a ἑαυτὴν Aa 10 αὐτὰ ἣν N: ipsa T ἐστι MTVAN: om. a χρησίμη a προσφυλάξασθαι VB, προσφυλάξεσθαι N 11 αἱρεῖσθαι ex T (querere) Thurot (cf. v. 20): αἰτεῖσθαι libri μέντοι Ta: μὲν τοίνυν VAN 12 τε om. a 13 ἐστὶν om. a (habet etiam M) 14 λόγων Va: λόγον AN: λόγου T 15 τίς ἐστι, τούτων VANa: τίς ἑ. ἀκοὴ T: ἐστιν M: τίς ἐστι, τούτῳ καὶ ἡ a 16 πρὸς τὰ om. a 17 καὶ] τε καὶ AN 18 μὲν ὄψιν] μέμψιν V ἀγγέλλει Arist. cod. E (male Biehl) 21 τε om. a θ 24 παρακολουθεῖ N: παρακολου V: παρακολουθοῦσιν Aa καὶ κίνησις om. T 25 τούτω V 26 δὲ om. V κεχωρισμένῳ N: κεχρωσμένα a 27 ἀλλήλων] εἶναι a ὁρᾶταί τε καὶ M